Zaburzenia dysocjacyjne i konwersyjne

ICD-10: F40-F48

F40

Zaburzenia lękowe w postaci fobii

F41

Inne zaburzenia lękowe

F42

Zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne

(nerwica

natręctw)

F43

Reakcja na ciężki stres i zaburzenia

adaptacyjne

F44

Zaburzenia dysocjacyjne (konwersyjne)

F45

Zaburzenia występujące pod postacią

somatyczną

(somatoform disorders)

F48

Inne zaburzenia nerwicowe

Co to jest nerwica?

Termin „nerwica” do dzisiaj stosowany jest w psychiatrii w

różnych znaczeniach:



jako

zaburzenia

lub

objawy

nerwicowe,

które

są

jako

zaburzenia

lub

objawy

nerwicowe,

które

są

niepsychotycznymi symptomami w postaci:



patologicznych przeżyć (lęk, pojawiające się wbrew woli trudne do

zniesienia myśli),



czynnościowych (funkcjonalnych), psychogennych zaburzeń

somatycznych,



zaburzeń zachowania (przymusowe powtarzanie pewnych

czynności, unikanie określonych sytuacji),



jako nazwa specyficznych jednostek chorobowych, spośród

których (ze względu na dominujące objawy) wyróżniano

nerwice:

lękowe, histeryczne, natręctw, fobii, hipochondryczne,

depresyjne i neurasteniczne.

Rozumienie zaburzeń

nerwicowych

Psychodynamiczne rozumienie nerwic:

Konflikt wewnątrzpsychiczny

(między id/ego a sumienieniem/supergeo)

Mechanizmy obronne

(ochrona przed uświadomieniem sobie „zagrażających” treści)

Pierwotne korzyści z objawu

(objaw nerwicowy jest łatwiejszy do zniesienia niż jego przyczyna!)

Wtórne korzyści z objawu

(zredukowanie nerwicowych trudności)

Rozumienie zaburzeń

nerwicowych

Mechanizmy obronne

– to

wzorce uczuć, myśli lub

zachowań,

które

są

zachowań,

które

są

względnie nieświadome i

powstają w odpowiedzi na

spostrzegane

psychiczne

spostrzegane

psychiczne

niebezpieczeństwo.

Ich

niebezpieczeństwo.

Ich

celem jest ukrycie lub

złagodzenie konfliktów lub

przyczyn

stresu,

które

przyczyn

stresu,

które

wywołują lęk.

Rozumienie zaburzeń

nerwicowych

Dojrzałe mechanizmy obronne:



Altruizm

– zastępcze, ale konstruktywne

i zaspokajające potrzebę służenia innym;



Antycypacja

– realistyczne przewidywanie

przyszłych konfliktów;



Ascetyzm

– eliminacja przynoszących

bezpośrednią świadomą przyjemność uczuć

związanych z podstawowymi przeżyciami,

będąca źródłem satysfakcji

i moralnej przyjemności;

Rozumienie zaburzeń

nerwicowych

Dojrzałe mechanizmy obronne:



Humor

– otwarta ekspresja uczuć nie wywołująca osobistego

dyskomfortu i nieprzyjemnych efektów dla innych;



Sublimacja

– zaspokojenie impulsów,

których cel został utrzymany, ale sposób

lub obiekt zmieniony ze społecznie

niepożądanego na społecznie uznawany;



Tłumienie

– odsuwanie uwagi od świadomych (realnych)

impulsów i konfliktów;

Rozumienie zaburzeń

nerwicowych

Neurotyczne mechanizmy obronne:



Kontrolowanie

– nadmierne dążenie do

panowania nad wydarzeniami w celu

zminimalizowania lęku i konieczności

doraźnego rozwiązywania

wewnętrznych konfliktów;



Przemieszczenie

– nieświadome

przesunięcie pragnień z jednego obiektu

na inny;

Rozumienie zaburzeń

nerwicowych

Neurotyczne mechanizmy obronne:



Dysocjacja

– drastyczna zmiana poczucia tożsamości w

celu uniknięcia zmartwienia;



Zahamowanie

– ograniczenie lub

rezygnacja z pewnych procesów

psychicznych;



Intelektualizacja

– kontrolowanie uczuć

i impulsów przez myślenie o nich zamiast

ich przeżywania;

Rozumienie zaburzeń

nerwicowych

Neurotyczne mechanizmy obronne:



Racjonalizacja

– uzasadnianie postaw,

przekonań i zachowań, które nie są

akceptowane, pozornymi powodami

i usprawiedliwieniami;



Wyparcie (represja)

– usuwanie treści lub uczuć

celem utrzymywania ich poza świadomością;

Rozumienie zaburzeń

nerwicowych

Niedojrzałe mechanizmy obronne:



Acting out/drop out

– bezpośrednie

działanie poprzez działanie

nieświadomych życzeń lub impulsów

w celu uniknięcia

uświadomienia sobie

towarzyszących im emocji;



Bierna agresja

– agresja wprost nie wyrażana, a przez

np. bierność, czy brak odpowiedniego reagowania;

Rozumienie zaburzeń

nerwicowych

Niedojrzałe mechanizmy obronne:



Hipochondryzacja

– przekształcanie zarzutów kierowanych do

innych ludzi, a wynikających z utraty bliskich, osamotnienia oraz

nie akceptowanych agresywnych

impulsów, na zarzuty skierowane

do siebie; przywiązywanie nadmiernej

uwagi do najmniejszych nawet

zaburzeń funkcjonalnych, zwłaszcza

bólowych, wyolbrzymianie objawów

istniejących schorzeń;

Rozumienie zaburzeń

nerwicowych

Niedojrzałe mechanizmy obronne:



Regresja

– powrót do wcześniejszych faz rozwojowych w

celu uniknięcia lęku i wrogości pojawiającej się w

późniejszych stadiach;



Somatyzacja

– obronne przekształcanie problemów

psychicznych w objawy somatyczne;



Zaprzeczenia

– sposób

spostrzegania rzeczywistości,

który pozwala uniknąć

uświadomienia sobie jej

bolesnych aspektów;

Rozumienie zaburzeń

nerwicowych

Niedojrzałe mechanizmy obronne:



Zniekształcenie

– sposób postrzegania

rzeczywistości zgodnie z wewnętrznymi

potrzebami (katatymia);



Projekcja

– rzutowanie na zewnątrz

własnych, lecz nie akceptowanych impulsów

oraz ich pochodnych;

Rozumienie zaburzeń

nerwicowych

Poznawczo-behawioralne rozumienie nerwic:



W ujęciu behawioralnym objaw nerwicowy rozumiany jest jako

patologiczna (wyuczona) reakcja na określone bodźce;



W ujęciu poznawczym zakłada się, że sposób myślenia

(interpretacji przeżyć) wpływa na doznawane uczucia i

(nerwicowy) sposób zachowania się jednostki;

Biologiczne rozumienie nerwic:



Dobra odpowiedź na niektóre leki potwierdza biologiczne podłoże

niektórych zaburzeń nerwicowych (koncepcja GABA-ergiczna,

serotoninergiczna, noradrenergiczna);



Koncepcje neuroendokrynne (wyższe stężenia kortyzolu i ACTH)



Koncepcje genetyczne, neurofunkcjonalne i neurostrukturalne

Lęk - charakterystyka

Lęk

–

uczucie

obawy

powodowane

–

uczucie

obawy

powodowane

przewidywanym zagrożeniem, którego źródło

może znajdować się na zewnątrz (otoczenie) lub

wewnątrz jednostki (ciało, psychika). Jeżeli

przyczyna poczucia niebezpieczeństwa jest

uchwytna i konkretna, wówczas używa się

pojęcia

strachu

, rezerwując termin lęk dla

stanów, w których jest ona trudna do

sprecyzowania.

Stąd,

lęk

jest

objawem

sprecyzowania.

Stąd,

lęk

jest

objawem

chorobowym, najczęściej jednym z symptomów

zaburzenia nerwicowego.

Lęk - charakterystyka

Lęk

– cechy charakterystyczne:



Pojawia się bez dostrzegalnego

zagrożenia



Utrzymuje się dłużej niż to uzasadnia

trwanie zagrożenia



Jest nieproporcjonalnie intensywny

wobec zagrożenia

Lęk - charakterystyka

Lęk zawiera w sobie komponentę:



poznawczą (myśli o zagrożeniu),



somatyczną – pobudzenie układu sympatycznego w

celu zwiększenia możliwości szybszego reagowania

na niebezpieczeństwo (rozszerzenie źrenic,

tachykardia, zahamowanie/wzmożenie perystaltyki,

zwiększenie potliwości, bladość powłok),



emocjonalną (uczucie obawy, przerażenia,

„ściśnięcie żołądka”)



behawioralną (wycofanie, ucieczka, walka)

Lęk - charakterystyka

Przyczyny lęku:



niebezpieczeństwo,



stres,



konflikt/uraz psychiczny,



choroba/abstynencja,



nawyk (wyuczony sposób

zachowania).

Lęk - charakterystyka

Somatyczne podłoże lęku – nienerwicowe przyczyny lęku:



choroby układu krążenia (MIC, napadowa tachykardia, zatorowość

płucna, etc.),



choroby endokrynologiczne (np. nadczynność tarczycy,

hipoglikemia, guz chromochłonny nadnerczy),



reakcja anafilaktyczna,



hipoksja, hipowolemia,



zespoły majaczeniowe,



zespoły abstynencyjne (z odstawienia alkoholu, leków

psychotropowych, itp.),



zatrucia (np. amfetaminą, kofeiną, penicyliną i innymi lekami),



wyczerpanie psychofizyczne (zespół wypalenia zawodowego – ZWZ)

Zaburzenia lękowe w

postaci fobii

Ze względu na charakter objawów oraz przebieg zaburzeń,

wyróżnia się zaburzenia lękowe w postaci:



fobii,



zaburzenia lękowe z napadami lęku (lęk paniczny),



zaburzenia lękowe uogólnione,



a w kategorii zaburzeń zachowania i emocji

rozpoczynających się w wieku dziecięcym i młodzieńczym –

lęk separacyjny.

Fobie

– są

to dolegliwości lękowe pojawiające się w

określonej, specyficznej sytuacji, która w rzeczywistości nie

jest niebezpieczna

F40.0 Agorafobia



Pojęcie agorafobii dotyczy również wszelkich sytuacji,

których wspólną cechą jest to że:



wydostanie się z nich jest trudne lub niemożliwe



trudne może być uzyskanie pomocy



może to być np.:



Przebywanie w tłumie



Podróżowanie bez bliskiej osoby środkami komunikacji

(tramwaj, autobus, pociąg)



Oddalanie się samemu z domu



Agorafobia często stanowi następstwo lęku

napadowego



Występuje u 2,5-6,5% populacji



Leczenie: jak w zespole lęku napadowego

F40.1 Fobie społeczne



Obawa przed sytuacjami związanymi z ekspozycją

na nieznajomych ludzi lub oglądu przez innych,

mogącymi doprowadzić do wystąpienia

kompromitującego daną osobę zachowania.

F40.1 Fobie społeczne



Między innymi doprowadza to do obaw przed:

przemawianiem, pisaniem, jedzeniem,

załatwianiem potrzeb w miejscach publicznych

i/lub w obecności grupy innych osób.



W sytuacjach tych występować może:



Zaczerwienienie



Obawa przed zaczerwienieniem (erytrofobia)



Drżenie rąk



Kołatanie serca



Silne pocenie się



Trudności w wysławianiu się



Na fobie społeczne cierpi ok. 13% populacji



Leczenie: IMAO A, SSRI,

-blokery,

psychoterapia grupowa

F40.2 Specyficzne

(izolowane) postacie fobii



Jest to występowanie

lęku w określonych

sytuacjach lub pod

wpływem obiektów

obiektywnie nie

postrzeganych jako

niebezpieczne,

dążenie do unikania

ich oraz przeżywanie

lęku przed tymi

sytuacjami.

F40.2 Specyficzne

(izolowane) postacie fobii



Wyróżnia się (www.phobialist.com):



Fobie zwierząt (Arachnophobia /pająki/, Ofidiofobia

/węże/)



Fobie środowiska naturalnego (Keraunophobia lub

brontofobia /pioruny, burza/, Akrophobia /wysokość/,

Antlofobia /lęk przed powodzią/)



Fobia typu krew-iniekcja-rana (Hematofobia /krew/)



Fobie sytuacyjne (Gefirofobia /przebywanie na

moście/, Awiatofobia /latanie samolotem/,

Dromophobia /podróżowanie/)



Inne fobie (Klaustrophobia /zamknięte, ciasne

pomieszczenia/)



Występują u ok. 3% populacji



Leczenie: terapia poznawczo-behawioralna

(systematyczna desensytyzacja, modelowanie)

F41.0 Zaburzenia lękowe z

napadami lęku (lęk paniczny)



Jest to intensywne odczucie lęku, pojawiające

się nagle, z dodatkowymi objawami:



somatycznymi



kołatanie serca,



ból lub dyskomfort w klatce piersiowej,



pocenie się,



duszność, uczucie dławienia w gardle,



nudności, kurczowe bóle brzucha,



zawroty głowy, omdlewanie



psychopatologicznymi



depresonalizacja,



derealizacja,



strach przed chorobą psychiczną,



strach przed utratą kontroli,



poczucie umierania.

F41.0 Zaburzenia lękowe z

napadami lęku (lęk paniczny)



Dolegliwości trwają do 20-30 minut

i mają

nawracający

charakter napadowy



Zaburzenia paniczne występują u 3% populacji

generalnej



Leczenie: CBT, SSRI, benzodwuazepiny

F41.1 Zaburzenia lękowe

uogólnione

(GAD)



Jest to uporczywy

, uogólniony,

„wolnopłynący”

lęk, niezwiązany

z sytuacją

zewnętrzną.

F41.1 Zaburzenia lękowe

uogólnione

(GAD)



Towarzyszą mu:



ciągłe obawy, zamartwianie się



trwożliwe oczekiwanie że stanie się coś złego z

pacjentem lub jego rodziną,



wzmożone napięcie mięśniowe,



drżenie,



ból głowy,



objawy wegetatywne.



Zachorowalność w ciągu roku wynosi 2,5-8%



Leczenie: psychoterapia grupowa, indywidualna

(CBT, psychodynamiczna), farmakoterapia (LPD,

anksjolityki)

F41.2 Zaburzenia depresyjne

i lękowe mieszane

To takie zaburzenia w których

występują zarówno objawy

depresyjne jak i lękowe, bez

dominacji żadnego z nich.

Zaburzenia obsesyjno-

kompulsyjne (OCD)

Charakterystyka

OCD:



Charakterystyczny jest krytyczny stosunek

pacjenta do objawów i brak związku z

używaniem substancji psychoaktywnych lub

leków.



Obsesje

wiążą się z uporczywym i bezwolnym

pojawianiem się nawracających myśli,

impulsów lub wyobrażeń. Są one traktowane

jako doznania własne, nienarzucane, mimo

krytycznej oceny ich absurdalności,

niedorzeczności i awersyjności.

Zaburzenia obsesyjno-

kompulsyjne (OCD)

Charakterystyka

OCD:



Kompulsje

to powtarzające się pojedyncze lub

złożone zachowania wykonywane w określony

sposób, w określonym porządku z

towarzyszącymi

szczególnymi procedurami.

Najczęstsze kompulsje to:



sprawdzanie,



czyszczenie,



liczenie,



porządkowanie,



rytuały i zbieractwo.

Zaburzenia obsesyjno-

kompulsyjne (OCD)

Charakterystyka

OCD:



Szacuje się, że rozpowszechnienie

OCD dotyczy ok. 2,5 % populacji i

zajmuje czwarte miejsce pod

względem częstości występowania

zaburzeń psychicznych (po

depresjach, alkoholizmie i fobiach)



Leczenie: TLPD (klomipramina),

SSRI, CBT, psychochirurgia

F43.1 Zaburzenie stresowe

pourazowe

(PTSD)



Uznaje się, że bez zdarzenia stresującego

będącego

nadrzędnym

czynnikiem

będącego

nadrzędnym

czynnikiem

przyczynowym,

PTSD

nie

mógłby

przyczynowym,

PTSD

nie

mógłby

zaistnieć. W kryteriach diagnostycznych

opis kryterium stresora wiąże się z

ekspozycją na zdarzenie lub sytuację

stresującą (o różnym czasie trwania),

szczególnie

przerażającą

lub

szczególnie

przerażającą

lub

katastroficzną, taką, która wywołałaby

głęboki

distres

prawie

każdego

głęboki

distres

prawie

każdego

człowieka.

F43.1 Zaburzenie stresowe

pourazowe

(PTSD)

Stresory psychosocjalne wg DSM-III R

nasilenie

Stresor nagły

Stresor przewlekły

łagodne

Zerwanie z

chłopcem lub

dziewczyną

Kłótnie rodzinne

umiarkowa

Ślub; separacja;

utrata pracy;

emerytura;

poronienie

Rozpad małżeństwa;

poważne kłopoty

finansowe; problemy z

szefem w pracy; samotny

rodzic

ciężkie

Rozwód; narodziny

pierwszego dziecka

Bezrobocie; ubóstwo

F43.1 Zaburzenie stresowe

pourazowe

(PTSD)

Stresory psychosocjalne wg DSM-III R

nasilenie

Stresor nagły

Stresor przewlekły

krańcowe

Śmierć partnera;

poważna choroba

somatyczna

(diagnoza)

Przewlekła choroba

somatyczna (własna lub

dziecka); trwające

molestowanie seksualne

lub przemoc fizyczna

katastrofal

Śmierć dziecka;

samobójstwo

partnera; bycie

ofiarą katastrofy

żywiołowej

Bycie zakładnikiem; bycie

ofiarą

F43.1 Zaburzenie stresowe

pourazowe

(PTSD)

Zdarzenia, które mogą spowodować wystąpienie

ASD/PTSD:



Bycie ofiarą:

Poważnego wypadku lub katastrofy żywiołowej

Gwałtu lub napadu

Przemocy seksualnej lub fizycznej w dzieciństwie

lub krańcowego zaniedbania opiekuńczego

Tortur

Przymusowego przesiedlenia



Uwięzienie, bycie zakładnikiem



Bycie świadkiem urazowego wydarzenia



Nagła śmierć kochanej osoby

F43.1 Zaburzenie stresowe

pourazowe

(PTSD)

Epidemiologia:



1/3 ludzi doświadcza ciężkiego urazu

psychicznego



10-20% ludzi, którzy doświadczyli

silnego urazu psychicznego doświadcza

również PTSD



3-6% ogólnej populacji choruje na PTSD



1-2% ma objawy PTSD w 10 lat po

urazie

F43.1 Zaburzenie stresowe

pourazowe

(PTSD)

Kryteria diagnostyczne:



Kryterium A

– ekspozycji na uraz.

Osoba została narażona na wpływ zdarzenia

urazowego.

F43.1 Zaburzenie stresowe

pourazowe

(PTSD)



Kryterium B

- ponownego przeżywania

Zdarzenie urazowe (w sposób uporczywy) jest

przeżywane ponownie w jeden lub więcej z

następujących sposobów:

Uporczywe i natrętne wspomnienia zdarzenia

obejmujące wyobrażenia, myśli i spostrzeganie

Powracające distresujące sny dotyczące zdarzenia

Fizyczne bądź psychiczne odczuwanie jak gdyby

zdarzenie urazowe powracało (obejmuje poczucie

ponownego doświadczania, iluzje, halucynacje i epizody

reminiscencji dysocjacyjnych / obsesyjnych)

Intensywny distres psychologiczny wskutek ekspozycji

na coś, co wewnętrznie lub zewnętrznie symbolizuje lub

przypomina jakiś aspekt zdarzenia urazowego

Fizjologiczna reaktywność przy ekspozycji na

wewnętrzne i zewnętrzne wpływy symbolizujące lub

przypominające jakiś aspekt zdarzenia urazowego.

F43.1 Zaburzenie stresowe

pourazowe

(PTSD)

Kryteria diagnostyczne c.d.:



Kryterium C

– Unikania

Próby unikania myśli uczuć i rozmów związanych z

urazem

Próby unikania aktywności, miejsc i ludzi wywołujących

wspomnienie urazu

Niemożność przypomnienia sobie ważnych aspektów

urazu

Anestezja emocjonalna

Znacząco ograniczone zainteresowania lub uczestnictwo

w ważnych aktywnościach

Poczucie odrzucenia przez innych i zrażenie się do ludzi

Zawężone odczuwanie afektu (np. niemożność

przeżywania miłości)

Poczucie braku perspektyw na przyszłość (np. ktoś nie

spodziewa się kariery, małżeństwa, dzieci czy

przeciętnie długiego życia)

F43.1 Zaburzenie stresowe

pourazowe

(PTSD)

Kryteria diagnostyczne c.d.:



Kryterium D

– Nadmiernej pobudliwości

Trudności w zasypianiu i /lub pozostawaniu we

śnie

Drażliwość lub wybuchy gniewu

Trudności w koncentracji

Nadmierna czujność

Wyolbrzymiony odzew na bodziec.

F43.1 Zaburzenie stresowe

pourazowe

(PTSD)

Przebieg

0 1m 6m

Ostre
zab.
stresowe

Ostry
PTSD

Przewlekły PTSD

PTSD
o opóźnionym
początku

URAZ

F43.1 Zaburzenie stresowe

pourazowe

(PTSD)

Leczenie:



psychoterapia:



Terapia radzenia sobie z lękiem: trening relaksu, trening

oddychania, pozytywne myślenie, trening asertywności, blokowanie

myśli



Terapia kognitywna



Terapia ekspozycyjna: ekspozycja wyobrażeniowa



Terapia zabawą



Psychoedukacja



Wsparcie społeczne



Farmakoterapia:



SSRI



Normotymiki



Neuroleptyki atypowe



Anksjolityki



Leki nasenne

F43.0 Ostra reakcja na stres

(ASR/ASD)



To krótkotrwałe zaburzenie, jest doświadczane podczas lub

bezpośrednio po urazie, trwa co najmniej dwa dni i albo

zanika w ciągu 4 tygodni po zdarzeniu traumatycznym albo

zmianie ulega diagnoza. Jeżeli objawy trwają ponad miesiąc

i spełnione są pełne kryteria PTSD to wówczas zasadna jest

diagnoza PTSD.



Kryteria objawowe ASD są zasadniczo objawami PTSD wraz

z co najmniej 3 z wymienionych 5 objawów dysocjacyjnych:



subiektywne poczucie odrętwienia, wyobcowania lub braku

wrażliwości emocjonalnej;



zredukowana czujność w stosunku do otoczenia ( np.

oszołomienie);



derealizacja;



depersonalizacja;



amnezja dysocjacyjna (tzn. niemożność przypomnienia sobie

ważnych aspektów urazu) .



Leczenie: psychoterapia, wsparcie społeczne

Historia histerii

Nazwa

histeria

została

wprowadzona przez

Hipokratesa; wywodzi się

ze starożytności, kiedy

dopatrywano się przyczyn

objawów histerycznych w

„wędrującej macicy” lub w

„głodzie macicy”

spowodowanych zbyt długą

wstrzemięźliwością płciową

– macica wysycha, a

następnie przemieszcza się

w różne miejsca ciała

kobiety „w poszukiwaniu

wilgoci”.

Historia histerii

Galen

jako

pierwszy

uznał,

że

Galen

jako

pierwszy

uznał,

że

mężczyźni również mogą chorować

na histerię. W swej teorii – retencji

nasienia

–

objawy

histeryczne

nasienia

–

objawy

histeryczne

tłumaczył

zatrzymywaniem

tłumaczył

zatrzymywaniem

wydzieliny podobnej do męskiego

nasienia, która z braku współżycia nie

znajduje ujścia.

Paracelsus jako pierwszy histerię

zaliczył do chorób umysłowych.

Historia histerii

Pierre Janet (1893) - histeria jako następstwo

obniżonego napięcia psychicznego: obniżenie

napięcia prowadzi do utraty kontroli osobowości nad

różnymi funkcjami psychicznymi, które zaczynają

funkcjonować samodzielnie i automatycznie, a

podświadome treści powstające w następstwie urazu

są zastępowane różnorodnymi objawami

(rozładowanie w sferze świadomości).

Zygmunt Freud – dążenie do zaspokojenia popędu

seksualnego pozostaje w konflikcie z otoczeniem i

superego → mechanizmy obronne ego, regresja

energii libido → konflikt wewnętrzny → objawy

histeryczne jako zniekształcona i symboliczna forma

konfliktu.

Historia histerii

Obecnie, odchodzi się od używania terminu

histeria na korzyść zaburzeń dysocjacyjnych,

konwersyjnych lub somatyzacyjnych.

Zaburzenia dysocjacyjne lub konwersyjne

definiuje się częściową lub całkowitą utratą

spójności między procesami pamięciowymi,

poczuciem tożsamości oraz wrażeniami i

kontrolą ruchów ciała.

Historia histerii

Termin „konwersja” zakłada, że nieprzyjemne emocje

powodowane nierozwiązanymi problemami czy

konfliktami, przekształcane są w objaw lub objawy, które

często są z kolei odzwierciedleniem wyobrażeń pacjenta o

tym, jak przejawiałaby się choroba. Jest to jedna ze

wskazówek umożliwiających rozpoznanie czynnościowego

charakteru zaburzeń, gdyż wyobrażenia te często

niezgodne są z anatomią. Kategoria ta obejmuje tylko

zaburzenia funkcji czuciowych i innych somatycznych,

które podlegają naszej woli i świadomej kontroli.

Badanie przedmiotowe i badania dodatkowe

wykluczają

chorobę somatyczną.

Klasyfikacja zaburzeń

dysocjacyjnych i

konwersyjnych

ICD-10

: zaburzenia dysocjacyjne

(

dissociative disorder

) i konwersyjne

(

conversion disorder

) tworzą jedna

kategorię.

DSM-IV

: wyróżnia zaburzenia i

konwersyjne jako odrębne kategorie w

ramach nadrzędnej kategorii

„zaburzenia pod postacią somatyczną”

(

somatoform disorders

F44 Zaburzeń dysocjacyjne

(konwersyjne)

F44.0

Amnezja dysocjacyjna

F44.1

Fuga dysocjacyjna

F44.2

Osłupienie dysocjacyjne (stupor dysocjacyjny)

F44.3

Trans i opętanie

F44.4

Dysocjacyjne zaburzenia ruchu

F44.5

Drgawki dysocjacyjne

F44.6

Dysocjacyjne znieczulenia i utrata czucia zmysłowego

F44.7

Mieszane zaburzenia dysocjacyjne (konwersyjne)

F44.8

Inne zaburzenia dysocjacyjne (konwersyjne)

F 44.8.80

Zespół Gansera

F 44.8.81

Osobowość mnoga

F 44.8.82

Przejściowe zaburzenia dysocjacyjne

(konwersyjne)

F44.9

Zaburzenia dysocjacyjne (konwersyjne), nie określone

F44.0 Amnezja dysocjacyjna



Jest to niepamięć dotycząca wydarzeń związanych z

urazem psychicznym (np. wypadek, katastrofa,

utrata bliskiej osoby itp.), choć może także

obejmować całe dotychczasowe życie chorego.



Niepamięć jest najczęściej częściowa i wybiórcza

(selektywna), tzn. obejmuje jedynie niektóre

wydarzenia i informacje (częściej amnezja

wsteczna) tak, że chory zachowuje pamięć

dotyczącą kwestii niezwiązanych bezpośrednio z

jego osobą (zachowane mogą być wiadomości

emocjonalnie neutralne).

F44.0 Amnezja dysocjacyjna



Zachowana zdolność zapamiętywania nowego

materiału różnicuje zaburzenia dysocjacyjne od

otępienia, gdzie wiedza dotycząca przeszłości

własnej osoby jest zachowana najdłużej, jako

najlepiej ugruntowana, a procesy przyswajania

nowego materiału znacznie upośledzone.



Amnezja wymaga różnicowania z:

Zaburzeniami pamięci spowodowanymi organicznymi

uszkodzeniami mózgu (padaczka, urazy, guzy, zespoły otępienne)

Nadużywaniem alkoholu i innych środków psychoaktywnych.

Symulacją niepamięci – zwykle związaną z zagrożeniem

odpowiedzialnością karną.

F44.1 Fuga dysocjacyjna



Fuga (dosł.

łac

ucieczka

) - jest to pełna amnezja

dysocjacyjna połączona ze złożonym działaniem -

podróżą, często ze zmianą miejsca zamieszkania, czy

podjęciem nowej pracy. Bardzo często celem podróży

są miejsca o znaczeniu emocjonalnym, a związek z

traumatyzującym wydarzeniem jest mniej ścisły niż

w przypadku amnezji dysocjacyjnej



Niepamięć w fudze jest głębsza i bardziej ogólna niż

w przypadku amnezji psychogennej. Dotyczy nie

tylko wybranych obszarów i aspektów przeszłości,

ale wiąże się z utratą własnej tożsamości i

przybraniem nowej oraz całkowitym brakiem wiedzy

o własnej przeszłości.

F44.1 Fuga dysocjacyjna



Zachowanie osoby w stanie fugi nie

zdradza zaburzeń. Fuga może trwać od

kilku godzin do kilku miesięcy.



Fuga występuje często u osób chorych na

padaczkę

. Jednak częściej spotykana jest

w zaburzeniach osobowości, zwłaszcza

typu

histrionicznego

. Nie diagnozuje się

fugi dysocjacyjnej po napadzie

padaczkowym

(ICD-10: G45.3).



Diagnostyka różnicowa jest taka sama,

jak w przypadku amnezji dysocjacyjnej.

F44.2 Osłupienie

dysocjacyjne



W osłupieniu dysocjacyjnym całkowitym dochodzi do

zahamowania ruchowego, nie przyjmowania

posiłków, zanieczyszczania się, mutyzmu i braku

kontaktu z otoczeniem. Ponadto, mogą występować

krótkotrwałe zaburzenia przytomności, jednak przez

większość czasu napięcie mięśniowe, reakcje

wegetatywne wskazują na stan przytomności

chorego.



Osłupienie dysocjacyjne może być elementem ostrej

reakcji na stres.



Różnicowanie:

osłupienie katatoniczne

osłupienie depresyjne

zaburzenia organiczne (padaczka, uraz czaszki, choroby mózgu, zatrucia

środkami psychoaktywnymi)

F44.3 Trans i opętanie



Są to zaburzenia, które mają

charakter niezależnego od własnego

woli i nie pożądanego stanu. Z

reguły,

występuje

nich

reguły,

występuje

nich

nieprawidłowa orientacja allo-, jak i

autopsychiczna,

uwaga

autopsychiczna,

uwaga

świadomość mogą być znacznie

ograniczone.

F44.4 Dysocjacyjne

zaburzenia ruchu



Stopień nasilenia i charakter zaburzeń zmienia się

w czasie, zależnie od liczby obecnych osób i stanu

emocjonalnego pacjenta.



Może to być utrata lub utrudnienie wykonywania

ruchów dowolnych, zaburzenia koordynacji ruchów,

skurcze pisarskie, skurcze mięśni mimicznych,

napadowe drżenia o określonej lokalizacji, jąkanie

się, dysfonia oraz afonia, niemożność stania lub

chodzenia (astazja-abazja), chód dziwaczny z

powłóczeniem, a nawet niedowłady lub porażenia

(mono-, para-, hemiplegia).

F44.4 Dysocjacyjne

zaburzenia ruchu



Objawom towarzyszy możliwość wykonywania przez

chorego bezwiednych ruchów oraz brak objawu

Babińskiego, spastyczności, klonusów i innych objawów

neurologicznych w badaniu fizykalnym.



Także, upadki przy astazji zdarzają się z reguły w pobliżu

„miękkiego” mebla. Jednak, długotrwale utrzymujące się

niedowłady mogą powodować nawet zaniki mięśni i

przykurcze, co istotnie wpływa na funkcjonowanie

chorego.



Różnicowanie:

zaburzenia ruchowe w przebiegu chorób neurologicznych

stan po urazie czaszki

schizofrenia

Depresja

symulacja

F44.5 Drgawki dysocjacyjne



Drgawki dysocjacyjne są najczęściej reakcją na

sytuację urazową i przypominają uogólniony napad

padaczkowy (

rzekoma padaczka



Najczęściej jest to rzucanie się, bezwładne ruchy

kończyn z grymasami twarzy oraz inne mniej złożone

formy napadów, jak napad śmiechu, płaczu, czy

omdlenie. Przy czym, napadowi nie towarzyszy sinica

twarzy, przygryzienie języka, oddanie moczu i nie

dochodzi do utraty przytomności. Jedynie

świadomość może być przymglona. Ataki takie łatwo

przerwać silnym bodźcem, np. bólowym lub

oblaniem wodą.



Różnicowanie:

napady padaczkowe

F44.6 Dysocjacyjne

znieczulenia i utrata czucia

zmysłowego



Znieczulony obszar ciała odpowiada wyobrażeniu

chorego, a nie rzeczywistemu zakresowi unerwienia

czuciowego, stąd możliwe dysproporcje między

rodzajami czucia (dotyk, ciepło, ból).



Najczęstsze są zaburzenia czucia i widzenia. Zaburzenia

widzenia często są w postaci osłabienia ostrości,

zamazania obrazu, „widzenia tunelowego”, czy dwojenia.

Dysocjacyjna ślepota lub głuchota są zwykle

natychmiastowymi reakcjami na traumatyzujące

wydarzenia i nie powoduje bolesnego obijania się o

przeszkody. Zaburzenia, jak nagle się pojawiły tak też

ustępują, często w spektakularnych okolicznościach

interpretowanych jako cuda lub jako wynik autorytetu

bioenergoterapeuty.

F44.8 Inne zaburzenia

dysocjacyjne (konwersyjne)

F44.8.80 Zespół Gansera



Objawy zaburzeń występujących w zespole

przypominają świadome udawanie choroby

psychicznej.



Zachowanie chorego jest opaczne, jakby

„przybliżone”. Obserwuje się np. zapalanie

zapałki odwrotnym końcem, odwrotne wkładanie

klucza do zamka, a na pytanie „ile jest 2+2”,

chory odpowiada - „pięć”.



Ponieważ objawy są często reakcją na trudną

sytuację chorego, np. zagrożenie więzieniem, stąd

wymagają różnicowania z symulacją.

F44.8 Inne zaburzenia

dysocjacyjne (konwersyjne)

F44.8.81 Osobowość naprzemienna



Osobowość mnoga lub osobowość naprzemienna to

występowanie wielu (co najmniej dwóch) osobowości u

jednej osoby.

F44.8 Inne zaburzenia

dysocjacyjne (konwersyjne)

F44.8.81 Osobowość naprzemienna



W czasie dysocjacji jedna osobowość nie jest świadoma

pewnych aspektów swojej innej osobowości (choć mogą

znać pojedyncze cechy innych osobowości), a o

aktualnym zachowaniu chorego decyduje osobowość,

która w danym momencie dominuje.



Każde wcielenie ma własne i niepowtarzalne

wspomnienia, upodobania i sposoby ujmowania zjawisk.

Osobowości mogą różnić się ilorazem inteligencji,

ostrością wzroku, płcią, wiekiem i rasą. Wcielenia mogą

zastępować jedno drugie, bardzo szybko.

F44.8 Inne zaburzenia

dysocjacyjne (konwersyjne)

F44.8.81 Osobowość naprzemienna



Do typowych symptomów osobowości mnogiej

należą:

utrata poczucia czasu,

nie pamiętanie co się robiło w określonym

czasie,

słyszenie głosów - halucynacji (u 1/3 osób) -

które są komunikacją ze sobą poszczególnych

osobowości. Często z tego powodu u osób z tym

zaburzeniem błędnie rozpoznaje się

schizofrenię

, pomimo iż „głosy” pochodzą z wnętrza własnej

głowy.

Zaburzeń dysocjacyjne

(konwersyjne) -

epidemiologia



Zaburzenia dysocjacyjne występują rzadko.



Chorobowość z powodu zaburzeń

konwersyjnych może sięgać 300 osób wśród

100000 w populacji generalnej.



Zaburzenia konwersyjne stwierdza się

częściej u kobiet niż mężczyzn, tj. odwrotnie

niż w przypadku amnezji i fugi dysocjacyjnej.



Największy odsetek dotyczy ślepoty (<50%),

następnie analgezji (<47%), nieco rzadziej

spotyka się niedowłady i porażenia (<33%)

lub bezgłos (<25%).

Zaburzeń dysocjacyjne

(konwersyjne) -

epidemiologia



Drgawki dysocjacyjne występują u 9-50% pacjentów

kierowanych do leczenia z powodu napadów

padaczkowych. Zaburzenia konwersyjne stwierdza się

częściej u kobiet niż mężczyzn, tj. odwrotnie niż w

przypadku amnezji i fugi dysocjacyjnej.



Osobowość mnogą stwierdza się u 1 osoby na 10000.

Częściej rozpoznaje się ją u pacjentów

psychiatrycznych w USA (<12%) niż w Europie (ok.

8%). Najczęściej występuje ona w okresie

młodzieńczym i w dzieciństwie, a także częściej u

kobiet.

Zaburzenia występujące pod

postacią somatyczną

Zaburzenia obejmujące ból i inne złożone doznania

somatyczne zostały zaklasyfikowane jako

zaburzenia występujące pod postacią somatyczną

(somatomorficzną) ze względu na założenie, że

funkcje te „nie podlegają” naszej woli.

Należy jednak zauważyć, że w odróżnieniu od

symulacji, dolegliwości są rzeczywiście odczuwane.

U ok. 30% wszystkich pacjentów zgłaszających się do

lekarzy ze skargami somatycznymi stwierdza się

ich podłoże psychogenne.

F45 Zaburzenia występujące

pod postacią somatyczną

F45.0

Zaburzenia somatyzacyjne (z somatyzacją)

F45.1

Zaburzenia występujące pod postacią somatyczną,

niezróżnicowane

F45.2

Zaburzenia hipochondryczne

F45.3

Zaburzenia (dysfunkcje) autonomiczne występujące pod

postacią somatyczną

.30

Serce i układ krążenia

.31

Górny odcinek przewodu pokarmowego

.32

Dolny odcinek przewodu pokarmowego

.33

Układ oddechowy

.34

Układ moczowo-płciowy

.38

Inny narząd lub układ

F45.4

Uporczywe bóle psychogenne

F45.8

Inne zaburzenia występujące pod postacią somatyczną

F45.9

Zaburzenia występujące pod postacią somatyczną, nie

określone.

F45.0 Zaburzenia

somatyzacyjne



Rozpoznanie tego rodzaju zaburzeń możliwe jest

po stwierdzeniu utrzymujących się i nawracających

z różnym nasileniem objawów somatycznych (co

najmniej 6) przez okres co najmniej 2 lat.



Obserwuje się również zakłócenia funkcjonowania

społecznego i rodzinnego pacjentów, którzy

pomimo licznych negatywnych wyników badań i

zabiegów diagnostycznych (często wymuszanych)

pozostają nadal bezkrytyczni wobec swoich

objawów i nie zdradzają poprawy.

F45.2 Zaburzenia

hipochondryczne (nerwica

hipochondryczna)



Istnienie izolowanej formy zaburzenia podawane jest

w wątpliwość, ponieważ zazwyczaj występuje w

przebiegu innych zaburzeń (np. depresji, psychozy

urojeniowej).



W obrazie klinicznym dominuje zainteresowanie

własnym zdrowiem, chory jest przekonany o ciężkim

schorzeniu lub uszkodzeniu własnego ciała i nie

ulega żadnym argumentom. Pacjent krąży, więc od

lekarza do lekarza szukając pomocy i próbując się

dowiedzieć na jaką chorobę cierpi. Może w ten

sposób wyrażać swoją wrogość przez ciągłe

prezentowanie dolegliwości i pretensje o

nieskuteczność terapii.

F45.2 Zaburzenia

hipochondryczne (nerwica

hipochondryczna)



Izolowane formy zaburzeń hipochondrycznych

należy różnicować z:

zaburzeniami depresyjnymi,

zespołem obsesyjno-kompulsyjnym,

lękiem uogólnionym i

napadami paniki.

F45.3 Zaburzenia

wegetatywne występujące

pod postacią somatyczną



W zaburzeniach tych, skargi obejmują dolegliwości

somatyczne, które przypominają nieuzasadnione

zaburzenia funkcji narządów lub układów organizmu

unerwionych lub kontrolowanych głównie przez

wegetatywny układ nerwowy (najczęściej układ

krążenia, pokarmowy, oddechowy i moczowo-płciowy).



Skargi mogą dotyczyć objawów pobudzenia układu

sympatycznego (tachykardia, poty, drżenie,

zaczerwienienie, biegunki, lęk przed chorobą), a także

mogą być nieswoiste i zmienne (przemieszczające się

bóle brzucha, uczucie ściskania, ciężaru)

F45.4 Uporczywe bóle

psychogenne



Zaburzenia te należą do najbardziej

rozpowszechnionych somatoform, gdyż stanowią

wyraz reakcji organizmu na konflikty

emocjonalne i/lub psychospołeczne (realne lub

wyimaginowane), który na nie zawsze

uświadomione problemy reaguje dyskomfortem

pod postacią niepokoju, napięcia, strachu, lęku.



W rozpoznaniu przydatna staje się obserwacja

zachowania chorego, które wraz ze wzrostem

liczby osób obserwujących staje się coraz

bardziej barwne i widowiskowe.

F45.4 Uporczywe bóle

psychogenne



Znamienne jest to, że dolegliwości bólowe

nie są dokładnie zlokalizowane i nie

odpowiadają żadnemu anatomicznemu

zakresowi unerwienia oraz, że pomimo ich

nasilenia chory normalnie śpi, je i

funkcjonuje.



Rozpoznanie ułatwia charakterystyczna

zmienność lokalizacji bólu i bolesności

uciskowej, które może wystąpić samorzutnie

lub pod wpływem sugestii badającego.



Nierzadko, leki narkotyczne okazują się

nieskuteczne, a placebo usuwa objawy.

F45.8 Inne zaburzenia

występujące pod postacią

somatyczną



Do grupy tej zalicza się między innymi:

psychogenne

zaburzenia

połykania

psychogenne

zaburzenia

połykania

(

globus hystericus

psychogenny kręcz karku (

torticolis

bezwiedne zgrzytanie zębami,

psychogenny świąd skóry,

zaburzenia towarzyszące menstruacji i

inne.

Leczenie zaburzeń dysocjacyjnych,

konwersyjnych i pod postacią

somatyczną



Psychoterapia (CBT, psychodynamiczna,

grupowa, terapia rodzinna),



hipnoza lub narkoanaliza,



farmakoterapia:



benzodiazepiny i inne anksjolityki,



SSRI,



neuroleptyki o działaniu przeciwlękowym i

uspokajającym,



środki pełniące funkcje placebo.

F48 Inne zaburzenia

nerwicowe

W ICD-10, w tej kategorii zaburzeń ujęte zostały zespoły

nie mieszczące się z różnych względów w

poprzednich kategoriach.

Jest to wynik najprawdopodobniej obecnej tendencji we

współczesnych klasyfikacjach do rezygnowania z

pojęcia nerwicy (podobnie jak z zaburzeń

psychosomatycznych) na rzecz podziału zaburzeń

odpowiadających nerwicom opartego na objawach

możliwych do obiektywnego stwierdzenia.

W kategorii tej, oprócz „egzotycznych” i

uwarunkowanych kulturowo zaburzeń, umieszczono

uważane do niedawna za najczęstsze i najważniejsze

odmiany nerwicy, jak np. zespoły neuroasteniczne.

F48 Inne zaburzenia

nerwicowe

F48 Inne zaburzenia nerwicowe:

F48.0 Neurastenia

F48.1 Zespół depersonalizacji-derealizacji

F48.8 Inne określone zaburzenia nerwicowe

F48.9 Zaburzenia nerwicowe, nie określone.

F48.0 Neurastenia



Termin „neurastenia” dosłownie oznacza słabość

nerwów i obecnie jest wymieniany tylko w

klasyfikacji ICD-10.



W zespole tym, przez co najmniej 6 miesięcy,

występują objawy znacznie nasilonego zmęczenia

zaburzającego codzienne funkcjonowanie pacjenta,

zaburzenia koncentracji, snu i nastroju, a także bóle

mięśniowe i głowy.



Towarzyszące objawom zespołu niezadowolenie ze

wszystkiego, poczucie niesprawności i choroby oraz

uważna samoobserwacja sprzyjają rozwojowi coraz

bardziej nasilonego nastawienia hipochondrycznego.

F48.0 Neurastenia



Zdarza się również, że perspektywa wyjścia

np. na prywatkę, na którą chory chce

pójść,

powoduje,

że

przestaje

być

pójść,

powoduje,

że

przestaje

być

zmęczony i rozdrażniony, a staje się

pogodnym i żywym człowiekiem.



Zespół neurasteniczny może poprzedzać

rozwijającą się ciężką chorobę somatyczną

ośrodkowego układu nerwowego lub też

sygnalizować początek różnych zaburzeń i

chorób psychicznych (schizofrenia, zab.

afektywne).

F48.1 Zespół

depersonalizacji-derealizacji



Zespół depersonalizacji-derealizacji to poczucie

obcości własnej osoby i otaczającego świata. Myśli,

ciało stają się „jakby” obce i niezrozumiałe podobnie,

jak przedmioty, ludzie oraz otaczająca rzeczywistość.

Zespołowi towarzyszą często złudzenia

utożsamiające (

déjà vu

déjà vécu



Przebieg zespołu ma charakter przewlekły, rzadziej

epizodyczny. Wśród pacjentów często spotyka się

tendencje do bierno-zależnych relacji z otoczeniem,

izolacji, samooskarżania i ruminacji. Wielu chorych

prezentuje także różnorodne zaburzenia osobowości.

F48.1 Zespół

depersonalizacji-derealizacji



Diagnostyka różnicowa zespołu powinna

obejmować:

padaczkę,

atypowe formy migren i zespołów bólowych

głowy,

schizofrenię,

napady paniki,

ASD/ASR,

zaburzenia dysocjacyjno-konwersyjne,

nadużywanie substancji psychoaktywnych.

F48.8 Inne określone

zaburzenia nerwicowe

Hsieh-Ping



Zespół opisany w Chinach. Występuje głównie u kobiet. Przeżywają one stany

transu, podczas którego utożsamiają się ze zmarłą osobą, którą obraziły za

życia.

Amok



Zespół opisany w Azji Południowo-Wschodniej, Ameryce Środkowej i Nowej

Zelandii. Człowiek początkowo izoluje się, popada w medytację i traci kontakt

z otoczeniem. W następnej fazie ogarnia go lęk i podniecenie i jest agresywny

(stany auto- i alloagresji). Następnie zapada w sen lub osłupienie. Po

ustąpieniu zaburzeń, nie pamięta nic z okresu ich występowania (amnezja

śródczesna). Często plemię zabija takiego człowieka w fazie prodromalnej,

kiedy widoczne są pierwsze objawy amoku.

Pibloktoq



Zaburzenie występujące głównie wśród eskimoskich kobiet. Kobieta w tym

stanie płacze, krzyczy, biega po śniegu i skacze do wody. Potem następuje

sen, po którym kobieta budzi się bez zaburzeń. Stan ten nazywany jest też

histerią arktyczną.

Document Outline