R.Rempała. Ekonomii matematycznej. 2015. Wykłady 5-6
401
WYKŁADY 5-6
Optymalny wybór c.d. Funkcja popytu
konsumpcyjnego.
Optymalny wybór konsumenta to taki koszyk konsumpcyjny
x
,
którego użyteczność jest nie mniejsza niż użyteczność każdego innego
koszyka ze zbioru budżetowego (tzn. u(
x
)
u(x)).
Zapis matematyczny
Optymalny wybór
x
jest rozwiązaniem następującego problemu
optymalizacyjnego (PO)
(P O) : u(x)
max
przy
warunkach ograniczających
(*)
d
x
p
x
p
x
p
m
m
2
2
1
1
...
,
x
1
,
0
x
2
,
0
. ...
, x
m
,
0
gdzie p
1
, p
2
, ...,p
m
– ceny, d – dochód.
Uwagi.
W przypadku rosnącej funkcji użyteczności nierówność (*)
można zastąpić równością.
Można wykazać (dowód pomijamy), że jeżeli funkcja
użyteczności
R
R
u
n
:
jest ciągła i silnie wklęsła to dla
każdego d > 0 i wektora cen p = (p
1
p
2
...p
m
) > 0 istnieje
dokładnie jeden optymalny wybór.
Zauważmy, że przy ustalonej funkcji użyteczności optymalny
wybór zależy od dochodu d i cen p = (p
1
p
2
...p
m
). Przy
zmianie cen lub dochodu zmienia się koszyk optymalnego
wyboru.
R.Rempała. Ekonomii matematycznej. 2015. Wykłady 5-6
402
Funkcja popytu konsumenta
Przyporządkowanie cenom i dochodom optymalnych
wyb
orów nazywa się funkcją popytu konsumpcyjnego.
x
1
(p
1
,p
2
,...,p
m
, d)
x
2
(p
1
,p
2
,...,p
m
, d)
.
funkcja popytu
x
m
(p
1
,p
2
,...,p
m
, d)
Przykłady m=2 a
1. u(x
1
,x
2
)= x
1
+x
2.
Substytuty doskonałe (Rys.a,b,c)
)
,
,
(
d
p
p
x
2
1
1
2
1
1
2
1
1
2
1
p
p
dla
p
d
p
p
dla
p
d
0
z
licz
dow
p
p
dla
0
/
]
/
,
[
.
.
b
)
,
,
(
d
p
p
x
2
1
2
)
,
,
(
)
/
(
/
d
p
p
x
p
p
p
d
2
1
1
2
1
2
. c
2. u(x
1
,x
2
) = min {x
1
,x
2
}. Dobra doskonale komplementarne.
x
1
(p
1
,p
2
, d)=
x
1
(p
1
,p
2
, d)=d/(p
1
+
p
2
) (Rys. d )
d
3. u(x
1
,x
2
) = x
a
1
b
2
x
; a > 0, b > 0. C-D.
)
(
)
,
,
(
b
a
a
p
d
d
p
p
x
1
2
1
1
)
(
)
,
,
(
b
a
b
p
d
d
p
p
x
2
2
1
2
R.Rempała. Ekonomii matematycznej. 2015. Wykłady 5-6
403
Pytanie : Jak zmienia się popyt gdy zmienia się dochód
a ceny są stałe?
Def.
Towarem wyższego rzędu (normalnym)
nazywamy towar, na który konsument zwiększa popyt,
gdy wzrasta jego dochód.
Def.
Towarem niższego rzędu (poślednim)
nazywamy towar, na który konsument zmniejsza
popyt, gdy wzrasta dochód.
x
2
x
2
x
1
x
1
Ref.2. Rys.6.1. Oba dobra są normalne. Ref.2. Rys.6.2. Towar 1 jest pośledni
R.Rempała. Ekonomii matematycznej. 2015. Wykłady 5-6
404
Zakładamy,że ceny p=(p
1
,p
2
) są ustalone.
Def. Granicę:
d
d
p
p
x
d
d
p
p
x
2
1
i
2
1
i
0
d
)
,
,
(
)
,
,
(
lim
nazywamy popytem krańcowym na i-ty towar
względem dochodu konsumenta w punkcie (p
1
,p
2
,d ) i
oznaczamy
d
d
p
p
x
2
1
i
)
,
,
(
.
Jeżeli
d
d
p
p
x
2
1
i
)
,
,
(
> 0 dla wszystkich d > 0 to dobro „i” jest
normalne.
Przykład. W przypadku preferencji C-D
)
(
)
,
,
(
b
a
a
p
d
d
p
p
x
1
2
1
1
)
(
)
,
,
(
b
a
b
p
d
d
p
p
x
2
2
1
2
Zatem
d
d
p
p
x
2
1
1
)
,
,
(
=
)
(
b
a
a
p
1
1
> 0,
d
d
p
p
x
2
1
2
)
,
,
(
=
)
(
b
a
b
p
1
2
>0
Oba dobra są normalne.
Popyt krańcowy względem dochodu informuje
-
w przybliżeniu - o ile zmieni się popyt na i-ty towar jeśli
dochód wzrośnie o jednostkę pieniężną (a ceny
pozostają stałe).
Dla m=2 wpływ dochodu na popyt wyrażany
jest za pomocą ścieżki ekspansji dochodowej i krzywej Engla.
R.Rempała. Ekonomii matematycznej. 2015. Wykłady 5-6
405
Ścieżka ekspansji dochodowej (krzywa oferty
dochodowej, krzywa zapotrzebowania.) = krzywa
łącząca optymalne koszyki przy różnych poziomach
dochodów (przypominamy – ceny są ustalone).
x
2
x
1
Krzywa wyrażająca zależność popytu od dochodu
nazywa się krzywą Engla (Ref.2. Rys. 6.3 B).
d
x
1
Przykłady. Por. Ref.2. Rys.6.4, Rys.6.5 i Rys 6.6
ścieżka
krzywe
indyferencji
R.Rempała. Ekonomii matematycznej. 2015. Wykłady 5-6
406
W przypadku dóbr doskonale substytucyjnych ,
doskonale komplementarnych i preferencji Cobba-
Douglasa ścieżki ekspansji dochodowej i krzywe
Engla są półprostymi wychodzącymi z początku
układu.
Okazuje się, że własność tę mają tzw. preferencje
jednokładne.
Def.
Preferencje nazywają się jednokładne jeśli
spełniają warunek
(x
1
,x
2
)
(y
1
,y
2
)
(t x
1
,t x
2
)
(t y
1
,t y
2
), t > 0.
Analiza popytu przy ustalonym dochodzie.
Def. Towar nazywamy
towarem zwykłym jeżeli popyt
na towar maleje kiedy cena wzrasta (dochód i ceny
pozostałych towarów są stałe) (por. Ref. 2. Rys 6.9.).
R.Rempała. Ekonomii matematycznej. 2015. Wykłady 5-6
407
Def. Towar nazywamy towarem Giffena
, jeżeli popyt
na ten towar spada wraz ze spadkiem ceny (por.Ref.2.
Rys.6.10)
Dla m=2 wpływ cen na zmianę popytu wyrażany jest za
pomocą ścieżki ekspansji cenowej i krzywej popytu ( lub
odwróconej krzywej popytu)
Ścieżka ekspansji cenowej (krzywa oferty cenowej) =
krzywa łącząca optymalne koszyki otrzymane dla różnych
wartości cen towaru 1 (2) przy ustalonym dochodzie i
ustalonej cenie towaru 2 (1).
x
2
x
1
Ref.2. Rys.6.11. A.
Krzywa popytu towaru 1 (2) przedstawia optymalne
wybory towaru 1 (2) jako funkcję ceny towaru 1 (2).
p
1
Ref. 2. Rys.6.11. B
. x
1
krzywa oferty
cenowej
krzywa popytu
R.Rempała. Ekonomii matematycznej. 2015. Wykłady 5-6
408
Przykłady. Krzywe oferty cenowej i krzywe popytu w przypadku
substytutów doskonałych, dóbr doskonale komplementarnych podane
są w podręczniku Variana (por Ref.2) Rozdz. 6.6.
Przykład. Preferencje opisane są za pomocą funkcji
użyteczności: u(x
1
,x
2
)= ln x
1
+ x
2
1.
Znaleźć ogólną funkcję popytu.
2.
Znaleźć krzywą popytu dla dobra 1.
3.
Znaleźć odwróconą krzywą popytu dla dobra 1
ln x
1
+ x
2
max
p
1
x
1
+ p
2
x
2
= d,
x
1
0, x
2
0
Z warunku p
1
x
1
+ p
2
x
2
= d wynika, że x
2
= (d - p
1
x
1
)/p
2
. Zatem
x
2
= (d - p
1
x
1
)/p
2
0
d
p
1
x
1
x
1
d/p
1
max
/ 1
p
d
1
x
{ln x
1
+ (d - p
1
x
1
)/p
2
}.
Mamy jednowymiarowe zadanie optymalizacyjne. Punkty, w
których może być realizowane maksimum to: punkt brzegowy
x
1 =
d/p
1
oraz
punkty z przedziału (0,d/p
1
), w których zeruje
sie pochodna.
(ln x
1
+ (d - p
1
x
1
)/p
2
)
= 1/x
1
– p
1
/p
2
= 0; x
1
=p
2
/p
1
Ad 1. Rozważmy dwa przypadki :
a) d/p
1
> p
2
/p
1.
. Zatem
x
1
(p
1
,p
2
,d ) = p
2
/p
1
,
R.Rempała. Ekonomii matematycznej. 2015. Wykłady 5-6
409
x
2
(p
1
,p
2
,d) =
2
1
2
1
p
p
p
p
d
=
2
2
p
p
d
b) d/p
1
<p
2
/p
1
. Zatem
x
1
(p
1
,p
2
,d) = d/p
1
,
x
2
(p
1
,p
2
,d) =0.
Ad 2. x
1
(p
1
) = min {
2
p
,d}/p
1
,
Ad 3. p
1
(x
1
) = min {
2
p
,d}/x
1
R.Rempała. Ekonomii matematycznej. 2015. Wykłady 5-6
410
WYKŁAD 6
Analiza popytu przy zmianie cen. Tożsamość Słuckiego.
m=2.
Założenia. Preferencje są monotoniczne i ściśle wypukłe.
Optymalne wybory są optimami wewnętrznymi.
x
1
(p
1
,p
2
,d )
– popyt na dobro 1.
Niech:
2
p
= const., d = const.
Pytanie. Jak działa zmiana p
1
n
a popyt?
Problem. Wydobyć efekt substytucyjny i dochodowy.
x
2
A
x
1
Ref.2 . Rys. 8.1. Komentarz
: obrót i przesuniecie
Kiedy cena p
1
np.
zmaleje przy d=const.,p
2
=const., to linia budżetu obraca się
wokół punktu A i robi się mniej stroma. Ten
ruch rozbijamy na obrót wokół
początkowego wyboru i przesunięcie równoległe do punktu A.
wybór początkowy
wybór końcowy
R.Rempała. Ekonomii matematycznej. 2015. Wykłady 5-6
411
drugie dobro
d/p
2
A x
1
=x
1
(p
1
,d), y
1
=x
1
(
,
), z
1
=x
1
(
,d)
/p
2
( Por. Ref.2 . Rys. 8.2.)
x y z
efekt substytucyjny
efekt dochodowy
d/
pierwsze dobro
Efekt substytucyjny:
1
1
s
1
p
x
x
(
,
d
) -
)
,
(
d
p
x
1
1
Efekt dochodowy:
1
1
d
1
p
x
x
(
,
d
) -
1
1
p
x
(
,
d
)
Efekt całkowity:
1
1
1
p
x
x
(
,d) -
)
,
(
d
p
x
1
1
Tożsamość Słuckiego:
1
1
p
x
(
,d)-
)
,
(
d
p
x
1
1
=[
1
1
p
x
(
,
d
)-
)
,
(
d
p
x
1
1
]+[
1
1
p
x
(
,d)-
1
1
p
x
(
,
d
)]
1
x
=
s
1
x
+
d
1
x
Efekt całkowity = Efekt substytucyjny + Efekt dochodowy
Zauważmy, że
d = p
1
x
1
(p
1
,d) +
2
p x
2
(p
1
,d)
d
=
1
p
x
1
(p
1
,d) +
2
p x
2
(p
1
,d)
d
-
d
=
1
p
x
1
(p
1
,d) - p
1
x
1
(p
1
,d)
R.Rempała. Ekonomii matematycznej. 2015. Wykłady 5-6
412
(*)
d
=
d
+ (
1
p
-
p
1
)
x
1
(p
1
,d)
Wyznaczania efektów. Przykład numeryczny.
Popyt na dobro 1 dany jest wzorem:
)
,
(
d
p
x
1
1
=
1
p
3
d
.
Początkowy dochód: d = 150; początkowa cena p
1
= 10; nowa
cena
1
p
= 5. Wyznacz efekt substytucyjny i dochodowy.
Rozwiązanie.
a) Początkowy wybór:
)
,
(
d
p
x
1
1
=
1
p
3
d
=
30
150
= 5.
b) Wyznaczanie
d
-
pomocnicza wielkość dochodu przy
obróconej linii budżetowej. Ze wzoru (*) mamy
d
=
d
+ (
1
p
-p
1
) x
1
(p
1
,d) = 150
– 5 5=125.
1
1
p
x
(
,
d
) =
3
25
5
3
125
p
3
d
1
c) Efekt substytucyjny:
s
1
x
=
1
1
p
x
(
,
d
) - x
1
(p
1
,d) =
3
10
5
3
25
x
y
Obserwacja
: Znak
s
1
x
= - Znak (
1
1
p
p
)
R.Rempała. Ekonomii matematycznej. 2015. Wykłady 5-6
413
Ogólnie. Efekt substytucyjny jest ujemny w następującym sensie:
zmiana popytu wywołana efektem substytucyjnym zachodzi w
kierunku przeciwnym do ruchu cen.
c) Przykład c.d. Wyznaczanie efektu dochodowego
x
2
x
y z
x
1
1
1
d
1
p
x
x
(
,
d
) ---
1
1
p
x
(
,
d
)
)
,
(
d
p
x
1
1
10
3
30
5
3
150
p
3
d
1
)
,
(
d
p
x
1
1
3
25
5
3
125
p
3
d
1
3
5
3
25
10
x
d
1
.
Obserwacja
.
W
przeciwieństwie
do
efektu
substytucyjnego, znaku efektu dochodowego nie można
ustalić na podstawie ruchu cen.
R.Rempała. Ekonomii matematycznej. 2015. Wykłady 5-6
414
1
x
-----
całkowita zmiana popytu.
Pytanie: czy można ustalić znak efektu całkowitego?
Rozważmy dobro normalne
( takie
dobro ,że jeśli dochód
rośnie, to popyt na nie rośnie, dochód maleje, to popyt maleje)
Niech
1
p
>p
1
.
Zatem
0
p
p
p
1
1
1
,
a więc
d
>
d bo
d
=
d
+ (
1
p
-p
1
) x
1
(p
1
,d)
.
Mamy więc
1
1
p
x
( ,d)-
)
,
(
d
p
x
1
1
=[
1
1
p
x
( ,
d
)-
)
,
(
d
p
x
1
1
]+[
1
1
p
x
( ,d)-
1
1
p
x
( ,
d
)]
1
x
=
s
1
x
+
d
1
x
(----)
(---) (---)
bo efekt subst.
bo dobro normalne.
dobro zwykłe
Wniosek.
Prawo popytu: Jeśli popyt na
dobro wzrasta, kiedy dochód rośnie ( tzn.
dobro jest normalne) to popyt na to dobro
musi spadać kiedy cena dobra rośnie
(dobro zwykłe).
R.Rempała. Ekonomii matematycznej. 2015. Wykłady 5-6
415
Ćwiczenia. Zestaw 3.
1.
Relacja preferencji opisana jest za pomocą funkcji użyteczności
)
,
(
2
1
x
x
u
2
1
x
x
. Podaj nazwę dóbr, których dotyczy ta relacja.
2.
Relacja preferencji opisana jest za pomocą funkcji użyteczności
)
,
(
2
1
x
x
u
)
,
min(
2
1
x
x
. Podaj nazwę dóbr, których dotyczy ta relacja.
3.
Obliczono, że krańcowa użyteczność pierwszego i drugiego dobra w ustalonym
koszyku wynoszą odpowiednio:
3
2
x
u
4
1
x
u
2
1
/
/
,
/
/
. Czy
prawdą jest, że krańcowa stopa substytucji pierwszego dobra przez drugie w
przypadku wspomnianego koszyka wynosi
–3/8?
4.
Relacja preferencji jest opisana funkcją użyteczności
)
,
(
2
1
x
x
u
2
1
x
2
x
.
Czy prawdą jest, że
a) (2,3)
(3,3)
..........
b) (1,2)
(1,1)
..........
5.
Zauważono, że relacja preferencji jest monotoniczna a optymalnym wyborem
jest optimum wewnętrzne. Podaj wartość krańcowej stopy substytucji
pierwszego dobra przez drugie w punkcie optymalnego wyboru przy linii
budżetowej.
15
x
3
x
2
2
1
.
6.
Funkcja popytu wyrażona jest wzorem:
1
1
p
d
5
2
x
,
2
2
p
d
5
3
x
; (p
1
,p
2
)-
ceny, d-
dochód. Czy prawdą jest, że
a)
dobra 1i 2 są normalne,?
b)
dobra 1i 2 są zwyczajne
c)
krzywa Engla dla każdego dobra jest opisana funkcją liniową.
d)
krzywa popytu, dla dobra 1 jest opisana równaniem:
1
1
1
p
d
5
2
p
x
)
(
.