Formy współdziałania przestępnego 

(zjawiskowe formy popełnienia przestępstwa)

-

sprawcze,

-

niesprawcze,

Współdziałanie przestępcze 

– gdy w popełnieniu przestępstwa 

uczestniczy kilka osób i nie każda z nich samodzielnie realizuje 

znamiona typu czynu zabronionego.

Art. 18 k.k.

§ 1. Odpowiada za sprawstwo nie tylko ten, kto wykonuje czyn 

zabroniony 

sam

albo 

wspólnie i w porozumieniu z inną osobą

, 

ale także ten, kto 

kieruje

wykonaniem czynu zabronionego 

przez inną osobę lub wykorzystując uzależnienie innej osoby 

od siebie

, poleca 

jej wykonanie takiego czynu.

§ 2. Odpowiada za 

podżeganie

, 

kto chcąc

, aby inna osoba 

dokonała czynu zabronionego, nakłania ją do tego.

§ 3. Odpowiada za 

pomocnictwo

, 

kto w zamiarze

, aby inna 

osoba dokonała czynu zabronionego, swoim zachowaniem 

ułatwia jego popełnienie, w szczególności dostarczając 

narzędzie, środek przewozu, udzielając rady lub informacji; 

odpowiada za pomocnictwo także ten, kto wbrew 

prawnemu, szczególnemu obowiązkowi niedopuszczenia do 

popełnienia czynu zabronionego swoim zaniechaniem ułatwia 

innej osobie jego popełnienie.

*zasada 

numerus clausus

form współdziałania przestępnego

Sprawcze formy współdziałania 

przestępnego

1. sprawstwo pojedyncze, 
2. współsprawstwo, 

Gdy sprawca nie realizuje swoim bezpośrednim zachowaniem 

znamion opisanych w przepisach części szczególnej kodeksu 

karnego: 

3. sprawstwo kierownicze,
4. sprawstwo polecające,

Formy niesprawcze przestępnego 

współdziałania

• podżeganie 
• pomocnictwo 

stanowią odrębny typ czynu zabronionego w przeciwieństwie do 

współsprawstwa, sprawstwa kierowniczego i sprawstwa 

polecającego, które są jedynie formami realizacji typu czynu 

zabronionego opisanego w części szczególnej kodeksu karnego 

albo przepisie pozakodeksowym. 

Polska koncepcja podżegania i pomocnictwa 

(koncepcja Makarewicza)

I. SPRAWCZE POSTACI

współdziałania przestępnego

Art. 18 § 1 k.k.

Odpowiada za sprawstwo nie tylko ten, kto wykonuje 

czyn zabroniony 

sam

albo 

wspólnie i w porozumieniu z 

inną osobą

, ale także ten, kto 

kieruje wykonaniem 

czynu zabronionego przez inną osobę lub 

wykorzystując uzależnienie innej osoby od siebie, 

poleca 

jej wykonanie takiego czynu

wszystkie formy sprawczego współdziałania są równorzędne

Ad. 1 Sprawstwo pojedyncze

* samodzielne zachowanie sprawcy, którym

realizuje znamiona typu czynu zabronionego,

* zachowania dwóch lub większej ilości osób,

którymi realizowane są znamiona typu czynu
zabronionego, jednak

nie ma pomiędzy tymi

osobami

porozumienia

oraz

świadomości

wspólnego dokonania określonych czynności

.

(sprawstwo

równoległe,

wielosprawstwo

koincydentalne),

Ad. 2. Współsprawstwo

wykonanie czynu zabronionego „wspólnie i w porozumieniu z 

inną osobą”

Konstytutywnymi elementy współsprawstwa
(poza znamionami danego typu czynu zabronionego):

1. porozumienie dotyczące wspólnego wykonania czynu

zabronionego

(!)możliwe jest współsprawstwo przy przestępstwach 

nieumyślnych, umyślnych, o mieszanej stronie 

podmiotowej,

2. wspólne wykonanie czynu zabronionego

Ad. 3 SPRAWSTWO KIEROWNICZE

„Kto kieruje wykonaniem…”

Ten, kto kieruje ma wpływ na:

- rozpoczęcie

realizacji znamion czynu 

zabronionego

- przebieg

realizacji znamion czynu zabronionego

- ewentualnie na 

przerwanie

realizacji znamion 

czynu zabronionego

(!) sprawca kierowniczy nie realizuje żadnego 

znamienia z części szczególnej,

(!) brak równości ról – funkcjonalna 

nadrzędność kierującego nad wykonującym,

(!)jest możliwa odpowiedzialność za nieumyślne

sprawstwo kierownicze czynu zabronionego,

Ad. 4 SPRAWSTWO POLECAJĄCE:

Dokonanie sprawstwa polecającego ma miejsce, gdy zostaną spełnione następujące 

warunki:

1) wypełnienie dwóch znamion obiektywnych (przedmiotowych):

– wydanie polecenia wykonania czynu zabronionego
– istnienie stosunku zależności pomiędzy wydającym polecenie a bezpośrednim 

wykonawcą

Uzależnienie: stosunek podległości organizacyjnej lub psychicznej. Więź między 

wydającym polecenie a adresatem polecenia musi byd na tyle silna, że adresat 

czuję się zobligowany do wykonania polecenia, może mied charakter formalny albo 

charakter nieformalny,. 

! Wydający polecenie 

musi mied świadomośd 

tego, że adresat polecenia pozostaje w 

stosunku zależności oraz czuje się zobowiązany do wykonania polecenia.

2) wypełnienie znamienia subiektywnego 

- działanie wdającego polecenie z wolą sprawczą (cum animo auctoris)