Tech.agrobizn_341[01].Z4.01

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPIS TREŚCI

1. Wprowadzenie

2. Wymagania wstępne

3. Cele kształcenia

4. Materiał nauczania

4.1. Zakładanie działalności gospodarczej

4.1.1. Materiał nauczania

4.1.2. Pytania sprawdzające

4.1.3. Ćwiczenia

4.1.4. Sprawdzian postępów

4.2. Planowanie i kontrola działalności przedsiębiorstwa

4.2.1. Materiał nauczania

4.2.2. Pytania sprawdzające

4.2.3. Ćwiczenia

4.2.4. Sprawdzian postępów

4.3. Sporządzanie biznesplanu

4.3.1. Materiał nauczania

4.3.2. Pytania sprawdzające

4.3.3. Ćwiczenia

4.3.4. Sprawdzian postępów

5. Sprawdzian osiągnięć

6. Literatura

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

1. WPROWADZENIE

Poradnik będzie Ci pomocny w przyswajaniu wiedzy o planowaniu i kontroli

przedsiębiorstwa.

W poradniku zamieszczono:

−

wymagania wstępne, wykaz umiejętności, jakie powinieneś mieć juŜ ukształtowane,
abyś bez problemów mógł korzystać z poradnika,

−

cele kształcenia, wykaz umiejętności, jakie ukształtujesz podczas pracy z poradnikiem,

−

materiał nauczania, „pigułkę” wiadomości teoretycznych niezbędnych do opanowania
treści jednostki modułowej,

−

zestaw pytań przydatnych do sprawdzenia, czy juŜ opanowałeś podane treści,

−

wiczenia, które pomogą Ci zweryfikować wiadomości teoretyczne oraz ukształtować

umiejętności praktyczne,

−

sprawdzian postępów, który pozwoli Ci określić zakres poznanej wiedzy. Pozytywny
wynik sprawdzianu potwierdzi Twoją wiedzę i umiejętności z tej jednostki modułowej.
Wynik negatywny będzie wskazaniem, Ŝe powinieneś powtórzyć wiadomości i poprawić
umiejętności z pomocą nauczyciela,

−

sprawdzian osiągnięć, przykładowy zestaw pytań testowych, który pozwoli Ci
sprawdzić, czy opanowałeś materiał w stopniu umoŜliwiającym zaliczenie całej
jednostki modułowej,

−

wykaz literatury uzupełniającej.

Schemat układu jednostek modułowych

341[01].Z4

Zarządzanie przedsiębiorstwem

341[01].Z4.02

Wykorzystanie rachunkowości w

zarządzaniu

341[01].Z4.03

Zarządzanie zasobami ludzkimi

przedsiębiorstwa

341[01].Z4.01

Planowanie i kontrola

w przedsiębiorstwie

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

3. CELE KSZTAŁCENIA

W wyniku realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

−

wyjaśnić procedurę zakładania przedsiębiorstwa działającego w systemie agrobiznesu,

−

dobrać formę organizacyjno-prawną w zaleŜności od zakresu planowanej działalności,

−

przygotować dokumenty do zarejestrowania własnej działalności gospodarczej,

−

wskazać czynniki warunkujące sukces przedsiębiorstwa,

−

rozróŜnić rodzaje działalności prowadzonej w przedsiębiorstwach,

−

określić metody i formy planowania w przedsiębiorstwie,

−

określić celowość planowania strategicznego, taktycznego i operacyjnego,

−

uzasadnić znaczenie planowania zapasów,

−

uzasadnić rolę planowania i kontroli w przedsiębiorstwie,

−

scharakteryzować strategie rozwoju przedsiębiorstwa,

−

dokonać analizy struktury organizacyjnej przedsiębiorstwa,

−

określić funkcje poszczególnych komórek organizacyjnych,

−

określić rolę controllingu w zarządzaniu przedsiębiorstwem,

−

opracować biznesplan przedsiębiorstwa działającego w agrobiznesie.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4. MATERIAŁ NAUCZANIA

4.1. Zakładanie działalności gospodarczej

4.1.1. Materiał nauczania

Działalność gospodarcza to zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa,

usługowa  oraz  poszukiwanie,  rozpoznawanie  i  wydobywanie  kopalin  ze  złóŜ,  a  takŜe
działalność  zawodowa,  wykonywana  w  sposób  zorganizowany  i  ciągły.  Definicja  ta  nie
dotyczy  działalności  wytwórczej  w  rolnictwie  w  zakresie  upraw  rolnych  oraz  chowu
i hodowli  zwierząt,  ogrodnictwa,  warzywnictwa,  leśnictwa i rybactwa śródlądowego, a takŜe
wynajmowania  przez  rolników  pokoi,  sprzedaŜy  posiłków  domowych  i  świadczenia
w gospodarstwach rolnych innych usług związanych z pobytem turystów [9].

Rodzaje działalności gospodarczej zamieszczone są w Polskiej Klasyfikacji Działalności,

która jest uporządkowanym podziałem wszystkich rodzajów działalności wykonywanej
w gospodarce przez przedsiębiorstwa i inne jednostki organizacyjne [3, s. 72]. Fragment
Polskiej Klasyfikacji Działalności przedstawia tabela 1.

Tabela 1. Fragment Polskiej Klasyfikacji Działalności [7]

DZIAŁ

GRUPA

KLASA PODKLASA NAZWA GRUPOWANIA

SEKCJA D

PRZETWÓRSTWO PRZEMYSŁOWE

PODSEKCJA

PRODUKCJA ARTYKUŁÓW
SPOśYWCZYCH; NAPOJÓW I WYROBÓW
TYTONIOWYCH

PRODUKCJA ARTYKUŁÓW
SPOśYWCZYCH I NAPOJÓW

15.1

Produkcja, przetwórstwo i konserwowanie mięsa
i wyrobów z mięsa

15.11

15.11.Z

Produkcja mięsa, z wyłączeniem mięsa z drobiu
i królików

15.12

15.12.Z

Produkcja mięsa z drobiu i królików

15.13

Produkcja wyrobów z mięsa, włączając wyroby
z drobiu i królików

15.13.A

Produkcja konserw, przetworów z mięsa, podrobów
mięsnych i krwi

15.13.B

Działalność usługowa związana z wytwarzaniem
wyrobów z mięsa

15.2.

15.20

15.20.Z

Przetwarzanie i konserwowanie ryb i pozostałych
produktów rybactwa

15.3

Przetwórstwo owoców i warzyw

15.31

15.31.Z

Przetwórstwo i konserwowanie ziemniaków

15.32

15.32.Z

Produkcja soków z owoców i warzyw

15.33

Przetwórstwo i konserwowanie owoców i warzyw,
gdzie indziej niesklasyfikowane

15.33.A

Przetwórstwo i konserwowanie owoców i warzyw,
gdzie indziej niesklasyfikowane, z wyłączeniem
działalności usługowej

15.33.B

Działalność usługowa związana z przetwórstwem
i konserwowaniem warzyw i owoców

15.4

Produkcja olejów i tłuszczów pochodzenia
roślinnego i zwierzęcego

15.41

15.41.Z

Produkcja nieoczyszczonych olejów i tłuszczów

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

DZIAŁ

GRUPA

KLASA PODKLASA NAZWA GRUPOWANIA

15.42

15.42.Z

Produkcja rafinowanych olejów i tłuszczów

15.43

15.43.Z

Produkcja margaryny i podobnych tłuszczów
jadalnych

15.5

Wytwarzanie wyrobów mleczarskich

15.51

15.51.Z

Przetwórstwo mleka i wyrób serów

15.52

15.52.Z

Produkcja lodów

15.6

Wytwarzanie produktów przemiału zbóŜ, skrobi
i wyrobów skrobiowych

15.61

15.61.Z

Wytwarzanie produktów przemiału zbóŜ

15.62

15.62.Z

Wytwarzanie skrobi i produktów skrobiowych

15.7

Produkcja gotowych pasz dla zwierząt

15.71

15.71.Z

Produkcja pasz dla zwierząt gospodarskich i ryb

15.72

15.72.Z

Produkcja karmy dla zwierząt domowych

15.8

Produkcja pozostałych artykułów spoŜywczych

15.81

Produkcja pieczywa i wyrobów ciastkarskich
ś

wieŜych

15.81.A

Produkcja pieczywa

15.81.B

Produkcja wyrobów ciastkarskich świeŜych

15.82

15.82.Z

Produkcja wyrobów piekarskich i ciastkarskich
o przedłuŜonej trwałości

15.83

15.83.Z

Produkcja cukru

15.84

15.84.Z

Produkcja kakao, czekolady i wyrobów
cukierniczych

15.85

15.85.Z

Produkcja makaronów, klusek i podobnych wyrobów
mącznych

15.86

15.86.Z

Przetwórstwo herbaty i kawy

15.87

15.87.Z

Produkcja przypraw

15.88

15.88.Z

Produkcja odŜywek oraz Ŝywności dietetycznej

15.89

15.89.Z

Produkcja pozostałych artykułów spoŜywczych,
gdzie indziej niesklasyfikowana

15.9

Produkcja napojów

15.91

15.91.Z

Produkcja napojów alkoholowych destylowanych

15.92

15.92.Z

Produkcja alkoholu etylowego

15.93

15.93.Z

Produkcja win gronowych

15.94

15.94.Z

Produkcja jabłecznika i win owocowych

15.95

15.95.Z

Produkcja napojów fermentowanych
niedestylowanych pozostałych, gdzie indziej
niesklasyfikowana

15.96

15.96.Z

Produkcja piwa

15.97

15.97.Z

Produkcja słodów

15.98

15.98.Z

Produkcja wód mineralnych i napojów
bezalkoholowych

Przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna nie będąca

osobą prawną, wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą [9].

Osoba fizyczna to człowiek występujący jako podmiot prawa cywilnego, czyli jako osoba

posiadająca zdolność prawną [5, s. 89]. Zdolność prawna to moŜliwość posiadania praw
i obowiązków wynikających z prawa cywilnego. Osoba fizyczna posiada zdolność prawną od
urodzenia aŜ do śmierci [5, s. 178].

Osoba prawna jest to wyodrębniona jednostka organizacyjna, która na mocy

odpowiednich przepisów jest wyposaŜona w zdolność prawną i zdolność do czynności

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

prawnych, co pozwala jej na zawieranie umów, występowanie przed sądem jako strona oraz
na inne działania niezbędne podczas prowadzenia działalności [5, s. 90].

Zdolność do czynności prawnych jest zdolność do samodzielnego zaciągania zobowiązań

i nabywania praw wynikających z prawa cywilnego [5, s. 178].

Przedsiębiorca moŜe prowadzić działalność [2, s. 16]:

−

zaopatrzeniową,

−

produkcyjną,

−

usługową,

−

handlową.
Ze względu na rozmiary prowadzonej działalności i wielkości przedsiębiorstwa wyróŜnia

się następujące rodzaje przedsiębiorstw [9]:

−

mikroprzedsiębiorstwo,  to  takie  przedsiębiorstwo,  które  w  co  najmniej  jednym  z  dwóch
ostatnich  lat  obrotowych  zatrudniało  średniorocznie  mniej  niŜ  10  pracowników  oraz
osiągnęło  roczny  obrót  netto  ze  sprzedaŜy  towarów,  wyrobów  i  usług  oraz  operacji
finansowych  nie  przekraczający  równowartości  w  złotych  2  milionów  euro,  lub  sumy
aktywów  jego  bilansu  sporządzonego  na  koniec  jednego  z  tych  lat  nie  przekroczyły
równowartości w złotych 2 milionów euro,

−

małe  przedsiębiorstwo,  to  takie  przedsiębiorstwo,  które  w  co  najmniej  jednym  z  dwóch
ostatnich  lat  obrotowych  zatrudniało  średniorocznie  mniej  niŜ  50  pracowników  oraz
osiągnęło  roczny  obrót  netto  ze  sprzedaŜy  towarów,  wyrobów  i  usług  oraz  operacji
finansowych  nie  przekraczający  równowartości  w  złotych  10  milionów  euro  lub  sumy
aktywów  jego  bilansu  sporządzonego  na  koniec  jednego  z  tych  lat  nie  przekroczyły
równowartości w złotych 10 milionów euro,

−

rednie przedsiębiorstwo, to takie przedsiębiorstwo, które w co najmniej jednym z dwóch

ostatnich  lat  obrotowych  zatrudniało  średniorocznie  mniej  niŜ  250  pracowników  oraz
osiągnęło  roczny  obrót  netto  ze  sprzedaŜy  towarów,  wyrobów  i  usług  oraz  operacji
finansowych  nie  przekraczający  równowartości  w  złotych  50  milionów  euro  lub  sumy
aktywów  jego  bilansu  sporządzonego  na  koniec  jednego  z  tych  lat  nie  przekroczyły
równowartości w złotych 43 milionów euro.
Przedsiębiorca,  podejmując  działalność  gospodarczą,  w  zaleŜności  od  posiadanych

rodków,

rodzaju

rozmiarów

podejmowanej

działalności,

wybiera

formę

organizacyjno-prawną swojego przedsiębiorstwa:
1) przedsiębiorstwo osoby fizycznej [2, s. 26]

−

za wszystkie zobowiązania odpowiada właściciel całym majątkiem przedsiębiorstwa
i osobistym,

−

relatywnie niskie nakłady niezbędne do rozpoczęcia działalności,

−

zyski naleŜą do właściciela,

2) spółka cywilna [10]

−

jest spółką osobową,

−

nie posiada osobowości prawnej,

−

nazwa spółki powinna zawierać nazwiska wspólników oraz dodatkowe oznaczenie
„spółka cywilna” lub skrót „sp. c.”,

−

funkcjonuje na podstawie przepisów prawa cywilnego (kodeks cywilny),

−

umowa spółki sporządzana jest na piśmie,

−

zakładana jest dla osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego,

−

wspólnicy wnoszą do spółki wkłady niematerialne lub materialne (niepienięŜne – np.
ś

wiadczenie usługi, nieruchomość, ruchomość, prawa autorskie, licencje), tzw.

aporty,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

za zobowiązania spółki wspólnicy odpowiadają solidarnie majątkiem spółki
i własnym,

−

kaŜdy wspólnik jest uprawniony do równego udziału w zyskach bez względu na
rodzaj i wartość wkładu,

−

kaŜdy wspólnik jest uprawniony do prowadzenia spraw spółki,

3) spółka jawna [8]

−

jest spółką osobową,

−

nie posiada osobowości prawnej,

−

funkcjonuje na podstawie przepisów prawa handlowego,

−

nazwa spółki jawnej powinna zawierać nazwiska lub firmy (nazwy) wszystkich
wspólników albo nazwisko albo firmę (nazwę) jednego albo kilku wspólników oraz
dodatkowe oznaczenie „spółka jawna” lub skrót „sp. j.”,

−

umowa spółki powinna być zawarta na piśmie pod rygorem niewaŜności,

−

spółka jawna powstaje z chwilą wpisu do rejestru sądowego,

−

wspólnicy prowadzą we własnym imieniu przedsiębiorstwo zarobkowe w większym
rozmiarze,

−

wspólnicy wnoszą do spółki wkłady niematerialne lub materialne,

−

za zobowiązania spółki wspólnicy odpowiadają solidarnie majątkiem spółki
i własnym,

−

kaŜdy wspólnik jest uprawniony do równego udziału w zyskach bez względu na
rodzaj i wartość wkładu,

−

kaŜdy wspólnik jest uprawniony do prowadzenia spraw spółki,

4) spółka partnerska [8]

−

jest spółką osobową,

−

nie posiada osobowości prawnej,

−

utworzona jest przez wspólników (partnerów) w celu wykonywania wolnego zawodu
w spółce prowadzącej przedsiębiorstwo pod własną firmą (nazwą),

−

partnerami  w  spółce  mogą  być  osoby  uprawnione  do  wykonywania  następujących
zawodów:  adwokata,  aptekarza,  architekta,  inŜyniera  budownictwa,  biegłego
rewidenta,  brokera  ubezpieczeniowego,  doradcy  podatkowego,  maklera  papierów
wartościowych,  doradcy  inwestycyjnego,  księgowego,  lekarza,  lekarza  dentysty,
lekarza  weterynarii,  notariusza,  pielęgniarki,  połoŜnej,  radcy  prawnego,  rzecznika
patentowego, rzeczoznawcy majątkowego i tłumacza przysięgłego,

−

partner nie ponosi odpowiedzialności za zobowiązania spółki powstałe w związku
z wykonywaniem przez pozostałych partnerów wolnego zawodu w spółce,

−

partner nie ponosi odpowiedzialności za zobowiązania spółki będące następstwem
działań lub zaniechań osób zatrudnionych przez spółkę na podstawie umowy o pracę
lub innej umowy,

−

kaŜdy partner ma prawo reprezentować spółkę samodzielnie,

5) spółka komandytowa [8]

−

jest spółką osobową,

−

nie posiada osobowości prawnej,

−

funkcjonuje na podstawie przepisów prawa handlowego,

−

wspólnicy prowadzą we własnym imieniu przedsiębiorstwo zarobkowe w większym
rozmiarze,

−

nazwa

spółki

komandytowej

powinna

zawierać

nazwisko

jednego

z komplementariuszy oraz dodatkowe oznaczenie „spółka komandytowa” lub skrót
„sp.k.”,

−

umowa spółki komandytowej powinna być zawarta w formie aktu notarialnego,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

spółka komandytowa powinna być wpisana do rejestru sądowego,

−

w spółce występują dwa rodzaje wspólników: komplementariusz i komandytariusz,

−

za zobowiązania spółki wobec wierzycieli całym swoim majątkiem osobistym
odpowiada komplementariusz,

−

za zobowiązania spółki wobec wierzycieli tylko do wysokości wniesionej,
zadeklarowanej w umowie tzw. sumy komandytowej odpowiada komandytariusz,

−

sprawy spółki prowadzą komplementariusze,

−

udział w zyskach spółki komandytariusza jest proporcjonalny do wysokości
wniesionych wkładów,

6) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością [8]

−

jest spółką kapitałową,

−

posiada osobowość prawną,

−

funkcjonuje na podstawie przepisów prawa handlowego,

−

firma (nazwa) spółki moŜe być obrana dowolnie, powinna jednak zawierać
dodatkowe oznaczenie „spółka z ograniczoną odpowiedzialnością” lub skrót „spółka
z o.o.” lub „sp. z o.o.”,

−

moŜe być utworzona przez jedną albo więcej osób w kaŜdym celu prawnie
dopuszczalnym,

−

spółka powinna być wpisana do rejestru sądowego,

−

umowa spółki powinna być zawarta w formie aktu notarialnego,

−

kapitał zakładowy spółki dzieli się na udziały o równej albo nierównej wartości
nominalnej,

−

kapitał zakładowy spółki powinien wynosić co najmniej 50 000 złotych,

−

wartość nominalna udziału nie moŜe być niŜsza niŜ 50 złotych,

−

za zobowiązania spółki wobec wierzycieli wspólnicy odpowiadają tylko do
wysokości wniesionych udziałów,

−

udział wspólników w zyskach jest proporcjonalny do wniesionych udziałów,

−

sprawy spółki prowadzi zarząd,

−

stały nadzór nad działalnością spółki we wszystkich dziedzinach jej działalności
sprawuje rada nadzorcza,

−

uchwały wspólników są podejmowane na zgromadzeniu wspólników,

7) spółka akcyjna [8]

−

jest spółką kapitałową,

−

posiada osobowość prawną,

−

funkcjonuje na podstawie przepisów prawa handlowego,

−

firma (nazwa) spółki moŜe być obrana dowolnie, powinna jednak zawierać
dodatkowe oznaczenie „spółka akcyjna” lub skrót „S.A.”,

−

statut spółki powinien być sporządzony w formie aktu notarialnego,

−

spółka powinna być wpisana do rejestru sądowego,

−

kapitał zakładowy spółki dzieli się na akcje o równej wartości nominalnej,

−

kapitał zakładowy spółki powinien wynosić, co najmniej 500 000 złotych,

−

wartość nominalna akcji nie moŜe być niŜsza niŜ 1 grosz,

−

za zobowiązania spółki wobec wierzycieli wspólnicy odpowiadają tylko do
wysokości wniesionych wkładów,

−

udział wspólników w zyskach jest proporcjonalny do wniesionych wkładów
(dywidenda),

−

sprawy spółki prowadzi zarząd,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

stały nadzór nad działalnością spółki we wszystkich dziedzinach jej działalności
sprawuje rada nadzorcza,

−

uchwały wspólników są podejmowane na walnym zgromadzeniu.

Spółki

cywilne

Spółki handlowe

CYWILNA

JAWNA

PARTNERSKA

KOMANDYTOWA

KOMANDYTOWO

- AKCYJNA

Z OGRANICZONĄ

ODPOWIEDZIALNOŚCIĄ

AKCYJNA

Spółki osobowe

Spółki kapitałowe

Rys. 1. Klasyfikacja spółek [5, s. 133]

W zaleŜności od rodzaju formy organizacyjno-prawnej przedsiębiorstwa, etapy

legalizacji działalności gospodarczej przedstawiają się następująco

[3, s. 128]:

1. Wpis do ewidencji działalności gospodarczej

w Urzędzie Gminy lub Urzędzie Miasta

osoby fizyczne lub spółki cywilne

wpis do rejestru przedsiębiorców w Krajowym
Rejestrze Sądowym Sądu Rejonowego

spółki handlowe

2.  Rejestracja w systemie REGON w Wojewódzkim Urzędzie Statystycznym
3.  Wykonanie pieczątki firmowej
4.  Otwarcie rachunku bankowego
5.  Rejestracja  działalności  gospodarczej  w  Urzędzie  Skarbowym  (uzyskanie  NIP,

rejestracja w zakresie podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowego, wybór
formy opodatkowania oraz wybór sposobu prowadzenia ewidencji podatkowej),

6. Zgłoszenie w zakresie ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych w ZUS
7. Powiadomienie o uruchomieniu działalności Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej,

Państwowej Inspekcji Pracy, Komendy StraŜy PoŜarnej, Inspektoratu Ochrony
Ś

rodowiska

Podstawą funkcjonowania przedsiębiorstwa jest podział pracy poprzez tworzenie

stanowisk  pracy,  które  połączone  według  róŜnych  kryteriów  tworzą  komórki  organizacyjne.
Komórka  organizacyjna  jest  to  zespół  ludzi  i  środków  kierowany  przez  przełoŜonego
i wykonujący określone zadania. Układ takich komórek organizacyjnych w przedsiębiorstwie
i  system  ich  powiązań  między  sobą  stanowi  strukturę  organizacyjną  przedsiębiorstwa
[6, s. 10]. WyróŜnia się następujące rodzaje struktur organizacyjnych [6, s. 10]:

−

struktura  liniowa,  która  charakteryzuje  się  wyraźnym  podziałem  władzy,  kompetencji
oraz odpowiedzialności. KaŜdy pracownik ma tylko jednego przełoŜonego. Kompetencje
i odpowiedzialność  poszczególnych  osób  są  czytelne.  Od  przełoŜonych  wymaga  się
wiedzy  i  kompetencji  we  wszystkich  kierunkach  działalności  przedsiębiorstwa,  co
w większych  firmach  jest  trudne  do  realizacji,  wyróŜnia  się  dwa  rodzaje  struktury
liniowej – płaska i smukła,

Kierownik

P I

PII

PIII

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

P I – pracownik I
P II – pracownik II
P III – pracownik III

Rys. 2. Schemat struktury liniowej płaskiej [opracowanie własne]

K I – kierownik I
KII – kierownik II
P I – pracownik I
P II – pracownik II

Rys. 3. Schemat struktury liniowej smukłej [opracowanie własne]

−

struktura funkcjonalna, która charakteryzuje się tym, Ŝe występują w przedsiębiorstwie
kierownicy specjalistyczni, natomiast pracownicy niŜszego szczebla otrzymują polecenia
od kilku przełoŜonych. Zaletą tej struktury jest specjalizacja i kompetencja kierowników,
ale powstają duŜe trudności w ustaleniu uprawnień, odpowiedzialności oraz koordynacji
decyzji,

K I – kierownik I
KII – kierownik II
P I – pracownik I
P II – pracownik II

Rys. 4. Schemat struktury funkcjonalnej [opracowanie własne]

Dyrektor

K I

K II

P I

P II

Dyrektor

K I

K II

P I

P II

Kierownik

ds.

Kierownik

ds.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

struktura  sztabowo-liniowa,  która  zachowuje  zasadę  podporządkowania  tylko  jednemu
przełoŜonemu  (podobnie,  jak  w  strukturze  liniowej)  i  zapewnia  fachowość
podejmowanych  decyzji  (podobnie,  jak  w  strukturze  funkcjonalnej).  Specjaliści  tworzą
komórki  sztabowe  (sztaby),  które  pełnią  funkcje  doradcze  dla  kierowników  komórek
organizacyjnych.

K I – kierownik I
KII – kierownik II
P I – pracownik I
P II – pracownik II
S – sztab

Rys. 5. Schemat struktury sztabowo-liniowej [opracowanie własne]

4.1.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jak rozumiesz pojęcie działalności gospodarczej?
2.  Jakie znasz rodzaje działalności gospodarczej?
3.  Jak

rozumiesz

pojęcie

mikroprzedsiębiorstwa,

małego,

redniego

duŜego

przedsiębiorstwa?

4.  Czym się charakteryzują spółki osobowe?
5.  Czym się charakteryzują spółki kapitałowe?
6.  Jakie są etapy legalizowania działalności gospodarczej?
7.  Jakie znasz rodzaje struktur organizacyjnych w przedsiębiorstwie?
8.  Czym się charakteryzują struktury organizacyjne w przedsiębiorstwie?

4.1.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Dobierz

najkorzystniejszą

formę

organizacyjno-prawną

przedsiębiorstwa

do wymienionych poniŜej przedsiębiorstw. Wybór uzasadnij.

−

doradztwo podatkowe,

−

kwiaciarnia, doradztwo inwestycyjne,

−

deweloper budowlany,

−

huta szkła,

−

miejskie przedsiębiorstwo komunikacyjne,

−

zakład mleczarski,

Dyrektor

K I

KII

P I

P II

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

przetwórnia owoców i warzyw,

−

hurtownia artykułów spoŜywczych,

−

zakład naprawy maszyn rolniczych,

−

sklep z artykułami do produkcji rolnej.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przeanalizować rozdział z poradnika,
2)  dobrać najkorzystniejszą formę organizacyjno-prawną do wymienionych przedsiębiorstw,
3)  uzasadnić swój wybór,
4)  zapisać wnioski w zeszycie.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

poradnik dla ucznia,

−

literatura z rozdziału 6 poradnika.

Ćwiczenie 2

Wypełnij umowę spółki cywilnej.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przeanalizować rozdział z poradnika,
2)  przeanalizować kodeks cywilny,
3)  wypełnić umowę spółki cywilnej.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

poradnik dla ucznia,

−

kodeks cywilny,

−

literatura z rozdziału 6 poradnika,

−

wzór umowy spółki cywilnej,

−

przykładowe umowy spółki cywilnej.

Ćwiczenie 3

Wypełnij formularze do załoŜenia działalności gospodarczej przez osobę fizyczną:

−

zgłoszenie do ewidencji działalności gospodarczej,

−

wniosek o wpis do krajowego rejestru urzędowego podmiotów gospodarki narodowej
(REGON),

−

zgłoszenie identyfikacyjne osoby fizycznej prowadzącej samodzielnie działalność
gospodarczą o nadanie NIP,

−

wniosek o otwarcie rachunku bankowego,

−

zgłoszenie rejestracyjne w zakresie podatku od towarów i usług,

−

zgłoszenie do ubezpieczenia społecznego i zdrowotnego.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) przeanalizować podrozdział z poradnika,
2) wypełnić zgłoszenie do ewidencji działalności gospodarczej,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

3) wypełnić wniosek o wpis do krajowego rejestru urzędowego podmiotów gospodarki

narodowej,

4) wypełnić zgłoszenie identyfikacyjne osoby fizycznej prowadzącej samodzielnie

działalność gospodarczą,

5)  wypełnić wniosek o otwarcie rachunku bankowego,
6)  wypełnić zgłoszenie rejestracyjne w zakresie podatku od towarów i usług,
7)  wypełnić zgłoszenie do ubezpieczenia społecznego i zdrowotnego.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

poradnik dla ucznia,

−

wzór zgłoszenie do ewidencji działalności gospodarczej,

−

wzór wniosku o wpis do krajowego rejestru urzędowego podmiotów gospodarki
narodowej,

−

wzór zgłoszenia identyfikacyjnego osoby fizycznej prowadzącej samodzielnie działalność
gospodarczą,

−

wzór wniosku o otwarcie rachunku bankowego,

−

wzór zgłoszenia rejestracyjnego w zakresie podatku od towarów i usług,

−

wzór zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego i zdrowotnego.

Ćwiczenie 4

Rozpoznaj rodzaj struktury organizacyjnej i odpowiedz, w jakich przedsiębiorstwach

stosowana jest struktura liniowa, funkcjonalna i liniowo-sztabowa? Określ zadania
poszczególnych komórek organizacyjnych w poszczególnych strukturach organizacyjnych.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przeanalizować rozdział z poradnika,
2)  przeanalizować schematy struktur organizacyjnych,
3)  przyporządkować  przykładowe  schematy  organizacyjne  do  poszczególnych  rodzajów

struktur organizacyjnych,

4) określić, w jakich przedsiębiorstwach stosowana jest struktura liniowa, funkcjonalna

i liniowo-sztabowa,

5) określić zadania poszczególnych komórek organizacyjnych w poszczególnych strukturach

organizacyjnych,

6) zapisać wnioski w zeszycie.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

poradnik dla ucznia,

−

przykładowe schematy organizacyjne przedsiębiorstw.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.1.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) wyjaśnić pojęcie działalności gospodarczej?

⁮

2) wymienić rodzaje działalności gospodarczej?

⁮

3) wyjaśnić pojęcie mikroprzedsiębiorstwa, małego, średniego i duŜego

przedsiębiorstwa?

⁮

4) scharakteryzować spółki osobowe?

⁮

5) scharakteryzować spółki kapitałowe?

⁮

6) wymienić etapy legalizacji działalności gospodarczej?

⁮

7) scharakteryzować struktury organizacyjne przedsiębiorstwa?

⁮

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2.

Planowanie i kontrola działalności przedsiębiorstwa

4.2.1 Materiał nauczania

Planowanie i kontrola wraz z kierowaniem i organizowaniem naleŜą do elementów

zarządzania.

Zarządzanie to podejmowanie przez odpowiednie osoby decyzji i działań prowadzących

do osiągnięcia załoŜonych celów, przy wykorzystaniu posiadanych zasobów.

decyzje

działania

osoby

cele

posiadane zasoby

Rys. 6. Definicja zarządzania [opracowanie własne]

Planowanie to wytyczanie celów działania na przyszłość na podstawie przewidywanych

działań w przyszłości oraz określanie sposobów osiągnięcia wyznaczonych celów.

Organizowanie polega na określaniu przez kadrę zarządzającą, kto i co powinien robić,

aby organizacja mogła osiągnąć załoŜone cele. Określany jest dobór i wyszkolenie personelu
do wykonywania zadań.

Kierowanie to bezpośrednie oddziaływanie na pracowników, aby postępowali w sposób,

który przyczyni się do osiągania załoŜonych celów.

Kontrola polega na porównaniu faktycznych rezultatów działania z przyjętymi

załoŜeniami. Kontrola jest prowadzona na kaŜdym etapie działania w celu wychwycenia
odchyleń i nieprawidłowości oraz wprowadzenia działań korygujących.

ORGANIZOWANIE

PLANOWANIE

KONTROLOWANIE

KIEROWANIE

sprzęŜenie zwrotne

Rys. 7. Związek planowania z pozostałymi elementami zarządzania [6, s. 44]

Planowanie w przedsiębiorstwie [6, s. 38]:

−

pozwala przedsiębiorstwu wpłynąć na kształt przyszłości,

−

pozwala jasno określić cele i kierunki rozwoju przedsiębiorstwa,

−

reguluje poziom niepewności w działaniu przedsiębiorstwa,

−

skupia uwagę na oszczędnym gospodarowaniu zasobami, harmonizuje działalność
przedsiębiorstwa,

−

ułatwia pracownikom orientacje w celach przedsiębiorstwa, ich hierarchii i powiązaniach,

−

umoŜliwia przedsiębiorstwu przygotowanie się do przetrwania ewentualnych kryzysów.
Planowanie wytycza kierunki aktywnej i przyszłej działalności przedsiębiorstwa we

wszystkich jego aspektach. W praktyce przedsiębiorstwa opracowują plany jednocześnie
według róŜnych kryteriów. Według charakteru planowania wyróŜnia się następujące rodzaje
planowania [3, s. 8]:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

planowanie  strategiczne,  które  prowadzi  do  spełnienia  misji  (koncepcji  działania)
przedsiębiorstwa,  dotyczy  rozwiązywania  skomplikowanych  problemów  wymagających
poświęcenia dłuŜszego czasu. Identyfikuje problemy rozwojowe wymagające rozwiązania
w  celu  zapobieŜenia  powstawaniu  barier  i  niepowodzeń.  Reguluje  kluczowe  kwestie
dotyczące  działalności  przedsiębiorstwa  (podziału  lub  połączenia  z  innymi  podmiotami,
rozbudowy,  zmiany  profilu  lub  asortymentu,  wejścia  na  nowe  rynki  zbytu,  skutecznego
konkurowania i wzmacniania pozycji rynkowej),

−

planowanie  taktyczne,  które  określa  ogólne  zadania  dla  całego  przedsiębiorstwa
realizowane  w  ciągu  jednego  roku.  Składa  się  z  wielu,  wzajemnie  ze  sobą  powiązanych
planów  odcinkowych  oraz  pełni  funkcję  wykonawczą  i  kontrolną  w  odniesieniu  do
planowania strategicznego,

−

planowanie  operacyjne,  które  dokonuje  podziału  zadań  ustalonych  w  planie  rocznym  na
krótsze  okresy  (półrocze,  kwartał,  miesiąc,  dzień)  i  bezpośrednio  między  poszczególne
komórki organizacyjne. Stwarza moŜliwość do terminowego i rytmicznego wykonywania
zadań  gospodarczych  oraz  dostosowania  planu  taktycznego  do  zmieniających  się
warunków  działalności  przedsiębiorstwa.  Planowanie  operacyjne  określane  jest,  jako
planowanie wykonawcze.
Opracowanie  planów  w  przedsiębiorstwie  wymaga  zastosowania  róŜnych  metod

planistycznych, których dobór zaleŜy od rodzaju planu, rodzaju działalności przedsiębiorstwa
oraz jego otoczenia. WyróŜnia się następujące metody planowania [3, s. 10]:

−

metoda bilansowa, polega na zestawieniu w postaci bilansu zadań planowanych oraz
ś

rodków niezbędnych do ich realizacji i zrównowaŜenia porównywanych wielkości

(planowany zakup = planowana sprzedaŜ + planowane niedobory + planowany zapas
końcowy – planowany zapas początkowy),

−

metoda wskaźników statystycznych, polega na wyznaczeniu wielkości planowanych za
pomocą prostych miar statystycznych, np. wskaźników struktury, średniej arytmetycznej,
odchyleń i wskaźników dynamiki,

−

metoda  wskaźników  techniczno-ekonomicznych,  polega  na  wyznaczeniu  wielkości
planowanych  za  pomocą  norm  zapasów,  norm  zuŜycia  czynników  produkcji,  norm
wydajności  pracy  Ŝywej  i  uprzedmiotowionej,  oraz  wskaźników  wykorzystania
posiadanych zasobów,

−

metoda analizy ekonomicznej, polega na ustaleniu poziomu i przyczyn kształtowania się
w okresach ubiegłych tych czynników, które mają wpływ na wielkości planowane, daje to
moŜliwość przewidywania, jak te czynniki będą się zachowywać w okresie planowanym.
W kaŜdym przedsiębiorstwie, niezaleŜnie od rodzaju prowadzonej działalności, musi być

utrzymywana odpowiednia ilość zapasów [2, s. 17]:

−

która nie powinna powodować utraty klientów z powodu okresowego braku towarów,

−

która powinna zapewniać ciągłość procesu produkcji,

−

której koszty obsługi nie powinny przekraczać rozsądnych granic,

−

które powinny mieścić się w ograniczonej przestrzeni magazynowej.

Wielkość  zapasów  powinna  być  kontrolowana,  a  rodzaj  kontroli  zapasów  powinien
uwzględniać  profil  działalności  gospodarczej.  W  kaŜdym  przedsiębiorstwie  powinien  być
system  ochrony  i zabezpieczenia  odpowiedniej  ilości  zapasów.  Dokładna  znajomość
potrzebnych faktycznie zapasów ma kluczowe znaczenie dla zarządzania przedsiębiorstwem.

Wybór strategii rozwoju przedsiębiorstwa dokonywany jest przez kadrę zarządzającą,

która uwzględnia warunki otoczenia, pozycje rynkową, wielkość i moŜliwości (potencjał)
przedsiębiorstwa.

Strategia jest to sposób przygotowywania i prowadzenia działań zmierzających

do realizacji określonego celu w danych warunkach [5, s. 141].

Strategie moŜna sklasyfikować według róŜnych kryteriów:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

1) według podstawowych poziomów funkcjonowania przedsiębiorstwa [2, s. 241]:

−

poziom przedsiębiorstwa jako całości, dla którego określane są główne kierunki
rozwoju,

−

poziom  działu  lub  wybranej  działalności,  dla  którego  określane  są  najwaŜniejsze
zadania  i  korzyści  rynkowe  danego  działu  przedsiębiorstwa  oraz  kolejność  głównych
przedsięwzięć,  które  mają  prowadzić  do  realizacji  celów  wyznaczonych  na  kolejne
okresy,

−

poziom obszaru funkcjonowania przedsiębiorstwa, dla którego określane są sposoby
realizacji przez przedsiębiorstwo strategii ogólnej (przedsiębiorstwa jako całości) oraz
strategii poszczególnych jednostek. Strategia dotyczy takich obszarów, jak produkcja,
zaopatrzenie, personel, kontakty z mediami, badania naukowe, sprzedaŜ, marketing,
finanse, kontrola,

2) według działań prowadzących do przewagi konkurencyjnej [6, s. 64]:

−

produkowanie po niskich kosztach,

−

szukanie odmienności, zróŜnicowania własnego produktu wobec produktów rywali,
np. wyŜsza jakość, lepszy serwis, łatwy dostęp,

−

koncentrowanie się na wąskiej działalności zamiast na całym rynku.

Czynniki warunkujące sukces przedsiębiorstwa [3, s. 251] to:

−

odpowiednia kadra kierownicza,

−

pracownicy o odpowiednich kwalifikacjach i kompetencjach,

−

stosowanie odpowiednich metod, technik zarządzania organizacją,

−

dobrze opracowane strategie działania przedsiębiorstwa,

−

wprowadzanie innowacyjnych rozwiązań produkcji, usług,

−

reakcja na potrzeby klientów,

−

elastyczność przedsiębiorstwa na zmiany otoczenia.
Rodzaje i rola kontroli w przedsiębiorstwie [6, s. 45]:

−

kontrola prospektywna, która poprzedza realizację procesu wytwarzania dóbr i usług,
dotyczy oceny poszczególnych etapów konstruowania planu działania i tworzenia
struktury organizacyjnej,

−

kontrola bieŜąca, która jest sprawowana w trakcie realizacji procesu wytwórczego
i dotyczy oceny zgodności ilościowej, jakościowej i czasowej osiąganych rezultatów
z załoŜonymi celami i zadaniami,

−

kontrola  retrospektywna,  która  jest  dokonywana  po  zakończeniu  realizacji  procesu
produkcji  lub  świadczenia  usług,  dotyczy  oceny  sprawności  funkcjonowania
przedsiębiorstwa,  prawidłowości  doboru  celów,  sposobów  ich  realizacji  i  struktury.
Kontrola  retrospektywna  odgrywa  duŜą  rolę  w  planowaniu  i  organizowaniu  przyszłych
zadań.

Ustalenie

norm

Mierzenie

wyników

Porównanie

wyników

z normami

Ocena

wyników

działania

Utrzymanie

norm

Korekcja
odchyleń

Zmiana

norm

Rys. 8. Etapy procesu kontroli [6, s. 45]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Proces planowania, koordynowania i kontroli przebiegu procesów ekonomicznych dla
utrzymania przedsiębiorstwa na drodze do osiągnięcia wyznaczonych celów nazywany jest
controllingiem. WyróŜnia się dwa rodzaje controllingu:

−

controlling strategiczny zajmuje się oceną mocnych i słabych stron przedsiębiorstwa oraz
moŜliwości i szans zapewnienia długotrwałego i stabilnego funkcjonowania
przedsiębiorstwa,

−

controlling operacyjny opiera się na analizie relacji koszty – przychody – zysk oraz
wpływy – wydatki w krótkich okresach czasu.

Controlling w zarządzaniu przedsiębiorstwem spełnia następujące zadania:

−

wyznaczenie okresu planistycznego, które powinny być ustalane z uwzględnieniem cyklu
księgowania, tak, aby informacja zwrotna docierała do decydentów w czasie
umoŜliwiającym reakcję,

−

wyznaczenie celu dla tego okresu,

−

opracowanie planu strategicznego,

−

opracowanie planu operacyjnego, który powinien zawierać zadania cząstkowe dla
wszystkich komórek organizacyjnych przedsiębiorstwa związanych z wyznaczonym
celem,

−

kontrola realizacji planu w miarę moŜliwości analiza powinna ujawniać niekorzystne
tendencje, aby zapobiegać powstawaniu odchyleń,

−

wprowadzenie działań zapobiegających i korygujących.

4.2.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jak rozumiesz pojęcie zarządzania?
2.  Jakie znasz elementy zarządzania?
3.  Jak rozumiesz pojęcie planowania i kontroli?
4.  Na czym polega planowanie strategiczne, taktyczne i operacyjne?
5.  Jakie znasz metody planowania?
6.  Jakie jest znaczenie planowania zapasów?
7.  W jaki sposób moŜna ustalać strategie rozwoju przedsiębiorstwa?
8.  Jakie jest znaczenie kontroli w przedsiębiorstwie?
9.  Jak rozumiesz pojęcie controllingu?

4.2.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Opracuj plan strategiczny, taktyczny i operacyjny swojej kariery zawodowej.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przeczytać rozdział poradnika,
2)  opracować plan strategiczny,
3)  opracować plan taktyczny,
4)  opracować plan operacyjny,
5)  zaprezentować opracowanie na forum grupy.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

poradnik dla ucznia,

−

materiały piśmiennicze.

Ćwiczenie 2

Opracuj plan strategiczny, taktyczny i operacyjny dla wybranego przedsiębiorstwa

związanego z agrobiznesem lub dla gospodarstwa rolnego.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przeczytać rozdział poradnika,
2)  przeanalizować przykładowe plany strategiczne, taktyczne, operacyjne,
3)  opracować plan strategiczny,
4)  opracować plan taktyczny,
5)  opracować plan operacyjny,
6)  zaprezentować opracowanie na forum grupy.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

poradnik dla ucznia,

−

przykładowe plany strategiczne, taktyczne i operacyjne,

−

materiały piśmiennicze.

Ćwiczenie 3

Określ czynniki warunkujące sukces przedsiębiorstwa na rynku.

Sposób wykonania ćwiczenia.

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przeczytać rozdział poradnika dla ucznia,
2)  wymienić czynniki, które będą wpływały na sukces przedsiębiorstwa na rynku,
3)  uzasadnić odpowiedź.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

poradnik dla ucznia,

−

literatura z rozdziału 6 poradnika,

−

materiały piśmiennicze.

4.2.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) wyjaśnić pojęcie zarządzania?

⁮

2) wymienić elementy zarządzania?

⁮

3) wyjaśnić pojęcie planowania i kontroli?

⁮

4) scharakteryzować planowanie strategiczne, taktyczne i operacyjne?

⁮

5) wymienić metody planowania?

⁮

6) określić znaczenie planowania zapasów?

⁮

7) scharakteryzować strategie rozwoju przedsiębiorstwa?

⁮

8) określić znaczenie kontroli w przedsiębiorstwie?

⁮

9) wyjaśnić pojęcie controllingu?

⁮

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3. Sporządzanie biznesplanu

4.3.1. Materiał nauczania

Biznesplan to plan funkcjonowania przedsiębiorstwa, gospodarstwa rolnego lub

wprowadzenia do niego nowych przedsięwzięć, zawierający cele, środki, warunki i metody
działania oraz przewidywane wyniki ekonomiczne i skutki finansowe [4, s. 133].
Biznesplan moŜe być opracowywany dla celów:
1) wewnętrznych, do których naleŜą [11, s. 179]:

−

sformułowanie celów i kierunków działania przedsiębiorstwa,

−

określenie wewnętrznej organizacji przedsiębiorstwa,

−

określenie strategii działania na rynku,

−

analiza ekonomiczna,

−

kontrola skuteczności zarządzania i ocena uzyskiwanych wyników produkcyjnych
i ekonomicznych,

2) zewnętrznych, które sprowadza się do bardziej interesującego przedstawienia

przedsięwzięcia i przedsiębiorstwa w oczach potencjalnych inwestorów, banków lub
innych organizacji, w celu zdobywania środków zewnętrznych na finansowanie
planowanych zamierzeń.
W gospodarstwie rolnym najczęstszą przyczyną sporządzania biznesplanu jest staranie się

o kredyt w banku lub pozyskiwanie pomocy finansowej w ramach funduszy strukturalnych.

Biznesplan powinien być starannie opracowany, moŜliwie krótki, mieć prostą konstrukcję

i uczciwie przedstawiać sytuację przedsiębiorstwa.

Funkcjonują gotowe, stabelaryzowane wersje biznesplanów gospodarstw rolnych

w przypadku starania się przez producenta rolnego o pomoc finansową z funduszy
strukturalnych.

Elementy biznesplanu [4, s. 136]:

−

strona tytułowa,

−

streszczenie,

−

charakterystyka przedsiębiorstwa,

−

charakterystyka przedsięwzięcia,

−

organizacja produkcji,

−

kadry, załoga, zarządzanie,

−

analiza rynku i otoczenia przedsiębiorstwa,

−

analiza finansowa,

−

czynnik ryzyka,

−

harmonogram rozwoju przedsiębiorstwa,

−

załączniki.
Strona tytułowa powinna zwierać:

−

pełną nazwę przedsiębiorstwa,

−

adres i kontakt przedsiębiorstwa,

−

nazwisko autora biznesplanu,

−

adresata biznesplanu,

−

podpis wnioskodawcy i pieczęć firmy,

−

podpis i pieczęć osoby przyjmującej

−

data złoŜenia biznesplanu.

Charakterystyka

przedsiębiorstwa

celu

szczegółowe

przedstawienie

przedsiębiorstwa, jego sytuacji prawnej, posiadanych nieruchomości, wyposaŜenia
technicznego, organizację gospodarstwa, strukturę produkcji, jakość ziemi.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Charakterystyka przedsięwzięcia powinna określić kierunki rozwoju przedsiębiorstwa,

cele jego działania (poprawa efektywności gospodarowania, zwiększenie dochodów
jednostki, lepsze wykorzystanie dostępnych zasobów), zadania do wykonania, a takŜe
niezbędne środki finansowe potrzebne do rozpoczęcia działania.

Organizacja produkcji – ta część biznesplanu powinna zawierać opis organizacji produkcji

lub usług po wdroŜeniu przedsięwzięcia. Powinny być określone zalety i wady danej
technologii, źródła surowców, wpływ na środowisko naturalne. Opis ten jednak nie powinien
być zbyt szczegółowy.

Kadry, załoga, zarządzanie. W tej części powinny być uwzględnione umiejętności

członków rodziny (w przypadku gospodarstw indywidualnych), załogi i kadry kierowniczej
(w przypadku przedsiębiorstw).

Analiza rynku i otoczenia przedsiębiorstwa. Do wnikliwej analizy pomocne mogą być

pytania:

−

jakie produkty lub usługi będą mogły być sprzedawane w ciągu najbliŜszych lat?

−

czy są w rejonie zakłady przetwórcze, hurtownie, sklepy detaliczne?

−

jakie są potrzeby ilościowe i jakościowe odbiorców?

−

ilu jest i jak silnych konkurentów?

−

czy jest moŜliwe, aby produkować po niŜszych kosztach niŜ konkurencja?

−

czy występują na rynku luki w zaopatrzeniu (nisze rynkowe), które moŜna wypełnić?

W biznesplanie naleŜy określić miejsce przedsiębiorstwa na rynku, jego pozycję, zamierzenia
związane z promocją przedsiębiorstwa.

Analiza finansowa. Typowe elementy, jakie mogą być zawarte w tej części to:

−

prognoza sprzedaŜy,

−

zestawienie wpływów i wydatków,

−

rachunek wyników,

−

bilans,

−

finansowanie (udział środków własnych, inne źródła finansowania).

Czynnik ryzyka. NaleŜy uwzględnić niebezpieczeństwa, jakie mogą grozić ze strony

konkurencji, zmian technologii, klęsk Ŝywiołowych, zmian polityki gospodarczej państwa,
rynku światowego. Jednym z przydatnych sposobów badania wraŜliwości przedsiębiorstwa
jest badanie zmian jego płynności, poprzez zestawienie przepływów pienięŜnych i określenie
granicy zadłuŜenia przedsiębiorstwa.

Harmonogram rozwoju przedsiębiorstwa zawiera terminy:

−

rozpoczęcia produkcji i dokonania pierwszej sprzedaŜy,

−

okresy rozwoju produkcji i sprzedaŜy,

−

zakończenia inwestycji,

−

spłaty zadłuŜenia.
Załączniki to dokumenty i zestawienia tabelaryczne, które stanowią uzupełnienie opisów
w biznesplanie, np.:

−

schemat procesu technologicznego,

−

schemat organizacyjny przedsiębiorstwa,

−

wyniki badań rynkowych,

−

wycena majątku,

−

zezwolenia,

−

umowy z dostawcami i odbiorcami produktów.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jak rozumiesz pojęcie biznesplanu?
2.  Jaki jest cel opracowywania biznesplanu?
3.  Jaka jest struktura biznesplanu?
4.  Jakie informacje powinny być zawarte w poszczególnych punktach biznesplanu?

4.3.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Sporządź charakterystykę wybranego przedsiębiorstwa z otoczenia agrobiznesu lub

gospodarstwa juŜ funkcjonującego lub fikcyjnego.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przeczytać rozdział poradnika,
2)  określić rodzaj działalności,
3)  określić połoŜenie przedsiębiorstwa,
4)  określić rodzaj i stan posiadanych nieruchomości i wyposaŜenie techniczne,
5)  określić organizację przedsiębiorstwa / gospodarstwa,
6)  określić strukturę produkcji,
7)  zaprezentować charakterystykę na forum grupy.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

poradnik dla ucznia,

−

literatura z rozdziału 6 poradnika,

−

materiały piśmiennicze.

Ćwiczenie 2

Sporządź charakterystykę przedsięwzięcia oraz organizacji produkcji dla przedsiębiorstwa

/ gospodarstwa z ćwiczenia 1.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przeczytać rozdział poradnika,
2)  określić kierunki rozwoju,
3)  określić  cele  działania  (poprawa  efektywności  gospodarowania,  zwiększenie  dochodów

jednostki, lepsze wykorzystanie dostępnych zasobów),

4)  określić zadania do wykonania,
5)  określić niezbędne środki finansowe do realizacji przedsięwzięcia,
6)  określić organizację produkcji lub usług po wdroŜeniu przedsięwzięcia,
7)  zaprezentować charakterystykę na forum grupy.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

poradnik dla ucznia,

−

literatura z rozdziału 6 poradnika,

−

materiały piśmiennicze.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 3

Dokonaj analizy otoczenia wewnętrznego i zewnętrznego oraz analizy rynku

przedsiębiorstwa z ćwiczenia 1.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przeczytać rozdział poradnika,
2)  określić mocne i słabe strony otoczenia wewnętrznego,
3)  określić mocne i słabe strony otoczenia zewnętrznego,
4)  określić  miejsce  przedsiębiorstwa  na  rynku,  jego  pozycję,  zamierzenia  związane

z promocją przedsiębiorstwa,

5) zaprezentować charakterystykę na forum grupy.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

poradnik dla ucznia,

−

literatura z rozdziału 6 poradnika,

−

materiały piśmiennicze.

Ćwiczenie 4

Dokonaj analizy finansowej przedsiębiorstwa z ćwiczenia 1.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przeczytać rozdział poradnika,
2)  określić prognozę sprzedaŜy,
3)  sporządzić zestawienie wpływów i wydatków,
4)  sporządzić rachunek wyników,
5)  sporządzić bilans,
6)  określić źródło finansowania przedsięwzięcia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

poradnik dla ucznia,

−

literatura z rozdziału 6 poradnika,

−

materiały piśmiennicze.

4.3.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) wyjaśnić pojęcie biznesplanu?

⁮

2) określić cel opracowywania biznesplanu?

⁮

3) wymienić elementy struktury biznesplanu?

⁮

4) określić informacje, jakie powinny być zawarte w poszczególnych

punktach biznesplanu?

⁮

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5. SPRAWDZIAN OSIĄGNIĘĆ

INSTRUKCJA DLA UCZNIA

1.  Przeczytaj uwaŜnie instrukcję.
2.  Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi.
3.  Zapoznaj się z zestawem zadań testowych.
4.  Test  pisemny  zawiera  20  zadań.  Do  kaŜdego  zadania  dołączone  są  4  moŜliwości

odpowiedzi. Tylko jedna jest prawidłowa.

5. Udzielaj odpowiedzi tylko na załączonej karcie odpowiedzi stawiając w odpowiedniej

rubryce znak X. W przypadku pomyłki naleŜy błędną odpowiedź zaznaczyć kółkiem,
a następnie ponownie zakreślić odpowiedź prawidłową.

6. Pracuj samodzielnie.
7. Kiedy udzielenie odpowiedzi będzie Ci sprawiało trudność, wtedy odłóŜ jego rozwiązanie

na później i wróć do niego, gdy zostanie Ci wolny czas.

8. Na rozwiązanie testu masz 30 minut.

Powodzenia!

Materiały dla ucznia:

−

instrukcja,

−

zestaw zadań testowych,

−

karta odpowiedzi.

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH

1. Zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie,

rozpoznawanie  i  wydobywanie  kopalin  ze  złóŜ,  a  takŜe  działalność  zawodowa,
wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły, to
a)  działalność rolnicza.
b)  działalność gospodarcza.
c)  działalność gospodarcza i rolnicza.
d)  działalność agroturystyczna.

2. Przedsiębiorstwo, które zatrudniało średniorocznie mniej niŜ 10 pracowników oraz

osiągnęło  roczny  obrót  netto  ze  sprzedaŜy  nie  przekraczający  równowartości  (w  złotych)
2 milionów euro, to
a)  mikroprzedsiębiorstwo.
b)  małe przedsiębiorstwo.
c)  średnie przedsiębiorstwo.
d)  duŜe przedsiębiorstwo.

3. Przedsiębiorstwo, które zatrudniało średniorocznie mniej niŜ 250 pracowników oraz

osiągnęło  roczny  obrót  netto  ze  sprzedaŜy  nie  przekraczający  równowartości  (w  złotych)
50 milionów euro, to
a)  mikroprzedsiębiorstwo.
b)  małe przedsiębiorstwo.
c)  średnie przedsiębiorstwo.
d)  duŜe przedsiębiorstwo.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4. Najkorzystniejszą formą organizacyjno-prawną przedsiębiorstwa o małych rozmiarach

działalności, będzie
a)  spółka cywilna.
b)  spółka komandytowa.
c)  spółka z ograniczoną odpowiedzialnością.
d)  spółka akcyjna.

5. Wniesione wkłady materialne do spółki, takie jak nieruchomość, prawa autorskie, to

a)  suma komandytowa.
b)  aport.
c)  dywidenda.
d)  akcja.

6. Sprawy spółki cywilnej

a)  prowadzi zarząd.
b)  prowadzi wyznaczony wspólnik.
c)  prowadzą wszyscy wspólnicy.
d)  prowadzi zgromadzenie wspólników.

7. Wniosek o wpis do krajowego urzędu podmiotów gospodarki narodowej, naleŜy złoŜyć w

a)  Urzędzie Statystycznym.
b)  Urzędzie Skarbowym.
c)  Urzędzie Gminy.
d)  Urzędzie Miasta.

8. Spółka nie posiadająca osobowości prawnej, której podstawą funkcjonowania są osoby

i ich  praca,  a za zobowiązania spółki odpowiadają wspólnicy równieŜ swoim majątkiem,
to
a)  spółka cywilna.
b)  spółka akcyjna.
c)  spółka z ograniczoną odpowiedzialnością.
d)  przedsiębiorstwo osoby fizycznej.

9. Wpisu do rejestru przedsiębiorców dokonują

a)  osoby fizyczne.
b)  spółki cywilne.
c)  wszystkie spółki osobowe.
d)  spółki kapitałowe.

10. W małych przedsiębiorstwach, gdzie zatrudnionych jest kilku pracowników,

najkorzystniejszą strukturą organizacyjną jest struktura
a)  liniowa płaska.
b)  funkcjonalna.
c)  sztabowo-liniowa.
d)  liniowa smukła.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

11. Planowanie długookresowe, regulujące kluczowe kwestie dotyczące działalności

przedsiębiorstwa, prowadzące do spełnienia koncepcji działania przedsiębiorstwa, to
a)  planowanie operacyjne.
b)  planowanie taktyczne.
c)  planowanie strategiczne.
d)  planowanie wykonawcze.

12. Umowa spółki z ograniczoną odpowiedzialnością powinna być zawarta w formie

a)  pisemnej.
b)  aktu notarialnego.
c)  statutu w postaci aktu notarialnego.
d)  ustnej.

13. Spółka partnerska jest zawierana

a)  przez dowolne osoby.
b)  przez osoby wykonujące wolne zawody.
c)  przez prywatne przedsiębiorstwa.
d)  w celu prowadzenia pomocy osobom pokrzywdzonym.

14. Podejmowanie przez odpowiednie osoby decyzji i działań prowadzących do osiągnięcia

załoŜonych celów, przy wykorzystaniu posiadanych zasobów, to
a)  kontrola.
b)  kierowanie.
c)  organizowanie.
d)  zarządzanie.

15. Planowanie w przedsiębiorstwie

a)  jest prowadzone tylko w wybranych działalnościach przedsiębiorstwa.
b)  jest prowadzone tylko w przypadku określania wielkości zapasów.
c)  pozwala określić cele i kierunki rozwoju przedsiębiorstwa.
d)  to odrębne działalnie niepowiązane z pozostałymi elementami zarządzania.

16. Plan funkcjonowania przedsiębiorstwa, gospodarstwa rolnego lub wprowadzenia do niego

nowych  przedsięwzięć,  zawierający  cele,  środki,  warunki  i  metody  działania
oraz przewidywane wyniki ekonomiczne i skutki finansowe, to
a)  biznesplan.
b)  analiza finansowa.
c)  analiza statystyczna.
d)  analiza ekonomiczna.

17. Cel zewnętrzny, dla którego opracowywany jest biznesplan, to

a)  analiza ekonomiczna.
b)  kontrola skuteczności zarządzania.
c)  zdobycie środków zewnętrznych na finansowanie planowanych zamierzeń.
d)  określenie strategii działania na rynku.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KARTA ODPOWIEDZI

Imię i nazwisko

..........................................................................................

Planowanie i kontrola w przedsiębiorstwie

Zakreśl poprawną odpowiedź.

Nr zadania

Odpowiedź

Punkty

Razem: