background image

Osobowość i jej zaburzenia

background image

Osobowość

OSOBOWOŚĆ – indywidualny sposób 

funkcjonowania (styl reagowania) jednostki

Funkcjonowanie jednostki opiera się na

–procesach adaptacji do świata zewnętrznego
–procesach dziejących się wewnątrz jednostki

background image

Osobowość

OSOBOWOŚĆ wiąże się zatem z:

–indywidualnymi sposobami adaptacji 
–indywidualną strukturą powiązań między 

czynnościami psychicznymi 

OSOBOWOŚĆ – zespół trwałych wzorców

odczuwania, myślenia i zachowania, 

charakteryzujący sposób adaptacji jednostki i 

indywidualny styl życia

background image

Zaburzenia osobowości

Zaburzenia osobowości mogą lub nie być 

związane z uszkodzeniem somatycznym

Zaburzenia osobowości związane z 

uszkodzeniem somatycznym to 

charakteropatie

background image

Zaburzenia osobowości

ZABURZENIA OSOBOWOŚCI NIE ZWIĄZANE 

Z USZKODZENIEM SOMATYCZNYM:

1. OSOBOWOŚĆ PARANOICZNA
2. OSOBOWOŚĆ HISTRIONICZNA 
3. OSOBOWOŚĆ SCHIZOIDALNA 
4. OSOBOWOŚĆ CHWIEJNA EMOCJONALNIE 
5. OSOBOWOŚĆ DYSSOCJALNA 
6. OSOBOWOŚĆ ZALEŻNA 
7. OSOBOWOŚĆ LĘKOWA 
8. OSOBOWOŚĆ ANANKASTYCZNA

background image

Osobowość paranoiczna

• brak tolerancji na niepowodzenia i długotrwałe 

przeżywanie przykrości

• nadmierne poczucie własnej wartości
• niewspółmierne domaganie się własnych praw
• zawziętość, bezwzględność i fanatyczna obrona 

swoich idei

• podejrzliwość i spiskowe tłumaczenie wydarzeń

background image

OSOBOWOŚĆ HISTRIONICZNA

• płytkość, teatralność, niestałość i nieautentyczność 

demonstrowanych uczuć, 

• egocentryzm
• przesadna emocjonalność
• zależność i łatwość ulegania wpływom otoczenia
• rozległy świat marzeń i fantazji
• dążenie do skupiania uwagi na sobie
• żądania i pretensje wobec ludzi
• tendencja do manipulowania otoczeniem
• nie tolerowanie krytyki
• nieprawidłowości sfery emocjonalnej np. zachowania 

uwodzicielskie, potrzeba silnych podniet i admiracji

background image

OSOBOWOŚĆ SCHIZOIDALNA

• unikanie kontaktów emocjonalnych i 

społecznych, tendencja do izolowania się

• ograniczona zdolność wyrażania uczuć, brak 

empatii

• dystans do otoczenia i niewrażliwość na 

obowiązujące normy – dziwaczność, 

ekscentryczność zachowań

• skłonność do introspekcji
• reakcje lękowe lub odnoszące

background image

OSOBOWOŚĆ CHWIEJNA EMOCJONALNIE

TYP IMPULSYWNY
• niestabilność emocjonalna
• drażliwość
• skłonność do wybuchów złości, gniewu, 

nienawiści, itd.

• zachowania gwałtowne, zagrażające 

otoczeniu przy braku umiejętności 

przewidywania ich skutków

background image

OSOBOWOŚĆ CHWIEJNA EMOCJONALNIE

TYP POGRANICZNY

• niestabilność emocjonalna
• skłonność do wybuchów
• zachowania gwałtowne
• zachowania autodestrukcyjne, 

samouszkodzenia i próby samobójcze

• wchodzenie w intensywne i nietrwałe  związki  z 

innymi ludźmi

• poczucie wyższości
• skłonność do manipulacji otoczeniem
• uczucie pustki wewnętrzne

background image

OSOBOWOŚĆ DYSSOCJALNA

• niezdolność do związków uczuciowych, przedmiotowy 

stosunek do życia seksualnego

• dążenie do  natychmiastowego zaspakajania popędów
• brak poczucia winy i wstydu, brak lęku
• nieodpowiedzialność i lekceważenie norm 

społecznych, zachowania antyspołeczne

• nieumiejętność planowania i  przewidywania skutków  

własnego postępowania

• nietrwałość dążeń, zachowania autodestrukcyjne
• brak umiejętności rozróżniania granic między 

rzeczywistością a fikcją

• tendencja do samouszkodzeń i szantażowania 

otoczenia samobójstwem

background image

OSOBOWOŚĆ ZALEŻNA

• bierność, uległość, podporządkowanie się 

otoczeniu

• brak aktywności, inicjatywy i samodzielności
• łatwe wycofywanie się
• poczucie niepewności i  niekompetencji
• nadmierna obaw przed porzuceniem przez 

osoby bliskie

• nadwrażliwość na stresy psychiczne

background image

OSOBOWOŚĆ LĘKOWA

• uczucie napięcia, niepokoju, 

niepewności i lęku

• silne pragnienie akceptacji i 

nadmierna wrażliwość na krytykę

• dominująca potrzeba zapewnienia 

sobie bezpieczeństwa

• przesadna samokontrola i analiza 

własnego zachowania

background image

OSOBOWOŚĆ ANANKASTYCZNA

• sztywność zasad moralnych i nietolerancyjność
• przesadne poczucie odpowiedzialności i 

obowiązku

• nadmierna sumienność, perfekcjonizm i 

pedanteria

• zamiłowanie do porządku i czystości
• pochłonięcie przez szczegóły i organizowanie
• poczucie niepewności i stale nawracających 

wątpliwości

• obecność natarczywych i niechcianych myśli

background image

Przeżywanie procesów 

psychicznych

background image

Procesy psychiczne

Przeżywanie procesów psychicznych

dokonuje się:

a) w naszej świadomości (zdajemy sobie 

z nich sprawę) 

b) poza nią (nie zdajemy sobie z nich 

sprawy)

background image

Procesy psychiczne

RODZAJE PRZEŻYĆ PSYCHICZNYCH
• uświadamiane – przeżycia, z których zdajemy 

sobie sprawę

• nieuświadamiane - przeżycia z których w danym 

momencie nie zdajemy  sobie sprawy, ale które 

są dostępne świadomości

• nieuświadamialnepodświadome - przeżycia z 

których nie zdajemy sobie sprawy i które nie są 

dostępne świadomości w zwyczajnych 

okolicznościach

background image

Procesy psychiczne

Uświadamiane są tylko niektóre 

przeżycia psychiczne, większość 

pozostaje poza świadomością

background image

Sfery przeżyć psychicznych

ID

EGO

SUPEREGO

background image

Sfery przeżyć psychicznych

ID

• sfera związana z popędowością, z 

zaspokajaniem biologicznych potrzeb jednostki.

• jest to sfera związana  

z tym co by się chciało

• większość przeżyć tego obszaru zachodzi poza 

świadomością

background image

Sfery przeżyć psychicznych

SUPEREGO

• sfera związana z istnieniem socjokulturowych zasad i 

norm, określających sposoby zaspokajania potrzeb; 

normy te są przyjmowane przez jednostkę za własne, 

a nie za narzucone z zewnątrz

• jest to sfera przeżyć związana 

z tym co nie można

.

• większość przeżyć tego obszaru zachodzi poza 

świadomością

• uświadamiane przeżycia tego obszaru dotyczą sfery 

własnego sumienia, systemu wartości, poczucia winy,
itp

background image

Sfery przeżyć psychicznych

ID vs SUPEREGO

Tendencje popędowe (ID) i ograniczenia ich 

zaspokajania (SUPEREGO) pozostają między 

sobą w sprzeczności

background image

Sfery przeżyć psychicznych

EGO

• sfera przeżyć związana z istnieniem sprzeczności 

pomiędzy sferami ID i SUPEREGO, a zatem z 

istnieniem konfliktu pomiędzy  tym co by się chciało, a 

co nie można, czyli związana z tym co jest; 

• obejmuje godzenie sprzecznych tendencji, ocenianie i 

wartościowanie oraz mechanizmy obronne, związane z 

radzeniem sobie w sytuacjach konfliktowych 

powodujących napięcie oraz poszukiwanie i 

znajdowanie rozwiązań.

• związane są z nią procesy spostrzegawcze 

umożliwiające ocenę realiów (tj. zewnętrznej 

rzeczywistości) oraz pamięć.

background image

Zaburzenia nerwicowe

ZABURZENIA NERWICOWE - zaburzenia 

psychiczne, w których: 

– nie ma podłoża organicznego
– nie ma zaburzeń oceny realności
– istnieje krytyczna ocena objawów
– nie ma dezorganizacji osobowości