1
Numer
ćwiczenia:
8
Dział analizy i temat ćwiczenia:
Analiza miareczkowa – kompleksometria.
Sporządzenie mianowanego roztworu EDTA.
Data wykonania
ćwiczenia:
29.04.13 r.
Data oddania
sprawozdania:
06.05.13 r.
Grupa:
A3
Imię i nazwisko:
Przemysław Kołoczek
Nazwisko
sprawdzającego:
Uwagi:
Ocena:
2
1. Wstęp.
Roztwór etylenodiaminotetraoctanu disodu (komplekson III) wykorzystuje się w
kompleksometrii. Jest to metoda wykorzystująca reakcje kompleksowania, w których
powstają trwałe i dobrze rozpuszczalne w wodzie związki kompleksowe. EDTA jest
chelatem, tzn. posiada w swojej cząsteczce kilka atomów ligandowych (azot i tlen).
EDTA reaguje z jonami metali w stosunku molowym 1:1, niezależnie od ładunku jonu.
Wobec tego reakcje z tym związkiem można zapisać ogólnie jako: M
n+
+ H
2
Y
2-
+ 2 H
2
O →
MY
(n-4)+
+ 2 H
3
O
+
. EDTA może reagować z prawie wszystkimi kationami metali, ale przy
odpowiednim pH. Dzięki wielu zsyntezowanym metalowskaźnikom, które dają z jonami
metali barwne kompleksy, można wyznaczyć punkt końcowy miareczkowań
kompleksometrycznych, przy czym stała trwałości kompleksu metal-EDTA powinna być
10
4
– 10
5
razy większa niż stała trwałości kompleksu metal-wskaźnik. Miareczkowanie
kompleksometryczne można prowadzić na kilka sposobów. Miareczkowanie bezpośrednie
polega na bezpośrednim miareczkowaniu jonów oznaczanego metalu mianowanym
roztworem EDTA, w odpowiednim roztworze (pH, maskowanie innych jonów) i wobec
wybranego wskaźnika. Miareczkowanie odwrotne polega na dodaniu do roztworu
badanego jonu metalu nadmiaru mianowanego roztworu EDTA, doprowadzeniu roztworu
do odpowiedniego pH, dodaniu wskaźnika i miareczkowaniu nadmiaru EDTA
mianowanym roztworem jonu innego metalu, przy czym stała trwałości kompleksu
oznaczanego metalu z EDTA musi być większa od stałej trwałości kompleksu EDTA z jonem
metalu zastosowanego do odmiareczkowania. Miareczkowanie podstawieniowe polega
na dodaniu do roztworu oznaczanego jonu metalu (M
1
) nadmiaru wersenianu np. wapnia
lub magnezu, a następnie odmiareczkowuje się uwolnione jony wapnia lub magnezu (M
2
)
bezpośrednio mianowanym roztworem EDTA, przy czym musi być spełniony warunek:
𝛽
𝑀
1
𝐸𝐷𝑇𝐴
≫ 𝛽
𝑀
2
𝐸𝐷𝑇𝐴
. Pośrednie oznaczanie anionów polega na dodaniu do roztworu
oznaczanego anionu nadmiar mianowanego roztworu jonu metalu, z którym tworzy
trudno rozpuszczalny osad. Osad ten sączy się, przemywa i w przesączu miareczkuje się
nadmiar jonu dodanego metalu.
2. Część doświadczalna.
a) Sprzęt i odczynniki.
– Kolba miarowa 500 cm
3
,
– EDTA,
– lejek,
– woda destylowana.
– naczyńko wagowe,
– butelka szklana,
– tryskawka,
– waga analityczna,
N
N
O
OH
OH
O
O
O
H
OH
O
Rysunek 1. Wzór strukturalny EDTA
3
b) Wykonanie.
Sprawdzono czy woda użyta do sporządzenia mianowanego roztworu EDTA nie zawiera
kationów wapnia lub magnezu. W tym celu do 25 cm
3
badanej wody dodano 2 cm
3
buforu amonowego i szczyptę czerni eriochromowej T. Odważono na wadze
analitycznej około 1,86 g EDTA, w suchym i czystym naczyńku wagowym. Odważkę
przeniesiono ilościowo do kolby miarowej 500 cm
3
, przepłukanej wcześniej
wygotowaną wodą destylowaną, za pomocą lejka, przepłukując go oraz naczyńko
wagowe wielokrotnie wygotowaną wodą destylowaną z tryskawki. Rozpuszczono
odważkę w kolbie, uzupełniono wygotowaną wodą destylowaną do kreski, zamknięto
kolbę korkiem i całość wymieszano poprzez kilkakrotne odwrócenie kolby do góry
dnem. Przygotowany roztwór pozostawiono w kolbie miarowej.
3. Wyniki.
𝑚
𝑛
= 10,4192 𝑔
𝑚
𝑛𝑠
= 12,2557 𝑔
4. Opracowanie wyników.
a) Obliczenia.
Obliczono masę odważki EDTA, korzystając ze wzoru:
𝑚
𝐸𝐷𝑇𝐴
= 𝑚
𝑛𝑠
− 𝑚
𝑛
gdzie:
𝑚
𝑛
– masa pustego naczyńka [g],
𝑚
𝑛𝑠
– masa pustego naczyńka i soli [g],
𝑚
𝐸𝐷𝑇𝐴
– masa EDTA [g].
𝑚
𝐸𝐷𝑇𝐴
= 1,8365 𝑔
Obliczono stężenie otrzymanego roztworu na podstawie wzoru:
𝐶
𝐸𝐷𝑇𝐴
=
𝑚
𝐸𝐷𝑇𝐴
𝑀
𝐸𝐷𝑇𝐴
∙ 𝑉
𝑟
gdzie:
𝑚
𝐸𝐷𝑇𝐴
– masa odważki EDTA [g],
𝑀
𝐸𝐷𝑇𝐴
– masa molowa EDTA [g/mol],
𝑉
𝑟
– objętość roztworu [dm
3
].
𝑚
𝐸𝐷𝑇𝐴
= 1,8365 𝑔
𝑀
𝐸𝐷𝑇𝐴
= 372,24 𝑔/𝑚𝑜𝑙
𝑉
𝑟
= 0,500 𝑑𝑚
3
𝐶
𝐸𝐷𝑇𝐴
= 0,009867 𝑚𝑜𝑙/𝑑𝑚
3
4
b) Niepewności pomiarowe.
Niepewność rozszerzoną stężenia EDTA obliczono na podstawie wzoru:
𝑈(𝐶
𝐸𝐷𝑇𝐴
) = 𝑘 ∙ 𝑢
𝑐
(𝐶
𝐸𝐷𝑇𝐴
)
gdzie:
𝑘 – współczynnik rozszerzenia,
𝑢
𝑐
(𝐶
𝐸𝐷𝑇𝐴
) – złożona niepewność standardowa stężenia EDTA [mol/dm
3
].
Ponadto, do powyższego wzoru wstawiono następujące zależności:
𝑢
𝑐
(𝐶
𝐸𝐷𝑇𝐴
) = 𝐶
𝐸𝐷𝑇𝐴
∙ √(
𝑢(𝑚
𝐸𝐷𝑇𝐴
)
𝑚
𝐸𝐷𝑇𝐴
)
2
+ (
𝑢(𝑉
𝑟
)
𝑉
𝑟
)
2
gdzie:
𝑢
𝑐
(𝐶
𝐸𝐷𝑇𝐴
) – złożona niepewność standardowa stężenia EDTA [mol/dm
3
],
𝐶
𝐸𝐷𝑇𝐴
– stężenie EDTA [mol/dm
3
],
𝑢(𝑚
𝐸𝐷𝑇𝐴
) – niepewność standardowa masy EDTA [g],
𝑚
𝐸𝐷𝑇𝐴
– masa EDTA [g],
𝑢(𝑉
𝑟
) – niepewność standardowa objętości roztworu [cm
3
],
𝑉
𝑟
– objętość roztworu [cm
3
].
𝑢(𝑚
𝐸𝐷𝑇𝐴
) = √𝑢
2
(𝑚
𝑛𝑠
) + 𝑢
2
(𝑚
𝑛
)
gdzie:
𝑢(𝑚
𝐸𝐷𝑇𝐴
) – niepewność standardowa masy EDTA [g],
𝑢(𝑚
𝑛𝑠
) – niepewność standardowa masy naczyńka z EDTA [g],
𝑢(𝑚
𝑛
) – niepewność standardowa masy pustego naczyńka [g].
𝑢(𝑚
𝑛𝑠
) = 𝑢(𝑚
𝑛
) = √𝑢
1
2
(𝑚) + 𝑢
2
2
(𝑚) + 𝑢
3
2
(𝑚)
gdzie:
𝑢(𝑚
𝑛𝑠
) – niepewność standardowa masy naczyńka z EDTA [g],
𝑢(𝑚
𝑛
) – niepewność standardowa masy pustego naczyńka [g],
𝑢
1
(𝑚) – niepewność standardowa wskazania wagi dla danej masy [g],
𝑢
2
(𝑚) – niepewność standardowa rozdzielczości wskazań wagi [g],
𝑢
3
(𝑚) – niepewność standardowa rozrzutu wskazań wagi [g].
𝑢
1
(𝑚) =
𝑢
𝑤𝑤
√3
gdzie:
𝑢
1
(𝑚) – niepewność standardowa wskazania wagi dla danej masy [g],
𝑢
𝑤𝑤
– niepewność wskazania wagi dla danej masy [g].
5
𝑢
2
(𝑚) =
𝑟
𝑤𝑤
√3
gdzie:
𝑢
2
(𝑚) – niepewność standardowa rozdzielczości wskazań wagi [g],
𝑟
𝑤𝑤
– rozdzielczość wskazań wagi [g].
𝑢(𝑉
𝑟
) = √𝑢
1
2
(𝑉) + 𝑢
2
2
(𝑉) + 𝑢
3
2
(𝑉) + 𝑢
4
2
(𝑉)
gdzie:
𝑢(𝑉
𝑟
) – niepewność standardowa objętości roztworu [cm
3
],
𝑢
1
(𝑉) – niepewność standardowa kalibracji kolby [cm
3
],
𝑢
2
(𝑉) – niepewność standardowa poprawki temperaturowej objętości szkła [cm
3
],
𝑢
3
(𝑉) – niepewność standardowa dopełniania kolby do kreski [cm
3
],
𝑢
4
(𝑉) – niepewność standardowa poprawki temperaturowej objętości roztworu [cm
3
].
𝑢
1
(𝑉) =
𝑢
𝑘𝑘
√3
gdzie:
𝑢
1
(𝑉) – niepewność standardowa kalibracji kolby [cm
3
],
𝑢
𝑘𝑘
– niepewność kalibracji kolby [cm
3
].
𝑢
2
(𝑉) =
𝑝
𝑡𝑜𝑠
√3
gdzie:
𝑢
2
(𝑉) – niepewność standardowa poprawki temperaturowej objętości szkła [cm
3
],
𝑝
𝑡𝑜𝑠
– poprawka temperaturowa objętości szkła [cm
3
].
𝑢
3
(𝑉) =
𝑢
𝑑𝑘
√3
gdzie:
𝑢
3
(𝑉) – niepewność standardowa dopełniania kolby do kreski [cm
3
],
𝑢
𝑑𝑘
– niepewność dopełniania kolby do kreski [cm
3
].
𝑢
4
(𝑉) =
𝑝
𝑡𝑜𝑟
√3
gdzie:
𝑢
4
(𝑉) – niepewność standardowa poprawki temperaturowej objętości roztworu [cm
3
],
𝑝
𝑡𝑜𝑟
– poprawka temperaturowa objętości roztworu [cm
3
].
6
Po przekształceniach otrzymano wzór:
𝑈(𝐶
𝐸𝐷𝑇𝐴
) = 𝑘 ∙ 𝐶
𝐸𝐷𝑇𝐴
∙ √
2𝑢
𝑤𝑤
2
+ 2𝑟
𝑤𝑤
2
+ 6𝑢
3
2
(𝑚)
3𝑚
𝐸𝐷𝑇𝐴
2
+
𝑢
𝑘𝑘
2
+ 𝑝
𝑡𝑜𝑠
2
+ 𝑢
𝑑𝑘
2
+ 𝑝
𝑡𝑜𝑟
2
3𝑉
𝑟
2
𝑘 = 2
𝐶
𝐸𝐷𝑇𝐴
= 0,009867 𝑚𝑜𝑙/𝑑𝑚
3
𝑢
𝑤𝑤
= 0,0002 𝑔
𝑟
𝑤𝑤
= 0,0001 𝑔
𝑢
3
(𝑚) = 0,0001 𝑔
𝑚
𝐸𝐷𝑇𝐴
= 1,8365 𝑔
𝑢
𝑘𝑘
= 0,5 𝑐𝑚
3
𝑝
𝑡𝑜𝑠
= 0,013 𝑐𝑚
3
𝑢
𝑑𝑘
= 0,35 𝑐𝑚
3
𝑝
𝑡𝑜𝑟
= 0,2 𝑐𝑚
3
𝑉
𝑟
= 500 𝑐𝑚
3
𝑈(𝐶
𝐸𝐷𝑇𝐴
) = 0,000015 𝑚𝑜𝑙/𝑑𝑚
3
⇒ 0,15%
c) Wynik końcowy.
Stężenie mianowanego roztworu EDTA: (0,009867 ± 0,000015) mol/dm
3
.
5. Podsumowanie.
Przygotowany roztwór EDTA
ma mniejsze stężenie niż założone (0,0100 mol/dm
3
) głównie
ze względu na mniejszą masę odważki EDTA niż ta, odpowiadająca teoretycznej wartości
stężenia (1,8612 g). Niepewność otrzymanego wyniku jest o 2 rzędy wielkości mniejsza niż
sam wynik. Niepewność rozszerzona stanowi 0,15% wyniku. Największy wpływ na
niepewność stężenia EDTA mają niepewności związane z objętością roztworu.