Opieka zdrowotna w Polsce 

Opieka zdrowotna w Polsce 

 

 

 

Wstęp 

1. Systemowy model ochrony zdrowia 

1.1. Rozwiązania światowe 

1.2. Rozwiązanie polskie — Narodowy Fundusz Zdrowia 

2. System opieki zdrowotnej 

2.1. Standardy opieki w zdrowiu i w chorobie 

2.2. Jakość w opiece zdrowotnej 

2.3. Zarządzanie przez jakość 

2.4. Akredytacja zakładów opieki zdrowotnej 

3. System ubezpieczeń zdrowotnych 

3.1. Kontraktowanie świadczeń zdrowotnych 

3.2. Orzecznictwo lekarskie 

4. Struktura i zasoby pielęgniarstwa 

 

 

1

Opieka zdrowotna w Polsce 

Wstęp 

 

 

W module tym omówiony zostanie systemy opieki medycznej w Polsce, z uwzględnieniem 

wprowadzanych standardów opieki zdrowotnej. Chcąc ocenić czy dany standard został 

osiągnięty, potrzebujemy określonych mierzalnych wyznaczników. Są to kryteria — 

zasadnicza część każdego standardu, stanowiąca podstawę oceny jego realizacji.  

W każdym przypadku, gdy chcemy dokonać pomiaru lub oceny jakości opieki medycznej, 

konieczne jest zidentyfikowanie kryteriów, na podstawie których tego pomiaru można 

dokonać. Metody te służą do oceny sprawności działania opieki zdrowotnej. 

 

 

 

2

Opieka zdrowotna w Polsce 

1. Systemowy model ochrony zdrowia 

 

 

1.1. Rozwiązania światowe 

 

Światowa Organizacja Zdrowia wyróżnia cztery podstawowe modele opieki zdrowotnej: 

1)  model pomocy publicznej, 

2)  model systemu ubezpieczeń chorobowych, 

3)  model Narodowej Służby Zdrowia w wersji: 

— brytyjskiej (Beveridge’a), 

— radzieckiej (Siemaszki), 

4) model ubezpieczeń prywatnych, finansowanych przez pracodawców lub ubezpieczonych 

(bądź wspólnie) (1). 

 

Model pomocy publicznej stanowi rozwinięcie opieki zdrowotnej, typowe dla krajów 

rozwijających się. Przed 20 laty obowiązywał on w 108 krajach świata, obecnie nadal 

występuje w niektórych krajach Ameryki Łacińskiej, Azji i Afryki. Główne założenia tego 

systemu to: 

— zdecydowana większość obywateli państwa ma zagwarantowaną opiekę zdrowotną, ale 

jest ona ograniczona do minimum, 

— baza szpitalna skupia się w dużych miastach (najczęściej w stolicy), 

— na terenach słabiej zaludnionych występują rażące braki zasobów finansowych, 

kadrowych i aparaturowych, 

— niekiedy wprowadza się, w ograniczonym zakresie, ubezpieczenia chorobowe dotyczące 

jedynie wąskiej grup funkcjonariuszy publicznych i kadry wielkich zakładów 

przemysłowych. 

 

Model systemu ubezpieczeń chorobowych (zwany modelem Bismarcka) ukształtował się 

na przełomie XIX i XX wieku w Niemczech. Główne założenia tego modelu są następujące: 

— opieka zdrowotna finansowana jest z ubezpieczenia obowiązkowego, ze składek 

pracowników i pracodawców (różne proporcje składek w różnych krajach); 

— funduszami ubezpieczeniowymi zarządzają instytucje niezależne od administracji 

państwowej, posiadające samodzielność prawną i finansową; 

— instytucje te zawierają kontrakty na wykonanie usług medycznych dla osób objętych 

ubezpieczeniem z zakładami opieki zdrowotnej, lekarzami i pozostałym personelem. 

 

3

Opieka zdrowotna w Polsce 

Rozliczanie się następuje według taryf ustalanych w drodze negocjacji lub w formie 

ryczałtowej. Honoraria wypłacane są z bezpośrednim udziałem, lub bez udziału pacjenta; 

— ubezpieczenie obejmuje zwykle większość osób czynnych zawodowo oraz członków ich 

rodzin; 

— zakres przedmiotowy świadczeń obejmuje opiekę ambulatoryjną i szpitalną, a także 

zaopatrzenie w leki i inne artykuły medyczne; 

— w większości rozwiązań występuje zasada udziału własnego (pacjent uczestniczy  

w kosztach usługi, leku), niezależnie od wnoszonej składki na ubezpieczenie zdrowotne; 

— zakłada się istnienie sektorów — publicznego i niepublicznego — które konkurują ze sobą 

w świadczeniu usług medycznych (1, 2). 

 

Główne założenia model Narodowej Służby Zdrowia (wersja brytyjska Beveridge’a): 

— dominuje państwowa forma własności zakładów opieki zdrowotnej, ograniczony jest 

natomiast sektor niepubliczny,  

— opieka zdrowotna finansowana jest głównie z budżetu pochodzącego z podatków, 

dystrybuowanego przez ministerstwa finansów i zdrowia do jednostek w terenie  

(w Wielkiej Brytanii i Włoszech finansowanie odbywa się z budżetu centralnego,  

w Szwecji z lokalnego, a w Finlandii z obu tych źródeł w równym stopniu),  

— system opieki zdrowotnej pozostaje pod kontrolą państwa, choć dopuszczalna jest 

mniejsza lub większa decentralizacja,  

— zakłady opieki zdrowotnej posiadają znaczną autonomię, władze publiczne mogą 

ingerować w ich zarządzanie w ograniczonym zakresie,  

— władze centralne formułują strategię i politykę zdrowotną, ustalają ogólne standardy  

i przepisy; wspólnoty lokalne (gminy, dystrykty, rejony, regiony) wywierają bezpośredni 

wpływ na politykę zdrowotną i zarządzanie zakładami opieki zdrowotnej na swoim terenie,  

— obowiązuje równość dostępu do opieki zdrowotnej, chociaż pewne grupy mogą korzystać 

ze szczególnych przywilejów, np. dzieci, kobiety ciężarne, osoby przewlekle chore mogą 

być zwolnione z obowiązku współpłacenia za niektóre usługi (1, 4). 

 

Główne założenia modelu Narodowej Służby Zdrowia (wersja radziecka Siemaszki): 

— opieka zdrowotna finansowana jest wyłącznie z centralnego budżetu państwa, 

— działalność inwestycyjna i lecznicza jest planowana centralnie, 

— rządowa kontrola służby zdrowia, przez zbiurokratyzowany jednolity system, 

obowiązujący na terenie całego kraju, nierzadko bez uwzględniania specyfiki  

i rzeczywistych potrzeb regionalnych, 

 

4

Opieka zdrowotna w Polsce 

— dostęp do opieki zdrowotnej jest powszechny i bezpłatny (przy ograniczonym udziale 

zainteresowanych — np. częściowa odpłatność za leki i materiały medyczne), 

— całkowity brak sektora prywatnego, ściśle limitowana prywatna praktyka lekarska (nie 

mogła być jedyną formą aktywności zawodowej lekarzy), 

— ograniczenie autonomii prawnej, organizacyjnej i finansowej zakładów opieki zdrowotnej 

(1, 3). 

 

Model opieki zdrowotnej na zasadach prywatnego, dobrowolnego ubezpieczenia 

zdrowotnego nie występuje nigdzie w czystej postaci. Ubezpieczenia są wykupywane przez 

zainteresowanych oraz ich pracodawców u różnych konkurencyjnych instytucji 

ubezpieczeniowych. Takie rozwiązanie uzupełnia istniejące w kraju systemy (np. Holandia, 

Francja, Niemcy, Belgia, Wielka Brytania) lub jest dominujące (USA). W Wielkiej Brytanii, 

Irlandii, Norwegii, Szwecji, Finlandii, Danii, Portugalii, Hiszpanii, Włoszech i Grecji przeważa 

model narodowej służby zdrowia, natomiast model Bismarcka w Niemczech, Francji, Belgii, 

Holandii, Luksemburgu i Austrii. W Kanadzie model ubezpieczeniowy jest coraz bardziej 

wspomagany subwencjami federalnymi i stanowymi (1, 2). W państwach Unii Europejskiej 

rozróżnić można dwa modele ochrony zdrowia: narodowy system ochrony zdrowia oraz 

system ubezpieczeń zdrowotnych. Dla określenia polityki zdrowotnej państwa duże 

znaczenie ma nie tylko model ochrony zdrowia, ale również sposób opłacania świadczeń 

zdrowotnych. 

 

W Polsce przez szereg lat obowiązywał system opieki zdrowotnej wzorowany na systemie 

Siemiaszki, który powstał w latach międzywojennych w ZSRR i był następnie kopiowany we 

wszystkich krajach demokracji ludowej. Był on centralnie planowany oraz sterowany  

i ograniczał działanie sektora prywatnego (1). 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

5

Opieka zdrowotna w Polsce 

1.2. Rozwiązanie polskie — Narodowy Fundusz Zdrowia 

 

Struktura organizacyjna Narodowego Funduszu Zdrowia 

 

 

W skład Centrali NFZ wchodzą następujące komórki organizacyjne:

PREZES

Z-ca Prezesa 

ds. mundurowych

Z-ca Prezesa

ds. medycznych

Z-ca Prezesa

ds. finansowych

Gabinet Prezesa

Biuro Rady Funduszu

Biuro ds. Współpracy

Międzynarodowej

Departament

Organizacyjno-Prawny

Zespół Radców 

Prawnych

Departament Kontroli

Wewnętrznej

Departament Świadczeń

Zdrowotnych

Departament ds. Służb

Mundurowych

Pełnomocnik ds. Ochrony

Informacji Niejawnych

Departament Informatyki

i Łączności

Departament Spraw

Pracowniczych i Szkoleń

Departament

Administracyjny

Departament Gospodarki

Lekami

Departament

Ekonomiczno-Finansowy

Departament

Księgowości

Audytor Wewnętrzny

Rzecznik Praw Pacjenta

Departament Spraw

Ubezpieczonych

Departament Zarządzania

Strategicznego

 

Rysunek 1. Narodowy Fundusz Zdrowia — organizacja centrali 

 

 

 

6

Opieka zdrowotna w Polsce 

W skład oddziału NFZ wchodzą następujące komórki organizacyjne:

DYREKTOR

Z-ca Dyrektora

ds. mundurowych

Z-ca Dyrektora

ds. medycznych

Z-ca Dyrektora

ds. finansowych

Gabinet Dyrektora

Zespół Radców 

Prawnych

Wydział

 Organizacyjno-Prawny

Wydział Spraw

Ubezpieczonych

Wydział

Gospodarki Lekami

Wydział 

Ekonomiczno-Finansowy

Wydział Analiz

Ekonomiczno-Medycznych

Wydział Księgowości

Wydzial Informatyki

i Łączności

Wydział Spraw 
Pracowniczych

i Szkoleń

Wydział

Administracyjny

Wydział Świadczeń

Zdrowotnych

Wydział Kontroli

Realizacji Umów ze

Świadczeniodawcami

Wydział

Monitorowania

Świadczeń

Wydział ds. Służb

Mundurowych

Rzecznik Praw Pacjenta

 

Rysunek 2. Narodowy Fundusz Zdrowia — organizacja oddziału wojewódzkiego 

 

 

Cele i zadania NFZ 

Chociaż Ustawa z 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym 

Funduszu Zdrowia zasadniczo wprowadza zmiany po stronie płatnika w opłatach za 

świadczenia zdrowotne (zastępując 17 autonomicznych kas chorych jednym funduszem), to 

jednak niektóre uregulowania ustawy wprowadzają zmiany również dla ubezpieczonych. 

Polegają one głównie na doprecyzowaniu przepisów i rozszerzeniu zakresu niektórych 

uprawnień ubezpieczonych. Wypracowane zostały również rozwiązania stwarzające 

mechanizmy poprawiające dostępność do świadczeń zdrowotnych w ramach ubezpieczenia 

zdrowotnego. Tym samym ustawa o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu 

Zdrowia stwarza dla ubezpieczonych bardziej korzystną sytuację niż jest ona zawarta  

 

7

Opieka zdrowotna w Polsce 

w Ustawie o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym z 7 lutego 1997 r. (Dz.U. nr 28,  

poz. 153 z późn. zm.). Jakie korzyści przynosi ustawa osobom ubezpieczonym (1, 2, 3)? 

 

1.  Ubezpieczenie w narodowym funduszu zdrowia 

Wprowadzenie Narodowego Funduszu Zdrowia gwarantuje ubezpieczonemu zachowanie 

dotychczasowych praw, zawartych w Ustawie o powszechnym ubezpieczeniu 

zdrowotnym oraz zapewnia dodatkowe prawa, które wynikają z Ustawy o powszechnym 

ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia. Do Narodowego Funduszu Zdrowia nie 

trzeba się zapisywać. Wszyscy członkowie regionalnych kas chorych lub Branżowej Kasy 

Chorych dla Służb Mundurowych są ubezpieczeni w Narodowym Funduszu Zdrowia  

z mocy ustawy. Nie ma potrzeby składania w miejscu pracy lub zakładzie ubezpieczeń 

społecznych żadnych nowych deklaracji. Zgodnie z projektem rozporządzenia ministra 

zdrowia w sprawie przyporządkowania do oddziałów wojewódzkich Narodowego 

Funduszu Zdrowia ubezpieczonych zgłoszonych do ubezpieczenia zdrowotnego przed 

dniem wejścia w życie Ustawy o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu 

Zdrowia, dane o ubezpieczonych wcześniej w regionalnych kasach chorych będą 

przekazywane do tego oddziału wojewódzkiego, w który przekształciła się dana kasa 

chorych. Na podstawie rozporządzenia w sprawie przyporządkowania do oddziałów 

wojewódzkich Narodowego Funduszu Zdrowia ubezpieczonych zgłoszonych do 

ubezpieczenia zdrowotnego przed wejściem w życie Ustawy o powszechnym 

ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia, dane członków Branżowej Kasy 

Chorych dla Służb Mundurowych przekazywane będą oddziałom wojewódzkim NFZ 

właściwym ze względu na miejsce zamieszkania ubezpieczonego. Jako miejsce 

zamieszkania przyjmuje się miejsce zameldowania na pobyt stały, a w przypadku jego 

braku — adres zamieszkania. W przypadku braku danych o miejscu zamieszkania, ZUS 

lub KRUS ustali miejsce zamieszkania przez Departament Rejestrów Państwowych 

MSWiA. Tak więc przekształcenie systemu kas chorych w system Narodowego Funduszu 

Zdrowia dla ubezpieczonego nie nakłada żadnych dodatkowych obowiązków z tym 

związanych (art. 196 i art. 217 ust. 5 ustawy i projekt rozporządzenia) (1, 3). 

 

2. Zgłaszanie do ubezpieczenia członków rodziny 

W trosce o ubezpieczonych utrzymano obowiązek zgłoszenia do ubezpieczenia członków 

rodzin, którzy nie są objęci ubezpieczeniem z innego tytułu. Jak pokazała praktyka 

ostatnich lat, przy kontroli uprawnień do otrzymania świadczenia zdrowotnego  

(np. w rejestracji) zbyt często okazywało się, że dziecko osoby ubezpieczonej nie jest 

objęte tym ubezpieczeniem i nie ma uprawnień do świadczeń zdrowotnych w ramach 

 

8

Opieka zdrowotna w Polsce 

ubezpieczenia. Taka sytuacja była najczęściej wynikiem braku zgłoszenia do 

ubezpieczenia dziecka jako członka rodziny. Dodano precyzyjny zapis wyliczający 

przypadki, w których status członka rodziny zwalnia z obowiązkowego ubezpieczenia 

zdrowotnego. Dzięki temu wykluczono błędne używanie tego pojęcia jako odrębnego 

tytułu do ubezpieczenia, co powodowało zamęt (art. 10 ust. 3). Ustawa o powszechnym 

ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia szczególną opieką obejmuje dzieci do 

ukończenia 18 roku życia i kobiety w ciąży, bez względu na to, czy są objęte 

ubezpieczeniem zdrowotnym (omówienie w pkt 42) (1, 3). 

 

3.  Uprawnienia absolwentów szkół średnich i wyższych 

Prawo absolwentów do świadczeń z ubezpieczenia zdrowotnego wydłużono do  

4 miesięcy od zakończenia nauki w szkole średniej lub wyższej, lub skreślenia z listy 

uczniów lub studentów. Osoby, które zakończyły naukę w szkole średniej lub wyższej na 

ogół mają przerwę między końcem nauki a rozpoczęciem stażu, znalezieniem i podjęciem 

pracy. Do tej pory w tym czasie nie podlegali obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, 

ponieważ nie byli już uczniami, studentami, nie podjęli jeszcze pracy, nie byli jeszcze 

zarejestrowani w urzędzie pracy. Jeżeli takie osoby nie spełniały w dodatku warunków do 

potraktowania ich jako członka rodziny, to pozostawali poza systemem ubezpieczenia 

zdrowotnego — pozostawało im ubezpieczenie dobrowolne. Mając na względzie 

niebezpieczne następstwa takiej sytuacji, Ustawa o powszechnym ubezpieczeniu  

w Narodowym Funduszu Zdrowia wydłużyła okres zachowania prawa do świadczeń  

z ubezpieczenia zdrowotnego do 4 miesięcy (art. 10, ust. 6) (1). 

 

4.  Rozszerzenie zakresu obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego 

Obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego objęto żołnierzy odbywających zasadniczą 

służbę wojskową, przeszkolenia i ćwiczenia wojskowe, pełniących służbę wojskową  

w czasie mobilizacji i w czasie wojny, a także kandydatów na żołnierzy zawodowych  

i poborowych, odbywających służbę zastępczą. Do tej pory bezpłatną opiekę medyczną 

żołnierzom odbywającym zasadniczą służbę wojskową zapewniała wojskowa służba 

zdrowia. Problem pojawiał się w sytuacji nagłej lub gdy na przepustce pomocy musiał 

udzielić cywilny ZOZ — do tej pory nie było wiadomo kto ma za takie świadczenie 

zapłacić. Składkę na ubezpieczenie zdrowotne, której podstawą wymiaru będzie 

wysokość zasiłku stałego z pomocy społecznej opłacać będzie MON. Takie rozwiązanie, 

które jest bardzo korzystne dla tej grupy ubezpieczonych, dodatkowo obciąży jednak 

finanse Narodowego Funduszu Zdrowia. Dodatkowo, na podstawie art. 65, ust. 1 grupa ta 

zyskała prawo do bezpłatnego zaopatrzenia w leki oznaczone symbolem Rp i wpisane do 

 

9

Opieka zdrowotna w Polsce 

Rejestru produktów leczniczych dopuszczonych do obrotu na terytorium Rzeczypospolitej 

Polskiej. Obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego objęto również poborowych 

pełniących służbę w policji, straży granicznej i biurze ochrony rządu (art. 9, ust. 1, pkt 2  

i art. 65, ust. 1) (1). 

 

5.  Ujednolicenie zasad wnoszenia opłaty dodatkowej przy ubezpieczeniu dobrowolnym 

W Ustawie z 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu 

Zdrowia zapisano wysokość opłaty dodatkowej wnoszonej przy ubezpieczeniu 

dobrowolnym. Jej wysokość, ujednolicona dla całego kraju, jest uzależniona od okresu,  

w którym osoba ubezpieczająca się nie była objęta tym ubezpieczeniem. Taką praktykę 

stosowały kasy chorych, tylko stawki były różne, zależnie od przepisów obowiązujący  

w danej kasie. Opracowana zmiana stanowi ochronę ogółu ubezpieczonych przed 

przystępowaniem do ubezpieczenia zdrowotnego w chwili zaistnienia choroby  

i konieczności drogiego leczenia. Krzywdzące dla pozostałych byłoby opłacenie składki za 

np. jeden czy dwa miesiące i w tym czasie uzyskanie możliwości leczenia za kilkanaście 

tysięcy zł. Takie postępowanie zmniejszałoby pulę środków finansowych dla pozostałych 

osób objętych ubezpieczeniem. Przy obliczaniu czasu niepodlegania ubezpieczeniu 

zdrowotnemu dolicza się okres obowiązywania Ustawy o powszechnym ubezpieczeniu 

zdrowotnym. W uzasadnionych przypadkach Zarząd Funduszu może odstąpić od 

pobrania opłaty dodatkowej lub rozłożyć ją na raty (art. 11, ust. 6, 7 i 8) (1, 2). 

 

6. Dowód objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym. 

Podobnie jak do tej pory, Ustawa o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym 

Funduszu Zdrowia stanowi, że dowodem potwierdzającym uprawnienia do świadczeń w 

ramach ubezpieczenia zdrowotnego jest karta ubezpieczenia zdrowotnego. Wiadomo, że 

ze względu na wysokie koszty takiej operacji, ubezpieczeni nieprędko takie karty 

otrzymają. Najpierw bowiem trzeba stworzyć Centralny Wykaz Ubezpieczonych, w którym 

można będzie nie tylko gromadzić dane osób ubezpieczonych w Narodowym Funduszu 

Zdrowia, ale i weryfikować prawo do świadczeń zdrowotnych. Do czasu wydania kart 

ubezpieczenia zdrowotnego dowodem ubezpieczenia zdrowotnego jest każdy dokument, 

który potwierdza uprawnienia do świadczeń zdrowotnych, w szczególności dokument 

potwierdzający opłacanie składek na ubezpieczenie zdrowotne. W przypadku emerytów  

i rencistów dokumentem potwierdzającym opłacanie składek na ubezpieczenie zdrowotne 

jest każdy dokument potwierdzający kwotę przekazanej emerytury lub renty, w tym  

w szczególności odcinek przekazu lub wyciąg. Ustawa określa jasno jakim dokumentem 

ubezpieczony może potwierdzić swoje prawo doświadczeń z ubezpieczenia zdrowotnego. 

 

10

Opieka zdrowotna w Polsce 

Powinno to wpłynąć na zahamowanie stawiania przed ubezpieczonymi kolejnych 

wymagań i odsyłania ich po kolejne dokumenty, szczególnie przez pracowników 

rejestracji (art. 20, ust. 1, w związku z art. 215) (1). 

 

7.  Prawo wyboru lekarza podstawowej opieki zdrowotnej 

Ubezpieczony ma prawo wyboru lekarza podstawowej opieki zdrowotnej spośród lekarzy 

ubezpieczenia zdrowotnego. Wyboru takiego dokonuje się przez złożenie deklaracji  

o wyborze na formularzu Narodowego Funduszu Zdrowia. Dla wygody pacjentów  

i w ramach walki z biurokracją deklaracje o wyborze lekarza złożone wcześniej i na innych 

formularzach zachowują ważność. Oznacza to, że nie ma potrzeby ponownego wyboru 

lekarza i wypełniania kolejnych formularzy. Narodowy Fundusz Zdrowia honoruje decyzje 

wcześniej podjęte przez ubezpieczonych. Wyboru lekarza podstawowej opieki zdrowotnej 

można dokonać dwa razy w roku (art. 114 i 216). 

 

8.  Prawo wyboru pielęgniarki i położnej podstawowej opieki zdrowotnej 

Ubezpieczony ma prawo wyboru pielęgniarki i położnej podstawowej opieki zdrowotnej 

spośród pielęgniarek i położnych ubezpieczenia zdrowotnego. Podobnie jak w przypadku 

wyboru lekarza podstawowej opieki zdrowotnej wcześniej dokonany wybór zachowuje 

ważność. Nie ma potrzeby dokonywania ponownego wyboru i wypełniania deklaracji. 

Wyboru pielęgniarki i położnej podstawowej opieki zdrowotnej można dokonać dwa razy 

w roku (art. 114 i 216). 

 

9.  Prawo wyboru lekarza specjalisty 

Ubezpieczony ma prawo wyboru lekarza specjalisty spośród tych, którzy zawarli umowy  

z Narodowym Funduszem Zdrowia. To korzystne udogodnienie daje prawo wyboru 

lekarza specjalisty w całym kraju, w dowolnym miejscu. Jedyny warunek to konieczność, 

aby wybrany lekarz miał podpisany kontrakt z Funduszem, bo tylko wtedy Fundusz 

zapłaci za leczenie ubezpieczonego. O wskazanie specjalisty ubezpieczony może się 

zwrócić do lekarza rodzinnego lub lekarza podstawowej opieki zdrowotne, który powinien 

udzielić takiej rady (jest to tylko rada, a nie polecenie). Ustawa o powszechnym 

ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia gwarantuje ubezpieczonemu wolny 

wybór spośród wszystkich lekarzy danej specjalności. Należy jednak pamiętać również  

o konieczności posiadania skierowania, jeśli takie jest wymagane. Leczenie 

specjalistyczne bez skierowania, jeśli jest ono wymagane, opłaca ubezpieczony (art. 119) 

(1, 2). 

 

 

11

Opieka zdrowotna w Polsce 

10.  Wizyta u lekarza specjalisty bez skierowania 

W tym zakresie ustawa utrzymuje dotychczasowe zapisy Ustawy o powszechnym 

ubezpieczeniu zdrowotnym. Skierowanie nie jest potrzebne do: ginekologa i położnika, 

stomatologa, dermatologa, wenerologa, onkologa, okulisty, psychiatry, dla osób chorych 

na gruźlicę, dla osób zakażonych wirusem HIV, dla inwalidów wojennych, dla osób 

uzależnionych od alkoholu, środków odurzających i substancji psychoaktywnych  

w zakresie lecznictwa odwykowego (art. 118) (1, 3). 

 

11.  Prawo ubezpieczonego do leczenia szpitalnego  

Ubezpieczony ma prawo do leczenia szpitalnego w każdym szpitalu na terenie kraju, 

który podpisał umowę z Funduszem, na podstawie skierowania lekarza, lekarza 

stomatologa lub felczera, jeżeli cel leczenia nie może być osiągnięty przez leczenie 

ambulatoryjne. W stanach bezpośredniego zagrożenia życia lub porodu świadczenia 

zdrowotne udzielane są bez skierowania. Utrzymano dotychczasowe zasady (art. 51  

w związku z art. 121). 

 

12. Wybór szpitala 

Ubezpieczony ma prawo do wyboru szpitala spośród szpitali, które zawarły umowy  

z Narodowym Funduszem Zdrowia. Jest to zmiana bardzo korzystna dla 

ubezpieczonego. Kiedy w 1999 r. rozpoczęto reformowanie ochrony zdrowia, dużo 

mówiło się o tym, że „pieniądze pójdą za pacjentem”. Miało to przekładać się na lepsze 

przychody szpitali najczęściej wybieranych przez pacjentów, a co za tym idzie poprawić 

sytuację materialną pracującego tam personelu. Dość szybko okazało się, że jest to 

niemożliwe, a największą przeszkodą były różne zasady zawierania przez kasy chorych 

umów o udzielanie świadczeń zdrowotnych i niemożność porozumienia się 

poszczególnych kas chorych, co do zapłaty za świadczenia poza obszarem swojego 

działania. I chociaż obowiązująca Ustawa o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym 

dopuszczała możliwość wyboru szpitala spośród tych, które mają zawarty kontrakt  

z dowolną kasą chorych, to już w 1999 r. z Ministerstwa Zdrowia wyszła interpretacja, 

oparta na pozaustawowych przesłankach, która zawęziła możliwość wyboru do szpitali 

mających kontrakt z kasą chorych, do której należy ubezpieczony. W ten sposób 

pojawiły się promesy, czyli przyrzeczenia kas chorych dotyczące uregulowania 

należności za „leczenie poza kasą”. Takie stanowisko w 2001 r. potwierdził Urząd 

Nadzoru Ubezpieczeń Zdrowotnych. Ustawa o powszechnym ubezpieczeniu  

w Narodowym Funduszu Zdrowia daje ubezpieczonemu możliwość wyboru spośród 

wszystkich szpitali w całym kraju, które mają zawarty kontrakt w Funduszem. Uprości to 

 

12

Opieka zdrowotna w Polsce 

życie wielu ubezpieczonym! Powstanie Narodowego Funduszu Zdrowia likwiduje 

konieczność uzyskiwania promes. Każdy szpital na terenie kraju, z którym Fundusz 

zawarł umowę o udzielanie świadczeń, będzie dostępny dla ubezpieczonego (art. 119) 

(1, 3). 

 

13.  Wybór lekarza stomatologa 

Ubezpieczony ma prawo wyboru lekarza stomatologa spośród lekarzy ubezpieczenia 

zdrowotnego. Ustawa o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu zdrowia 

utrzymuje dotychczasowe zapisy Ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym 

(art. 122, ust. 1). 

 

14.  Wybór podmiotu prowadzącego długoterminową opiekę pielęgniarską 

Jest to nowe rozwiązanie, wychodzące naprzeciw problemom braku możliwości 

swobodnego wyboru zakładu opieki długoterminowej, które były sygnalizowane przez 

pacjentów od dłuższego czasu (art.119, ust. 3). 

 

15. Zakres obowiązków lekarza podstawowej opieki zdrowotnej 

Na podstawie delegacji art. 115, ust. 5 Ustawy o powszechnym ubezpieczeniu  

w Narodowym Funduszu Zdrowia został przygotowany projekt rozporządzenia Ministra 

Zdrowia ustalającego zakres kompetencji lekarza, pielęgniarki i położnej podstawowej 

opieki zdrowotnej. Jest to istotne dla ustalenia jednolitych zasad zawierania umów  

o udzielanie świadczeń zdrowotnych w tym zakresie. Stanowi również dla 

ubezpieczonych gwarancję dostępności do świadczeń medycznych podstawowej opieki 

zdrowotnej oraz ich udzielania na właściwym poziomie (art. 115, ust. 5). 

 

16.  Badania diagnostyczne w zakresie kompetencji lekarza podstawowej opieki zdrowotnej  

i lekarza stomatologa 

Na podstawie delegacji z art. 54, ust. 2 przygotowano projekt rozporządzenia Ministra 

Zdrowia w sprawie wykazu badań diagnostycznych niezbędnych przy udzielaniu 

świadczeń zdrowotnych w zakresie podstawowej opieki zdrowotnej. W projekcie znalazł 

się zapis stanowiący, że badania te zlecane są również przez lekarza specjalistę  

w przypadku, gdy przejmuje on leczenie i jeżeli wymaga tego prowadzony proces 

diagnostyczny i leczniczy. Jest to nowe, korzystne dla ubezpieczonego rozwiązanie. Do 

tej pory ubezpieczony był odsyłany od lekarza do lekarza, trwał bowiem spór o to, kto 

ma skierować pacjenta na badania, czyli kto za te badania zapłaci. Aby wyeliminować 

takie sytuacje wprowadzono dla lekarza podstawowej opieki zdrowotnej zakres badań 

 

13

Opieka zdrowotna w Polsce 

diagnostycznych wymienionych w załączniku do rozporządzenia, w celu potwierdzenia 

wstępnej diagnozy i uzasadniających skierowanie do specjalisty lub szpitala. 

Rozporządzenie reguluje również zakres badań diagnostycznych dla lekarza 

stomatologa, kierującego ubezpieczonego do specjalisty lub na leczenie szpitalne (3). 

 

17. Transport sanitarny 

Wprowadzono korzystne dla ubezpieczonego jasne określenie zasad i kryteriów 

korzystania z transportu sanitarnego. Osoby chore na: choroby krwi i narządów 

krwiotwórczych, choroby nowotworowe, choroby oczu, choroby przemiany materii, 

choroby psychiczne, choroby skóry i tkanki podskórnej, choroby układu krążenia, 

choroby układu moczowo-płciowego, choroby układu nerwowego, choroby układu 

oddechowego, choroby układu ruchu, choroby układu trawiennego, choroby układu 

wydzielania wewnętrznego, choroby zakaźne, urazy i zatrucia, wady rozwojowe 

wrodzone, zniekształcenia i aberracje chromosomowe, które maja ograniczoną zdolność 

samodzielnego poruszania się oraz muszą korzystać z pomocy drugiej osoby, a także 

ze względu na ogólny stan zdrowia, mające orzeczenie stopnia niesprawności, mogą 

skorzystać z transportu sanitarnego za odpłatnością zaledwie 5% (I stopień 

niesprawności), lub za odpłatnością 50% (II stopień niesprawności) kosztu tego 

transportu. W przypadku odmowy wydania zlecenia na przewóz lekarz, na żądanie 

ubezpieczonego, ma obowiązek wydać na piśmie odmowę zlecenia na przewóz chorego 

z podaniem przyczyny, dla której odmówił zaliczenia pacjenta do stopnia niesprawności  

i uzasadnić swoją decyzję. Rozporządzenie swym zakresem obejmuje osoby 

ubezpieczone, spełniające łącznie następujące kryteria: niewymagające 

natychmiastowego leczenia w zakładzie opieki zdrowotnej, z trwałą lub okresową 

dysfunkcją narządu ruchu lub schorzeniem uniemożliwiającym lub ograniczającym 

możliwość samodzielnego poruszania się (naruszenie sprawności organizmu) oraz 

korzystania ze środków transportu publicznego. Wydanie rozporządzenia pozwoli na 

obiektywne ustalenie przez lekarza ubezpieczenia zdrowotnego potrzeby przewozu 

osoby ubezpieczonej środkiem transportu sanitarnego oraz ujednolici postępowanie  

w tym zakresie na terenie całego kraju (rozporządzenie z delegacji art. 70, ust. 4) (1, 3). 

 

18. Bezpłatne podstawowe świadczenia lekarza stomatologa oraz podstawowe materiały 

stosowane przy udzielaniu tych świadczeń 

Nowa ustawa generalnie utrzymuje dotychczasowe zasady. 

 

 

14

Opieka zdrowotna w Polsce 

19.  Świadczenia stomatologiczne dodatkowe dla dzieci i młodzieży do ukończenia 18 roku 

życia oraz kobiet w ciąży i w okresie połogu 

Projekt rozporządzenia Ministra Zdrowia, wydanego na podstawie delegacji z art. 53, ust. 

4, w sprawie wykazu bezpłatnych dodatkowych świadczeń lekarza stomatologa  

i materiałów stomatologicznych przysługujących dzieciom i młodzieży do ukończenia  

18 roku życia oraz kobietom w ciąży, rozszerza zakres świadczeń stomatologicznych  

i ortodontycznych (delegacja art. 53, ust. 4). 

 

20. Refundacja wydatków na świadczenia zdrowotne udzielane przez świadczeniodawców, 

którzy nie mają umów z funduszem 

Utrzymano prawo do refundacji przez Fundusz wydatków poniesionych w związku  

z uzyskaniem świadczeń zdrowotnych w stanie bezpośredniego zagrożenia życia lub 

porodu, udzielanych przez świadczeniodawców niezwiązanych umową z Funduszem,  

o ile ubezpieczony wykaże, że nie miał możliwości uzyskania tych świadczeń  

u świadczeniodawcy, który zawarł z Funduszem umowę o udzielanie świadczeń 

zdrowotnych. Refundacja przysługuje ubezpieczonemu do wysokości przeciętnych 

kosztów takich świadczeń zdrowotnych, ponoszonych przez Fundusz na podstawie 

umów o udzielanie świadczeń zdrowotnych. 

21.  Leki i wyroby medyczne. 

Wydawanie w aptece ubezpieczonym leków i materiałów medycznych odbywa się na 

podobnych jak dotąd zasadach (art. 55). 

 

22. „Leki za złotówkę” 

Została opracowana lista „leków za złotówkę”. Leki z listy będą wydawane 

ubezpieczonym w wieku powyżej 65 roku życia na podstawie recepty wystawionej przez 

lekarza ubezpieczenia zdrowotnego lub felczera ubezpieczenia zdrowotnego, po 

wniesieniu opłaty za opakowanie jednostkowe w wysokości 1 zł. Nawet minimalne 

korzyści finansowe dla emerytów i rencistów nie są bez znaczenia, a wstępne symulacje 

wykazują średni efekt finansowy 7 zł na korzyść chorego. Rozwiązanie to należy uznać 

za korzystne dla ubezpieczonego.  

 

23.  Świadczenia z ubezpieczenia zdrowotnego 

Ubezpieczeni mają, na zasadach określonych w ustawie, prawo do świadczeń 

zdrowotnych, mających na celu zachowanie zdrowia, zapobieganie chorobom i urazom, 

wczesne wykrywanie chorób, leczenie oraz zapobieganie niepełnosprawności i jej 

ograniczanie, co jest analogiczne z regulacjami zawartymi w Ustawie o powszechnym 

 

15

Opieka zdrowotna w Polsce 

ubezpieczeniu zdrowotnym. Zmianą na korzyść ubezpieczonego jest wprowadzenie 

profilaktycznej opieki zdrowotnej nad dziećmi i młodzieżą w środowisku nauczania  

i wychowania. W Ustawie o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym w art. 31b, ust. 4 

jest zawarta delegacja dla ministra właściwego do spraw zdrowia do określenia w drodze 

rozporządzenia zasad kwalifikacji do poszczególnych dyscyplin sportu, zakresu badań 

lekarskich i ich częstotliwości w stosunku do dzieci i młodzieży. Takie rozporządzenie 

zostało opublikowane w końcu 2002 r., ale ze względu na brak stosownych umów 

między kasami chorych i świadczeniodawcami nie jest realizowane. W przypadku 

Ustawy o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia projekt 

rozporządzenia jest gotowy i może wejść w życie równolegle z tą ustawą (3). 

 

24.  Profilaktyczna opieka zdrowotna nad dziećmi i młodzieżą w miejscu nauczania 

Jest to rozwiązanie zgodne z programem w tym zakresie, przyjętym przez Rząd i bardzo 

korzystne dla dzieci i młodzieży objętych obowiązkiem szkolnym. Profilaktyczna opieka 

zdrowotna nad dziećmi i młodzieżą powraca do szkół. Projekt rozporządzenia ministra 

zdrowia w sprawie zakresu i organizacji profilaktycznej opieki zdrowotnej nad dziećmi do 

ukończenia 18 roku życia, a także zakresu informacji przekazywanych wojewodzie  

o świadczeniodawcach, sprawujących profilaktyczną opiekę nad tymi osobami, został 

opracowany na podstawie delegacji ustawowej, zawartej w art. 50, ust. 5, Ustawy  

o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia. Art. 170, pkt 25 

Ustawy z 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz. U. nr 28, 

poz. 153 z późn. zm.) uchylił przepis, który stanowił, że uczniowie mają prawo do opieki 

zdrowotnej, a w szczególności do korzystania z bezpłatnych świadczeń leczniczych  

i rehabilitacyjnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej. W ten sposób uczniowie 

zostali pozbawieni możliwości stałego korzystania ze świadczeń profilaktycznych  

w placówkach oświatowych. Wprowadzenie w życie rozporządzenia zapewni jednolite 

uregulowania prawne dla całego kraju w zakresie zabezpieczenia profilaktycznej opieki 

zdrowotnej dzieciom i młodzieży do ukończenia 18 roku życia, w szczególności  

w środowisku nauczania i wychowania. Głównymi założeniami projektu rozporządzenia 

jest stworzenie:  

— profilaktycznej opieki pielęgniarskiej, sprawowanej przez pielęgniarkę w gabinecie 

profilaktycznym,  

— profilaktycznej opieki lekarskiej, sprawowanej przez lekarza podstawowej opieki 

zdrowotnej w zakładzie opieki zdrowotnej,  

 

16

Opieka zdrowotna w Polsce 

— profilaktycznej opieki stomatologicznej, sprawowana przez lekarzy stomatologów,  

z którymi zawarto umowy o udzielanie świadczeń zdrowotnych, przysługujących 

dzieciom i młodzieży do ukończenia 18 roku życia (art. 50, ust. 5). 

 

25.  Leczenie poza granicami kraju 

Narodowy Fundusz Zdrowia nie finansuje kosztów leczenia ubezpieczonego lub badań 

diagnostycznych poza granicami kraju. Na leczenie lub badania diagnostyczne poza 

granicami kraju może skierować chorego minister zdrowia, jeśli takich badań lub 

leczenia nie wykonuje się w Polsce. Utrzymano dotychczasowe zasady wprowadzone 

Ustawą o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (art. 48). 

 

26.  Prawo do rehabilitacji leczniczej  

Ubezpieczony ma prawo do świadczeń rehabilitacji leczniczej w celu zapobieżenia 

niepełnosprawności, jej usunięcia, ograniczenia lub złagodzenia jej skutków. Fundusz 

zapewnia ubezpieczonemu świadczenia, na podstawie skierowania lekarza 

ubezpieczenia zdrowotnego. Koszty wyżywienia i zakwaterowania w zakładach 

rehabilitacji leczniczej pokrywane są na zasadach określonych w Ustawie o zakładach 

opieki zdrowotnej dla osób przebywających w zakładach opiekuńczo-leczniczych  

i pielęgnacyjno-opiekuńczych (art. 52). 

 

27.  Prawo do badań diagnostycznych  

Ubezpieczony ma prawo do świadczeń z zakresu badań diagnostycznych, w tym 

analityki medycznej, wykonywanych na podstawie skierowania lekarza ubezpieczenia 

zdrowotnego lub felczera ubezpieczenia zdrowotnego. Zapisy art. 54 Ustawy  

o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia są analogiczne do 

regulacji zawartych w art. 31f Ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym  

(art. 54). 

 

28.  Leki w szpitalu  

Ubezpieczonemu przyjętemu do szpitala lub innego zakładu opieki zdrowotnej  

w rozumieniu art. 2, ust. 1, pkt 1 Ustawy o zakładach opieki zdrowotnej, przeznaczonych 

dla osób potrzebujących całodobowych lub całodziennych świadczeń zdrowotnych, oraz 

przy wykonywaniu zabiegów leczniczych i pielęgnacyjnych, diagnostycznych  

i rehabilitacyjnych przez podmioty uprawnione do udzielania świadczeń z tytułu 

ubezpieczenia zdrowotnego, a także przy udzielaniu przez te podmioty pomocy 

 

17

Opieka zdrowotna w Polsce 

doraźnej, zapewnia się bezpłatnie leki i wyroby medyczne, jeżeli są one konieczne do 

wykonania świadczenia (art. 56) (3). 

 

29.  Limity cen leków 

Utrzymane zostało wyznaczanie limitów cen leków, a także obowiązek apteki dotyczący 

informowania pacjenta o możliwości nabycia leku o tej samej nazwie międzynarodowej, 

którego cena nie przekracza limitu ceny (art. 60). 

 

30. Zasłużony honorowy dawca krwi 

Ubezpieczonemu, który posiada tytuł Zasłużonego Honorowego Dawcy Krwi, 

przysługuje bezpłatne — do wysokości limitu ceny — zaopatrzenie w leki objęte 

wykazami leków podstawowych i uzupełniających, na podstawie recepty wystawionej 

przez lekarza ubezpieczenia zdrowotnego albo felczera ubezpieczenia zdrowotnego lub 

lekarza albo felczera niebędącego lekarzem albo felczerem ubezpieczenia zdrowotnego, 

jeżeli posiada uprawnienia do wykonywania zawodu oraz zawarł z Funduszem umowę 

upoważniającą go do wystawiania takich recept. Osoba uprawniona jest zobowiązana 

do okazania legitymacji Zasłużonego Honorowego Dawcy Krwi wydanej przez Polski 

Czerwony Krzyż. Również przy realizacji recepty należy okazać dokument 

potwierdzający uprawnienie. Zapis art. 64 Ustawy o powszechnym ubezpieczeniu  

w Narodowym Funduszu Zdrowia precyzyjnie określa uprawnionych, zakres uprawnienia 

(bezpłatnie do wysokości limitu ceny) oraz wskazuje dokument, którym należy 

uprawnienie potwierdzić. Brzmienie art. 43 Ustawy o powszechnym ubezpieczeniu 

zdrowotnym było niejasne i powodowało wiele nieporozumień (art. 64) (1, 3). 

 

31.  Inwalidzi wojenni  

Inwalidom wojennym, ich współmałżonkom pozostającym na ich wyłącznym utrzymaniu 

oraz wdowom i wdowcom po poległych żołnierzach i zmarłych inwalidach wojennych 

uprawnionym do renty rodzinnej, a także osobom, o których mowa w art. 9, ust. 1, pkt 2, 

przysługuje bezpłatne zaopatrzenie w leki oznaczone symbolem Rp i wpisane do 

Rejestru produktów leczniczych dopuszczonych do obrotu na terytorium 

Rzeczypospolitej Polskiej. Osoby, o których mowa w ust. 1, są obowiązane do okazania 

lekarzowi albo felczerowi wystawiającemu receptę dokumentu potwierdzającego 

przysługujące uprawnienie. Osoba przedstawiająca receptę do realizacji jest 

obowiązana do okazania dokumentu osoby uprawnionej, potwierdzającego jej 

uprawnienie. Zasady generalnie nie uległy zmianie (art. 65 i art. 68). 

 

 

18

Opieka zdrowotna w Polsce 

32.  Inwalidzi wojskowi  

Osobom, które są inwalidami wojskowymi, lub które doznały uszczerbku na zdrowiu  

w okolicznościach określonych w art. 7 i 8 Ustawy z 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu 

inwalidów wojennych i wojskowych oraz członków ich rodzin (Dz.U. 202, nr 9, z późn. 

zm.) i nie zostały zaliczone do żadnej z grup inwalidów, a także wymienionym w art. 42  

i 59 ww. ustawy, przysługuje bezpłatne zaopatrzenie w leki objęte wykazami leków 

podstawowych i uzupełniających. Utrzymano w mocy poprzednią regulację (art. 66  

i art. 68) (3). 

 

33.  Prawo do leczenia uzdrowiskowego  

Leczenie uzdrowiskowe przysługuje ubezpieczonemu na podstawie skierowania 

wystawionego przez lekarza ubezpieczenia zdrowotnego. Skierowanie wymaga 

potwierdzenia przez właściwy ze względu na miejsce zamieszkania ubezpieczonego 

oddział wojewódzki Funduszu. Zapisy art. 69 Ustawy o powszechnym ubezpieczeniu  

w Narodowym Funduszu Zdrowia powtarzają unormowania art. 48 Ustawy  

o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym. Utrzymano zasadę, że dzieci i młodzież do 

ukończenia lat 18, a jeżeli kształcą się dalej — do ukończenia 26 lat, dzieci 

niepełnosprawne w znacznym stopniu — bez ograniczenia wieku, a także dzieci 

uprawnione do renty rodzinnej nie ponoszą odpłatności za koszty wyżywienia  

i zakwaterowania w prewentorium uzdrowiskowym i sanatorium uzdrowiskowym  

(art. 69). 

 

34.  Skierowanie na leczenie uzdrowiskowe i odpłatność za nie 

Leczenie uzdrowiskowe przysługuje ubezpieczonemu na podstawie skierowania 

wystawionego przez lekarza ubezpieczenia zdrowotnego. Ubezpieczony ponosi również 

koszty przejazdu na leczenie uzdrowiskowe i z leczenia uzdrowiskowego oraz 

częściową odpłatność za koszty wyżywienia i zakwaterowania w sanatorium 

uzdrowiskowym. Ustawowy zakres regulacji pozostaje bez zmian. Na podstawie 

delegacji zawartej w art. 69, ust. 3 został przygotowany załącznik do rozporządzenia, 

określający wzór skierowania i w nim dokonano niewielkich, rozszerzających zmian. 

 

35. Zagrożenie życia, poród 

W stanach bezpośredniego zagrożenia życia lub porodu świadczenia zdrowotne są 

udzielane bez wymaganego skierowania (art. 121), a uprawnienie do świadczeń  

w ramach ubezpieczenia zdrowotnego można potwierdzić w terminie późniejszym. 

 

 

19

Opieka zdrowotna w Polsce 

36. Nagłe zachorowania 

W przypadku nagłego zachorowania, wypadku, urazu lub zatrucia, stanu zagrożenia 

życia oraz porodu karta ubezpieczenia zdrowotnego lub inny dokument potwierdzający 

uprawnienia do korzystania ze świadczeń w ramach tego ubezpieczenia, mogą zostać 

przedstawione w innym czasie, nie później niż w terminie 30 dni od dnia rozpoczęcia 

udzielania świadczenia, o ile chory nadal przebywa w szpitalu. Rozwiązanie to jest 

korzystne dla ubezpieczonego. Ważniejsze staje się ratowanie zagrożonego życia niż 

udowodnienie prawa do świadczeń z ubezpieczenia zdrowotnego. Jednocześnie w dalej 

w przepisie jasno i precyzyjnie wyjaśniono, kto i w jakich przypadkach ponosi koszty 

udzielonego świadczenia zdrowotnego. Jeżeli przedstawienie karty ubezpieczenia 

zdrowotnego lub innego dokumentu nie jest możliwe w terminie 30 dni od rozpoczęcia 

leczenia, dokument może być przedstawiony w terminie 7 dni od dnia zakończenia 

udzielania świadczeń zdrowotnych. Takie rozwiązanie jest korzystne na przykład dla 

osób samotnych, które w trakcie długotrwałego leczenia nie byłyby w stanie przedłożyć 

karty ubezpieczenia zdrowotnego lub innego dokumentu potwierdzającego uprawnienia. 

W razie nieprzedstawienia karty ubezpieczenia zdrowotnego lub innego dokumentu  

w terminach, o których mowa w ust. 2 i 3, lub w przypadku, gdy ubezpieczony nie opłacił 

składki na ubezpieczenie zdrowotne przez okres dłuższy niż miesiąc, świadczenie 

zostaje udzielone na koszt ubezpieczonego. Prawo do świadczeń zdrowotnych wygasa 

po upływie 30 dni od opłacenia składki, czyli jeśli przerwa w opłacaniu składki trwa dłużej 

niż 30 dni prawo do świadczeń z ubezpieczenia zdrowotnego wygasa. Nie wygasa ono 

jednak w okresie pobierania zasiłku przyznanego na podstawie przepisów  

o ubezpieczeniu chorobowym lub wypadkowym (art. 10m ust. 7). W przypadku 

nieodprowadzenia składki za ubezpieczonego przez zobowiązanego płatnika, czyli 

pracodawcę, przez okres dłuższy niż miesiąc Fundusz obciąża tego płatnika 

poniesionymi kosztami świadczeń udzielonych ubezpieczonemu. Oznacza to, że 

niesolidny pracodawca, który nie odprowadził składki za pracownika będzie musiał 

zapłacić za jego leczenie. Podobne unormowanie istniało w Ustawie o powszechnym 

ubezpieczeniu zdrowotnym, ale kasy chorych z tego nie korzystały. Późniejsze niż 

przewidziane wcześniej przedstawienie karty ubezpieczenia zdrowotnego lub innego 

dokumentu potwierdzającego uprawnienia do świadczeń z ubezpieczenia zdrowotnego 

nie może stanowić podstawy odmowy zwolnienia z kosztów, albo ich zwrotu. Oznacza to, 

że nawet w przypadku zapłacenia za udzielone świadczenie zdrowotne pacjent może, 

jeśli udowodni, że jest ubezpieczony, domagać się zwrotu zapłaty, a niedotrzymanie 

terminów przedstawienia karty nie może być podstawą decyzji odmownej. Jeśli jednak,  

z powodu nieopłacenia składek, ubezpieczenie wygasło, to zapłacenie zaległych składek 

 

20

Opieka zdrowotna w Polsce 

wraz z odsetkami nie zwalnia z obowiązku pokrycia kosztów udzielonego świadczenia 

zdrowotnego. Przepisów wyżej omówionych nie stosuje się do świadczeń zdrowotnych 

udzielanych dzieciom od dnia urodzenia do ukończenia 6 miesiąca życia. W tych 

przypadkach nie ma konieczności przedstawiania karty ubezpieczenia lub innego 

dokumentu potwierdzającego prawo do świadczeń w ramach ubezpieczenia 

zdrowotnego (art. 71) (3). 

 

37. Postępowanie w indywidualnych sprawach z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego 

(rozdz. 12, art. 148–150) 

Sposób postępowania w indywidualnych sprawach z zakresu ubezpieczenia 

zdrowotnego w Ustawie o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu 

Zdrowia jest taki sam jak regulacje Ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym.  

 

38. Ciągłość świadczeń zdrowotnych  

W celu zapewnienia poczucia bezpieczeństwa ubezpieczonych przez zagwarantowanie 

ciągłości udzielania świadczeń zdrowotnych, w Ustawie o powszechnym ubezpieczeniu 

w Narodowym Funduszu Zdrowia znajduje się zapis stanowiący, że Narodowy Fundusz 

Zdrowia zapewnia ciągłość udzielania świadczeń zdrowotnych ubezpieczonym,  

w szczególności wstępuje w prawa i obowiązki kas chorych, wynikające z umów  

o udzielanie świadczeń zdrowotnych zawartych przed dniem wejścia w życie ustawy 

między kasami chorych a świadczeniodawcami (art. 198). 

 

39. Wykaz świadczeń ponadstandardowych 

Świadczenia zdrowotne, będące świadczeniami ponadstandardowymi, finansowane są 

ze środków własnych ubezpieczonego. Oznacza to, że Narodowy Fundusz Zdrowia nie 

płaci za te świadczenia. Świadczenia te nie są również finansowane z budżetu państwa. 

Wykaz świadczeń ponadstandardowych w projekcie rozporządzenia w tej sprawie jest 

analogiczny do wykazu tych świadczeń zawartego w załączniku do rozporządzenia 

ministra zdrowia i opieki społecznej z 2 listopada 1998 r w sprawie wykazu świadczeń 

ponadstandardowych (Dz. U. nr 140, poz. 909 z późn. zm.), wydanego na podstawie 

Ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym. Wykaz ponadstandardowych 

świadczeń zdrowotnych obejmuje: 

1)  zabiegi chirurgii plastycznej i zabiegi kosmetyczne w przypadkach niebędących 

następstwem wady wrodzonej, urazu, choroby lub następstw jej leczenia,  

2)  operacje zmiany płci, 

 

21

Opieka zdrowotna w Polsce 

3)  świadczenia z zakresu stomatologii inne niż określone w wykazie podstawowych 

świadczeń zdrowotnych lekarza stomatologa oraz podstawowych materiałów 

stomatologicznych,  

4)  świadczenia z zakresu akupunktury, z wyjątkiem świadczeń udzielanych w związku  

z leczeniem bólu.  

 

40. Przedmioty ortopedyczne i środki pomocnicze 

Zapisy Ustawy o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia nie 

wprowadzają zasadniczych zmian. Projekt rozporządzenia wydanego na podstawie 

delegacji ustawowej nie odbiega znacząco od rozwiązań przyjętych w poprzednim 

rozporządzeniu (Dz.U. z 2001 r. nr 121, poz.1314). W stosunku do poprzednio 

obowiązującego rozporządzenia wprowadzone zostały niewielkie zmiany. Rozszerzono 

wykaz lekarzy upoważnionych do wystawiania zleceń na wydanie przedmiotów 

ortopedycznych o lekarza chirurga (w przypadku rekonstrukcji stopy). Wydłużono okres 

użytkowania lupy do 5 lat, tak jak pozostałych pomocy optycznych dla niedowidzących. 

Wprowadzono zamiennie: pieluchy anatomiczne i pieluchomajtki — podkłady i wkłady 

anatomiczne. O taką zmianę od dawna zwracały się stowarzyszenia i organizacje 

zrzeszające pacjentów z problemami nietrzymania moczu.  

 

41.  Limity cenowe na przedmioty ortopedyczne i środki pomocnicze 

Projekt rozporządzenia nie odbiega znacząco od rozwiązań przyjętych w poprzednim 

rozporządzeniu (Dz.U. z 2001 r. nr 121, poz.1313). Doprecyzowano wykaz przedmiotów 

ortopedycznych, w stosunku do których stosuje się limity cenowe, podniesiono limit ceny 

na pomoce optyczne dla niedowidzących — lupa z 50 zł do 80 zł, z uwagi na urealnienie 

wysokości limitu ceny do ceny nabycia środka na rynku oraz podwyższono limity cen na 

sprzęt stomijny, o co od dawna zwracały się stowarzyszenia i organizacje zrzeszające 

pacjentów ze stomią.  

 

42.  Świadczenia zdrowotne związane z ciążą, porodem i połogiem oraz udzielane dzieciom 

do 18 roku życia dla nieubezpieczonych. 

Świadczenia zdrowotne związane z ciążą, porodem i połogiem oraz świadczenia dla 

dzieci do ukończenia 18 roku życia udzielane są bezpłatnie. Także leki związane  

z udzielaniem tych świadczeń są bezpłatne, ale na zasadach określonych w ustawie, 

czyli za opłatą ryczałtową, odpłatnością 30%, 50% lub 100%. W przypadku osób nie 

posiadających uprawnień z tytułu ubezpieczenia zdrowotnego koszty tych świadczeń 

finansowane są z budżetu państwa. Niezwykle ważny zapis, że świadczenia zdrowotne 

 

22

Opieka zdrowotna w Polsce 

dla dzieci do ukończenia 18 roku życia są im udzielane bez względu na ubezpieczenie 

zdrowotne. Jest to realizacja zasady „wszystkie dzieci są nasze”. 

 

43. Cudzoziemcy 

Porównując uregulowania dotyczące cudzoziemców, zawarte w Ustawie z 6 lutego  

1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz.U. nr 28, poz. 153 z późn. zm.)  

i w Ustawie z 23 stycznia o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu 

Zdrowia należy podkreślić, że obecna redakcja przepisów w tym zakresie usunęła 

szereg wątpliwości dotyczących: 

— zakresu podmiotowego „cudzoziemca podlegającego ubezpieczeniu zdrowotnemu” 

(art. 6 i 7), 

— sytuacji członków rodzin cudzoziemców, będących ubezpieczonymi w rozumieniu 

Ustawy o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (art. 7,  

ust. 2 w związku z art. 9, ust. 2). Ponadto nowe regulacje umożliwiają dobrowolne 

ubezpieczenie zdrowotne cudzoziemcom — absolwentom, którzy odbywają w Polsce 

obowiązkowe staże (3). 

 

44.  Dzienna i nocna pomoc wyjazdowa w ramach podstawowej opieki zdrowotnej 

Ustawa o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia daje 

ubezpieczonym bardzo korzystne prawo do dziennej i nocnej pomocy wyjazdowej  

w ramach podstawowej opieki zdrowotnej. 

 

Powyższa tematyka została opracowana na podstawie Ustawy z 6 lutego 1997 r.  

o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz.U. nr 28, poz. 153. z późn. zm.), oraz 

Ustawy z 18 lipca 1998 r. o zmianie Ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym 

oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. nr 117, poz. 756). Ustawy te zostały zastąpione 

przez Ustawę o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia z 23 

stycznia  

2003 roku. Różnice między ustawami zostały omówione powyżej.  

 

 

23

Opieka zdrowotna w Polsce 

2. System opieki zdrowotnej 

 

 

2.1. Standardy opieki w zdrowiu i w chorobie 

 

Zapewnienie wysokiej jakości usług jest najważniejszym problemem funkcjonowania 

współczesnej opieki zdrowotnej. Określenie standardów działań stało się wymogiem 

profesjonalnej działalności jednostek na rynku usług medycznych, wpływającym na 

zapewnienie świadczeń na odpowiednio wysokim poziomie. Standardy określa się jako 

pewne normy wyrażające uzgodniony poziom doskonałości oferowanej usługi. 

Opracowywane są w celu charakteryzowania, mierzenia i dostarczania wskazówek do 

osiągania tej doskonałości w praktyce. 

 

Według Międzynarodowej Rady Pielęgniarek (ICN), standardy powinny stanowić punkt 

odniesienia w planowaniu, wprowadzaniu oraz ocenie jakości usług. W praktyce standardy 

spełniają dwie zasadnicze funkcje: 

— regulacyjną — stanowią wzorzec działania, przez co wpływają na zachowanie i działania 

ludzi, 

— informacyjno-motywującą — stanowią narzędzie monitorowania i pomiaru jakości 

świadczeń, pozwalając na wykazanie różnic między stanem aktualnie osiąganym  

a pożądanym. Jest to źródło informacji, a zarazem czynnik motywujący do poprawy 

jakości usług (1, 3). 

 

W Polsce prace nad standardami opieki pielęgniarskiej przybrały zorganizowaną formę  

z chwilą powołania, na mocy Ustawy z 19 kwietnia 1991 roku, Samorządu Pielęgniarek  

i Położnych. Wypracowane standardy działań uwzględniają zalecenia Światowej Organizacji 

Zdrowia i są zbieżne z kierunkami rozwoju pielęgniarstwa na świecie. Zakładają m.in.: 

— skoncentrowanie działań na promocji zdrowia i profilaktyce, 

— zwiększenie udziału społeczeństwa i poszczególnych osób w ochronie zdrowia własnego  

i najbliższych, 

— zwiększenie odpowiedzialności pracowników służby zdrowia za wyniki działań, 

— ekonomizację systemu. 

 

Główną zasadą tworzenia i wprowadzania krajowych standardów jest ustalanie jedynie 

ogólnych wytycznych dla poszczególnych dziedzin pielęgniarstwa. Standardy te określają 

główne kierunki realizacji celów w pielęgniarstwie oraz metodykę ich opracowywania  

 

24

Opieka zdrowotna w Polsce 

i wprowadzania. Natomiast szczegółowe standardy opieki pielęgniarskiej powinny być 

tworzone w miejscu ich realizacji, uwzględniając potrzeby, specyfikę oraz zasoby danego 

zakładu opieki zdrowotnej. Takie podejście jest zgodne z podstawowymi założeniami 

systemu DySSSy (Dynamic Standard Setting System — Dynamiczny System 

Standaryzacji), zakładającego odejście od tradycyjnej zewnętrznej kontroli jakości na rzecz 

wewnętrznych, bardziej efektywnych mechanizmów. Program DySSSy został opracowany  

w Royal College of Nursing. Jest to system ustalania, monitorowania i oceny standardów 

praktyki pielęgniarskiej na poziomie komórki organizacyjnej (oddziału, poradni). Podstawą 

systemu są następujące założenia: 

— standardy są opracowywane i wdrażane przez praktyków oraz przez nich kontrolowane, 

— w proces tworzenia standardów włączany jest cały zespół pielęgniarek i położnych — 

zaangażowanie w prace nad standardami zwiększa zainteresowanie podnoszeniem 

jakości opieki, wzmacnia motywację do lepszej pracy, daje możliwość uzyskania 

satysfakcji z osiągniętych wyników, 

— standardy skupiają się na osobie pacjenta, który uczestniczy w procesie standaryzacji 

przez wyrażanie oczekiwań i opinii, 

— standardy opracowywane są do konkretnej sytuacji, uwzględniają potrzeby i warunki 

realizacji opieki, 

— standardy ustalane są na poziomie optymalnym, możliwym do osiągnięcia, 

— przy tworzeniu standardów konieczne jest zespołowe działanie w celu zapewnienia 

kompleksowej opieki (1, 2, 3). 

 

Przyjęty model opracowywania standardów w pielęgniarstwie rozróżnia kryteria 

ukierunkowane na trzy główne elementy jakości opieki: strukturę, proces i wynik. Kryteria 

struktury określają warunki organizacyjne i techniczne, przepisy prawa oraz zasoby ludzkie  

i rzeczowe konieczne dla prawidłowego procesu pielęgnowania. Kryteria procesu odnoszą 

się do działań podejmowanych przez pielęgniarkę w celu osiągnięcia wyniku. Natomiast 

kryteria wyniku charakteryzują stan, który powinien osiągnąć pacjent w sferze 

funkcjonowania fizycznego, psychicznego i społecznego w stopniu możliwie najwyższym  

w aktualnej sytuacji (1, 3). 

 

Ważnym uzupełnieniem standardów postępowania są procedury i algorytmy. Termin 

procedura oznacza sposób prowadzenia danej sprawy, przebieg postępowania. Procedura 

jest zazwyczaj wydzielonym fragmentem programu działania. Natomiast algorytm jest 

schematem postępowania, umożliwiającym rozwiązanie zadań konkretnego typu, planem 

kolejno wykonywanych czynności. Algorytmy przedstawiane są zwykle w formie schematów  

 

25

Opieka zdrowotna w Polsce 

i rysunków. Opracowaniem ich zajmują się specjaliści w danej dziedzinie i towarzystwa 

naukowe, na podstawie powszechnie uznanych metod postępowania. Celem wprowadzenia 

danego algorytmu jest zapewnienie skuteczności w działaniu. 

 

 

2.2. Jakość w opiece zdrowotnej 

 

Zagadnienia związane z jakością znajdują się obecnie w centrum zainteresowania niemal 

każdej sfery życia gospodarczego i społecznego. Każdy człowiek spotyka się w życiu 

codziennym z dobrą lub złą jakością, doświadcza jej i ma swój pogląd na tę kwestię. Jakość 

określana jest różnorodnie, jako cecha, atrybut, wyróżniająca charakterystyka lub stopień 

albo standard doskonałości. Można powiedzieć, że jakość to zespół cech produktu lub 

usługi, które wpływają na zdolność do zaspokajania określonej potrzeby. 

 

W ochronie zdrowia jakość definiowana jest jako stopień, w jakim każda usługa świadczona 

pacjentowi, dostarczana zgodnie z aktualnym stanem wiedzy, podnosi prawdopodobieństwo 

uzyskania pożądanego stopnia opieki i redukuje prawdopodobieństwo niepożądanych 

rezultatów (1, 3, 4). 

 

Rozważania na temat jakości w ochronie zdrowia nie są nowym problemem. W 1996 roku 

Donabedian (1, 3) połączył rozważania nad jakością z procesem oceny i definiowania 

poziomu opieki oraz z koniecznością odnoszenia i porównania założeń z praktyką. 

Zidentyfikował on trzy wymiary jakości opieki: 

— techniczny —odnoszący się do możliwości osiągnięcia jak najlepszych wyników w opiece 

zdrowotnej, 

— interpersonalny — skoncentrowany na relacjach pacjenta z osobami świadczącymi 

opiekę, 

— organizacyjny — dotyczący zewnętrznej oprawy udzielanej opieki. 

 

W 1984 roku Maxwell (1) zdefiniował jakość opieki jako sześć wzajemnie ze sobą 

powiązanych elementów, które powinny być ze sobą w równowadze: 

1) efektywność — działania nastawione na osiągnięcie określonego celu korzystnego 

zarówno dla jednostki, jak i populacji, 

2) skuteczność i wydajność — skuteczne wykorzystanie dostępnych źródeł, opieka musi się 

opłacać, 

3) równość — w dostępie do usług medycznych, 

 

26

Opieka zdrowotna w Polsce 

4) dostępność — do usług bez względu na czas i odległość, 

5) akceptowanie — świadczenia są zadowalające, zgodne z oczekiwaniami odbiorców, 

6) trafność do potrzeb — świadczenia są adekwatne do potrzeb. 

 

Zapewnienie odpowiedniego poziomu jakości oferowanych usług medycznych wymaga 

zgodnej z ustalonymi standardami realizacji działań placówki medycznej w kilku 

podstawowych sferach (1, 3): 

 

 

Sfera

informacyjna

Sfera

techniczna

Sfera

zarządzania

Sfera

marketingu 

Sfera usług

medycznych

(profesjonalna)

Sfera

ekonomiczno-

administracyjna

Jakość usługi

medycznej

 

Rysunek 3. Sfery działań placówki medycznej 

Źródło: Kulik, Latalski, 2002: 119. 

 

 

Podstawą formułowania programów podnoszenia jakości i zapewnienia jakości stały się 

wskazówki WHO, w tym Ljubliańska Karta Reformowania Opieki Zdrowotnej. Zgodnie z nią, 

podstawowe zasady programów jakości są następujące: 

— identyfikacja najlepszych wyników, 

— jasne i precyzyjne określenie celów, 

— profesjonalna samoocena i samoregulacja jakości, 

— włączenie pacjentów do procesu doskonalenia jakości opieki zdrowotnej. 

 

„Cykl zapewnienia jakości” najprościej jest przedstawiony na klasycznym „Kole Deminga” 

(Kulik, Latalski, 2002: 121). Cykl ten jest sekwencją ciągle powtarzających się etapów 

postępowania: 

1)  wyboru obszarów opieki, w których występują problemy wymagające rozwiązania, 

2)  opracowywania standardów postępowania, 

 

27

Opieka zdrowotna w Polsce 

3)  monitorowania i oceny jakości, 

4)  wprowadzania zmian niezbędnych do przybliżenia praktyki do ustalonego standardu oraz 

ponowna ocena (1, 3). 

 

 

2.3. Zarządzanie przez jakość 

 

Zarządzanie przez jakość (TQM — Total Quality Managment) to wprowadzenie wymagań 

jakości do wszystkich funkcji zarządzania: planowania, organizowania oraz kontrolowania, 

wyrażone w określaniu i wprowadzaniu polityki jakości (wg normy ISO 8402). Jest to sposób 

zarządzania, zmierzający do stałej współpracy członków organizacji w doskonaleniu jakości, 

w celu zaspokojenia potrzeb, oczekiwań klienta (pacjenta). Z koncepcją TQM wiąże się: 

— usprawnienie organizacji pracy, 

— obniżenie kosztów działania, 

— zwiększenie zadowolenia klientów (pacjentów), 

— ograniczenie ryzyka (popełnienia błędu), 

— zwiększenie zaangażowania pracowników, 

— zapobieganie konfliktom, 

— zwiększenie konkurencyjności (1, 3). 

 

Tak jak proces doskonalenia jakości, kompleksowe zarządzanie jakością nie jest koncepcją 

prostą, zapewniającą natychmiastowe efekty. Trzeba w sposób ciągły planować i pracować 

nad jej kształtem i trwaniem. Cechy charakterystyczne zarządzania jakością: 

— orientacja na klienta (pacjenta), 

— filozofia organizacji — pracownicy chcą wykonywać swoją pracę możliwie jak najlepiej, 

— umiejętności interpersonalne — zaangażowanie wszystkich pracowników na rzecz 

jakości, 

— struktura organizacyjna, 

— umiejętności techniczne i analityczne, 

— kultura organizacji — zbiór dominujących wartości, norm postępowania, przekonań, 

— przywództwo — rodzaj społecznego wpływu. 

 

U podstaw zarządzania jakością leży przekonanie, że zawsze można swoją pracę wykonać 

lepiej, nie popełniając błędów (1). 

 

 

 

28

Opieka zdrowotna w Polsce 

2.4. Akredytacja zakładów opieki zdrowotnej 

 

Akredytacją nazywamy zewnętrzny proces oceny instytucji opieki zdrowotnej na podstawie 

stopnia zgodności ze standardami akredytacyjnymi, wykonywany przez bezstronną  

i niezależną w decyzjach placówkę akredytacyjną. Celem wprowadzenia systemu akredytacji 

jest: 

— stymulowanie poprawy jakości opieki zdrowotnej, 

— promocja najlepszych zakładów opieki zdrowotnej, 

— popularyzacja dobrych wzorów organizacyjnych, 

— ułatwienie zawierania dobrych kontraktów z płatnikami (NFZ lub zakładami 

ubezpieczeniowymi), 

— redukcja kosztów i zwiększenie efektywności działania, 

— edukacja personelu, 

— aktywizacja działania zespołowego, 

— zwiększenie motywacji personelu medycznego w zakresie podnoszenia jakości 

świadczonych usług, 

— dostarczanie bodźców do powstawania i rozwoju inicjatyw wewnątrzszpitalnych, 

— stworzenie pola do rzetelnego porównywania sposobu i warunków działania innych 

zakładów opiek zdrowotnej (1, 2). 

 

Zakład opieki zdrowotnej może uczestniczyć w programie akredytacji, dobrowolnie 

zgłaszając się do ośrodka akredytacyjnego, który przesyła kwestionariusz zgłoszeniowy  

w celu uzyskania danych na temat struktury jednostki. Następnie, po kilkumiesięcznym 

etapie przygotowań, dochodzi do wizytacji zakładu przez zespół składający się z kilku 

ekspertów (lekarzy, pielęgniarek i innych doświadczonych specjalistów). Zadaniem 

wizytatorów jest sprawdzenie realizacji akredytacyjnych standardów jakości. Efektem 

końcowym pracy zespołu wizytującego jest szczegółowy raport zawierający wnioski  

z kontroli, który zostaje przesłany do ośrodka akredytacyjnego. Otrzymane dane poddaje się 

tam analizie, zestawiając je z informacjami zawartymi w kwestionariuszu zgłoszeniowym. 

Wnioski wynikające z analizy przedstawiane są Radzie Akredytacyjnej, będącej organem 

nadrzędnym, wydającym decyzje o akredytacji. W ciągu dwóch miesięcy po wizytacji Rada 

Akredytacyjna podejmuje decyzję o akredytacji i wraz z nią przesyła raport końcowy do 

szpitala. Akredytacja przyznawana jest na okres trzech lat. Polski program akredytacji 

zakłada trzy możliwości decyzji dotyczącej akredytacji: 

— przyznanie akredytacji, gdy szpital całkowicie lub w większości spełnia wymagane 

standardy jakości, 

 

29

Opieka zdrowotna w Polsce 

— akredytację warunkową, gdy szpital nie spełnia niektórych standardów, jednak istnieje 

szansa ich poprawy w ciągu 6 miesięcy, 

— odmowę akredytacji, gdy znaczna niezgodność ze standardami nie gwarantuje poprawy  

w okresie 6 miesięcy, stwierdzono niewystarczającą poprawę po akredytacji warunkowej 

lub gdy stwierdzono fałszowanie dokumentacji przedstawionej w procesie akredytacji. 

 

Uzyskanie certyfikatu akredytacyjnego podnosi prestiż zakładu opiek zdrowotnej, upewnia 

organy nadzorujące, finansujące oraz samych usługobiorców o wysokiej jakości usług w nim 

świadczonych, co ma duży wpływ na zwiększenie konkurencyjności takiego podmiotu na 

rynku i usług medycznych (1, 2). 

 

 

30

Opieka zdrowotna w Polsce 

3. System ubezpieczeń zdrowotnych 

 

 

Problematyka zdrowotna jest jednym z najistotniejszych elementów polityki każdego 

państwa, dlatego też jednym z podstawowych zadań państwa jest zorganizowanie takiego 

systemu ochrony zdrowia, który gwarantowałby poczucie bezpieczeństwa w przypadku 

choroby, a także stwarzał warunki do prowadzenia profilaktyki oraz działalności 

prozdrowotnej. Zachodzące w Polsce w latach dziewięćdziesiątych XX wieku transformacje 

społeczno-gospodarcze spowodowały konieczność zmiany istniejącego systemu ochrony 

zdrowia.  

 

Ustawa z 6 lutego 1997 roku wprowadziła powszechne i obowiązkowe ubezpieczenia 

zdrowotne, które przede wszystkim spowodowały zmianę modelu finansowania ochrony 

zdrowia (ustawa weszła w życie 1 stycznia 1999 roku). Funkcjonujący do końca 1998 roku 

budżetowy system finansowania ochrony zdrowia został zastąpiony systemem 

ubezpieczeniowo-budżetowym, w którym głównym źródłem finansowania świadczeń 

zdrowotnych są składki osób ubezpieczonych. Ustawa o powszechnym ubezpieczeniu 

zdrowotnym wprowadziła nowy podmiot finansujący świadczenia zdrowotne na rzecz 

ubezpieczonych — kasy chorych, głównego płatnika tych świadczeń. Drugim płatnikiem  

w tym modelu było Ministerstwo Zdrowia, które finansuje świadczenia zdrowotne, leki  

i lecznicze środki techniczne (tzw. wysokospecjalistyczne procedury medyczne). Ze środków 

Ministerstwa Zdrowia finansowane są również programy polityki zdrowotnej zawarte  

w Narodowym Programie Zdrowia (1, 3, 4). 

 

Zasady ubezpieczenia zdrowotnego 

Ubezpieczenie zdrowotne opiera się o generalne zasady wyrażające podstawowe założenia 

systemu. Należą do nich zasady: 

1) solidarności społecznej, 

2) samorządności, 

3) samofinansowania, 

4)  prawa wolnego wyboru świadczeniodawcy i kasy chorych, 

5)  zapewnienia wolnego dostępu do świadczeń, 

6) działalności kas chorych nie dla zysku, 

7) gospodarności i celowości, 

8) gwarancji państwa. 

 

 

31

Opieka zdrowotna w Polsce 

Zakres podmiotowy ubezpieczenia zdrowotnego 

Zgodnie z art. 2 Ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym, ubezpieczonymi są 

osoby posiadające obywatelstwo polskie i zamieszkujące terytorium Rzeczypospolitej 

Polskiej oraz cudzoziemcy przebywający na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na 

podstawie wizy pobytowej z prawem do pracy, karty stałego pobytu lub karty czasowego 

pobytu, jeżeli: 

1) podlegają obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, 

2) ubezpieczają się dobrowolnie. 

 

Ubezpieczonymi na podstawie przepisów ustawy są także: 

1) zamieszkujący na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej członkowie rodzin wyżej 

wymienionych osób, podlegających obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego lub 

ubezpieczających się dobrowolnie, 

2) osoby posiadające obywatelstwo polskie, nie zamieszkujące na terytorium 

Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli są objęte ubezpieczeniem emerytalnym i rentowym na 

podstawie przepisów Ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (USUS), cudzoziemcy 

— studenci i słuchacze studiów doktoranckich, którzy studiują w Rzeczypospolitej 

Polskiej, cudzoziemcy — członkowie zakonów oraz alumni wyższych seminariów 

duchownych i teologicznych, postulaci, nowicjusze i juniorzyści zakonów i ich 

odpowiednich przebywający na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie wizy 

pobytowej oraz posiadający kartę stałego pobytu lub karty czasowego pobytu (1, 3, 4). 

 

Z powyższych zapisów wynika, że osobą ubezpieczoną jest każda osoba posiadająca 

obywatelstwo polskie, która zamieszkuje na terenie Rzeczypospolitej Polskiej i podlega 

obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu bądź ubezpiecza się dobrowolnie. Jak widać  

z powyższych uwarunkowań, nie ma podstaw w obecnie obowiązujących przepisach, 

pokutujące jeszcze dość powszechnie w świadomości społecznej, przeświadczenie, że 

wszyscy obywatele polscy zamieszkujący w Rzeczypospolitej Polskiej są osobami 

ubezpieczonymi. Osoby takie są ubezpieczone, ale pod warunkiem, że: 

— podlegają obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu bądź ubezpieczają się 

dobrowolnie, 

— są członkami rodziny osoby objętej obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym 

(ewentualnie osoby ubezpieczającej się dobrowolnie). 

 

Jak wspomniano wyżej ubezpieczeniem zdrowotnym objęci są cudzoziemcy, którzy 

przebywają na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie wizy pobytowej z prawem 

 

32

Opieka zdrowotna w Polsce 

do pracy, karty pobytu stałego lub czasowego, jeżeli podlegają obowiązkowi ubezpieczenia 

zdrowotnego bądź ubezpieczają się dobrowolnie (1, 3). Inaczej wygląda również sytuacja 

cudzoziemców będących studentami lub słuchaczami studiów doktoranckich, którzy studiują 

w Rzeczypospolitej Polskiej — mogą oni — mimo nieposiadania wizy pobytowej z prawem 

do pracy, karty stałego lub czasowego pobytu — być objęci ubezpieczeniem zdrowotnym. 

Jednak zasadą jest w tym przypadku dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne.  

 

Ubezpieczeniem zdrowotnym mogą być objęci również członkowie rodziny osoby 

ubezpieczonej. Za członka rodziny w świetle Ustawy o powszechnym ubezpieczeniu 

zdrowotnym uważa się: 

— dziecko własne, dziecko drugiego małżonka, dziecko przysposobione oraz wnuka  

i dziecko obce przyjęte na wychowanie, również w ramach rodziny zastępczej, do 

ukończenia przez nie 18 lat, a jeżeli kształci się dalej — do ukończenia 26 lat, natomiast 

jeżeli jest niepełnosprawne w znacznym stopniu — bez ograniczenia wieku, 

— małżonka, 

— krewnych wstępnych, pozostających z ubezpieczonym we wspólnym gospodarstwie 

domowym, za członka rodziny uważa się także dziecko (dzieci) uprawnione do renty 

rodzinnej, 

 

Warunkiem koniecznym do uzyskania statusu ubezpieczonego członka rodziny jest 

zgłoszenie tej osoby do ubezpieczenia zdrowotnego. 

 

Jak wynika z treści cytowanego powyżej art. 2 Ustawy o powszechnym ubezpieczeniu 

zdrowotnym, ustawodawca wyróżnia dwie formy ubezpieczenia zdrowotnego: obowiązkowe  

i dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne (1, 3). Ustawa o powszechnym ubezpieczeniu 

zdrowotnym, w art. 8, wymienia zakres podmiotowy, czyli poszczególne kategorie osób 

podlegających obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Instytucja dobrowolnego 

ubezpieczenia zdrowotnego odnosi się do osób, które nie podlegają obowiązkowemu 

ubezpieczeniu, czyli są osobami niewymienionymi w art. 8. Do osób, które aktualnie 

najczęściej korzystają z tej formy ubezpieczenia zdrowotnego należy zaliczyć osoby, które 

czerpią dochód z najmu lub umowy o dzieło. Ponadto na dobrowolne ubezpieczenie 

zdrowotne decydują się osoby pracujące czasowo za granicą (niepodlegające 

ubezpieczeniom społecznym w Polsce) oraz osoby utrzymujące się ze zgromadzonych 

oszczędności (1). Osoba zainteresowana dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym składa 

wniosek w wybranej kasie chorych o objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem oraz podpisuje 

umowę o dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne. Objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym 

 

33

Opieka zdrowotna w Polsce 

osoby, która zawarła powyższą umowę, oznacza równoczesne ubezpieczenie członków jej 

rodziny wskazanych we wniosku. 

 

Składka na ubezpieczenie zdrowotne 

Na gruncie polskiego systemu ubezpieczenia zdrowotnego składka na ubezpieczenie jest 

podstawowym źródłem finansowania świadczeń zdrowotnych. W roku 1999 i 2000 składka 

na ubezpieczenie zdrowotne wynosiła 7,5% podstawy wymiaru składek, w 2001 roku 

określono ją na poziomie 7,75%. Wysokość składki jest jednakowa dla wszystkich osób 

podlegających czy to obowiązkowemu, czy też dobrowolnemu ubezpieczeniu zdrowotnemu.  

 

Zakres przedmiotowy ubezpieczenia zdrowotnego 

Ustawodawca, określając zakres przedmiotowy ubezpieczenia zdrowotnego, wymienił 

katalog świadczeń przysługujących ubezpieczonemu, finansowanych przez kasę chorych. 

Na gruncie przepisów Ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym ustawodawca 

posługuje się definicją świadczenia, zawartą w Ustawie o zakładach opieki zdrowotnej,  

w myśl której świadczeniem zdrowotnym są działania służące zachowaniu, ratowaniu, 

przywracaniu i poprawie zdrowia oraz inne działania medyczne, wynikające z procesu 

leczenia, w szczególności związane z: 

— badaniem i poradą lekarską, 

— leczeniem, 

— badaniem i terapią psychologiczną, 

— rehabilitacją leczniczą, 

— opieką nad kobietą ciężarną i płodem, porodem, połogiem oraz nad noworodkiem, 

— opieką nad zdrowym dzieckiem, 

— badaniem diagnostycznym, 

— pielęgnacją chorych, 

— pielęgnacją niepełnosprawnych i opieką nad nimi, 

— opieką paliatywną, 

— orzekaniem i opiniowaniem o stanie zdrowia, 

— zapobieganiem powstawaniu urazów i chorób przez działania profilaktyczne oraz 

szczepienia ochronne, 

— czynnościami technicznymi z zakresu protetyki i ortodoncji, 

— czynnościami z zakresu zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne i środki pomocnicze  

(1, 3). 

 

 

 

34

Opieka zdrowotna w Polsce 

Zasady udzielania świadczeń zdrowotnych 

Zasady korzystania ze świadczeń zdrowotnych w ramach ubezpieczenia zdrowotnego 

wyznacza treść art. 60 Ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym. W świetle 

postanowień art. 60 ubezpieczony ma prawo wyboru: lekarza podstawowej opieki zdrowotnej 

oraz lekarza stomatologa, lekarza specjalisty, szpitala oraz pielęgniarki, położnej i innych 

świadczeniodawców. 

 

 

3.1. Kontraktowanie świadczeń zdrowotnych 

 

Na gruncie obowiązującego prawa w dziedzinie ochrony zdrowia, kontraktowanie świadczeń 

zdrowotnych oznacza proces zawierania umów cywilno-prawnych na świadczenia zdrowotne 

między płatnikiem a podmiotem udzielającym tych świadczeń. Umowy te (kontrakty) regulują 

między stronami wzajemne prawa obowiązki. W świetle aktualnego stanu prawnego 

wyróżniamy procedury zawierania umów wynikające z Ustawy o powszechnym 

ubezpieczeniu zdrowotnym i Ustawy o zakładach opieki zdrowotnej. 

 

NFZ (płatnik), w celu realizacji swoich zadań statutowych, zawiera umowy na udzielanie 

świadczeń zdrowotnych ze świadczeniodawcami. Kluczowym dla procedury zawierania 

umów na gruncie Ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym jest pojęcie 

świadczeniodawcy, przez którego rozumie się: 

— zakład opieki zdrowotnej wykonujący zadania określone w statucie, 

— grupową praktykę lekarską, grupową praktykę pielęgniarek i położnych, 

— osobę wykonującą zawód medyczny w ramach indywidualnej lub specjalistycznej praktyki, 

— osobę, która uzyskała fachowe kwalifikacje do udzielania świadczeń zdrowotnych  

i udziela ich w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. 

 

Formy organizacyjno-prawne udzielania świadczeń 

Powyższa definicja stanowi jednocześnie o podziale podmiotów udzielających świadczeń 

zdrowotnych według formy organizacyjno-prawnej udzielania świadczeń, dokonanym na 

podstawie Ustawy o zakładach opieki zdrowotnej, Ustawy o zawodzie pielęgniarki i położnej 

oraz Ustawy o zawodzie lekarza (1, 3). W myśl tych ustaw lekarz oraz pielęgniarka i położna 

mogą udzielać świadczeń zdrowotnych w formie indywidualnej praktyki lub indywidualnej 

specjalistycznej praktyki oraz praktyki grupowej. 

 

 

35

Opieka zdrowotna w Polsce 

Do wykonywania indywidualnej praktyki lub indywidualne, specjalistycznej praktyki 

wymagane jest: uzyskanie zezwolenia i wpisu do rejestru indywidualnych praktyk lub 

indywidualnych specjalistycznych praktyk lub grupowych praktyk, prowadzonego odrębnie 

przez okręgową izbę lekarską i okręgową izbę pielęgniarek i położnych, po spełnieniu 

określonych powyższymi ustawami wymogów formalnych. Udzielenie zezwolenia na 

prowadzenie praktyki oraz wpisu do rejestru jest uwarunkowane przedłożeniem danych  

o warunkach lokalowych, wyposażeniu w sprzęt i aparaturę medyczną oraz opinię organu 

sanitarnego o spełnieniu warunków umożliwiających udzielanie świadczeń zdrowotnych. 

Dodatkowo należy wspomnieć, że praktyka grupowa może być prowadzona przez 

pielęgniarki i położne, a także lekarzy, w formie spółki cywilnej lub spółki partnerskiej. 

 

Umowa o udzielanie świadczeń zdrowotnych 

Zgodnie z obowiązującym stanem prawnym, umowy o udzielanie świadczeń zdrowotnych 

zawierane są z tym podmiotem (świadczeniodawcą), który został wskazany do jej zawarcia 

w wyniku rozstrzygnięcia postępowania konkursowego. Umowa o udzielanie świadczeń 

zdrowotnych jest umową cywilnoprawną i zaliczana jest do kategorii umów nazwanych. 

Oznacza to, że ustawodawca wskazał obligatoryjne elementy treści umowy oraz upoważnił 

NFZ do ustalenia warunków dotyczących udzielania świadczeń zdrowotnych, zapewnienia 

jakości i dostępności świadczeń, rozliczania kosztów świadczeń, a także określenia 

warunków kontroli realizacji przedmiotu umowy. Z powyższych regulacji wynika, że NFZ, 

jako strona umowy o udzielanie świadczeń zdrowotnych ma szczególną pozycję, dysponuje 

bowiem prawem określenia warunków umowy, którą zawierają ze świadczeniodawcami  

(1, 3). 

 

Mając na względzie powyższe zapisy, obligatoryjnymi elementami przedmiotowych umów 

są: 

1)  rodzaj i zakres udzielanych świadczeń, 

2)  warunki i zasady udzielania świadczeń, 

3) zasady rozliczeń ze świadczeniodawcami, 

4) kwoty zobowiązania NFZ wobec świadczeniodawcy, 

5)  zasady rozpatrywania kwestii spornych, zażaleń, przeprowadzania i udokumentowania 

postępowania kontrolnego oraz wydawania wniosków pokontrolnych, 

6)  zasady prowadzenia dokumentacji przez świadczeniodawców na potrzeby realizacji 

ubezpieczenia zdrowotnego i udostępnienia jej kasie chorych. 

 

 

 

36

Opieka zdrowotna w Polsce 

3.2. Orzecznictwo lekarskie 

 

Orzecznictwo lekarskie należy do trudnych i odpowiedzialnych zadań lekarza, będąc 

równocześnie jednym z podstawowych jego obowiązków i uprawnień. Jego istotą jest 

wypowiadanie się w różnych celach i w różnej formie na temat wniosków wypływających ze 

stwierdzonych badaniami odchyleń od stanu zdrowia i upośledzenia sprawności organizmu. 

Orzeczenie lekarskie jest tak ważne, ponieważ w wielu przypadkach może zależeć od niego 

los człowieka, jego zdrowie oraz warunki bytowe. Dlatego lekarz wydający orzeczenie 

lekarskie musi zdawać sobie sprawę z ciążącej na nim odpowiedzialności i olbrzymiego 

kredytu zaufania, jakim obdarzyło go społeczeństwo. Każde orzeczenie lekarskie powinno 

być zgodne z aktualnym stanem faktycznym, wynikającym z przeprowadzonego badania,  

z aktualnym stanem wiedzy medycznej i przepisami prawa w danej dziedzinie oraz z etyką 

lekarską i własnym sumieniem. 

 

Orzecznictwo lekarskie to nie tylko orzekanie o czasowej niezdolności do pracy z powodu 

choroby, ale także orzekanie o długotrwałej niezdolności do pracy dla celów rentowych  

i pozarentowych, o długotrwałej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym oraz  

o procentowym uszczerbku na zdrowiu, będącym następstwem wypadków przy pracy  

i chorób zawodowych (1, 3). 

 

Orzekanie o czasowej niezdolności do pracy 

Na podstawie przepisów Ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych  

z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa do orzekania o czasowej 

niezdolności do pracy Zakład Ubezpieczeń Społecznych upoważnia lekarza, lekarza 

stomatologa, felczera i starszego felczera, po złożeniu przez niego pisemnego oświadczenia 

o przestrzeganiu obowiązujących w tym zakresie przepisów. Upoważnienie to wydawane jest 

w formie decyzji. Nie może go otrzymać lekarz i lekarz stomatolog w okresie odbywania 

stażu podyplomowego. 

 

Upoważnienie do wystawienia zaświadczeń lekarskich jest bezterminowe i uprawnia do ich 

wystawiania na terenie całego kraju. Zakład Ubezpieczeń Społecznych prowadzi rejestr 

lekarzy, lekarzy stomatologów, felczerów i starszych felczerów oraz wydaje im druki 

zaświadczeń lekarskich, będących drukami ścisłego zarachowania (1). 

 

Zasady wydawania zaświadczeń lekarskich zawarte są w Rozporządzeniu Ministra Pracy  

i Polityki Socjalnej z 27 lipca 1999 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu wystawiania 

 

37

Opieka zdrowotna w Polsce 

zaświadczeń lekarskich, wzoru zaświadczenia lekarskiego i zaświadczenia lekarskiego 

wydanego w wyniku kontroli lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. 

Zaświadczenie lekarskie wydaje się od dnia przeprowadzonego badania lub od dnia 

następnego, na okres, w którym ubezpieczony powinien powstrzymać się od pracy, jednak 

nie dłużej niż do dnia, w którym niezbędne jest przeprowadzenie ponownego badania stanu 

zdrowia. 

 

Starszy felczer lub felczer może wydać ubezpieczonemu orzeczenie o czasowej niezdolności 

do pracy jednorazowo do 7 dni, z tym, że łącznie orzeczony okres niezdolności do pracy nie 

może być dłuższy niż 14 dni. Zaświadczenie lekarskie może być wystawione na okres nie 

dłuższy niż 3 dni poprzedzające dzień, w którym przeprowadzono badanie, jeżeli jego wyniki 

wskazują jednoznacznie, że ubezpieczony w tym okresie był niezdolny do pracy. Tylko 

lekarz psychiatra może wystawić zaświadczenie lekarskie na okres wcześniejszy niż 3 dni 

wstecz, ale wyłącznie w przypadku stwierdzenia lub podejrzenia zaburzeń psychicznych, 

ograniczających zdolność ubezpieczonego do oceny własnego postępowania. 

Zaświadczenia lekarskie stwierdzające pobyt ubezpieczonego w stacjonarnym zakładzie 

opieki zdrowotnej wystawia się w dniu wypisania chorego z tego zakładu. Jeżeli pobyt  

w takim zakładzie wynosi powyżej 14 dni, zaświadczenie lekarskie należy wystawiać co  

14 dni, w celu umożliwienia wypłaty zasiłku chorobowego lub wynagrodzenia za czas 

choroby (1). 

 

Po 30 dniach niezdolności do pracy prowadzący leczenie, przed wystawieniem 

ubezpieczonemu zaświadczenia lekarskiego o dalszej niezdolności do pracy, ocenia czy 

stan jego zdrowia nie uzasadnia potrzeby przeprowadzenia rehabilitacji leczniczej. Jeżeli 

taka potrzeba istnieje — wypełnia wniosek o rehabilitację leczniczą do Zakładu Ubezpieczeń 

Społecznych, który kieruje pacjenta na rehabilitację leczniczą. Oryginał zaświadczenia 

lekarskiego osoba wystawiająca przesyła w ciągu 7 dni od daty jego wystawienia do 

najbliższej jednostki organizacyjnej ZUS, dołączone są do niego dwie kopie: pierwszą 

otrzymuje ubezpieczony, drugą — osoba wystawiająca zaświadczenie przechowuje przez  

3 lata. 

 

W wydanym zaświadczeniu lekarskim informacje o okolicznościach mających wpływ na 

prawo do zasiłku chorobowego lub jego wysokość podaje się z zastosowaniem kodów 

literowych: 

 

38

Opieka zdrowotna w Polsce 

— kod A oznacza niezdolność do pracy, powstałą po przerwie nieprzekraczającej 60 dni, 

spowodowaną tą samą chorobą, która była przyczyną orzeczonej czasowej niezdolności 

do pracy przed tą przerwą, 

— kod B oznacza niezdolność do pracy przypadającą w okresie ciąży, 

— kod C oznacza niezdolność do pracy spowodowaną nadużyciem alkoholu, 

— kod D oznacza niezdolność do pracy spowodowaną gruźlicą, 

— kod E oznacza niezdolność do pracy, która trwała co najmniej 30 dni i powstała nie 

później niż w ciągu 3 miesięcy od ustania tytułu ubezpieczenia chorobowego — w razie 

stwierdzenia choroby zakaźnej, której okres wylęgania jest dłuższy niż 14 dni lub innej 

choroby, której objawy ujawniają się po okresie dłuższym niż 14 dni od początku choroby. 

 

W zaświadczeniu lekarskim na pisemny wniosek ubezpieczonego nie umieszcza się kodów 

B i D. 

 

Numer statystyczny choroby umieszcza się tylko na oryginale i drugiej kopii wydanego 

zaświadczenia, respektując w ten sposób zasadę tajemnicy lekarskiej w stosunku do 

pracodawcy. 

 

Prawidłowość orzekania o czasowej niezdolności do pracy z powodu choroby oraz 

wystawiania zaświadczeń lekarskich podlega kontroli, którą wykonują lekarze orzecznicy 

Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W celu przeprowadzenia kontroli lekarz orzecznik może: 

— przeprowadzić badanie lekarskie ubezpieczonego w wyznaczonym miejscu lub miejscu 

jego pobytu, skierować ubezpieczonego na badanie specjalistyczne przez lekarza 

konsultanta ZUS, 

— zażądać od lekarza wystawiającego zaświadczenie udostępnienia dokumentacji 

medycznej chorego, stanowiącej podstawę wydania zaświadczenia oraz udzielenia 

dodatkowych wyjaśnień i informacji, zlecić wykonanie badań pomocniczych (1, 3). 

 

Ubezpieczonemu, który uzyskał zaświadczenie lekarskie o czasowej niezdolności do pracy  

z powodu choroby w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego przysługuje zasiłek 

chorobowy. Na równi z niezdolnością do pracy z powodu choroby traktuje się niemożność 

wykonywania pracy: 

— w wyniku decyzji wydanej przez właściwy organ na podstawie przepisów o zwalczaniu 

chorób zakaźnych lub o zwalczaniu gruźlicy, 

 

39

Opieka zdrowotna w Polsce 

— z powodu pobytu w stacjonarnym zakładzie opieki zdrowotnej w celu leczenia 

uzależnienia alkoholowego bądź uzależnienia od środków odurzających lub substancji 

psychotropowych. 

 

Zasiłek chorobowy przysługuje również osobie ubezpieczonej, która stała się czasowo 

niezdolna do pracy po ustaniu ubezpieczenia chorobowego, jeżeli czasowa niezdolność do 

pracy trwała nieprzerwanie co najmniej 30 dni i powstała nie później niż: 

— w ciągu 14 dni od ustania tytułu ubezpieczenia chorobowego, 

— w ciągu 3 miesięcy w razie choroby zakaźnej, której okres wylęgania jest dłuższy niż  

14 dni lub innej, której objawy ujawniają się później niż 14 dni od początku choroby. 

 

Zasiłek chorobowy przysługuje przez okres orzeczonej czasowej niezdolności do pracy, 

jednak nie dłużej niż przez okres 180 dni, a jeżeli przyczyną tej niezdolności jest gruźlica — 

nie dłużej niż 270 dni. Jest to tzw. podstawowy okres zasiłkowy. 

 

Osobom ubezpieczonym w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego przysługuje 

prawo do zasiłku chorobowego za okres niezdolności do pracy, jednak nie dłużej niż przez 

180 dni (1). 

 

Miesięczny zasiłek chorobowy wynosi 80% podstawy wymiaru zasiłku. Podstawę wymiaru 

zasiłku chorobowego stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie za okres 6 miesięcy 

kalendarzowych, poprzedzających miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy lub za 

okres 12 miesięcy, gdy wynagrodzenie ulega znacznemu wahaniu ze względu na charakter 

pracy lub zasady wynagradzania. Miesięczny zasiłek chorobowy wynosi 100% podstawy 

wymiaru, jeżeli niezdolność do pracy:  

— przypada w okresie ciąży, 

— powstała wskutek wypadku przy pracy, w drodze do pracy lub z pracy albo wskutek 

choroby zawodowej, 

— trwa nieprzerwanie ponad 90 dni, począwszy od 91. dnia tej niezdolności. 

 

Miesięczny zasiłek chorobowy za okres pobytu w szpitalu wynosi 70% podstawy wymiaru 

zasiłku, z wyłączeniem, przypadków wymienionych powyżej. 

 

Ubezpieczony, wykonujący pracę zarobkową w okresie orzeczonej czasowej niezdolności do 

pracy lub wykorzystujący zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z wymienionymi w nim 

 

40

Opieka zdrowotna w Polsce 

zaleceniami lekarskimi, traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres tego zwolnienia 

(1). 

 

Z tytułu opieki nad: 

— zdrowym dzieckiem w wieku do ukończenia 8 lat w przypadku nieprzewidzianego 

zamknięcia żłobka, przedszkola lub szkoły, do których dziecko uczęszcza, porodu lub 

choroby małżonka ubezpieczonego, stale opiekującego się dzieckiem lub jego pobytu  

w stacjonarnym zakładzie opieki zdrowotnej, 

— chorym dzieckiem w wieku do ukończenia 14 lat, 

— innym chorym członkiem rodziny, 

przysługuje zasiłek opiekuńczy. Z tytułu opieki nad chorym dzieckiem do lat 14 przysługuje 

on na równi matce i ojcu, ale jest wypłacany tylko jednemu z rodziców, który wystąpi o taki 

zasiłek. 

 

Orzekanie o długotrwałej niezdolności do pracy 

1 września 1997 roku wprowadzono nowe rozwiązania prawne w funkcjonującym dotychczas 

systemie orzekania o inwalidztwie dla celów ubezpieczeniowych i pozaubezpieczeniowych, 

realizowanych dotychczas przez komisje lekarskie ds. inwalidztwa i zatrudnienia, działające 

przy ZUS, zastępując go przez trzy niezależne systemy: 

— orzekania o niezdolności do pracy zarobkowej dla celów rentowych w systemie 

ubezpieczenia społecznego pracowników, realizowany przez Zakład Ubezpieczeń 

Społecznych, 

— orzekania o niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, realizowany przez Kasę 

Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, 

— orzekania o stopniu niepełnosprawności w zakresie zadań podlegających Pełnomocnikowi 

do Spraw Osób Niepełnosprawnych w Ministerstwie Pracy i Polityki Socjalnej (1). 

 

Wojsko oraz służby podległe MSWiA posiadają odrębny aparat orzeczniczy do celów 

zaopatrzenia rentowego. 

 

W związku z wprowadzeniem tych zmian, od 1 września 1997 r. organem orzekającym  

w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych do celów przyznania świadczeń z ubezpieczenia 

społecznego jest lekarz orzecznik. Do jego zadań, poza omówioną kontrolą prawidłowości 

orzekania o czasowej niezdolności do pracy i wystawiania zaświadczeń lekarskich, należy 

orzekanie o: 

— przedłużeniu okresu zasiłkowego, 

 

41

Opieka zdrowotna w Polsce 

— okolicznościach uzasadniających przyznanie świadczenia rehabilitacyjnego, 

— potrzebie rehabilitacji leczniczej w ramach prewencji rentowej, 

— celowości przekwalifikowania zawodowego, 

— niezdolności do pracy dla celów rentowych, 

— niezdolności do samodzielnej egzystencji, 

— uszczerbku na zdrowiu spowodowanym wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową,  

— związku przyczynowym niezdolności

 

do pracy lub śmierci z wypadkiem przy pracy lub 

chorobą zawodową oraz innymi okolicznościami (np. deportacją, działaniami wojennymi). 

 

Lekarz orzecznik ustala również datę powstania niezdolności do pracy oraz trwałość lub 

przewidywany okres trwania niezdolności do pracy (1). 

 

Świadczenie rehabilitacyjne przysługuje osobie ubezpieczonej, która spełnia łącznie 

następujące warunki: 

— wyczerpała zasiłek chorobowy (odpowiednio 6, 9 lub 12 miesięcy), 

— jest nadal niezdolna do pracy ze względu na konieczność dalszego leczenia lub 

rehabilitacji, 

— rokuje odzyskanie zdolności do pracy w okresie nieprzekraczającym 12 miesięcy. 

 

W rozumieniu Ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń 

Społecznych niezdolną do pracy jest osoba, która całkowicie lub częściowo utraciła zdolność 

do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania 

zdolności do pracy po przekwalifikowaniu. Za częściowo niezdolną do pracy uznaje się 

osobę, która w znacznym stopniu utraciła zdolność do pracy zgodnej z poziomem 

posiadanych kwalifikacji. Całkowicie niezdolną do pracy jest osoba, która utraciła zdolność 

do wykonywania jakiejkolwiek pracy. Orzeczona przez lekarza orzecznika niezdolność do 

prac może być trwała lub okresowa. Trwałą niezdolność do pracy orzeka się, jeżeli według 

aktualnej wiedzy medycznej nie ma rokowań odzyskania zdolności do pracy. Jeżeli takie 

rokowania istnieją, lekarz orzecznik orzeka okresową niezdolność do pracy. Przy ocenie 

stopnia i trwałości niezdolności do pracy oraz rokowania co do odzyskania zdolności do 

pracy lekarz orzecznik uwzględnia: 

— stopień naruszenia sprawności organizmu oraz możliwość przywrócenia niezbędnej 

sprawności na drodze leczenia i rehabilitacji, 

— możliwość wykonywania dotychczasowej pracy lub podjęcia innej pracy oraz celowość 

przekwalifikowania zawodowego, biorąc pod uwagę rodzaj i charakter dotychczas 

wykonywanej pracy, poziom wykształcenia, wiek i predyspozycje psychofizyczne. 

 

42

Opieka zdrowotna w Polsce 

Renta z tytułu niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, który spełnił łącznie 

następujące warunki: jest niezdolny do pracy, ma wymagany okres składkowy  

i nieskładkowy, orzeczona niezdolność do pracy powstała w okresie ubezpieczenia, albo nie 

później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania ubezpieczenia (1, 3). 

 

 

43

Opieka zdrowotna w Polsce 

4. Struktura i zasoby pielęgniarstwa 

 

 

Zawody pielęgniarki i położnej są zawodami samodzielnymi. Wykonywanie zawodu 

pielęgniarki polega na udzielaniu przez osobę posiadającą wymagane kwalifikacje, 

potwierdzone odpowiednimi dokumentami, świadczeń zdrowotnych, a w szczególności 

świadczeń pielęgnacyjnych, zapobiegawczych, diagnostycznych, leczniczych, 

rehabilitacyjnych oraz z zakresu promocji zdrowia (art. 2). 

 

Wykonywanie zawodu pielęgniarki polega na udzielaniu przez osobę posiadającą wymagane 

kwalifikacje, potwierdzone odpowiednimi dokumentami, świadczeń zdrowotnych,  

a w szczególności świadczeń pielęgnacyjnych, zapobiegawczych, diagnostycznych, 

leczniczych, rehabilitacyjnych oraz z zakresu promocji zdrowia. Udzielanie świadczeń,  

o których była mowa, pielęgniarka wykonuje przede wszystkim przez: 

1)  rozpoznawanie warunków i potrzeb zdrowotnych, 

2)  rozpoznawanie problemów pielęgnacyjnych, 

3)  sprawowanie opieki pielęgnacyjnej, 

4) realizację zleceń lekarskich w procesie diagnostyki, leczenia i rehabilitacji, 

5)  samodzielne udzielanie w określonym zakresie świadczeń zapobiegawczych, 

diagnostycznych, leczniczych i rehabilitacyjnych, 

6) edukację zdrowotną. 

 

Za wykonywanie zawodu pielęgniarki uważa się również: nauczanie zawodu pielęgniarki, 

prowadzenie prac naukowo-badawczych w dziedzinie pielęgniarstwa, kierowanie pracą 

zawodową pielęgniarek i położnych (art. 4.1). 

 

Wykonywanie zawodu położnej polega na udzielaniu przez osobę posiadającą wymagane 

kwalifikacje, potwierdzone odpowiednimi dokumentami, świadczeń zdrowotnych,  

a w szczególności świadczeń pielęgnacyjnych, zapobiegawczych, diagnostycznych, 

leczniczych, rehabilitacyjnych oraz promocji zdrowia, w zakresie opieki nad kobietą, kobietą 

ciężarną, rodzącą i położnicą oraz noworodkiem. Udzielanie tych świadczeń położna 

wykonuje przede wszystkim przez: 

1) prowadzenie działalności edukacyjno-zdrowotnej w zakresie przygotowania do życia  

w rodzinie, metod planowania rodziny oraz ochrony macierzyństwa i ojcostwa, 

2) rozpoznawanie ciąży i sprawowanie opieki nad kobietą w przebiegu ciąży fizjologicznej 

oraz przeprowadzanie badań niezbędnych w monitorowaniu ciąży fizjologicznej, 

 

44

Opieka zdrowotna w Polsce 

3)  kierowanie na badania konieczne do jak najwcześniejszego rozpoznania ciąży wysokiego 

ryzyka, 

4)  prowadzenie porodu fizjologicznego oraz monitorowanie płodu z wykorzystaniem 

aparatury medycznej, 

5)  przyjmowanie porodu siłami natury wraz z nacięciem i szyciem naciętego krocza, 

6)  podejmowanie koniecznych działań w sytuacjach nagłych, do czasu przybycia lekarza,  

w tym przyjęcie porodu z położenia miednicowego oraz ręczne wydobycie łożyska, 

7)  sprawowanie opieki nad matką i monitorowanie przebiegu okresu poporodowego, 

8)  badanie noworodków i opiekę nad nimi, 

9) realizację zleceń lekarskich w procesie diagnostyki, leczenia i rehabilitacji, 

10)  samodzielne udzielanie w określonym zakresie świadczeń zapobiegawczych, 

diagnostycznych, leczniczych i rehabilitacyjnych, 

11) profilaktykę chorób kobiecych i patologii położniczych. 

Za wykonywanie zawodu położnej przez osobę uważa się również: nauczanie zawodu 

położnej, prowadzenie prac naukowo-badawczych w dziedzinie opieki położniczej, 

kierowanie pracą zawodową pielęgniarek i położnych (art. 5). 

 

Pielęgniarka uzyskuje kwalifikacje zawodowe po ukończeniu szkoły pielęgniarskiej. Położna 

uzyskuje kwalifikacje zawodowe po ukończeniu szkoły położnych. Szkołą pielęgniarską  

w rozumieniu ustawy jest, prowadząca kształcenie w zawodzie pielęgniarki: 

1) szkoła pomaturalna, 

2) szkoła wyższa, prowadząca kształcenie w formie: 

a)  studiów magisterskich jednolitych lub uzupełniających, 

b) studiów wyższych zawodowych. 

 

Szkołą położnych w rozumieniu ustawy jest, prowadząca kształcenie w zawodzie położnej: 

1) szkoła pomaturalna, 

2) szkoła wyższa, prowadząca kształcenie w formie: 

a)  studiów magisterskich jednolitych lub uzupełniających, 

b) studiów wyższych zawodowych. 

 

Studia zawodowe trwają co najmniej 6 semestrów i obejmują 4600 godzin, w tym co najmniej 

50% stanowią zajęcia praktyczne (art. 7.1). 

 

Absolwent szkoły pielęgniarskiej, o której mowa w art. 7, ust. 2: 

1) w pkt 1 — uzyskuje tytuł zawodowy pielęgniarki, 

 

45

Opieka zdrowotna w Polsce 

2) w pkt 3 lit. a) — uzyskuje tytuł zawodowy magistra pielęgniarstwa, 

3) w pkt 3 lit. b) — uzyskuje tytuł zawodowy licencjata pielęgniarstwa. 

 

Absolwent szkoły położnych, o której mowa w art. 7, ust. 3: 

1) w pkt 1 — uzyskuje tytuł zawodowy położnej, 

2) w pkt 3 lit. a) — uzyskuje tytuł zawodowy magistra położnictwa, 

3) w pkt 3 lit. b) — uzyskuje tytuł zawodowy licencjata położnictwa. 

 

Pielęgniarka/położna, będąca obywatelem państwa członkowskiego Unii Europejskiej ma 

prawo używania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej odpowiedniego tytułu zawodowego 

wymienionego w ust. 1 i 2, jeżeli posiada dyplom, świadectwo lub inny dokument nadany 

przez państwo członkowskie, potwierdzający kwalifikacje uprawniające do wykonywania 

zawodu pielęgniarki, położnej (art. 8). 

 

Powyższe zagadnienia zostały opracowane na podstawie wybranych artykułów Ustawy  

o zawodach pielęgniarki i położnej z 5 lipca 1996 r. (Dz. U. nr 91, poz. 410). 

 

Polskie Towarzystwo Pielęgniarskie  

Polskie Towarzystwo Pielęgniarskie (Polish Nurses Association) jest samorządną 

organizacją polskich pielęgniarek i położnych, utworzoną w 1957 r., kontynuującą działalność 

Stowarzyszenia Pielęgniarek Zawodowych. P.S.P.Z. było pierwszą samorządną organizacją 

polskich pielęgniarek, utworzoną 3 kwietnia 1925 r., w lipcu tegoż roku przyjętą do 

Międzynarodowej Rady Pielęgniarek (International Council of Nureses). Stowarzyszenie 

czuwało nad: wysokim poziomem przygotowania pielęgniarek do zawodu, etyką zawodową, 

statusem zawodu, sytuacją socjalno-ekonomiczną pielęgniarek oraz wymianą doświadczeń  

z międzynarodowymi organizacjami zawodowymi. Było ono również autorem Ustawy  

o pielęgniarstwie, uchwalonej przez Sejm w lutym 1935 r. Wybuch II wojny światowej 

przerwał działalność PSZP, ale nie zniszczył idei, jakie przyświecały tej organizacji.  

 

Polskie Towarzystwo Pielęgniarskie kontynuuje działalność polskich pielęgniarek  

w Międzynarodowej Radzie Pielęgniarek, do której oficjalnie zostało przyjęte w 1961 r. 

Polskie Towarzystwo Pielęgniarskie jest towarzystwem naukowym i posiada osobowość 

prawną. Swoją działalność opiera na statucie. Najwyższą władzą PTP jest Krajowy Zjazd 

Delegatów. Zjazdy odbywają się co 4 lata (ostatni odbył się w styczniu 2002 r.). Rada 

Naukowa towarzystwa powołana jest do ustalania kierunków działalności  

naukowo-dydaktycznej PTP. Przy Zarządzie Głównym PTP działają komisje lub/i sekcje 

 

46

Opieka zdrowotna w Polsce 

problemowe. Towarzystwo powołuje oddziały terenowe, których obecnie jest 19 oraz 

realizuje zalecenia ICN w zakresie kształcenia, doskonalenia i uregulowań prawnych  

w zawodzie pielęgniarskim. Celem towarzystwa jest: 

1)  popularyzowanie zdobyczy naukowych w zakresie pielęgniarstwa i nauk pokrewnych oraz 

kształtowanie postaw etycznych członków towarzystwa, 

2)   wspieranie zawodowego i naukowego rozwoju pielęgniarek i położnych, 

3)   prowadzenie badań naukowych i wdrażanie ich wyników do praktyki pielęgniarskiej, 

4) współpraca i wymiana doświadczeń z instytucjami i organizacjami naukowymi w kraju i za 

granicą. 

 

Polskie Towarzystwo Pielęgniarskie swoje cele realizuje przez: 

1) opracowywanie własnych projektów kierunków rozwoju pielęgniarstwa oraz opinii, 

wniosków i postulatów w zakresie różnych dziedzin pielęgniarstwa, 

2) współdziałanie z organami administracji państwowej, instytucjami oświatowymi, zakładami 

opieki zdrowotnej, terenowymi organami samorządowymi, organizacjami społecznymi  

i samorządami zawodowymi, 

3) udział w tworzeniu i opiniowanie programów kształcenia zawodowego pielęgniarek  

i położnych, 

4) prowadzenie działalności edukacyjnej i promującej zdrowie w społeczeństwie, 

5)  organizowanie kongresów naukowych, konferencji i warsztatów edukacyjnych, kursów, 

wykładów, odczytów, 

6)  organizowanie olimpiad, konkursów, wystaw, pokazów, sondaży, 

7)  redagowanie Biuletynu Informacyjnego 4 razy w roku, Zeszytów Naukowych 2 razy w roku 

oraz prowadzenie działalności wydawniczej, 

8)  gromadzenie i opracowywanie dokumentacji o zawodzie, działalności towarzystwa, 

wybitnych pielęgniarkach i położnych, 

9)  popularyzowanie zawodu pielęgniarskiego i dbanie o jego prestiż.  

 

Polskie Towarzystwo Pielęgniarskie jest członkiem Międzynarodowej Rady Pielęgniarek 

(International Council of Nurses), Forum Europejskich Narodowych Towarzystw Pielęgniarek 

i Położnych WHO, Stałego Komitetu Pielęgniarek przy Unii Europejskiej (PCN), Europejskiej 

Grupy Pielęgniarek-Badaczy (Workgroup of European Nurse Research). W kraju 

współpracuje z: Ministerstwem Zdrowia, Ministerstwem Edukacji Narodowej i Sportu, 

Naczelną Radą Pielęgniarek i Położnych oraz radami okręgowymi, uczelniami wyższymi, 

kształcącymi pielęgniarki i położne, Centrum Kształcenia Podyplomowego Pielęgniarek  

i Położnych, Krajowym Ośrodkiem Wspierania Edukacji Zawodowej, związkami zawodowymi 

 

47

Opieka zdrowotna w Polsce 

pielęgniarek i położnych, towarzystwami specjalistycznymi pielęgniarek i położnych, Polskim 

Towarzystwem Lekarskim, izbami lekarskimi oraz Polskim Towarzystwem Higienicznym.  

 

Elementy Kodeksu etyki pielęgniarskiej 

1. Pielęgniarki a ludzie 

Pielęgniarka jest odpowiedzialna przede wszystkim wobec tych ludzi, którzy potrzebują jej 

opieki. Pielęgniarka, sprawując opiekę, buduje środowisko, w którym panuje 

poszanowanie praw, wartości, zwyczajów i wierzeń pacjenta — osoby, rodziny  

i społeczności. Pielęgniarka zapewnia, że osoba jest odpowiednio poinformowana  

o swojej sytuacji, dzięki czemu ma podstawy do wyrażenia zgody na opiekę i właściwe 

leczenie. Pielęgniarka utrzymuje w tajemnicy informacje osobiste o pacjencie  

i samodzielnie decyduje o okolicznościach, w których może je ujawnić. Pielęgniarka 

wspólnie ze społeczeństwem ponosi odpowiedzialność za rozpoczynanie i popieranie 

akcji odpowiadających na potrzeby zdrowotne i socjalne społeczeństwa, zwłaszcza grup 

najsłabszych. Pielęgniarka ponosi podobną odpowiedzialność za utrzymywanie i ochronę 

środowiska naturalnego przed wyniszczeniem, skażeniem, degradacją i destrukcją. 

 

2. Pielęgniarki a praktyka zawodowa 

Pielęgniarka jest osobiście odpowiedzialna za wykonywaną przez siebie pracę oraz za 

podtrzymywanie swoich umiejętności dzięki ustawicznemu dokształcaniu się. Pielęgniarka 

dba w odpowiedni sposób o własne zdrowie, tak aby nie ograniczać swojej zdolności do 

sprawowania opieki. Pielęgniarka osobiście decyduje o przekazaniu części swoich 

obowiązków i odpowiedzialności innej osobie, oceniając jej kompetencje. Pielęgniarka  

w pracy przez cały czas przestrzega norm postępowania zawodowego, które podtrzymują 

wiarygodność całej grupy zawodowej i zwiększają zaufanie społeczne. Pielęgniarka 

sprawując opiekę gwarantuje, że wykorzystuje nowe technologie i zdobycze nauki  

w sposób bezpieczny dla ludzi, przestrzegając ich praw i godności. 

 

3. Pielęgniarki a grupa zawodowa 

Pielęgniarka odgrywa decydującą rolę w definiowaniu i wdrażaniu potrzebnych norm 

pracy, zarządzania, badań naukowych i kształcenia zawodowego. Pielęgniarka 

uczestniczy aktywnie w rozwijaniu podstawowego zasobu wiedzy zawodowej. 

Pielęgniarka, działając w organizacji zawodowej, uczestniczy w tworzeniu i utrzymywaniu 

odpowiednich społeczno-ekonomicznych warunków pracy pielęgniarek. 

 

 

48

Opieka zdrowotna w Polsce 

4. Pielęgniarki a współpracownicy 

Pielęgniarka współpracuje z przedstawicielami swojej oraz innych grup zawodowych. 

Pielęgniarka podejmuje odpowiednie działania dla dobra pacjenta, jeśli stwierdzi, że 

otrzymuje on niewłaściwą opiekę od jej współpracownika lub jakiejkolwiek innej osoby. 

 

Propozycje zastosowania Kodeksu etyki  

Kodeks etyki dla pielęgniarek jest przewodnikiem po pracy zawodowej, przygotowanym  

w oparciu o wartości i potrzeby społeczeństwa. Będzie miał on znaczenie tylko wtedy, gdy 

stanie się dokumentem żyjącym, stosowanym w codziennej pracy i opiece zdrowotnej  

w zmieniającym się społeczeństwie. Aby osiągnąć ten cel, Kodeks musi być dobrze 

rozumiany, przyjmowany i wykorzystywany przez pielęgniarki we wszystkich rodzajach ich 

pracy. Musi być dostępny dla studentów i praktyków przez cały okres ich nauki i pracy. 

 

Stosowanie elementów Kodeksu etyki dla pielęgniarek 

Cztery elementy kodeksu budują ramy dla norm postępowania. Dzięki temu pielęgniarki  

i studenci pielęgniarstwa będą mogli: 

— poznawać normy wynikające z każdej części kodeksu,  

— zastanawiać się, co dana norma znaczy dla każdego osobiście, jak można ją zastosować 

w praktyce, kształceniu, badaniach czy zarządzaniu,  

— dyskutować treści kodeksu ze współpracownikami (i nie tylko),  

— wykorzystywać przykłady z własnego doświadczenia dla zilustrowania dylematów 

etycznych i norm postępowania, jakie podano w kodeksie oraz możliwości rozwiązywania 

tych dylematów,  

— pracować w grupach nad wyjaśnianiem problemów etycznych w procesach decyzyjnych 

oraz osiągać porozumienie w odniesieniu do norm postępowania etycznego,  

— współpracować z krajowym towarzystwem pielęgniarskim, partnerami w zespole 

terapeutycznym (i nie tylko) przy permanentnym wdrażaniu norm etycznych do praktyki 

pielęgniarskiej, kształcenia, zarządzania i badań 

 

Przedstawione zagadnienia są regulowane przez Ustawę o zawodach pielęgniarki i położnej 

z 5 lipca 1996 roku oraz Ustawę o zmianie ustawy o zawodach pielęgniarki i położnej  

z 22 maja 2003 roku, a także Ustawę zmieniającą ustawę o zawodach pielęgniarki i położnej 

z 27 czerwca 2003 roku.  

 

49

Opieka zdrowotna w Polsce 

Literatura podstawowa 

 

 

1. Kulik T. B., Latalski M., 2002: Zdrowie publiczne, Wydawnictwo Czelej, Lublin. 

2. Indulski J., Jethon Z., Dawydzik T., 2000: Zdrowie publiczne, IMP, Łódź. 

3. Karski J., 2003: Praktyka i teoria promocji zdrowia. Wybrane zagadnienia. Wydawnictwo 

CeDeWu, Warszawa. 

 

 

 

Literatura uzupełniająca 

 

 

4. Shortell S. M., Kałużny A. D., 2001: Podstawy zarządzania opieką zdrowotną, 

Wydawnictwo Medyczne „Vesalius”, Kraków. 

 

Przedstawiona literatura obowiązkowa i uzupełniająca dotyczy obszernego 

materiału, dlatego proponujmy studentom korzystanie tylko z odpowiednich 

rozdziałów określonych w programie modułu, co znacznie ułatwi proces 
przyswajania wiedzy z zakresu zdrowia publicznego.

 

 

 

 

50

Opieka zdrowotna w Polsce

 

Bibliografia 

 

 

1.  Beaglehole R., Bonita R., Kjellstrom T., 2003: Podstawy epidemiologii, IMP, Łódź. 

2.  Chomiczewski K., Kocik J., Szkoda M., 2002: Bioterroryzm — zasady postępowania 

lekarskiego, PZWL, Warszawa. 

3.  Gniazdowski A., 1990: Zachowania zdrowotne. Zagadnienia teoretyczne, próba 

charakterystyki zachowań zdrowotnych społeczeństwa polskiego, IMP, Łódź. 

4. Indulski J., 1991: Patologia zawodowa, IMP, Łódź. 

5.  Indulski J., Jethon Z., Dawydzik T., 2000: Zdrowie publiczne, IMP, Łódź. 

6.  Jethon Z., Grzybowski A., 2000: Medycyna zapobiegawcza i środowiskowa, PZWL, 

Warszawa. 

7.  Karski J. B., 1999: Promocja zdrowia, Wydawnictwo IGNIS, Warszawa. 

8.  Karski J., 2003: Praktyka i teoria promocji zdrowia. Wybrane zagadnienia. Wydawnictwo 

CeDeWu, Warszawa. 

9.  Kulik T. B., Latalski M., 2002: Zdrowie publiczne, Wydawnictwo Czelej, Lublin. 

10. Kuński H., 2000: Promowanie zdrowia, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź. 

11. Marcinkowski T. J., 1997: Podstawy higieny, Wydawnictwo Volumed, Wrocław. 

12. Marcinkowski J. T., 2003: Higiena, profilaktyka i organizacja w zawodach medycznych, 

PZWL, Warszawa. 

13. Shortell S. M., Kałużny A. D., 2001: Podstawy zarządzania opieką zdrowotną, 

Wydawnictwo Medyczne „Vesalius”, Kraków. 

 

51