Teorie handlu
miedzynarodowego
Teorie handlu
miedzynarodowego
Współczesny handel
międzynarodowy
Kluczowe pojęcia:
-
Produkt Krajowy Brutto opisuje zagregowaną
wartość dóbr i usług finalnych wytworzonych na
terenie danego kraju w określonej jednostce czasu
(najczęściej w ciągu roku).
-
Terms of trade –stosunek cen w eksporcie kraju do
cen w imporcie
Terms of trade
Terms of trade - stosunek ceny dobra pierwszego do ceny dobra
drugiego, nazywane warunkami wymiany. Terms of Trade może być
cenowy lub nominalny. Wskaźnik ten pokazuje zmiany siły
nabywczej eksportu w stosunku do importu poszczególnych krajów.
Zmiany w czasie tego wskaźnika wskazują jak zmieniają się korzyści
krajów prowadzących wymianę. Poprawa terms of trade następuje
gdy ceny dóbr eksportowanych w okresie 1 roku rosną szybciej niż
ceny dóbr importowanych. Za eksport będzie można kupić więcej
dóbr importowanych, rośnie siła nabywcza eksportu a więc
zapłacimy mniej za import. Jeżeli sytuacja jest odwrotna - relacja jest
odwrotna - za eksport można kupić mniej. Na kształtowanie się
wskaźnika terms of trade decydujący wpływ mają ceny na rynkach
światowych.
Rozwój zasad i teorii handlu
międzynarodowego
Starożytność
-
podbój nowych terenów wraz z ludnością
Średniowiecze
-
doktryna słusznej ceny
-
szlaki handlowe, odkrycia geograficzne
Wiek XV-XVII
-
rewolucje przemysłowe
-
budowa podstaw kapitalizmu
-
doktryna merkantylizmu
Teorie handlu - podział
1. Teorie przedklasyczne
2. Teorie klasyczne
3 Teorie współczesne
TEORIE PRZEDKLASYCZNE
PSYCHOZY LĘKU PRZED BRAKIEM TOWARÓW – starożytni
kupcy handlowali na zasadzie skupowania jak największej
ilości produktów i towarów po jak najmniejszej cenie, nierzadko
kosztem dokonywania rabunków i rozbojów, przy
jednoczesnym oferowaniu jak najmniejszej ilości towaru przy
sprzedaży.
DOGMATU SŁUSZNEJ CENY – wraz z rozwojem
społeczeństw i państwowości następował rozwój handlu
wymiennego (towar za towar), z użyciem umownego pieniądza
(np. soli, kruszcu metalu szlachetnego). Każdy towar ma swoją
cenę podyktowaną kosztami jego wytworzenia, poniżej której
nie powinien być sprzedany. Rynek – podaż i popyt – kształtuje
cenę.
TEORIE PRZEDKLASYCZNE (2)
MERKANTYLIZM
(od 1550 do 1800)
Bogactwo narodu mierzone jest ilością posiadanych kruszców (głównie
złota)
.
zasada podstawowa - gromadzenie kruszców, eksploatacja kolonii
kruszce są dobrem ograniczonym: jeżeli jedne kraje je zyskują –
inne tracą.
Korzystny bilans w handlu i wymianie w skali międzynarodowej
stanowi źródło bogactwa narodu.
Celowym jest gromadzenie kruszców szlachetnych i prowadzenie
polityki ekonomicznej ułatwiającej osiągnięcie tego celu
(np. poprzez
ograniczenia importu i promowanie eksportu).
Teorie klasyczne
Teoria kosztów absolutnych A. Smitha
Teoria kosztów komparatywnych D. Ricardo
(1817r)
Teoria Heckschera-Ohlina (Teoria H-O)
Teoria kosztów absolutnych
Autor: Adam Smith Bogactwo Narodów
Kraj eksportuje te towary, w których produkcji jest
bardziej wydajny niż inne kraje (ma niższe koszty
produkcji)
Podstawowy czynnik produkcji - praca
A.Smith „Badania nad naturą i bogactwem narodów” (1776 r.)
•
1.
liberał propagujący idee tolerancji, własności prywatnej,
wolnego rynku i "bogactwa narodów";
2.
ekonomista, ojciec klasycznej ekonomii politycznej;
3.
rzecznik rodzącego się systemu kapitalistycznego;
4.
moralista i humanista podejmujący zagadnienia cnoty i
występku, a także współżycia wolnych jednostek w ramach
społeczeństwa obywatelskiego; 5.myśliciel wrażliwy na
kwestie sprawiedliwości społecznej i dobra ogółu;
(1723-1790)
Model korzyści absolutnych
•
Konflikty są rozwiązywane
efektywniej poprzez naturalny
proces toczący się w gospodarce,
niż w wyniku wszelkich
zarządzeń wymyślonych przez
istoty ludzkie.
•
Dlaczego?
•
Ponieważ ludzie są racjonalni,
znają się na rachunku i kierują się
egoistycznym interesem.
•
Efekt:
pozostawione same sobie,
jednostki postępują stosownie do
swego egoistycznego interesu i
przez to działają na korzyść
całego społeczeństwa.
ASmith
.
•
Argumenty antyinterwencyjne:
-
polityczne – naruszenie
wolności osobistej
-
filozoficzne – naruszenie praw
natury
-
ekonomiczne – „niewidzialna
ręka”, która prowadzi ludzi do
tego, co najbardziej odpowiada
interesowi całego społeczeństwa
Przewaga absolutna – zdolność kraju do wyprodukowania większej ilości
produktów z danych zasobów wytwórczych niż w kraju konkurenta, a więc
przewagę w zakresie jednostkowych kosztów produkcji przy wytworzeniu
określonych dóbr.
Produkt
Wydajność (produkt/1h)
Polska
Kuba
jabłka (1 kg)
Cygara (1szt)
6
3
1
6
Polska przewaga absolutna w produkcji jabłek
Kuba przewaga absolutna w produkcji cygar
2. Teoria kosztów względnych (kosztów
komparatywnych, porównawczych
)
(Torrens, Ricardo)
Ricardo „Zasady ekonomii politycznej i opodatkowania”
(1817r)
(1772-1823)
Torrens „Traktat na temat handlu zagranicznego zbożem”
(1808r)
Kraj powinien specjalizować się w produkcji tych dóbr, w produkcji
których jego przewaga w kosztach względnych jest największa, albo tych,
w stosunku do których jego strata w kosztach względnych jest najmniejsza
- podstawą wyboru specjalizacji są względne koszty produkcji
Teoria kosztów komparatywnych
D. Ricardo
Wymiana pozostaje korzystna dla wszystkich
uczestników, jeśli każdy kraj specjalizuje się w
wytwarzaniu tego, w czym ma kosztową przewagę
komparatywną.
Źródłem korzyści komparatywnych według
Ricardo są różnice między krajami w technice
produkcji.
Podstawowy czynnik produkcji - praca
Przewaga
Przewaga absolutna - dany kraj ma możliwość
produkowania większej ilości produktów z danych
zasobów niż pozostałe.
Przewaga komparatywna – oznacza zdolność kraju do
produkowania niektórych dóbr po kosztach
alternatywnych (relatywnych) niższych niż innych,
w stosunku do pozostałych krajów.
Przewaga konkurencyjna – w danej dziedzinie kraj
zwiększa swoje udziały rynkowe, wygrywając konkurencję
z partnerami handlowymi.
Przykład Ricardo korzyści komparatywne
- Anglia i Portugalia
Anglia handluje suknem, Portugalia - winem i suknem.
Załóżmy, że wyprodukowanie pewnej ilości płótna kosztuje w
Anglii 100 godzin pracy rocznie, a wyprodukowanie wina tej
samej wartości 120 godzin pracy => Anglii opłaca się wtedy
produkować tylko płótno i kupować za nie wino.
Załóżmy, że w Portugalii wyprodukowanie takiej samej ilości
płótna angażuje 90 godzin pracy a takiej samej ilości wina 80
godzin => Portugalii opłaca się wtedy produkować tylko wino i
kupować za nie płótno.
Portugalia posiada absolutną przewagę nad Anglią - może
produkować taniej i wino, i płótno.
Przykład Ricardo
– Anglia i Portugalia
Portugalczykom opłaca się jednak importować płótno z Anglii,
czyli z kraju, w którym jego wytworzenie kosztuje 100 godzin
pracy do Portugalii, czyli kraju, gdzie jest warte 90 godzin
pracy.
Oddając wino, warte 80 godzin pracy, za płótno, które w
Portugalii jest warte 90 godzin pracy, Portugalczycy zyskują
równowartość 10 godzin pracy.
Podobnie Anglicy, wysyłając do Portugalii płótno, warte u nich
100 godzin pracy zyskują wino, warte w Anglii 120 godzin
pracy. Czyli zyskują 20 godzin pracy.
Wniosek z tego taki, że opłaca się handel między krajami,
nawet jeśli jeden z nich może produkować wszystkie dobra
taniej niż drugi.
Koszt komparatywny – koszt wytworzenia jednostki dobra wyrażony w
jednostkach innego dobra
Wydajność
Jednostkowy koszt
produkcji
Polska
Kuba
Polska
Kuba
jabłka
6
1
1/6
1
cygara
4
2
1/4
1/2
Koszt komparatywny jabłek w kategorii cygar
1/6 : ¼ = 2/3 aby wytworzyć 1 kg jabłek w Polsce potrzeba 2/3 nakładów
pracy aby wytworzyć 1 szt cygara.
1: ½ = 2 na Kubie
Jabłka relatywnie tańsze w Polsce
•
Wnioski z teorii przewagi
komparatywnej:
•
protekcjonizm (np. cła, kontygenty) jest
zawsze szkodliwy;
•
nawet jeśli dwa kraje znajdują się na
bardzo różnym stopniu rozwoju,
wymiana handlowa między nimi ma
sens i może być korzystna dla obu
stron
•
Tło do rozważań
•
żądania angielskich
właścicieli ziemskich,
domagających się ochrony
przed importem artykułów
rolnych podczas gdy
przemysłowcy opowiadali
się za wolnym handlem.
•
Kwestia kluczowa:
•
wolność czy regulacja
handlu zagranicznego?
D.Ricardo
3. Teoria proporcji czynników produkcji –
model Heckschera-Ohlina
Podstawowe założenia:
1.
(dwa kraje, dwa produkty, dwa czynniki produkcji)
2.
Konkurencja doskonała
3.
Wolny handel
4.
Brak kosztów transportu
5.
Niemobilność czynników produkcji między krajami, a doskonała
mobilność wewnątrz kraju
6.
Kraje różnią się stopniem wyposażenia w czynniki produkcji
7.
Oba dobra – różne funkcje produkcji
8.
Dobro A funkcja produkcji taka sama w obu krajach
Założenia H-O cd.:
9. Stałe współczynniki technologiczne przy produkcji dóbr
10. Dobra są homogeniczne
11. Dane warunki popytowe w obu krajach, gusty nie zależą od
dochodu
Teoremat Rybczyńskiego:
W modelu neoklasycznym 2na 2na 2 przy założeniu stałych cen,
wzrost podaży jednego z czynników produkcji spowoduje wzrost
produkcji dobra które zużywa intensywniej ten czynnik.
Np.. Wzrost kapitału doprowadza do wzrostu produkcji dobra
kapitałochłonnego
Przykład:
Rosyjscy emigranci w Izraelu; 1989-1996 napływ
emigrantów z Rosji z wyższym wykształceniem niż
Izraelczycy, efekt wzrost produkcji dóbr wymagających
nakładów wykwalifikowanej siły roboczej
Teoremat H-O:
Kraj będzie eksportował (ze względu na korzyści
komparatywne) dobra , których wytworzenie wymaga
intensywniejszego wykorzystania czynnika produkcji
relatywnie obfitego, a wiec tańszego; podejmie natomiast
import dóbr, których produkcja krajowa wymaga
intensywniejszego wykorzystania czynnika produkcji
rzadszego, a wiec droższego.
Teoremat Stolpera-Samuelsona (1941r): Wymiana
międzynarodowa prowadzi w każdym z krajów do wzrostu
przychodów czynnika produkcji, w który kraj jest obficie
wyposażony, oraz do spadku przychodów tego czynnika
produkcji, który jest relatywnie rzadki. Czynniki obfite
zyskują, czynniki rzadkie tracą na wymianie
Kraj I obfity w kapitał, eksportuje kapitałochłonne dobro A =>wzrost
produkcji w sektorze A=>przesunięcie zasobów czynników produkcji z
sektora B=>ograniczenie produkcji B=> nadwyżka pracy => spadek
przychodów z pracy i wzrost przychodów z kapitału
Teoremat wyrównywania się cen czynników produkcji
Handel międzynarodowy wpływa nie tylko na wynagrodzenie czynników
produkcji i podział dochodu wewnątrz kraju, ale również na różnice cen
czynników pomiędzy krajami.W wyniku wymiany następuje wyrównywanie
się cen produktów, które prowadzi do wyrównywania się cen czynników
produkcji
Kraj I
Kraj II
Eks. dóbr kapitałochłonnych
Pośredni eks. kapitału
Eks. dóbr pracochłonnych
Pośredni eks. pracy
*
A
ż
p
P
P
r
w
*
P
*
A
A
P
E
E
Kraj : zasób pracy względnie większy niż zagranica, względnie
niskie płace: A< płótno (pracochłonne względnie tanie, kraj
eksportuje płótno, ceny wyrównują się do E i płace wyrównują się
do E
Polska(kraj obfity w
pracę)
Niemcy (kraj obfity w
kapitał)
Przed rozpoczęciem
handlu
Ceny towarów
•
Zegarki drogie
•
Garnitury tanie
•
Zegarki tanie
•
Garnitury drogie
Po rozpoczęciu
handlu
Kierunek handlu
Zmiany cen towarów
Zmiany produkcji
•
Eks. garniturów
•
Imp. zegarków
1.Zegarki tanieją
2. Garnitury drożeją
•
Garnitury
•
Zegarki
•
Eks zegarków
•
Imp garniturów
1. Zegarki drożeją
2. Garnitury tanieją
•
Granitury
•
zegarki
Zmiany popytu na
czynniki produkcji
Zmiana cen
czynników produkcji
•
Popyt na pracę
•
Popyt na kapitał
1. Praca drożeje
2. Kapitał tanieje
•
Popyt na pracę
•
Popyt na kapitał
•
Praca tanieje
•
Kapitał drożeje
Teoria Heckschera-Ohlina
Kierunki specjalizacji określa proporcja pomiędzy
zasobami czynników pozostającymi w dyspozycji różnych
gospodarek.
Każdy kraj specjalizuje się w produkcji tego dobra,którego
wytwarzanie wymaga względnie intensywnego
wykorzystania tego czynnika, który jest w nadmiarze.
Powodem jest taniość tego czynnika.
Eksportuje się dobra, którego czynniki wytwórcze są
w danym kraju tanie, a importuje te, których czynniki
wytwórcze są drogie.
Nie uwzględnia:
kosztów transportu, preferencji
konsumentów, różnic w dostępnych technologiach.
Paradoks Leontiefa:
Badania dla gospodarki USA 1947r:
-na podstawie tabeli input-output (tabela nakładów-wyników)
-Założenie, że USA są obfite w kapitał w stosunku do reszty świata=>
powinno eks dobra kapitałochłonne
Kierunek wymiany Kapitał
(tys
USD)
Praca w
rogoczogodzi
nach
K/L
Eksport
Import
substytucyjny
2550780
3091339
182313
170004
13991
18184
Możliwe wytłumaczenia paradoksu Leontieffa
I.
Grupa teorii rozszerzających H-O
-
modele wieloczynnikowe 9nakłady to nie tylko K i L
-
Teoria odwróconych proporcji czynników produkcji – rezygnacja z
założenia o identycznej funkcji produkcji danego dobra na całym
świecie tzn. dobro A może być w jednym kraju pracochłonne, a w
drugim kapitałochłonne
-
Teorie uwzględniające koszty transportu
-
Teorie uwzględniające mobilność czynników produkcji miedzy
krajami
-
Teorie oparte na korzyściach skali
II grupa teorii – podważają H-O:
-teorie neotechnologiczne – odrzucają założenie, ze wiedza jest dobrem
publicznym, powszechnie dostępnym.
-Rezygnacja założenie o homogenicznośći dóbr będących przedmiotem
wymiany
-Brak doskonałej konkurencji na rynkach produktów i czynników
produkcji
Podsumowanie teorii klasycznych
Opierają się na upraszczających założeniach
a) Dwa kraje i dwa produkty
b) Sprowadzenie wszystkich nakładów do jednego czynnika
produkcji, tj. pracy ludzkiej
c) Całkowity brak przepływu czynników produkcji miedzy krajami
d) Nie uwzględnienie korzyści skali produkcji
Cała wymiana międzynarodowa jest objaśniana na
podstawie tylko jednej cechy różnicującej
gospodarki.