hariù oà tat sat 

 

bhagavad-gé tä  kiàcid adhé tä   

gaìga-jala-lava-kaëikä  pé tä  

yasya kathaàcin murä ri-samarcä  

kriyate tasya yamena na carcä  

 

çré -veda-vyä sa-praëé ta-mahä bhä ratä ntargatä  

çré -çré mad-bhagavad-gé tä  

 

nä rä yaëaà namaskå tya  

naraà caiva narottamam | 
devé à sarasvaté à vyä saà  

tato jayam udé rayet || 

atha dhyä nam 

 

oà pärthäya pratibodhitäà bhagavatä näräyaëena svayaà 

vyäsena grathitäà puräëa-muninä madhye-mahäbhäratäm | 

advaitämå ta-varñ iëé à bhagavaté m añ ö adaçädhyäyiné m 

amba tväm anusandadhämi bhagavad-gé te bhava-dveñ iëé m ||1|| 

atha maìgalä caraëam 

 

oà 

väg-é çädyäù sumanasaù sarvärthänäm upakrame | 

yaà natvä kå ta-kå tyäù syus taà namämi gajänanam ||2|| 

 

namo’stu te vyäsa viçäla-buddhe 

phulläravindäyata-padma-netre | 

yena tvayä bhärata-taila-pürëaù 

prajvälito jïäna-mayaù pradé paù ||3|| 

 

prapanna-parijätäya totra-vetraika-päëaye | 

jïäna-mudräya kå ñ ëäya gé tämå ta-duhe namaù ||4|| 

sarvopaniñ ado gävo dogdhä gopäla-nandanaù | 

pärtho vatsaù sudhé r bhoktä dugdhaà gé tämå taà mahat ||5|| 

vasudeva-sutaà devaà kaàsa-cäëüra-mardanam | 

devaké -paramänandaà kå ñ ëaà vande jagad-gurum ||6|| 

 

bhé ñ ma-droëa-taö ä jayadratha-jalä gändhära-né lotpalä  

çälya-grähavatä kå peëa vahané  karëena veläkulä | 

açvatthäma-vikarëa-ghora-makarä duryodhanävartiné   

sotté rëä khalu päëòavai raëa-nadé  kaivartakaù keçavaù ||7|| 

 

päräçarya-vacaù sarojam amalaà gé tärtha-gandhotkaö aà 

nänäkhyänaka-keçaraà hari-kathä-sambodhanäbodhitam | 

loke sajjana-ñ aö padair aharahaù pepé yamänaà mudä 

bhüyäd bhärata-paìkajaà kali-mala-pradhvaàsi naù çreyase ||8|| 

 

mükaà karoti väcälaà paìguà laìghäyate girim | 

yat-kå pä tam ahaà vande paramänanda-mädhavam ||9|| 

 

yaà brahmä varuëendra-rudra-marutaù stunvanti divyaiù stavair 

vedaiù säìga-pada-kramopaniñ adair gäyanti yaà säma-gäù | 

dhyänävasthita-tad-gatena manasä paçyanti yaà yogino 

yasyäntaà na viduù suräsura-gaëä deväya tasmai namaù ||10|| 

 

 —o)0(o— 

 

(1) 

atha prathamo’dhyä yaù  

arjuna-viñ ä da-yogaù 

 

dhå tarä ñ ö ra uvä ca 

dharma-kñ etre kuru-kñ etre samavetä  yuyutsavaù | 

mä makä ù pä ëòavä ç caiva kim akurvata saàjaya ||1|| 

 

saàjaya uvä ca 

då ñ ö vä  tu pä ëòavä né kaà vyüòhaà duryodhanas tadä  | 

ä cä ryam upasaàgamya rä jä  vacanam abravé t ||2|| 

paçyaitä à pä ëòu-puträ ëä m ä cä rya mahaté à camüm | 

vyüòhä à drupada-putreëa tava çiñ yeëa dhé matä  ||3|| 

atra çürä  maheñ vä sä  bhé mä rjuna-samä  yudhi | 

yuyudhä no virä ö aç ca drupadaç ca mahä rathaù ||4|| 

dhå ñ ö aketuç cekitä naù kä çirä jaç ca vé ryavä n | 

purujit kuntibhojaç ca çaibyaç ca nara-puàgavaù ||5|| 

yudhä manyuç ca vikrä nta uttamaujä ç ca vé ryavä n | 

saubhadro draupadeyä ç ca sarva eva mahä -rathä ù ||6|| 

asmä kaà tu viçiñ ö ä  ye tä n nibodha dvijottama | 

nä yakä  mama sainyasya saàjïä rthaà tä n bravé mi te ||7|| 

bhavä n bhé ñ maç ca karëaç ca kå paç ca samitiàjayaù | 

açvatthä mä  vikarëaç ca saumadattir jayadrathaù ||8|| 

anye ca bahavaù çürä  mad-arthe tyakta-jé vitä ù | 

nä nä -çastra-praharaëä ù sarve yuddha-viçä radä ù ||9|| 
aparyä ptaà tad asmä kaà balaà bhé ñ mä bhirakñ itam | 

paryä ptaà tv idam eteñ ä à balaà bhé mä bhirakñ itam ||10|| 

ayaneñ u ca sarveñ u yathä -bhä gam avasthitä ù | 

bhé ñ mam evä bhirakñ antu bhavantaù sarva eva hi ||11|| 

tasya saàjanayan harñ aà kuru-vå ddhaù pitä mahaù | 

siàha-nä daà vinadyoccaiù çaìkhaà dadhmau pratä pavä n ||12|| 

tataù çaìkhä ç ca bheryaç ca paëavä naka-gomukhä ù | 

sahasaivä bhyahanyanta sa çabdas tumulo’bhavat ||13|| 

tataù çvetair hayair yukte mahati syandane sthitau | 

mä dhavaù pä ëòavaç caiva divyau çaìkhau pradadhmatuù ||14|| 

pä ïcajanyaà hå ñ é keço devadattaà dhanaàjayaù | 

pauëòraà dadhmau mahä -çaìkhaà bhé ma-karmä  vå kodaraù ||15|| 

ananta-vijayaà rä jä  kunté -putro yudhiñ ö hiraù | 

nakulaù sahadevaç ca sughoñ a-maëipuñ pakau ||16|| 

kä çyaç ca parameñ vä saù çikhaëòé  ca mahä -rathaù | 

dhå ñ ö adyumno virä ö aç ca sä tyakiç cä parä jitaù ||17|| 

drupado draupadeyä ç ca sarvaçaù på thivé -pate | 

saubhadraç ca mahä bä huù çaìkhä n dadhmuù på thak på thak ||18|| 

sa ghoñ o dhä rtarä ñ ö rä ëä à hå dayä ni vyadä rayat | 

nabhaç ca på thivé à caiva tumulo vyanunä dayan ||19|| 

atha vyavasthitä n då ñ ö vä  dhä rtarä ñ ö rä n kapi-dhvajaù | 
pravå tte çastra-saàpä te dhanur udyamya pä ëòavaù ||20|| 

hå ñ é keçaà tadä  vä kyam idam ä ha mahé -pate | 

senayor ubhayor madhye rathaà sthä paya me’cyuta ||21|| 

yä vad etä n niré kñ e’haà yoddhu-kä mä n avasthitä n | 

kair mayä  saha yoddhavyam asmin raëa-samudyame ||22|| 

yotsyamä nä n avekñ e’haà ya ete’tra samä gatä ù | 

dhä rtarä ñ ö rasya durbuddher yuddhe priya-ciké rñ avaù ||23|| 

evam ukto hå ñ é keço guòä keçena bhä rata | 

senayor ubhayor madhye sthä payitvä  rathottamam ||24|| 

bhé ñ ma-droëa-pramukhataù sarveñ ä à ca mahé kñ itä m | 

uvä ca pä rtha paçyaitä n samavetä n kurün iti ||25|| 

taträ paçyat sthitä n pä rthaù pitè n atha pitä mahä n | 

ä cä ryä n mä tulä n bhrä tè n puträ n pauträ n sakhé às tathä  ||26|| 

çvaçurä n suhå daç caiva senayor ubhayor api | 

tä n samé kñ ya sa kaunteyaù sarvä n bandhün avasthitä n ||27|| 

kå payä  parayä viñ ö o viñ é dann idam abravé t | 

då ñ ö vemaà svajanaà kå ñ ëa yuyutsuà samupasthitam ||28|| 

sé danti mama gä trä ëi mukhaà ca pariçuñ yati | 

vepathuç ca çaré re me romaharñ aç ca jä yate ||29|| 

gä ëòé vaà sraàsate hastä t tvak caiva paridahyate | 

na ca çaknomy avasthä tuà bhramaté va ca me manaù ||30|| 

nimittä ni ca paçyä mi viparé tä ni keçava | 

na ca çreyo’nupaçyä mi hatvä  svajanam ä have ||31|| 

na kä ìkñ e vijayaà kå ñ ëa na ca rä jyaà sukhä ni ca | 

kià no rä jyena govinda kià bhogair jé vitena vä  ||32|| 

yeñ ä m arthe kä ìkñ itaà no rä jyaà bhogä ù sukhä ni ca | 

ta ime’vasthitä  yuddhe prä ëä às tyaktvä  dhanä ni ca ||33|| 

ä cä ryä ù pitaraù puträ s tathaiva ca pitä mahä ù | 

mä tulä ù çvaçurä ù pauträ ù çyä lä ù saàbandhinas tathä  ||34|| 

etä n na hantum icchä mi ghnato’pi madhusüdana | 

api trailokya-rä jyasya hetoù kià nu mahé -kå te ||35|| 

nihatya dhä rtarä ñ ö rä n naù kä  pré tiù syä j janä rdana | 

pä pam evä çrayed asmä n hatvaitä n ä tatä yinaù ||36|| 

tasmä n nä rhä  vayaà hantuà dhä rtarä ñ ö rä n sva-bä ndhavä n | 

svajanaà hi kathaà hatvä  sukhinaù syä ma mä dhava ||37|| 

yady apy ete na paçyanti lobhopahata-cetasaù | 

kula-kñ aya-kå taà doñ aà mitra-drohe ca pä takam ||38|| 

kathaà na jïeyam asmä bhiù pä pä d asmä n nivartitum | 

kula-kñ aya-kå taà doñ aà prapaçyadbhir janä rdana ||39|| 

kula-kñ aye praëaçyanti kula-dharmä ù sanä tanä ù | 

dharme nañ ö e kulaà kå tsnam adharmo’bhibhavaty uta ||40|| 

adharmä bhibhavä t kå ñ ëa praduñ yanti kula-striyaù | 

stré ñ u duñ ö ä su vä rñ ëeya jä yate varëa-saàkaraù ||41|| 

saàkaro narakä yaiva kula-ghnä nä à kulasya ca | 

patanti pitaro hy eñ ä à lupta-piëòodaka-kriyä ù ||42|| 
doñ air etaiù kula-ghnä nä à varëa-saàkara-kä rakaiù | 

utsä dyante jä ti-dharmä ù kula-dharmä ç ca çä çvatä ù ||43|| 

utsanna-kula-dharmä ëä à manuñ yä ëä à janä rdana | 

narake niyataà vä so bhavaté ty anuçuçruma ||44|| 

aho bata mahat pä paà kartuà vyavasitä  vayam | 

yad rä jya-sukha-lobhena hantuà svajanam udyatä ù ||45|| 

yadi mä m apraté kä ram açastraà çastra-pä ëayaù | 

dhä rtarä ñ ö rä  raëe hanyus tan me kñ emataraà bhavet ||46|| 

evam uktvä rjunaù saàkhye rathopastha upä viçat | 

viså jya saçaraà cä paà çoka-saàvigna-mä nasaù ||47|| 

 

iti çré -mahäbhärate çata-sähasrayäà saàhitäyäà vaiyäsikyäà bhé ñ ma-parvaëi  

çré mad-bhagavad-gé täsüpaniñ atsu brahma-vidyäyäà yoga-çästre çré -kå ñ ëärjuna-saàväde  

arjuna-viñ äda-yogo näma prathamo’dhyäyaù || 

 

 —o)0(o— 

 

(2) 

atha dvité yo’dhyä yaù 

sä ìkhya-yogaù 

 

saàjaya uvä ca 

taà tathä  kå payä viñ ö am açru-pürëä kulekñ aëam | 

viñ é dantam idaà vä kyam uvä ca madhusüdanaù ||1|| 

 

çré -bhagavä n uvä ca 

kutas tvä  kaçmalam idaà viñ ame samupasthitam | 

anä rya-juñ ö am asvargyam aké rti-karam arjuna ||2|| 

klaibyaà mä  sma gamaù pä rtha naitat tvayy upapadyate | 

kñ udraà hå daya-daurbalyaà tyaktvottiñ ö ha parantapa ||3|| 

 

arjuna uvä ca 

kathaà bhé ñ mam ahaà saàkhye droëaà ca madhusüdana | 

iñ ubhiù pratiyotsyä mi püjä rhä v arisüdana ||4|| 

gurün ahatvä  hi mahä nubhä vä ï 

çreyo bhoktuà bhaikñ yam apé ha loke | 

hatvä rtha-kä mä às tu gurün ihaiva 

bhuïjé ya bhogä n rudhira-pradigdhä n ||5|| 

na caitad vidmaù kataran no garé yo 

yad vä  jayema yadi vä  no jayeyuù | 

yä n eva hatvä  na jijé viñ ä mas 

te’vasthitä ù pramukhe dhä rtarä ñ ö rä ù ||6|| 

kä rpaëya-doñ opahata-svabhä vaù 

på cchä mi tvä à dharma-saàmüòha-cetä ù | 

yac chreyaù syä n niçcitaà brühi tan me 

çiñ yas te’haà çä dhi mä à tvä à prapannam ||7|| 

na hi prapaçyä mi mamä panudyä d 

yac chokam ucchoñ aëam indriyä ëä m | 

avä pya bhümä v asapatnam å ddhaà 

rä jyaà surä ëä m api cä dhipatyam ||8|| 

 

saàjaya uvä ca 

evam uktvä  hå ñ é keçaà guòä keçaù parantapaù | 

na yotsya iti govindam uktvä  tüñ ëé à babhüva ha ||9|| 

tam uvä ca hå ñ é keçaù prahasann iva bhä rata | 

senayor ubhayor madhye viñ é dantam idaà vacaù ||10|| 

 

çré -bhagavä n uvä ca 

açocyä n anvaçocas tvaà prajïä -vä dä àç ca bhä ñ ase | 

gatä sün agatä süàç ca nä nuçocanti paëòitä ù ||11|| 

na tv evä haà jä tu nä saà na tvaà neme janä dhipä ù | 

na caiva na bhaviñ yä maù sarve vayam ataù param ||12|| 

dehino’smin yathä  dehe kaumä raà yauvanaà jarä  | 

tathä  dehä ntara-prä ptir dhé ras tatra na muhyati ||13|| 

mä trä -sparçä s tu kaunteya çé toñ ëa-sukha-duùkha-dä ù | 

ä gamä pä yino’nityä s tä às titikñ asva bhä rata ||14|| 

yaà hi na vyathayanty ete puruñ aà puruñ arñ abha | 

sama-duùkha-sukhaà dhé raà so’må tatvä ya kalpate ||15|| 

nä sato vidyate bhä vo nä bhä vo vidyate sataù | 

ubhayor api då ñ ö o’ntas tv anayos tattvadarçibhiù ||16|| 

avinä çi tu tad viddhi yena sarvam idaà tatam | 

vinä çam avyayasyä sya na kaçcit kartum arhati ||17|| 

antavanta ime dehä  nityasyoktä ù çaré riëaù | 

anä çino’prameyasya tasmä d yudhyasva bhä rata ||18|| 

ya enaà vetti hantä raà yaç cainaà manyate hatam | 

ubhau tau na vijä né to nä yaà hanti na hanyate ||19|| 

na jä yate mriyate vä  kadä cin 

nä yaà bhütvä  bhavitä  vä  na bhüyaù | 

ajo nityaù çä çvato’yaà purä ëo 

na hanyate hanyamä ne çaré re ||20|| 

vedä vinä çinaà nityaà ya enam ajam avyayam | 

kathaà sa puruñ aù pä rtha kaà ghä tayati hanti kam ||21|| 

vä sä àsi jé rëä ni yathä  vihä ya 

navä ni gå hëä ti naro’parä ëi | 

tathä  çaré rä ëi vihä ya jé rëä ni 

anyä ni saàyä ti navä ni dehé  ||22|| 

nainaà chindanti çasträ ëi nainaà dahati pä vakaù | 

na cainaà kledayanty ä po na çoñ ayati mä rutaù ||23|| 

acchedyo’yam adä hyo’yam akledyo’çoñ ya eva ca | 

nityaù sarva-gataù sthä ëur acalo’yaà sanä tanaù ||24|| 

avyakto’yam acintyo’yam avikä ryo’yam ucyate | 

tasmä d evaà viditvainaà nä nuçocitum arhasi ||25|| 

atha cainaà nitya-jä taà nityaà vä  manyase må tam | 

tathä pi tvaà mahä -bä ho naivaà çocitum arhasi ||26|| 

jä tasya hi dhruvo må tyur dhruvaà janma må tasya ca | 

tasmä d aparihä rye’rthe na tvaà çocitum arhasi ||27|| 

avyaktä dé ni bhütä ni vyakta-madhyä ni bhä rata | 
avyakta-nidhanä ny eva tatra kä  paridevanä  ||28|| 

ä çcarya-vat paçyati kaçcid enam 

ä çcarya-vad vadati tathaiva cä nyaù | 

ä çcarya-vac cainam anyaù çå ëoti 

çrutvä py enaà veda na caiva kaçcit ||29|| 

dehé  nityam avadhyo’yaà dehe sarvasya bhä rata | 

tasmä t sarvä ëi bhütä ni na tvaà çocitum arhasi ||30|| 

sva-dharmam api cä vekñ ya na vikampitum arhasi | 

dharmyä d dhi yuddhä c chreyo’nyat kñ atriyasya na vidyate ||31|| 

yadå cchayä  copapannaà svargadvä ram apä vå tam | 

sukhinaù kñ atriyä ù pä rtha labhante yuddham é då çam ||32|| 

atha cet tvam imaà dharmyaà saàgrä maà na kariñ yasi | 

tataù sva-dharmaà ké rtià ca hitvä  pä pam avä psyasi ||33|| 

aké rtià cä pi bhütä ni kathayiñ yanti te’vyayä m | 

saàbhä vitasya cä ké rtir maraëä d atiricyate ||34|| 

bhayä d raëä d uparataà maàsyante tvä à mahä -rathä ù | 

yeñ ä à ca tvaà bahu-mato bhütvä  yä syasi lä ghavam ||35|| 

avä cya-vä dä àç ca bahün vadiñ yanti tavä hitä ù | 

nindantas tava sä marthyaà tato duùkhataraà nu kim ||36|| 

hato vä  prä psyasi svargaà jitvä  vä  bhokñ yase mahé m | 

tasmä d uttiñ ö ha kaunteya yuddhä ya kå ta-niçcayaù ||37|| 

sukha-duùkhe same kå tvä  lä bhä lä bhau jayä jayau | 

tato yuddhä ya yujyasva naivaà pä pam avä psyasi ||38|| 

eñ ä  te’bhihitä  sä àkhye buddhir yoge tv imä à çå ëu | 

buddhyä  yukto yayä  pä rtha karma-bandhaà prahä syasi ||39|| 

nehä bhikrama-nä ço’sti pratyavä yo na vidyate | 

svalpam apy asya dharmasya trä yate mahato bhayä t ||40|| 

vyavasä yä tmikä  buddhir ekeha kuru-nandana | 

bahu-çä khä  hy anantä ç ca buddhayo’vyavasä yinä m ||41|| 

yä m imä à puñ pitä à vä caà pravadanty avipaçcitaù | 

veda-vä da-ratä ù pä rtha nä nyad asté ti vä dinaù ||42|| 

kä mä tmä naù svarga-parä  janma-karma-phala-pradä m | 

kriyä -viçeñ a-bahulä à bhogaiçvarya-gatià prati ||43|| 

bhogaiçvarya-prasaktä nä à tayä pahå ta-cetasä m | 

vyavasä yä tmikä  buddhiù samä dhau na vidhé yate ||44|| 

traiguëya-viñ ayä  vedä  nistraiguëyo bhavä rjuna | 

nirdvandvo nitya-sattva-stho niryoga-kñ ema ä tmavä n ||45|| 

yä vä n artha udapä ne sarvataù saàplutodake | 

tä vä n sarveñ u vedeñ u brä hmaëasya vijä nataù ||46|| 

karmaëy evä dhikä ras te mä  phaleñ u kadä cana | 

mä  karma-phala-hetur bhür mä  te saìgo’stv akarmaëi ||47|| 

yoga-sthaù kuru karmä ëi saìgaà tyaktvä  dhanaàjaya | 

siddhy-asiddhyoù samo bhütvä  samatvaà yoga ucyate ||48|| 

düreëa hy avaraà karma buddhi-yogä d dhanaàjaya | 

buddhau çaraëam anviccha kå paëä ù phala-hetavaù ||49|| 

buddhi-yukto jahä té ha ubhe sukå ta-duñ kå te | 

tasmä d yogä ya yujyasva yogaù karmasu kauçalam ||50|| 

karmajaà buddhi-yuktä  hi phalaà tyaktvä  mané ñ iëaù | 

janma-bandha-vinirmuktä ù padaà gacchanty anä mayam ||51|| 

yadä  te moha-kalilaà buddhir vyatitariñ yati | 

tadä  gantä si nirvedaà çrotavyasya çrutasya ca ||52|| 

çruti-vipratipannä  te yadä  sthä syati niçcalä  | 

samä dhä v acalä  buddhis tadä  yogam avä psyasi ||53|| 

 

arjuna uvä ca 

sthita-prajïasya kä  bhä ñ ä  samä dhisthasya keçava | 

sthita-dhé ù kià prabhä ñ eta kim ä sé ta vrajeta kim ||54|| 

 

çré -bhagavä n uvä ca 

prajahä ti yadä  kä mä n sarvä n pä rtha manogatä n | 

ä tmany evä tmanä  tuñ ö aù sthita-prajïas tadocyate ||55|| 

duùkheñ v anudvigna-manä ù sukheñ u vigata-spå haù | 

vé ta-rä ga-bhaya-krodhaù sthitadhé r munir ucyate ||56|| 

yaù sarvaträ nabhisnehas tat tat prä pya çubhä çubham | 

nä bhinandati na dveñ ö i tasya prajïä  pratiñ ö hitä  ||57|| 

yadä  saàharate cä yaà kürmo’ìgä né va sarvaçaù | 

indriyä ëé ndriyä rthebhyas tasya prajïä  pratiñ ö hitä  ||58|| 

viñ ayä  vinivartante nirä hä rasya dehinaù | 

rasa-varjaà raso’py asya paraà då ñ ö vä  nivartate ||59|| 

yatato hy api kaunteya puruñ asya vipaçcitaù | 

indriyä ëi pramä thé ni haranti prasabhaà manaù ||60|| 

tä ni sarvä ëi saàyamya yukta ä sé ta mat-paraù | 

vaçe hi yasyendriyä ëi tasya prajïä  pratiñ ö hitä  ||61|| 

dhyä yato viñ ayä n puàsaù saìgas teñ üpajä yate | 

saìgä t saàjä yate kä maù kä mä t krodho’bhijä yate ||62|| 

krodhä d bhavati saàmohaù saàmohä t små ti-vibhramaù | 

små ti-bhraàçä d buddhi-nä ço buddhi-nä çä t praëaçyati ||63|| 

rä ga-dveñ a-viyuktais tu viñ ayä n indriyaiç caran | 

ä tma-vaçyair vidheyä tmä  prasä dam adhigacchati ||64|| 

prasä de sarva-duùkhä nä à hä nir asyopajä yate | 

prasanna-cetaso hy ä çu buddhiù paryavatiñ ö hate ||65|| 

nä sti buddhir ayuktasya na cä yuktasya bhä vanä  | 

na cä bhä vayataù çä ntir açä ntasya kutaù sukham ||66|| 

indriyä ëä à hi caratä à yan mano’nuvidhé yate | 

tad asya harati prajïä à vä yur nä vam ivä mbhasi ||67|| 

tasmä d yasya mahä -bä ho nigå hé tä ni sarvaçaù | 

indriyä ëé ndriyä rthebhyas tasya prajïä  pratiñ ö hitä  ||68|| 

yä  niçä  sarva-bhütä nä à tasyä à jä garti saàyamé  | 

yasyä à jä grati bhütä ni sä  niçä  paçyato muneù ||69|| 

ä püryamä ëam acala-pratiñ ö haà 

samudram ä paù praviçanti yadvat | 

tadvat kä mä  yaà praviçanti sarve 

sa çä ntim ä pnoti na kä ma-kä mé  ||70|| 

vihä ya kä mä n yaù sarvä n pumä àç carati niùspå haù | 

nirmamo nirahaàkä raù sa çä ntim adhigacchati ||71|| 

eñ ä  brä hmé  sthitiù pä rtha nainä à prä pya vimuhyati | 

sthitvä syä m anta-kä le’pi brahma-nirvä ëam å cchati ||72|| 

 

iti çré -mahäbhärate çata-sähasrayäà saàhitäyäà vaiyäsikyäà bhé ñ ma-parvaëi  

çré mad-bhagavad-gé täsüpaniñ atsu brahma-vidyäyäà yoga-çästre çré -kå ñ ëärjuna-saàväde  

säìkhya-yogo näma dvité yo’dhyäyaù || 

 

 —o)0(o— 

 

(3) 

atha tå té yo’dhyä yaù 

karma-yogaù 

 

arjuna uvä ca 

jyä yasé  cet karmaëas te matä  buddhir janä rdana | 

tat kià karmaëi ghore mä à niyojayasi keçava ||1|| 

vyä miçreëaiva vä kyena buddhià mohayasé va me | 

tad ekaà vada niçcitya yena çreyo’ham ä pnuyä m ||2|| 

 

çré -bhagavä n uvä ca 

loke’smin dvividhä  niñ ö hä  purä  proktä  mayä nagha | 

jïä na-yogena sä àkhyä nä à karma-yogena yoginä m ||3|| 

na karmaëä m anä rambhä n naiñ karmyaà puruñ o’çnute | 

na ca saànyasanä d eva siddhià samadhigacchati ||4|| 

na hi kaçcit kñ aëam api jä tu tiñ ö haty akarma-kå t | 

kä ryate hy avaçaù karma sarvaù prakå ti-jair guëaiù ||5|| 

karmendriyä ëi saàyamya ya ä ste manasä  smaran | 

indriyä rthä n vimüòhä tmä  mithyä cä raù sa ucyate ||6|| 

yas tv indriyä ëi manasä  niyamyä rabhate’rjuna | 

karmendriyaiù karma-yogam asaktaù sa viçiñ yate ||7|| 

niyataà kuru karma tvaà karma jyä yo hy akarmaëaù | 

çaré ra-yä trä pi ca te na prasidhyed akarmaëaù ||8|| 

yajïä rthä t karmaëo’nyatra loko’yaà karma-bandhanaù | 

tad-arthaà karma kaunteya mukta-saìgaù samä cara ||9|| 

saha-yajïä ù prajä ù så ñ ö vä  purovä ca prajä patiù | 

anena prasaviñ yadhvam eñ a vo’stv iñ ö a-kä ma-dhuk ||10|| 

devä n bhä vayatä nena te devä  bhä vayantu vaù | 

parasparaà bhä vayantaù çreyaù param avä psyatha ||11|| 

iñ ö ä n bhogä n hi vo devä  dä syante yajïa-bhä vitä ù | 

tair dattä n apradä yaibhyo yo bhuìkte stena eva saù ||12|| 

yajïa-çiñ ö ä çinaù santo mucyante sarva-kilbiñ aiù | 

bhuïjate te tv aghaà pä pä  ye pacanty ä tma-kä raëä t ||13|| 

annä d bhavanti bhütä ni parjanyä d anna-saàbhavaù | 

yajïä d bhavati parjanyo yajïaù karma-samudbhavaù ||14|| 

karma brahmodbhavaà viddhi brahmä kñ ara-samudbhavam | 

tasmä t sarva-gataà brahma nityaà yajïe pratiñ ö hitam ||15|| 

evaà pravartitaà cakraà nä nuvartayaté ha yaù | 

aghä yur indriyä rä mo moghaà pä rtha sa jé vati ||16|| 

yas tv ä tma-ratir eva syä d ä tma-tå ptaç ca mä navaù | 

ä tmany eva ca saàtuñ ö as tasya kä ryaà na vidyate ||17|| 

naiva tasya kå tenä rtho nä kå teneha kaçcana | 

na cä sya sarva-bhüteñ u kaçcid artha-vyapä çrayaù ||18|| 

tasmä d asaktaù satataà kä ryaà karma samä cara | 

asakto hy ä caran karma param ä pnoti püruñ aù ||19|| 

karmaëaiva hi saàsiddhim ä sthitä  janakä dayaù | 

loka-saàgraham evä pi saàpaçyan kartum arhasi ||20|| 

yad yad ä carati çreñ ö has tat tad evetaro janaù | 

sa yat pramä ëaà kurute lokas tad anuvartate ||21|| 

na me pä rthä sti kartavyaà triñ u lokeñ u kiàcana | 

nä navä ptam avä ptavyaà varta eva ca karmaëi ||22|| 
yadi hy ahaà na varteyaà jä tu karmaëy atandritaù | 

mama vartmä nuvartante manuñ yä ù pä rtha sarvaçaù ||23|| 

utsé deyur ime lokä  na kuryä à karma ced aham | 

saàkarasya ca kartä  syä m upahanyä m imä ù prajä ù ||24|| 

saktä ù karmaëy avidvä àso yathä  kurvanti bhä rata | 

kuryä d vidvä às tathä saktaç ciké rñ ur loka-saàgraham ||25|| 

na buddhi-bhedaà janayed ajïä nä à karma-saìginä m | 

joñ ayet sarva-karmä ëi vidvä n yuktaù samä caran ||26|| 

prakå teù kriyamä ëä ni guëaiù karmä ëi sarvaçaù | 

ahaàkä ra-vimüòhä tmä  kartä ham iti manyate ||27|| 

tattva-vit tu mahä -bä ho guëa-karma-vibhä gayoù | 

guëä  guëeñ u vartanta iti matvä  na sajjate ||28|| 

prakå ter guëa-saàmüòhä ù sajjante guëa-karmasu | 

tä n akå tsna-vido mandä n kå tsna-vin na vicä layet ||29|| 

mayi sarvä ëi karmä ëi saànyasyä dhyä tma-cetasä  | 

nirä çé r nirmamo bhütvä  yudhyasva vigata-jvaraù ||30|| 

ye me matam idaà nityam anutiñ ö hanti mä navä ù | 

çraddhä vanto’nasüyanto mucyante te’pi karmabhiù ||31|| 

ye tv etad abhyasüyanto nä nutiñ ö hanti me matam | 

sarva-jïä na-vimüòhä às tä n viddhi nañ ö ä n acetasaù ||32|| 

sadå çaà ceñ ö ate svasyä ù prakå ter jïä navä n  api  | 

prakå tià yä nti bhütä ni nigrahaù kià kariñ yati ||33|| 

indriyasyendriyasyä rthe rä ga-dveñ au vyavasthitau | 

tayor na vaçam ä gacchet tau hy asya paripanthinau ||34|| 

çreyä n sva-dharmo viguëaù para-dharmä t svanuñ ö hitä t | 

sva-dharme nidhanaà çreyaù para-dharmo bhayä vahaù ||35|| 

 

arjuna uvä ca 

atha kena prayukto’yaà pä paà carati püruñ aù | 

anicchann api vä rñ ëeya balä d iva niyojitaù ||36|| 

 

çré -bhagavä n uvä ca 

kä ma eñ a krodha eñ a rajo-guëa-samudbhavaù | 

mahä çano mahä -pä pmä  viddhy enam iha vairiëam ||37|| 

dhümenä vriyate vahnir yathä darço malena ca | 

yatholbenä vå to garbhas tathä  tenedam ä vå tam ||38|| 

ä vå taà jïä nam etena jïä nino nitya-vairiëä  | 

kä ma-rüpeëa kaunteya duñ püreëä nalena ca ||39|| 

indriyä ëi mano buddhir asyä dhiñ ö hä nam ucyate | 

etair vimohayaty eñ a jïä nam ä vå tya dehinam ||40|| 

tasmä t tvam indriyä ëy ä dau niyamya bharatarñ abha | 

pä pmä naà prajahi hy enaà jïä na-vijïä na-nä çanam ||41|| 

indriyä ëi parä ëy ä hur indriyebhyaù paraà manaù | 

manasas tu parä  buddhir yo buddheù paratas tu saù ||42|| 

evaà buddheù paraà buddhvä  saàstabhyä tmä nam ä tmanä  | 

jahi çatruà mahä -bä ho kä ma-rüpaà durä sadam ||43|| 

 

iti çré -mahäbhärate çata-sähasrayäà saàhitäyäà vaiyäsikyäà bhé ñ ma-parvaëi  

çré mad-bhagavad-gé täsüpaniñ atsu brahma-vidyäyäà yoga-çästre çré -kå ñ ëärjuna-saàväde  

karma-yogo näma tå té yo’dhyäyaù || 

 —o)0(o— 

 

(4) 

atha caturtho’dhyä yaù 

jïä na-karma-sannyä sa-yogaù 

 

çré -bhagavä n uvä ca 

imaà vivasvate yogaà proktavä n aham avyayam | 

vivasvä n manave prä ha manur ikñ vä kave’bravé t ||1|| 

evaà paramparä -prä ptam imaà rä jarñ ayo viduù | 

sa kä leneha mahatä  yogo nañ ö aù parantapa ||2|| 

sa evä yaà mayä  te’dya yogaù proktaù purä tanaù | 

bhakto’si me sakhä  ceti rahasyaà hy etad uttamam ||3|| 

 

arjuna uvä ca 

aparaà bhavato janma paraà janma vivasvataù | 

katham etad vijä né yä à tvam ä dau proktavä n iti ||4|| 

 

çré -bhagavä n uvä ca | 

bahüni me vyaté tä ni janmä ni tava cä rjuna | 

tä ny ahaà veda sarvä ëi na tvaà vettha parantapa ||5|| 

ajo’pi sann avyayä tmä  bhütä nä m é çvaro’pi san | 

prakå tià svä m adhiñ ö hä ya saàbhavä my ä tma-mä yayä  ||6|| 

yadä  yadä  hi dharmasya glä nir bhavati bhä rata | 

abhyutthä nam adharmasya tadä tmä naà så jä my aham ||7|| 

pariträ ëä ya sä dhünä à vinä çä ya ca duñ kå tä m | 

dharma-saàsthä panä rthä ya saàbhavä mi yuge yuge ||8|| 

janma karma ca me divyam evaà yo vetti tattvataù | 

tyaktvä  dehaà punar janma naiti mä m eti so’rjuna ||9|| 

vé ta-rä ga-bhaya-krodhä  man-mayä  mä m upä çritä ù | 

bahavo jïä na-tapasä  pütä  mad-bhä vam ä gatä ù ||10|| 

ye yathä  mä à prapadyante tä às tathaiva bhajä my aham | 

mama vartmä nuvartante manuñ yä ù pä rtha sarvaçaù ||11|| 

kä ìkñ antaù karmaëä à siddhià yajanta iha devatä ù | 

kñ ipraà hi mä nuñ e loke siddhir bhavati karmajä  ||12|| 

cä turvarëyaà mayä  så ñ ö aà guëa-karma-vibhä gaçaù | 

tasya kartä ram api mä à viddhy akartä ram avyayam ||13|| 

na mä à karmä ëi limpanti na me karma-phale spå hä  | 

iti mä à yo’bhijä nä ti karmabhir na sa badhyate ||14|| 

evaà jïä tvä  kå taà karma pürvair api mumukñ ubhiù | 

kuru karmaiva tasmä t tvaà pürvaiù pürvataraà kå tam ||15|| 

kià karma kim akarmeti kavayo’py atra mohitä ù | 

tat te karma pravakñ yä mi yaj jïä tvä  mokñ yase’çubhä t ||16|| 

karmaëo hy api boddhavyaà boddhavyaà ca vikarmaëaù | 

akarmaëaç ca boddhavyaà gahanä  karmaëo gatiù ||17|| 

karmaëy akarma yaù paçyed akarmaëi ca karma yaù | 

sa buddhimä n manuñ yeñ u sa yuktaù kå tsna-karma-kå t ||18|| 

yasya sarve samä rambhä ù kä ma-saàkalpa-varjitä ù | 

jïä nä gni-dagdha-karmä ëaà tam ä huù paëòitaà budhä ù ||19|| 

tyaktvä  karma-phalä saìgaà nitya-tå pto nirä çrayaù | 

karmaëy abhipravå tto’pi naiva kiàcit karoti saù ||20|| 

nirä çé r yata-cittä tmä  tyakta-sarva-parigrahaù | 

çä ré raà kevalaà karma kurvan nä pnoti kilbiñ am ||21|| 

yadå cchä -lä bha-saàtuñ ö o dvandvä té to vimatsaraù | 

samaù siddhä v asiddhau ca kå tvä pi na nibadhyate ||22|| 

gata-saìgasya muktasya jïä nä vasthita-cetasaù | 

yajïä yä carataù karma samagraà pravilé yate ||23|| 

brahmä rpaëaà brahma havir brahmä gnau brahmaëä  hutam | 

brahmaiva tena gantavyaà brahma-karma-samä dhinä  ||24|| 

daivam evä pare yajïaà yoginaù paryupä sate | 

brahmä gnä v apare yajïaà yajïenaivopajuhvati ||25|| 

çroträ dé né ndriyä ëy anye saàyamä gniñ u juhvati | 

çabdä dé n viñ ayä n anya indriyä gniñ u juhvati ||26|| 

sarvä ëé ndriya-karmä ëi prä ëa-karmä ëi cä pare | 

ä tma-saàyama-yogä gnau juhvati jïä na-dé pite ||27|| 

dravya-yajïä s tapo-yajïä  yoga-yajïä s tathä pare | 

svä dhyä ya-jïä na-yajïä ç ca yatayaù saàçita-vratä ù ||28|| 

apä ne juhvati prä ëaà prä ëe’pä naà tathä pare | 

prä ëä pä na-gaté  ruddhvä  prä ëä yä ma-parä yaëä ù ||29|| 

apare niyatä hä rä ù prä ëä n prä ëeñ u juhvati | 

sarve’py ete yajïa-vido yajïa-kñ apita-kalmañ ä ù ||30|| 

yajïa-çiñ ö ä må ta-bhujo yä nti brahma sanä tanam | 

nä yaà loko’sty ayajïasya kuto’nyaù kurusattama ||31|| 

evaà bahu-vidhä  yajïä  vitatä  brahmaëo mukhe | 

karma-jä n viddhi tä n sarvä n evaà jïä tvä  vimokñ yase ||32|| 

çreyä n dravya-mayä d yajïä j  jïä na-yajïaù parantapa | 

sarvaà karmä khilaà pä rtha jïä ne parisamä pyate ||33|| 

tad viddhi praëipä tena paripraçnena sevayä  | 

upadekñ yanti te jïä naà jïä ninas tattva-darçinaù ||34|| 

yaj jïä tvä  na punar moham evaà yä syasi pä ëòava | 

yena bhütä ny açeñ eëa drakñ yasy ä tmany atho mayi ||35|| 

api ced asi pä pebhyaù sarvebhyaù pä pa-kå ttamaù | 

sarvaà jïä na-plavenaiva vå jinaà saàtariñ yasi ||36|| 

yathaidhä àsi samiddho’gnir bhasmasä t kurute’rjuna | 

jïä nä gniù sarva-karmä ëi bhasmasä t kurute tathä  ||37|| 

na hi jïä nena sadå çaà pavitram iha vidyate | 

tat svayaà yoga-saàsiddhaù kä lenä tmani vindati ||38|| 

çraddhä vä n labhate jïä naà tat-paraù saàyatendriyaù | 

jïä naà labdhvä  parä à çä ntim acireëä dhigacchati ||39|| 

ajïaç cä çraddadhä naç ca saàçayä tmä  vinaçyati | 

nä yaà loko’sti na paro na sukhaà saàçayä tmanaù ||40|| 

yoga-saànyasta-karmä ëaà jïä na-saàchinna-saàçayam | 

ä tmavantaà na karmä ëi nibadhnanti dhanaàjaya ||41|| 

tasmä d ajïä na-saàbhütaà hå t-sthaà jïä nä sinä tmanaù | 

chittvainaà saàçayaà yogam ä tiñ ö hottiñ ö ha bhä rata ||42|| 

 

iti çré -mahäbhärate çata-sähasrayäà saàhitäyäà vaiyäsikyäà bhé ñ ma-parvaëi  

çré mad-bhagavad-gé täsüpaniñ atsu brahma-vidyäyäà yoga-çästre çré -kå ñ ëärjuna-saàväde  

jïäna-karma-sannyäsa-yogo näma caturö ho’dhyäyaù || 

 —o)0(o— 

 

(5) 

atha païcamo’dhyä yaù 

sannyä sa-yogaù 

 

arjuna uvä ca 

saànyä saà karmaëä à kå ñ ëa punar yogaà ca çaàsasi | 

yac chreya etayor ekaà tan me brühi suniçcitam ||1|| 

 

çré -bhagavä n uvä ca 

saànyä saù karma-yogaç ca niùçreyasa-karä v ubhau | 

tayos tu karma-saànyä sä t karma-yogo viçiñ yate ||2|| 

jïeyaù sa nityasaànyä sé  yo na dveñ ö i na kä ìkñ ati | 

nirdvandvo hi mahä -bä ho sukhaà bandhä t pramucyate ||3|| 

sä àkhya-yogau på thag bä lä ù pravadanti na paëòitä ù | 

ekam apy ä sthitaù samyag ubhayor vindate phalam ||4|| 

yat sä àkhyaiù prä pyate sthä naà tad yogair api gamyate | 

ekaà sä àkhyaà ca yogaà ca yaù paçyati sa paçyati ||5|| 

saànyä sas tu mahä -bä ho duùkham ä ptum ayogataù | 

yoga-yukto munir brahma nacireëä dhigacchati ||6|| 

yoga-yukto viçuddhä tmä  vijitä tmä  jitendriyaù | 

sarva-bhütä tma-bhütä tmä  kurvann api na lipyate ||7|| 

naiva kiàcit karomé ti yukto manyeta tattva-vit | 

paçyaï çå ëvan spå çaï jighrann açnan gacchan svapaï çvasan ||8|| 

pralapan viså jan gå hëann unmiñ an nimiñ ann api | 

indriyä ëé ndriyä rtheñ u vartanta iti dhä rayan ||9|| 

brahmaëy ä dhä ya karmä ëi saìgaà tyaktvä  karoti yaù | 

lipyate na sa pä pena padma-patram ivä mbhasä  ||10|| 

kä yena manasä  buddhyä  kevalair indriyair api | 

yoginaù karma kurvanti saìgaà tyaktvä tma-çuddhaye ||11|| 

yuktaù karma-phalaà tyaktvä  çä ntim ä pnoti naiñ ö hiké m | 

ayuktaù kä ma-kä reëa phale sakto nibadhyate ||12|| 

sarva-karmä ëi manasä  saànyasyä ste sukhaà vaçé  | 

nava-dvä re pure dehé  naiva kurvan na kä rayan ||13|| 

na kartå tvaà na karmä ëi lokasya så jati prabhuù | 

na karma-phala-saàyogaà svabhä vas tu pravartate ||14|| 

nä datte kasya cit pä paà na caiva sukå taà vibhuù | 

ajïä nenä vå taà jïä naà tena muhyanti jantavaù ||15|| 

jïä nena tu tad ajïä naà yeñ ä à nä çitam ä tmanaù | 

teñ ä m ä dityavaj jïä naà prakä çayati tat-param ||16|| 

tad-buddhayas tad-ä tmä nas tan-niñ ö hä s tat-parä yaëä ù | 

gacchanty apunar-ä vå ttià jïä na-nirdhüta-kalmañ ä ù ||17|| 

vidyä -vinaya-saàpanne brä hmaëe gavi hastini | 

çuni caiva çvapä ke ca paëòitä ù sama-darçinaù ||18|| 

ihaiva tair jitaù sargo yeñ ä à sä mye sthitaà manaù | 

nirdoñ aà hi samaà brahma tasmä d brahmaëi te sthitä ù ||19|| 

na prahå ñ yet priyaà prä pya nodvijet prä pya cä priyam | 

sthira-buddhir asaàmüòho brahma-vid brahmaëi sthitaù ||20|| 

bä hya-sparçeñ v asaktä tmä  vindaty ä tmani yat sukham | 

sa brahma-yoga-yuktä tmä  sukham akñ ayam açnute ||21|| 

ye hi saàsparça-jä  bhogä  duùkha-yonaya eva te | 

ä dy-anta-vantaù kaunteya na teñ u ramate budhaù ||22|| 

çaknoté haiva yaù soòhuà prä k çaré ra-vimokñ aëä t | 

kä ma-krodhodbhavaà vegaà sa yuktaù sa sukhé  naraù ||23|| 

yo’ntaù-sukho’ntar-ä rä mas tathä ntar-jyotir eva yaù | 

sa yogé  brahma-nirvä ëaà brahma-bhüto’dhigacchati ||24|| 

labhante brahma-nirvä ëam å ñ ayaù kñ é ëa-kalmañ ä ù | 

chinna-dvaidhä  yatä tmä naù sarva-bhüta-hite ratä ù ||25|| 

kä ma-krodha-viyuktä nä à yaté nä à yata-cetasä m | 

abhito brahma-nirvä ëaà vartate viditä tmanä m ||26|| 

sparçä n kå tvä  bahir bä hyä àç cakñ uç caivä ntare bhruvoù | 

prä ëä pä nau samau kå tvä  nä sä bhyantara-cä riëau ||27|| 

yatendriya-mano-buddhir munir mokñ a-parä yaëaù | 

vigatecchä -bhaya-krodho yaù sadä  mukta eva saù ||28|| 

bhoktä raà yajïa-tapasä à sarva-loka-maheçvaram | 

suhå daà sarva-bhütä nä à jïä tvä  mä à çä ntim å cchati ||29|| 

 

iti çré -mahäbhärate çata-sähasrayäà saàhitäyäà vaiyäsikyäà bhé ñ ma-parvaëi  

çré mad-bhagavad-gé täsüpaniñ atsu brahma-vidyäyäà yoga-çästre çré -kå ñ ëärjuna-saàväde  

sannyäsa-yogo näma païcamo’dhyäyaù || 

 —o)0(o— 

 

(6) 

atha ñ añ ö ho’dhyä yaù 

dhyä na-yogaù 

 

çré -bhagavä n uvä ca 

anä çritaù karma-phalaà kä ryaà karma karoti yaù | 

sa saànyä sé  ca yogé  ca na niragnir na cä kriyaù ||1|| 

yaà saànyä sam iti prä hur yogaà taà viddhi pä ëòava | 

na hy asaànyasta-saàkalpo yogé  bhavati kaçcana ||2|| 

ä rurukñ or muner yogaà karma kä raëam ucyate | 

yogä rüòhasya tasyaiva çamaù kä raëam ucyate ||3|| 

yadä  hi nendriyä rtheñ u na karmasv anuñ ajjate | 

sarva-saàkalpa-saànyä sé  yogä rüòhas tadocyate ||4|| 

uddhared ä tmanä tmä naà nä tmä nam avasä dayet | 

ä tmaiva hy ä tmano bandhur ä tmaiva ripur ä tmanaù ||5|| 

bandhur ä tmä tmanas tasya yenä tmaivä tmanä  jitaù | 

anä tmanas tu çatrutve vartetä tmaiva çatruvat ||6|| 

jitä tmanaù praçä ntasya paramä tmä  samä hitaù | 

çé toñ ëa-sukha-duùkheñ u tathä  mä nä pamä nayoù ||7|| 

jïä na-vijïä na-tå ptä tmä  küö astho vijitendriyaù | 

yukta ity ucyate yogé  sama-loñ ö ä çma-kä ïcanaù ||8|| 

suhå n-miträ ry-udä sé na-madhyastha-dveñ ya-bandhuñ u | 

sä dhuñ v api ca pä peñ u sama-buddhir viçiñ yate ||9|| 

yogé  yuïjé ta satatam ä tmä naà rahasi sthitaù | 

ekä ké  yata-cittä tmä  nirä çé r aparigrahaù ||10|| 

çucau deçe pratiñ ö hä pya sthiram ä sanam ä tmanaù | 

nä tyucchritaà nä tiné caà cailä jina-kuçottaram ||11|| 

tatraikä graà manaù kå tvä  yata-cittendriya-kriyaù | 

upaviçyä sane yuïjyä d yogam ä tma-viçuddhaye ||12|| 

samaà kä ya-çiro-gré vaà dhä rayann acalaà sthiraù | 

saàprekñ ya nä sikä graà svaà diçaç cä navalokayan ||13|| 

praçä ntä tmä  vigata-bhé r brahmacä ri-vrate sthitaù | 

manaù saàyamya mac-citto yukta ä sé ta mat-paraù ||14|| 

yuïjann evaà sadä tmä naà yogé  niyata-mä nasaù | 

çä ntià nirvä ëa-paramä à mat-saàsthä m adhigacchati ||15|| 

nä tyaçnatas tu yogo’sti na caikä ntam anaçnataù | 

na cä tisvapna-çé lasya jä grato naiva cä rjuna ||16|| 

yuktä hä ra-vihä rasya yukta-ceñ ö asya karmasu | 

yukta-svapnä vabodhasya yogo bhavati duùkhahä  ||17|| 

yadä  viniyataà cittam ä tmany evä vatiñ ö hate | 

niùspå haù sarva-kä mebhyo yukta ity ucyate tadä  ||18|| 

yathä  dé po nivä ta-stho neìgate sopamä  små tä  | 

yogino yata-cittasya yuïjato yogam ä tmanaù ||19|| 

yatroparamate cittaà niruddhaà yoga-sevayä  | 

yatra caivä tmanä tmä naà paçyann ä tmani tuñ yati ||20|| 

sukham ä tyantikaà yat tad buddhi-grä hyam até ndriyam | 

vetti yatra na caivä yaà sthitaç calati tattvataù ||21|| 

yaà labdhvä  cä paraà lä bhaà manyate nä dhikaà tataù | 

yasmin sthito na duùkhena guruëä pi vicä lyate ||22|| 

taà vidyä d duùkha-saàyoga-viyogaà yoga-saàjïitam | 

sa niçcayena yoktavyo yogo’nirviëëa-cetasä  ||23|| 

saàkalpa-prabhavä n kä mä às tyaktvä  sarvä n açeñ ataù | 

manasaivendriya-grä maà viniyamya samantataù ||24|| 

çanaiù çanair uparamed buddhyä  dhå ti-gå hé tayä  | 

ä tma-saàsthaà manaù kå tvä  na kiàcid api cintayet ||25|| 

yato yato niçcarati manaç caïcalam asthiram | 

tatas tato niyamyaitad ä tmany eva vaçaà nayet ||26|| 

praçä nta-manasaà hy enaà yoginaà sukham uttamam | 

upaiti çä nta-rajasaà brahma-bhütam akalmañ am ||27|| 

yuïjann evaà sadä tmä naà yogé  vigata-kalmañ aù | 

sukhena brahma-saàsparçam atyantaà sukham açnute ||28|| 

sarva-bhüta-stham ä tmä naà sarva-bhütä ni cä tmani | 

é kñ ate yoga-yuktä tmä  sarvatra sama-darçanaù ||29|| 

yo mä à paçyati sarvatra sarvaà ca mayi paçyati | 

tasyä haà na praëaçyä mi sa ca me na praëaçyati ||30|| 

sarva-bhüta-sthitaà yo mä à bhajaty ekatvam ä sthitaù | 

sarvathä  vartamä no’pi sa yogé  mayi vartate ||31|| 
ä tmaupamyena sarvatra samaà paçyati yo’rjuna | 

sukhaà vä  yadi vä  duùkhaà sa yogé  paramo mataù ||32|| 

 

arjuna uvä ca 

yo’yaà yogas tvayä  proktaù sä myena madhusüdana | 

etasyä haà na paçyä mi caïcalatvä t sthitià sthirä m ||33|| 

caïcalaà hi manaù kå ñ ëa pramä thi balavad då òham | 

tasyä haà nigrahaà manye vä yor iva suduñ karam ||34|| 

 

çré -bhagavä n uvä ca 

asaàçayaà mahä -bä ho mano durëigrahaà calam | 

abhyä sena tu kaunteya vairä gyeëa ca gå hyate ||35|| 

asaàyatä tmanä  yogo duñ prä pa iti me matiù | 

vaçyä tmanä  tu yatatä  çakyo’vä ptum upä yataù ||36|| 

 

arjuna uvä ca 

ayatiù çraddhayopeto yogä c calita-mä nasaù | 

aprä pya yoga-saàsiddhià kä à gatià kå ñ ëa gacchati ||37|| 

kaccin nobhaya-vibhrañ ö aç chinnä bhram iva naçyati | 

apratiñ ö ho mahä -bä ho vimüòho brahmaëaù pathi ||38|| 

etan me saàçayaà kå ñ ëa chettum arhasy açeñ ataù | 

tvad-anyaù saàçayasyä sya chettä  na hy upapadyate ||39|| 

 

çré -bhagavä n uvä ca 

pä rtha naiveha nä mutra vinä ças tasya vidyate | 

na hi kalyä ëa-kå t kaçcid durgatià tä ta gacchati ||40|| 

prä pya puëya-kå tä à lokä n uñ itvä  çä çvaté ù samä ù | 

çucé nä à çré matä à gehe yoga-bhrañ ö o’bhijä yate ||41|| 

atha vä  yoginä m eva kule bhavati dhé matä m | 

etad dhi durlabhataraà loke janma yad é då çam ||42|| 

tatra taà buddhi-saàyogaà labhate paurvadehikam | 

yatate ca tato bhüyaù saàsiddhau kurunandana ||43|| 

pürvä bhyä sena tenaiva hriyate hy avaço’pi saù | 
jijïä sur api yogasya çabda-brahmä tivartate ||44|| 

prayatnä d yatamä nas tu yogé  saàçuddha-kilbiñ aù | 
aneka-janma-saàsiddhas tato yä ti parä à gatim ||45|| 

tapasvibhyo’dhiko yogé  jïä nibhyo’pi mato’dhikaù | 

karmibhyaç cä dhiko yogé  tasmä d yogé  bhavä rjuna ||46|| 

yoginä m api sarveñ ä à mad-gatenä ntarä tmanä  | 

çraddhä vä n bhajate yo mä à sa me yuktatamo mataù ||47|| 

 

iti çré -mahäbhärate çata-sähasrayäà saàhitäyäà vaiyäsikyäà bhé ñ ma-parvaëi  

çré mad-bhagavad-gé täsüpaniñ atsu brahma-vidyäyäà yoga-çästre çré -kå ñ ëärjuna-saàväde  

dhyäna-yogo näma ñ añ ö ho’dhyäyaù || 

 —o)0(o— 

 

(7) 

atha saptamo’dhyä yaù 

jïä na-vijïä na-yogaù 

 

çré -bhagavä n uvä ca 

mayy ä sakta-manä ù pä rtha yogaà yuïjan mad-ä çrayaù | 

asaàçayaà samagraà mä à yathä  jïä syasi tac chå ëu ||1|| 

jïä naà te’haà sa-vijïä nam idaà vakñ yä my açeñ ataù | 

yaj jïä tvä  neha bhüyo’nyaj jïä tavyam avaçiñ yate ||2|| 

manuñ yä ëä à sahasreñ u kaçcid yatati siddhaye | 

yatatä m api siddhä nä à kaçcin mä à vetti tattvataù ||3|| 

bhümir ä po’nalo vä yuù khaà mano buddhir eva ca | 

ahaàkä ra ité yaà me bhinnä  prakå tir añ ö adhä  ||4|| 

apareyam itas tv anyä à prakå tià viddhi me parä m | 

jé va-bhütä à mahä -bä ho yayedaà dhä ryate jagat ||5|| 

etad-yoné ni bhütä ni sarvä ëé ty upadhä raya | 

ahaà kå tsnasya jagataù prabhavaù pralayas tathä  ||6|| 

mattaù parataraà nä nyat kiàcid asti dhanaàjaya | 

mayi sarvam idaà protaà sütre maëi-gaëä  iva ||7|| 

raso’ham apsu kaunteya prabhä smi çaçi-süryayoù | 

praëavaù sarva-vedeñ u çabdaù khe pauruñ aà nå ñ u ||8|| 

puëyo gandhaù på thivyä à ca tejaç cä smi vibhä vasau | 

jé vanaà sarva-bhüteñ u tapaç cä smi tapasviñ u ||9|| 

bé jaà mä à sarva-bhütä nä à viddhi pä rtha sanä tanam | 

buddhir buddhimatä m asmi tejas tejasvinä m aham ||10|| 

balaà balavatä à cä haà kä ma-rä ga-vivarjitam | 

dharmä viruddho bhüteñ u kä mo’smi bharatarñ abha ||11|| 

ye caiva sä ttvikä  bhä vä  rä jasä s tä masä ç ca ye | 

matta eveti tä n viddhi na tv ahaà teñ u te mayi ||12|| 

tribhir guëa-mayair bhä vair ebhiù sarvam idaà jagat | 

mohitaà nä bhijä nä ti mä m ebhyaù param avyayam ||13|| 

daivé  hy eñ ä  guëa-mayé  mama mä yä  duratyayä  | 

mä m eva ye prapadyante mä yä m etä à taranti te ||14|| 

na mä à duñ kå tino müòhä ù prapadyante narä dhamä ù | 

mä yayä pahå ta-jïä nä   ä suraà bhä vam ä çritä ù ||15|| 

catur-vidhä  bhajante mä à janä ù sukå tino’rjuna | 

ä rto jijïä sur arthä rthé  jïä né  ca bharatarñ abha ||16|| 

teñ ä à jïä né  nitya-yukta eka-bhaktir viçiñ yate | 

priyo hi jïä nino’tyartham ahaà sa ca mama priyaù ||17|| 

udä rä ù sarva evaite jïä né  tv ä tmaiva me matam | 

ä sthitaù sa hi yuktä tmä  mä m evä nuttamä à gatim ||18|| 

bahünä à janmanä m ante jïä navä n  mä à prapadyate | 

vä sudevaù sarvam iti sa mahä tmä  sudurlabhaù ||19|| 

kä mais tais tair hå ta-jïä nä ù prapadyante’nya-devatä ù | 

taà taà niyamam ä sthä ya prakå tyä  niyatä ù svayä  ||20|| 

yo yo yä à yä à tanuà bhaktaù çraddhayä rcitum icchati | 

tasya tasyä calä à çraddhä à tä m eva vidadhä my aham ||21|| 

sa tayä  çraddhayä  yuktas tasyä  rä dhanam é hate | 

labhate ca tataù kä mä n mayaiva vihitä n hi tä n ||22|| 

antavat tu phalaà teñ ä à tad bhavaty alpa-medhasä m | 

devä n deva-yajo yä nti mad-bhaktä  yä nti mä m api ||23|| 

avyaktaà vyaktim ä pannaà manyante mä m abuddhayaù | 

paraà bhä vam ajä nanto mamä vyayam anuttamam ||24|| 

nä haà prakä çaù sarvasya yoga-mä yä -samä vå taù | 

müòho’yaà nä bhijä nä ti loko mä m ajam avyayam ||25|| 

vedä haà samaté tä ni vartamä nä ni cä rjuna | 

bhaviñ yä ëi ca bhütä ni mä à tu veda na kaçcana ||26|| 

icchä -dveñ a-samutthena dvandva-mohena bhä rata | 

sarva-bhütä ni saàmohaà sarge yä nti parantapa ||27|| 

yeñ ä à tv anta-gataà pä paà janä nä à puëya-karmaëä m | 

te dvandva-moha-nirmuktä  bhajante mä à då òha-vratä ù ||28|| 

jarä -maraëa-mokñ ä ya mä m ä çritya yatanti ye | 

te brahma tad viduù kå tsnam adhyä tmaà karma cä khilam ||29|| 

sä dhibhütä dhidaivaà mä à sä dhiyajïaà ca ye viduù | 

prayä ëa-kä le’pi ca mä à te vidur yukta-cetasaù ||30|| 

 

iti çré -mahäbhärate çata-sähasrayäà saàhitäyäà vaiyäsikyäà bhé ñ ma-parvaëi  

çré mad-bhagavad-gé täsüpaniñ atsu brahma-vidyäyäà yoga-çästre çré -kå ñ ëärjuna-saàväde  

jïäna-vijïäna-yogo näma saptamo’dhyäyaù || 

 —o)0(o— 

 

(8) 

athä ñ ö amo’dhyä yaù 

tä raka-brahma-yogaù 

 

arjuna uvä ca — 

kià tad brahma kim adhyä tmaà kià karma puruñ ottama | 

adhibhütaà ca kià proktam adhidaivaà kim ucyate ||1|| 

adhiyajïaù kathaà ko’tra dehe’smin madhusüdana | 
prayä ëa-kä le ca kathaà jïeyo’si niyatä tmabhiù ||2|| 

 

çré -bhagavä n uvä ca — 

akñ araà brahma paramaà svabhä vo’dhyä tmam ucyate | 

bhütabhä vodbhava-karo visargaù karma-saàjïitaù ||3|| 

adhibhütaà kñ aro bhä vaù puruñ aç cä dhidaivatam | 

adhiyajïo’ham evä tra dehe deha-bhå tä à vara ||4|| 

anta-kä le ca mä m eva smaran muktvä  kalevaram | 

yaù prayä ti sa mad-bhä vaà yä ti nä sty atra saàçayaù ||5|| 

yaà yaà vä pi smaran bhä vaà tyajaty ante kalevaram | 

taà tam evaiti kaunteya sadä  tad-bhä va-bhä vitaù ||6|| 

tasmä t sarveñ u kä leñ u mä m anusmara yudhya ca | 

mayy arpita-mano-buddhir mä m evaiñ yasy asaàçayaù ||7|| 

abhyä sa-yoga-yuktena cetasä  nä nya-gä minä  | 

paramaà puruñ aà divyaà yä ti pä rthä nucintayan ||8|| 

kavià purä ëam anuçä sitä ram 

aëor aëé yä àsam anusmared yaù | 

sarvasya dhä tä ram acintya-rüpam 

ä ditya-varëaà tamasaù parastä t ||9|| 

prayä ëa-kä le manasä calena 

bhaktyä  yukto yoga-balena caiva | 

bhruvor madhye prä ëam ä veçya samyak 

sa taà paraà puruñ am upaiti  divyam ||10|| 

yad akñ araà veda-vido vadanti 

viçanti yad yatayo vé ta-rä gä ù | 

yad icchanto brahmacaryaà caranti 

tat te padaà saàgraheëa  pravakñ ye ||11|| 

sarva-dvä rä ëi saàyamya mano hå di nirudhya ca | 

mürdhny ä dhä yä tmanaù prä ëam ä sthito yoga-dhä raëä m ||12|| 

om ity ekä kñ araà brahma vyä haran mä m anusmaran | 

yaù prayä ti tyajan dehaà sa yä ti paramä à gatim ||13|| 

ananya-cetä ù satataà yo mä à smarati nityaçaù | 

tasyä haà sulabhaù pä rtha nitya-yuktasya yoginaù ||14|| 

mä m upetya punar-janma duùkhä layam açä çvatam | 

nä pnuvanti mahä tmä naù saàsiddhià paramä à gatä ù ||15|| 

ä  brahma-bhuvanä l lokä ù punar-ä vartino’rjuna | 

mä m upetya tu kaunteya punar-janma na vidyate ||16|| 

sahasra-yuga-paryantam ahar yad brahmaëo viduù | 

rä trià yuga-sahasrä ntä à te’ho-rä tra-vido janä ù ||17|| 

avyaktä d vyaktayaù sarvä ù prabhavanty ahar-ä game | 

rä try-ä game pralé yante tatraivä vyakta-saàjïake ||18|| 

bhüta-grä maù sa evä yaà bhütvä  bhütvä  pralé yate | 

rä try-ä game’vaçaù pä rtha prabhavaty ahar-ä game ||19|| 

paras tasmä t tu bhä vo’nyo’vyakto’vyaktä t sanä tanaù | 

yaù sa sarveñ u bhüteñ u naçyatsu na vinaçyati ||20|| 

avyakto’kñ ara ity uktas tam ä huù paramä à gatim | 

yaà prä pya na nivartante tad dhä ma paramaà mama ||21|| 

puruñ aù sa paraù pä rtha bhaktyä  labhyas tv ananyayä  | 

yasyä ntaù-sthä ni bhütä ni yena sarvam idaà tatam ||22|| 

yatra kä le tv anä vå ttim ä vå ttià caiva yoginaù | 

prayä tä  yä nti taà kä laà vakñ yä mi bharatarñ abha ||23|| 

agnir jyotir ahaù çuklaù ñ aë-mä sä  uttarä yaëam | 

tatra prayä tä  gacchanti brahma brahma-vido janä ù ||24|| 

dhümo rä tris tathä  kå ñ ëaù ñ aëmä sä  dakñ iëä yanam | 

tatra cä ndramasaà jyotir yogé  prä pya nivartate ||25|| 

çukla-kå ñ ëe gaté  hy ete jagataù çä çvate mate | 

ekayä  yä ty anä vå ttim anyayä vartate punaù ||26|| 

naite så té  pä rtha jä nan yogé  muhyati kaçcana | 

tasmä t sarveñ u kä leñ u yoga-yukto bhavä rjuna ||27|| 

vedeñ u yajïeñ u tapaùsu caiva 

dä neñ u yat puëya-phalaà pradiñ ö am | 

atyeti tat sarvam idaà viditvä  

yogé  paraà sthä nam upaiti cä dyam ||28|| 

 

iti çré -mahäbhärate çata-sähasrayäà saàhitäyäà vaiyäsikyäà bhé ñ ma-parvaëi  

çré mad-bhagavad-gé täsüpaniñ atsu brahma-vidyäyäà yoga-çästre çré -kå ñ ëärjuna-saàväde  

täraka-brahma-yogo nämäñ ö amo’dhyäyaù || 

 —o)0(o— 

 

(9) 

atha navamo’dhyä yaù 

rä ja-vidyä -rä ja-guhya-yogaù 

 

çré -bhagavä n uvä ca 

idaà tu te guhyatamaà pravakñ yä my anasüyave | 

jïä naà vijïä na-sahitaà yaj jïä tvä  mokñ yase’çubhä t ||1|| 

rä ja-vidyä  rä ja-guhyaà pavitram idam uttamam | 

pratyakñ ä vagamaà dharmyaà susukhaà kartum avyayam ||2|| 

açraddadhä nä ù puruñ ä  dharmasyä sya parantapa | 

aprä pya mä à nivartante må tyu-saàsä ra-vartmani ||3|| 

mayä  tatam idaà sarvaà jagad avyakta-mürtinä  | 

matsthä ni sarva-bhütä ni na cä haà teñ v avasthitaù ||4|| 

na ca mat-sthä ni bhütä ni paçya me yogam aiçvaram | 

bhüta-bhå n na ca bhüta-stho mamä tmä  bhüta-bhä vanaù ||5|| 

yathä kä ça-sthito nityaà vä yuù sarvatra-go mahä n | 

tathä  sarvä ëi bhütä ni mat-sthä né ty upadhä raya ||6|| 

sarva-bhütä ni kaunteya prakå tià yä nti mä mikä m | 

kalpa-kñ aye punas tä ni kalpä dau viså jä my aham ||7|| 

prakå tià svä m avañ ö abhya viså jä mi punaù punaù | 

bhüta-grä mam imaà kå tsnam avaçaà prakå ter vaçä t ||8|| 

na ca mä à tä ni karmä ëi nibadhnanti dhanaàjaya | 

udä sé navad ä sé nam asaktaà teñ u karmasu ||9|| 

mayä dhyakñ eëa prakå tiù süyate sa-carä caram | 

hetunä nena kaunteya jagad viparivartate ||10|| 

avajä nanti mä à müòhä  mä nuñ é à tanum ä çritam | 

paraà bhä vam ajä nanto mama bhüta-maheçvaram ||11|| 

moghä çä  mogha-karmä ëo mogha-jïä nä  vicetasaù | 

rä kñ asé m  ä suré à caiva prakå tià mohiné à çritä ù ||12|| 

mahä tmä nas tu mä à pä rtha daivé à prakå tim ä çritä ù | 

bhajanty ananya-manaso jïä tvä  bhütä dim avyayam ||13|| 

satataà ké rtayanto mä à yatantaç ca då òha-vratä ù | 

namasyantaç ca mä à bhaktyä  nitya-yuktä  upä sate ||14|| 

jïä na-yajïena cä py anye yajanto mä m upä sate | 

ekatvena på thaktvena bahudhä  viçvato-mukham ||15|| 
ahaà kratur ahaà yajïaù svadhä ham aham auñ adham | 

mantro’ham aham evä jyam aham agnir ahaà hutam ||16|| 

pitä ham asya jagato mä tä  dhä tä  pitä mahaù | 

vedyaà pavitram oàkä ra å k sä ma yajur eva ca ||17|| 

gatir bhartä  prabhuù sä kñ é  nivä saù çaraëaà suhå t | 

prabhavaù pralayaù sthä naà nidhä naà bé jam avyayam ||18|| 

tapä my aham ahaà varñ aà nigå hëä my utså jä mi ca | 

amå taà caiva må tyuç ca sad asac cä ham arjuna ||19|| 

traividyä  mä à somapä ù püta-pä pä  

yajïair iñ ö vä  svar-gatià prä rthayante | 

te puëyam ä sä dya surendra-lokam 

açnanti divyä n divi deva-bhogä n ||20|| 

te taà bhuktvä  svarga-lokaà viçä laà 

kñ é ëe puëye martya-lokaà viçanti | 

evaà trayé -dharmam anuprapannä  

gatä gataà kä ma-kä mä  labhante ||21|| 

ananyä ç cintayanto mä à ye janä ù paryupä sate | 

teñ ä à nityä bhiyuktä nä à yoga-kñ emaà vahä my aham ||22|| 

ye’py anya-devatä -bhaktä  yajante çraddhayä nvitä ù | 

te’pi mä m eva kaunteya yajanty avidhi-pürvakam ||23|| 

ahaà hi sarva-yajïä nä à bhoktä  ca prabhur eva ca | 

na tu mä m abhijä nanti tattvenä taç cyavanti te ||24|| 

yä nti deva-vratä  devä n pitè n yä nti pitå -vratä ù | 

bhütä ni yä nti bhütejyä  yä nti mad-yä jino’pi mä m ||25|| 

patraà puñ paà phalaà toyaà yo me bhaktyä  prayacchati | 

tad ahaà bhakty-upahå tam açnä mi prayatä tmanaù ||26|| 

yat karoñ i yad açnä si yaj juhoñ i dadä si yat | 

yat tapasyasi kaunteya tat kuruñ va mad-arpaëam ||27|| 

çubhä çubha-phalair evaà mokñ yase karma-bandhanaiù | 

saànyä sa-yoga-yuktä tmä  vimukto mä m upaiñ yasi ||28|| 

samo’haà sarva-bhüteñ u na me dveñ yo’sti na priyaù | 

ye bhajanti tu mä à bhaktyä  mayi te teñ u cä py aham ||29|| 

api cet sudurä cä ro bhajate mä m ananya-bhä k | 

sä dhur eva sa mantavyaù samyag vyavasito hi saù ||30|| 

kñ ipraà bhavati dharmä tmä  çaçvac-chä ntià nigacchati | 

kaunteya pratijä né hi na me bhaktaù praëaçyati ||31|| 

mä à hi pä rtha vyapä çritya ye’pi syuù pä pa-yonayaù | 

striyo vaiçyä s tathä  çüdrä s te’pi yä nti parä à gatim ||32|| 

kià punar brä hmaëä ù puëyä  bhaktä  rä jarñ ayas tathä  | 

anityam asukhaà lokam imaà prä pya bhajasva mä m ||33|| 

man-manä  bhava mad-bhakto mad-yä jé  mä à namaskuru | 

mä m evaiñ yasi yuktvaivam ä tmä naà mat-parä yaëaù ||34|| 

 

iti çré -mahäbhärate çata-sähasrayäà saàhitäyäà vaiyäsikyäà bhé ñ ma-parvaëi  

çré mad-bhagavad-gé täsüpaniñ atsu brahma-vidyäyäà yoga-çästre çré -kå ñ ëärjuna-saàväde  

räja-vidyä-räja-guhya-yogo näma navamo’dhyäyaù ||9|| 

 —o)0(o— 

 

(10) 

atha daçamo’dhyä yaù 

vibhüti-yogaù 

 

çré -bhagavä n uvä ca 

bhüya eva mahä -bä ho çå ëu me paramaà vacaù | 

yat te’haà pré yamä ëä ya vakñ yä mi hitakä myayä  ||1|| 

na me viduù suragaëä ù prabhavaà na maharñ ayaù | 

aham ä dir hi devä nä à maharñ é ëä à ca sarvaçaù ||2|| 

yo mä m ajam anä dià ca vetti loka-maheçvaram | 

asaàmüòhaù sa martyeñ u sarva-pä paiù pramucyate ||3|| 

buddhir jïä nam asaàmohaù kñ amä  satyaà damaù çamaù | 

sukhaà duùkhaà bhavo’bhä vo bhayaà cä bhayam eva ca ||4|| 

ahiàsä  samatä  tuñ ö is tapo dä naà yaço’yaçaù | 

bhavanti  bhä vä   bhütä nä à matta eva på thag-vidhä ù ||5|| 

maharñ ayaù sapta pürve catvä ro manavas tathä  | 

mad-bhä vä  mä nasä  jä tä  yeñ ä à loka imä ù prajä ù ||6|| 

etä à vibhütià yogaà ca mama yo vetti tattvataù | 

so’vikampena yogena yujyate nä tra saàçayaù ||7|| 

ahaà sarvasya prabhavo mattaù sarvaà pravartate | 

iti matvä  bhajante mä à budhä  bhä va-samanvitä ù ||8|| 

mac-cittä  mad-gata-prä ëä  bodhayantaù parasparam | 

kathayantaç ca mä à nityaà tuñ yanti ca ramanti ca ||9|| 

teñ ä à satata-yuktä nä à bhajatä à pré ti-pürvakam | 

dadä mi buddhi-yogaà taà yena mä m upayä nti te ||10|| 

teñ ä m evä nukampä rtham aham ajïä na-jaà tamaù | 

nä çayä my ä tma-bhä va-stho jïä na-dé pena bhä svatä  ||11|| 

 

arjuna uvä ca | 

paraà brahma paraà dhä ma pavitraà paramaà bhavä n | 

puruñ aà çä çvataà divyam ä di-devam ajaà vibhum ||12|| 

ä hus tvä m å ñ ayaù sarve devarñ ir nä radas tathä  | 

asito devalo vyä saù svayaà caiva bravé ñ i me ||13|| 

sarvam etad å taà manye yan mä à vadasi keçava | 

na hi te bhagavan vyaktià vidur devä  na dä navä ù ||14|| 

svayam evä tmanä tmä naà vettha tvaà puruñ ottama | 

bhüta-bhä vana bhüteça deva-deva jagatpate ||15|| 

vaktum arhasy açeñ eëa divyä  hy ä tma-vibhütayaù | 

yä bhir vibhütibhir lokä n imä às tvaà vyä pya tiñ ö hasi ||16|| 

kathaà vidyä m ahaà yogiàs tvä à sadä  paricintayan | 

keñ u keñ u ca bhä veñ u cintyo’si bhagavan mayä  ||17|| 

vistareëä tmano yogaà vibhütià ca janä rdana | 

bhüyaù kathaya tå ptir hi çå ëvato nä sti me’må tam ||18|| 

 

çré -bhagavä n uvä ca  

hanta te kathayiñ yä mi divyä  hy ä tma-vibhütayaù | 

prä dhä nyataù kuru-çreñ ö ha nä sty anto vistarasya me ||19|| 

aham ä tmä  guòä keça sarva-bhütä çaya-sthitaù | 

aham ä diç ca madhyaà ca bhütä nä m anta eva ca ||20|| 

ä dityä nä m ahaà viñ ëur jyotiñ ä à ravir aàçumä n | 

maré cir marutä m asmi nakñ aträ ëä m ahaà çaçé  ||21|| 

vedä nä à sä ma-vedo’smi devä nä m asmi vä savaù | 

indriyä ëä à manaç cä smi bhütä nä m asmi cetanä  ||22|| 

rudrä ëä à çaàkaraç cä smi vitteço yakñ a-rakñ asä m | 

vasünä à pä vakaçcä smi meruù çikhariëä m aham ||23|| 

purodhasä à ca mukhyaà mä à viddhi pä rtha bå haspatim | 

senä né nä m ahaà skandaù sarasä m asmi sä garaù ||24|| 

maharñ é ëä à bhå gur ahaà girä m asmy ekam akñ aram | 

yajïä nä à japa-yajïo’smi sthä varä ëä à himä layaù ||25|| 

açvatthaù sarva-vå kñ ä ëä à devarñ é ëä à ca nä radaù | 

gandharvä ëä à citrarathaù siddhä nä à kapilo muniù ||26|| 

uccaiùçravasam açvä nä à viddhi mä m amå todbhavam | 

airä vataà gajendrä ëä à narä ëä à ca narä dhipam ||27|| 

ä yudhä nä m ahaà vajraà dhenünä m asmi kä ma-dhuk | 

prajanaç cä smi kandarpaù sarpä ëä m asmi vä sukiù ||28|| 

anantaç cä smi nä gä nä à varuëo yä dasä m aham | 

pitè ëä m aryamä  cä smi yamaù saàyamatä m aham ||29|| 

prahlä daç cä smi daityä nä à kä laù kalayatä m aham | 

må gä ëä à ca må gendro’haà vainateyaç ca pakñ iëä m ||30|| 

pavanaù pavatä m asmi rä maù çastra-bhå tä m aham | 

jhañ ä ëä à makaraç cä smi srotasä m asmi jä hnavé  ||31|| 

sargä ëä m ä dir antaç ca madhyaà caivä ham arjuna | 

adhyä tma-vidyä  vidyä nä à vä daù pravadatä m aham ||32|| 

akñ arä ëä m akä ro’smi dvandvaù sä mä sikasya ca | 

aham evä kñ ayaù kä lo dhä tä haà viçvato-mukhaù ||33|| 

må tyuù sarva-haraç cä ham udbhavaç ca bhaviñ yatä m | 

ké rtiù çré r vä k ca nä ré ëä à små tir medhä  dhå tiù kñ amä  ||34|| 

bå hat-sä ma tathä  sä mnä à gä yatré  chandasä m aham | 

mä sä nä à mä rgaçé rñ o’ham å tünä à kusumä karaù ||35|| 

dyütaà chalayatä m asmi tejas tejasvinä m aham | 

jayo’smi vyavasä yo’smi sattvaà sattvavatä m aham ||36|| 

vå ñ ëé nä à vä sudevo’smi pä ëòavä nä à dhanaàjayaù | 

muné nä m apy ahaà vyä saù kavé nä m uçanä  kaviù ||37|| 

daëòo damayatä m asmi né tir asmi jigé ñ atä m | 

maunaà caivä smi guhyä nä à jïä naà jïä navatä m aham ||38|| 

yac cä pi sarva-bhütä nä à bé jaà tad aham arjuna | 

na tad asti vinä  yat syä n mayä  bhütaà carä caram ||39|| 

nä nto’sti mama divyä nä à vibhüté nä à parantapa | 

eñ a tüddeçataù prokto vibhüter vistaro mayä  ||40|| 

yad yad vibhütimat sattvaà çré mad ürjitam eva vä  | 

tat tad evä vagaccha tvaà mama tejo’àça-saàbhavam ||41|| 

atha vä  bahunaitena kià jïä tena tavä rjuna | 

viñ ö abhyä ham idaà kå tsnam ekä àçena sthito jagat ||42|| 

 

iti çré -mahäbhärate çata-sähasrayäà saàhitäyäà vaiyäsikyäà bhé ñ ma-parvaëi  

çré mad-bhagavad-gé täsüpaniñ atsu brahma-vidyäyäà yoga-çästre çré -kå ñ ëärjuna-saàväde 

vibhüti-yogo näma daçamo’dhyäyaù || 

 —o)0(o— 

 

(11) 

athaikä daço’dhyä yaù 

viçva-rüpa-darçana-yogaù 

 

arjuna uvä ca 

mad-anugrahä ya paramaà guhyam adhyä tma-saàjïitam | 

yat tvayoktaà vacas tena moho’yaà vigato mama ||1|| 

bhavä pyayau hi bhütä nä à çrutau vistaraço mayä  | 

tvattaù kamala-paträ kñ a mä hä tmyam api cä vyayam ||2|| 

evam etad yathä ttha tvam ä tmä naà parameçvara | 

drañ ö um icchä mi te rüpam aiçvaraà puruñ ottama ||3|| 

manyase yadi tac chakyaà mayä  drañ ö um iti prabho | 

yogeçvara tato me tvaà darçayä tmä nam avyayam ||4|| 

 

çré -bhagavä n uvä ca 

paçya me pä rtha rüpä ëi çataço’tha sahasraçaù | 

nä nä -vidhä ni divyä ni nä nä -varëä kå té ni ca ||5|| 

paçyä dityä n vasün rudrä n açvinau marutas tathä  | 

bahüny adå ñ ö a-pürvä ëi paçyä çcaryä ëi bhä rata ||6|| 

ihaikasthaà jagat kå tsnaà paçyä dya sa-carä caram | 

mama dehe guòä keça yac cä nyad drañ ö um icchasi ||7|| 

na tu mä à çakyase drañ ö um anenaiva sva-cakñ uñ ä  | 

divyaà dadä mi te cakñ uù paçya me yogam aiçvaram ||8|| 

 

saàjaya uvä ca 

evam uktvä  tato rä jan mahä -yogeçvaro hariù | 

darçayä m ä sa pä rthä ya paramaà rüpam aiçvaram ||9|| 

aneka-vaktra-nayanam anekä dbhuta-darçanam | 

aneka-divyä bharaëaà divyä nekodyatä yudham ||10|| 

divya-mä lyä mbara-dharaà divya-gandhä nulepanam | 

sarvä çcarya-mayaà devam anantaà viçvato-mukham ||11|| 

divi sürya-sahasrasya bhaved yugapad utthitä  | 

yadi bhä ù sadå çé  sä  syä d bhä sas tasya mahä tmanaù ||12|| 

tatraikasthaà jagat kå tsnaà pravibhaktam anekadhä  | 

apaçyad deva-devasya çaré re pä ëòavas tadä  ||13|| 

tataù sa vismayä viñ ö o hå ñ ö a-romä  dhanaàjayaù | 

praëamya çirasä  devaà kå tä ïjalir abhä ñ ata ||14|| 

 

arjuna uvä ca 

paçyä mi devä às tava deva dehe 

sarvä às tathä  bhüta-viçeñ a-saàghä n | 

brahmä ëam é çaà kamalä sana-stham 

å ñ é àç ca sarvä n uragä àç ca divyä n ||15|| 

aneka-bä hüdara-vaktra-netraà 

paçyä mi tvä  sarvato’nanta-rüpam | 

nä ntaà na madhyaà na punas tavä dià 

paçyä mi viçveçvara viçva-rüpa ||16|| 

kiré ö inaà gadinaà cakriëaà ca 

tejo-rä çià sarvato dé ptimantam | 

paçyä mi tvä à durniré kñ yaà samantä d 
dé ptä nalä rka-dyutim aprameyam ||17|| 

tvam akñ araà paramaà veditavyaà 

tvam asya viçvasya paraà nidhä nam | 

tvam avyayaù çä çvata-dharma-goptä  

sanä tanas tvaà puruñ o mato me ||18|| 

anä di-madhyä ntam ananta-vé ryam 

ananta-bä huà çaçi-sürya-netram | 

paçyä mi tvä à dé pta-hutä ça-vaktraà 

sva-tejasä  viçvam idaà tapantam ||19|| 

dyä v-ä på thivyor idam antaraà hi 

vyä ptaà tvayaikena diçaç ca sarvä ù | 

då ñ ö vä dbhutaà rüpam idaà tavograà 

loka-trayaà pravyathitaà mahä tman ||20|| 

amé  hi tvä  sura-saàghä  viçanti 

kecid bhé tä ù prä ïjalayo gå ëanti | 

svasté ty uktvä  maharñ i-siddha-saàghä ù 

stuvanti tvä à stutibhiù puñ kalä bhiù ||21|| 

rudrä dityä  vasavo ye ca sä dhyä  

viçve’çvinau marutaç coñ mapä ç ca | 

gandharva-yakñ ä sura-siddha-saàghä  

vé kñ ante tvä à vismitä ç caiva sarve ||22|| 

rüpaà mahat te bahu-vaktra-netraà 

mahä -bä ho bahu-bä hüru-pä dam | 
bahüdaraà bahu-daàñ ö rä -karä laà 

då ñ ö vä  lokä ù pravyathitä s tathä ham ||23|| 

nabhaù-spå çaà dé ptam aneka-varëaà 

vyä ttä nanaà dé pta-viçä la-netram | 

då ñ ö vä  hi tvä à pravyathitä ntarä tmä  

dhå tià na vindä mi çamaà ca viñ ëo ||24|| 

daàñ ö rä -karä lä ni ca te mukhä ni 
då ñ ö vaiva kä lä nala-saànibhä ni | 

diço na jä ne na labhe ca çarma 

prasé da deveça jagan-nivä sa ||25|| 

amé  ca tvä à dhå tarä ñ ö rasya puträ ù 

sarve sahaivä vanipä la-saàghaiù | 

bhé ñ mo droëaù süta-putras tathä sau 

sahä smadé yair api yodha-mukhyaiù ||26|| 

vakträ ëi te tvaramä ëä  viçanti 

daàñ ö rä -karä lä ni bhayä nakä ni | 

kecid vilagnä  daçanä ntareñ u 

sandå çyante cürëitair uttamä ìgaiù ||27|| 

yathä  nadé nä à bahavo’mbu-vegä ù 

samudram evä bhimukhä  dravanti | 

tathä  tavä mé  nara-loka-vé rä  

viçanti vakträ ëy abhivijvalanti ||28|| 

yathä  pradé ptaà jvalanaà pataìgä  

viçanti nä çä ya samå ddha-vegä ù | 

tathaiva nä çä ya viçanti lokä s 

tavä pi vakträ ëi samå ddha-vegä ù ||29|| 

lelihyase grasamä naù samantä l 

lokä n samagrä n vadanair jvaladbhiù | 

tejobhir ä pürya jagat samagraà 

bhä sas tavogrä ù pratapanti viñ ëo ||30|| 

ä khyä hi me ko bhavä n ugra-rüpo 

namo’stu te deva-vara prasé da | 

vijïä tum icchä mi bhavantam ä dyaà 

na hi prajä nä mi tava pravå ttim ||31|| 

 

çré -bhagavä n uvä ca 

kä lo’smi loka-kñ aya-kå t pravå ddho 

lokä n samä hartum iha pravå ttaù | 

å te’pi tvä  na bhaviñ yanti sarve 

ye’vasthitä ù pratyané keñ u yodhä ù ||32|| 

tasmä t tvam uttiñ ö ha yaço labhasva 

jitvä  çatrün bhuìkñ va rä jyaà samå ddham | 

mayaivaite nihatä ù pürvam eva 

nimitta-mä traà bhava savyasä cin ||33|| 

droëaà ca bhé ñ maà ca jayadrathaà ca 

karëaà tathä nyä n api yodha-vé rä n | 

mayä  hatä às tvaà jahi mä  vyathiñ ö hä  

yudhyasva jetä si raëe sapatnä n ||34|| 

 

saàjaya uvä ca 

etac chrutvä  vacanaà keçavasya 

kå tä ïjalir vepamä naù kiré ö é  | 

namaskå tvä  bhüya evä ha kå ñ ëaà 

sa-gadgadaà bhé ta-bhé taù praëamya ||35|| 

 

arjuna uvä ca 

sthä ne hå ñ é keça tava praké rtyä  

jagat prahå ñ yaty anurajyate ca | 

rakñ ä àsi bhé tä ni diço dravanti 

sarve namasyanti ca siddha-saàghä ù ||36|| 

kasmä c ca te na nameran mahä tman 

garé yase brahmaëo’py ä di-kartre | 

ananta deveça jagan-nivä sa 

tvam akñ araà sad asat tat-paraà yat ||37|| 

tvam ä di-devaù puruñ aù purä ëas 

tvam asya viçvasya paraà nidhä nam | 

vettä si vedyaà ca paraà ca dhä ma 

tvayä  tataà viçvam ananta-rüpa ||38|| 

vä yur yamo’gnir varuëaù çaçä ìkaù 

prajä patis tvaà prapitä mahaç ca | 

namo namas te’stu sahasra-kå tvaù 

punaç ca bhüyo’pi namo namas te ||39|| 

namaù purastä d atha på ñ ö hatas te 

namo’stu te sarvata eva sarva | 

ananta-vé ryä mita-vikramas tvaà 

sarvaà samä pnoñ i tato’si sarvaù ||40|| 

sakheti matvä  prasabhaà yad uktaà 

he kå ñ ëa he yä dava he sakheti | 

ajä natä  mahimä naà tavedaà 

mayä  pramä dä t praëayena vä pi ||41|| 

yac cä vahä sä rtham asatkå to’si 

vihä ra-çayyä sana-bhojaneñ u | 

eko’tha vä py acyuta tat-samakñ aà 

tat kñ ä maye tvä m aham aprameyam ||42|| 

pitä si lokasya carä carasya 

tvam asya püjyaç ca gurur garé yä n | 

na tvat-samo’sty abhyadhikaù kuto’nyo 

loka-traye’py apratima-prabhä va ||43|| 

tasmä t praëamya praëidhä ya kä yaà 

prasä daye tvä m aham é çam é òyam | 

piteva putrasya sakheva sakhyuù 

priyaù priyä yä rhasi deva soòhum ||44|| 

adå ñ ö a-pürvaà hå ñ ito’smi då ñ ö vä  
bhayena ca pravyathitaà mano me | 

tad eva me darçaya deva rüpaà 

prasé da deveça jagan-nivä sa ||45|| 

kiré ö inaà gadinaà cakra-hastam 

icchä mi  tvä à drañ ö um ahaà tathaiva | 

tenaiva rüpeëa catur-bhujena 

sahasra-bä ho bhava viçva-mürte ||46|| 

 

çré -bhagavä n uvä ca 

mayä  prasannena tavä rjunedaà 

rüpaà paraà darçitam ä tma-yogä t | 

tejo-mayaà viçvam anantam 

ä dyaà yan me tvad-anyena na då ñ ö a-pürvam ||47|| 

na veda yajïä dhyayanair na dä nair 

na ca kriyä bhir na tapobhir ugraiù | 

evaà-rüpaù çakya ahaà nå -loke 

drañ ö uà tvad-anyena kuru-pravé ra ||48|| 

mä  te vyathä  mä  ca vimüòha-bhä vo 

då ñ ö vä  rüpaà ghoram é då ì mamedam | 

vyapeta-bhé ù pré ta-manä ù punas tvaà 

tad eva me rüpam idaà prapaçya ||49|| 

 

saàjaya uvä ca 

ity arjunaà vä sudevas tathoktvä  

svakaà rüpaà darçayä m ä sa bhüyaù | 

ä çvä sayä m ä sa ca bhé tam enaà 

bhütvä  punaù saumya-vapur mahä tmä  ||50|| 

 

arjuna uvä ca 

då ñ ö vedaà mä nuñ aà rüpaà tava saumyaà janä rdana | 

idä né m asmi saàvå ttaù sa-cetä ù prakå tià gataù ||51|| 

 

çré -bhagavä n uvä ca 

sudurdarçam idaà rüpaà då ñ ö avä n asi yan mama | 

devä  apy asya rüpasya nityaà darçana-kä ìkñ iëaù ||52|| 

nä haà vedair na tapasä  na dä nena na cejyayä  | 

çakya evaà-vidho drañ ö uà då ñ ö avä n asi mä à yathä  ||53|| 

bhaktyä  tv ananyayä  çakya aham evaà-vidho’rjuna | 

jïä tuà drañ ö uà ca tattvena praveñ ö uà ca parantapa ||54|| 

mat-karma-kå n mat-paramo mad-bhaktaù saìga-varjitaù | 

nirvairaù sarva-bhüteñ u yaù sa mä m eti pä ëòava ||55|| 

 

iti çré -mahäbhärate çata-sähasrayäà saàhitäyäà vaiyäsikyäà bhé ñ ma-parvaëi  

çré mad-bhagavad-gé täsüpaniñ atsu brahma-vidyäyäà yoga-çästre çré -kå ñ ëärjuna-saàväde 

viçva-rüpa-yogo nämaikädaço’dhyäyaù || 

 —o)0(o— 

 

(12) 

atha dvä daço’dhyä yaù 

bhakti-yogaù 

 

arjuna uvä ca 

evaà satata-yuktä  ye bhaktä s tvä à paryupä sate | 

ye cä py akñ aram avyaktaà teñ ä à ke yoga-vittamä ù ||1|| 

çré -bhagavä n uvä ca 

mayy ä veçya mano ye mä à nitya-yuktä  upä sate | 

çraddhayä  parayopetä s te me yuktatamä  matä ù ||2|| 

ye tv akñ aram anirdeçyam avyaktaà paryupä sate | 

sarvatra-gam acintyaà ca küö astham acalaà dhruvam ||3|| 

saàniyamyendriya-grä maà sarvatra sama-buddhayaù | 

te prä pnuvanti mä m eva sarva-bhüta-hite ratä ù ||4|| 

kleço’dhikataras teñ ä m avyaktä sakta-cetasä m | 

avyaktä  hi gatir duùkhaà dehavadbhir avä pyate ||5|| 

ye tu sarvä ëi karmä ëi mayi saànyasya mat-parä ù | 

ananyenaiva yogena mä à dhyä yanta upä sate ||6|| 

teñ ä m ahaà samuddhartä  må tyu-saàsä ra-sä garä t | 
bhavä mi nacirä t pä rtha mayy ä veçita-cetasä m ||7|| 

mayy eva mana ä dhatsva mayi buddhià niveçaya | 

nivasiñ yasi mayy eva ata ürdhvaà na saàçayaù ||8|| 

atha cittaà samä dhä tuà na çaknoñ i mayi sthiram | 

abhyä sa-yogena tato mä m icchä ptuà dhanaàjaya ||9|| 

abhyä se’py asamartho’si mat-karma-paramo bhava | 

mad-artham api karmä ëi kurvan siddhim avä psyasi ||10|| 

athaitad apy açakto’si kartuà mad-yogam ä çritaù | 

sarva-karma-phala-tyä gaà tataù kuru yatä tmavä n ||11|| 

çreyo hi jïä nam  abhyä sä j  jïä nä d  dhyä naà viçiñ yate | 

dhyä nä t karma-phala-tyä gas tyä gä c chä ntir anantaram ||12|| 

adveñ ö ä  sarva-hütä nä à maitraù karuëa eva ca | 

nirmamo nirahaàkä raù sama-duùkha-sukhaù kñ amé  ||13|| 

saàtuñ ö aù satataà yogé  yatä tmä  då òha-niçcayaù | 

mayy arpita-mano-buddhir yo mad-bhaktaù sa me priyaù ||14|| 

yasmä n nodvijate loko lokä n nodvijate ca yaù | 

harñ ä marñ a-bhayodvegair mukto yaù sa ca me priyaù ||15|| 

anapekñ aù çucir dakñ a udä sé no gata-vyathaù | 

sarvä rambha-parityä gé  yo mad-bhaktaù sa me priyaù ||16|| 

yo na hå ñ yati na dveñ ö i na çocati na kä ìkñ ati | 

çubhä çubha-parityä gé  bhaktimä n yaù sa me priyaù ||17|| 

samaù çatrau ca mitre ca tathä  mä nä pamä nayoù | 

çé toñ ëa-sukha-duùkheñ u samaù saìga-vivarjitaù ||18|| 

tulya-nindä -stutir mauné  saàtuñ ö o yena kenacit | 

aniketaù sthira-matir bhaktimä n me priyo naraù ||19|| 

ye tu dharmyä må tam idaà yathoktaà paryupä sate | 

çraddadhä nä  mat-paramä  bhaktä s te’té va me priyä ù ||20|| 

 

iti çré -mahäbhärate çata-sähasrayäà saàhitäyäà vaiyäsikyäà bhé ñ ma-parvaëi  

çré mad-bhagavad-gé täsüpaniñ atsu brahma-vidyäyäà yoga-çästre çré -kå ñ ëärjuna-saàväde 

bhakti-yogo näma dvädaço’dhyäyaù || 

 —o)0(o— 

 

(13) 

atha trayodaço’dhyä yaù 

kñ etra-kñ etrajïa-yogaù 

 

çré -bhagavä n uvä ca 

idaà çaré raà kaunteya kñ etram ity abhidhé yate | 

etad yo vetti taà prä huù kñ etrajïa iti tadvidaù ||1|| 

kñ etrajïaà cä pi mä à viddhi sarva-kñ etreñ u bhä rata | 

kñ etra-kñ etrajïayor jïä naà yat taj jïä naà mataà mama ||2|| 

tat kñ etraà yac ca yä då k ca yad-vikä ri yataç ca yat | 

sa ca yo yat-prabhä vaç ca tat samä sena me çå ëu ||3|| 

å ñ ibhir bahudhä  gé taà chandobhir vividhaiù på thak | 

brahma-sütra-padaiç caiva hetumadbhir viniçcitaiù ||4|| 

mahä -bhütä ny ahaàkä ro buddhir avyaktam eva ca | 

indriyä ëi daçaikaà ca païca cendriya-gocarä ù ||5|| 

icchä  dveñ aù sukhaà duùkhaà saàghä taç cetanä  dhå tiù | 

etat kñ etraà samä sena sa-vikä ram udä hå tam ||6|| 

amä nitvam adambhitvam ahiàsä  kñ ä ntir ä rjavam | 

ä cä ryopä sanaà çaucaà sthairyam ä tma-vinigrahaù ||7|| 

indriyä rtheñ u vairä gyam anahaàkä ra eva ca | 

janma-må tyu-jarä -vyä dhi-duùkha-doñ ä nudarçanam ||8|| 

asaktir anabhiñ vaìgaù putra-dä ra-gå hä diñ u | 

nityaà ca sama-cittatvam iñ ö ä niñ ö opapattiñ u ||9|| 

mayi cä nanya-yogena bhaktir avyabhicä riëé  | 
vivikta-deça-sevitvam aratir jana-saàsadi ||10|| 

adhyä tma-jïä na-nityatvaà tattva-jïä nä rtha-darçanam | 

etaj jïä nam iti proktam ajïä naà yad ato’nyathä  ||11|| 

jïeyaà yat tat pravakñ yä mi yaj jïä tvä må tam açnute | 

anä dimat paraà brahma na sat tan nä sad ucyate ||12|| 

sarvataù pä ëi-pä daà tat sarvato’kñ i-çiro-mukham | 

sarvataù çrutimal loke sarvam ä vå tya tiñ ö hati ||13|| 

sarvendriya-guëä bhä saà sarvendriya-vivarjitam | 

asaktaà sarva-bhå c caiva nirguëaà guëa-bhoktå  ca ||14|| 

bahir antaç ca bhütä nä m acaraà caram eva ca | 

sükñ matvä t tad avijïeyaà düra-sthaà cä ntike ca tat ||15|| 

avibhaktaà ca bhüteñ u vibhaktam iva ca sthitam | 

bhüta-bhartå  ca taj jïeyaà grasiñ ëu prabhaviñ ëu ca ||16|| 

jyotiñ ä m api taj jyotis tamasaù param ucyate | 

jïä naà jïeyaà jïä na-gamyaà hå di sarvasya viñ ö hitam ||17|| 

iti kñ etraà tathä  jïä naà jïeyaà coktaà samä sataù | 

mad-bhakta etad vijïä ya mad-bhä vä yopapadyate ||18|| 

prakå tià puruñ aà caiva viddhy anä dé  ubhä v api | 

vikä rä àç ca guëä àç caiva viddhi prakå ti-saàbhavä n ||19|| 

kä rya-kä raëa-kartå tve hetuù prakå tir ucyate | 

puruñ aù sukha-duùkhä nä à bhoktå tve hetur ucyate ||20|| 

puruñ aù prakå ti-stho hi bhuìkte prakå tijä n guëä n | 

kä raëaà guëa-saìgo’sya sad-asad-yoni-janmasu ||21|| 

upadrañ ö ä numantä  ca bhartä  bhoktä  maheçvaraù | 

paramä tmeti cä py ukto dehe’smin puruñ aù paraù ||22|| 

ya evaà vetti puruñ aà prakå tià ca guëaiù saha | 

sarvathä  vartamä no’pi na sa bhüyo’bhijä yate ||23|| 

dhyä nenä tmani paçyanti ke cid ä tmä nam ä tmanä  | 

anye sä àkhyena yogena karma-yogena cä pare ||24|| 

anye tv evam ajä nantaù çrutvä nyebhya upä sate | 

te’pi cä titaranty eva må tyuà çruti-parä yaëä ù ||25|| 

yä vat saàjä yate kiàcit sattvaà sthä vara-jaìgamam | 

kñ etra-kñ etrajïa-saàyogä t tad viddhi bharatarñ abha ||26|| 

samaà sarveñ u bhüteñ u tiñ ö hantaà parameçvaram | 

vinaçyatsv avinaçyantaà yaù paçyati sa paçyati ||27|| 

samaà paçyan hi sarvatra samavasthitam é çvaram | 

na hinasty ä tmanä tmä naà tato yä ti parä à gatim ||28|| 

prakå tyaiva ca karmä ëi kriyamä ëä ni sarvaçaù | 

yaù paçyati tathä tmä nam akartä raà sa paçyati ||29|| 

yadä  bhüta-på thag-bhä vam ekastham anupaçyati | 

tata eva ca vistä raà brahma saàpadyate tadä  ||30|| 

anä ditvä n nirguëatvä t paramä tmä yam avyayaù | 

çaré ra-stho’pi kaunteya na karoti na lipyate ||31|| 

yathä  sarva-gataà saukñ myä d ä kä çaà nopalipyate | 

sarvaträ vasthito dehe tathä tmä  nopalipyate ||32|| 

yathä  prakä çayaty ekaù kå tsnaà lokam imaà raviù | 

kñ etraà kñ etré  tathä  kå tsnaà prakä çayati bhä rata ||33|| 

kñ etra-kñ etrajïayor evam antaraà jïä na-cakñ uñ ä   | 

bhüta-prakå ti-mokñ aà ca ye vidur yä nti te param ||34|| 

 

iti çré -mahäbhärate çata-sähasrayäà saàhitäyäà vaiyäsikyäà bhé ñ ma-parvaëi  

çré mad-bhagavad-gé täsüpaniñ atsu brahma-vidyäyäà yoga-çästre çré -kå ñ ëärjuna-saàväde  

kñ etra-kñ etrajïa-yogo näma trayodaço’dhyäyaù ||13|| 

 —o)0(o— 

 

(14) 

atha caturdaço’dhyä yaù 

guëa-traya-vibhä ga-yogaù 

 

çré -bhagavä n uvä ca 

paraà bhüyaù pravakñ yä mi jïä nä nä à jïä nam uttamam | 

yaj jïä tvä  munayaù sarve parä à siddhim ito gatä ù ||1|| 

idaà jïä nam upä çritya mama sä dharmyam ä gatä ù | 

sarge’pi nopajä yante pralaye na vyathanti ca ||2|| 

mama yonir mahad brahma tasmin garbhaà dadhä my aham | 

saàbhavaù sarva-bhütä nä à tato bhavati bhä rata ||3|| 

sarva-yoniñ u kaunteya mürtayaù saàbhavanti yä ù | 

tä sä à brahma mahad yonir ahaà bé ja-pradaù pitä  ||4|| 

sattvaà rajas tama iti guëä ù prakå ti-saàbhavä ù | 

nibadhnanti mahä -bä ho dehe dehinam avyayam ||5|| 

tatra sattvaà nirmalatvä t prakä çakam anä mayam | 

sukha-saìgena badhnä ti jïä na-saìgena cä nagha ||6|| 

rajo rä gä tmakaà viddhi tå ñ ëä saìga-samudbhavam | 

tan nibadhnä ti kaunteya karma-saìgena dehinam ||7|| 

tamas tv ajïä na-jaà viddhi mohanaà sarva-dehinä m | 

pramä dä lasya-nidrä bhis tan nibadhnä ti bhä rata ||8|| 

sattvaà sukhe saàjayati rajaù karmaëi bhä rata | 

jïä nam ä vå tya tu tamaù pramä de saàjayaty uta ||9|| 

rajas tamaç cä bhibhüya sattvaà bhavati bhä rata | 

rajaù sattvaà tamaç caiva tamaù sattvaà rajas tathä  ||10|| 

sarva-dvä reñ u dehe’smin prakä ça upajä yate | 

jïä naà yadä  tadä  vidyä d vivå ddhaà sattvam ity uta ||11|| 

lobhaù pravå ttir ä rambhaù karmaëä m açamaù spå hä  | 

rajasy etä ni jä yante vivå ddhe bharatarñ abha ||12|| 

aprakä ço’pravå ttiç ca pramä do moha eva ca | 

tamasy etä ni jä yante vivå ddhe kuru-nandana ||13|| 

yadä  sattve pravå ddhe tu pralayaà yä ti deha-bhå t | 

tadottama-vidä à lokä n amalä n pratipadyate ||14|| 

rajasi pralayaà gatvä  karma-saìgiñ u jä yate | 

tathä  pralé nas tamasi müòha-yoniñ u jä yate ||15|| 

karmaëaù sukå tasyä huù sä ttvikaà nirmalaà phalam | 

rajasas tu phalaà duùkham ajïä naà tamasaù phalam ||16|| 

sattvä t saàjä yate jïä naà rajaso lobha eva ca | 

pramä da-mohau tamaso bhavato’jïä nam eva ca ||17|| 

ürdhvaà gacchanti sattva-sthä  madhye tiñ ö hanti rä jasä ù | 

jaghanya-guëa-vå tta-sthä  adho gacchanti tä masä ù ||18|| 

nä nyaà guëebhyaù kartä raà yadä  drañ ö ä nupaçyati | 

guëebhyaç ca paraà vetti mad-bhä vaà so’dhigacchati ||19|| 

guëä n etä n até tya tré n dehé  deha-samudbhavä n | 

janma-må tyu-jarä -duùkhair vimukto’må tam açnute ||20|| 

 

arjuna uvä ca 

kair liìgais tré n guëä n etä n até to bhavati prabho | 

kim-ä cä raù kathaà caitä às tré n guëä n ativartate ||21|| 

 

çré -bhagavä n uvä ca 

prakä çaà ca pravå ttià ca moham eva ca pä ëòava | 

na dveñ ö i saàpravå ttä ni na nivå ttä ni kä ìkñ ati ||22|| 

udä sé navad ä sé no guëair yo na vicä lyate | 

guëä  vartanta ity eva yo’vatiñ ö hati neìgate ||23|| 

sama-duùkha-sukhaù svasthaù sama-loñ ö ä çma-kä ïcanaù | 

tulya-priyä priyo dhé ras tulya-nindä tma-saàstutiù ||24|| 

mä nä pamä nayos tulyas tulyo miträ ri-pakñ ayoù | 

sarvä rambha-parityä gé  guëä té taù sa ucyate ||25|| 

mä à ca yo’vyabhicä reëa bhakti-yogena sevate | 

sa guëä n samaté tyaitä n brahma-bhüyä ya kalpate ||26|| 

brahmaëo hi pratiñ ö hä ham amå tasyä vyayasya ca | 

çä çvatasya ca dharmasya sukhasyaikä ntikasya ca ||27|| 

 

iti çré -mahäbhärate çata-sähasrayäà saàhitäyäà vaiyäsikyäà bhé ñ ma-parvaëi  

çré mad-bhagavad-gé täsüpaniñ atsu brahma-vidyäyäà yoga-çästre çré -kå ñ ëärjuna-saàväde  

guëa-traya-vibhäga-yogo näma caturdaço’dhyäyaù || 

 —o)0(o— 

 

(15) 

atha païcadaço’dhyä yaù 

puruñ ottama-yogaù 

 

çré -bhagavä n uvä ca 

ürdhva-mülam adhaù-çä kham açvatthaà prä hur avyayam | 

chandä àsi yasya parëä ni yas taà veda sa vedavit ||1|| 

adhaç cordhvaà praså tä s tasya çä khä  

guëa-pravå ddhä  viñ aya-pravä lä ù | 

adhaç ca mülä ny anusaàtatä ni 

karmä nubandhé ni manuñ ya-loke ||2|| 

na rüpam asyeha tathopalabhyate 

nä nto na cä dir na ca saàpratiñ ö hä  | 

açvattham enaà su-virüòha-mülam 

asaìga-çastreëa då òhena chittvä  ||3|| 

tataù padaà tat-parimä rgitavyaà 

yasmin gatä  na nivartanti bhüyaù | 

tam eva cä dyaà puruñ aà prapadye 

yataù pravå ttiù praså tä  purä ëé  ||4|| 

nirmä na-mohä  jita-saìga-doñ ä  

adhyä tma-nityä  vinivå tta-kä mä ù | 

dvandvair vimuktä ù sukha-duùkha-saàjïair 

gacchanty amüòhä ù padam avyayaà tat ||5|| 

na tad bhä sayate süryo na çaçä ìko na pä vakaù | 

yad gatvä  na nivartante tad dhä ma paramaà mama ||6|| 

mamaivä àço jé va-loke jé va-bhütaù sanä tanaù | 

manaù-ñ añ ö hä né ndriyä ëi prakå ti-sthä ni karñ ati ||7|| 

çaré raà yad avä pnoti yac cä py utkrä maté çvaraù | 

gå hé tvaitä ni saàyä ti vä yur gandhä n ivä çayä t ||8|| 

çrotraà cakñ uù sparçanaà ca rasanaà ghrä ëam eva ca | 

adhiñ ö hä ya manaç cä yaà viñ ayä n upasevate ||9|| 

utkrä mantaà sthitaà vä pi bhuïjä naà vä  guëä nvitam | 

vimüòhä  nä nupaçyanti paçyanti jïä na-cakñ uñ aù ||10|| 

yatanto yoginaç cainaà paçyanty ä tmany avasthitam | 

yatanto’py akå tä tmä no nainaà paçyanty acetasaù ||11|| 

yad ä ditya-gataà tejo jagad bhä sayate’khilam | 

yac candramasi yac cä gnau tat tejo viddhi mä makam ||12|| 

gä m ä viçya ca bhütä ni dhä rayä my aham ojasä  | 

puñ ëä mi cauñ adhé ù sarvä ù somo bhütvä  rasä tmakaù ||13|| 

ahaà vaiçvä naro bhütvä  prä ëinä à deham ä çritaù | 

prä ëä pä na-samä yuktaù pacä my annaà catur-vidham ||14|| 

sarvasya cä haà hå di saàniviñ ö o 

mattaù små tir jïä nam apohanaà ca | 

vedaiç ca sarvair aham eva vedyo 

vedä nta-kå d veda-vid eva cä ham ||15|| 

dvä v imau puruñ au loke kñ araç cä kñ ara eva ca | 

kñ araù sarvä ëi bhütä ni küö astho’kñ ara ucyate ||16|| 

uttamaù puruñ as tv anyaù paramä tmety udä hå taù | 

yo loka-trayam ä viçya bibharty avyaya é çvaraù ||17|| 

yasmä t kñ aram até to’ham akñ arä d api cottamaù | 

ato’smi loke vede ca prathitaù puruñ ottamaù ||18|| 

yo mä m evam asaàmüòho jä nä ti puruñ ottamam | 

sa sarva-vid bhajati mä à sarva-bhä vena bhä rata ||19|| 

iti guhyatamaà çä stram idam uktaà mayä nagha | 

etad buddhvä  buddhimä n syä t kå ta-kå tyaç ca bhä rata ||20|| 

 

iti çré -mahäbhärate çata-sähasrayäà saàhitäyäà vaiyäsikyäà bhé ñ ma-parvaëi  

çré mad-bhagavad-gé täsüpaniñ atsu brahma-vidyäyäà yoga-çästre çré -kå ñ ëärjuna-saàväde  

puruñ ottama-yogo näma païcadaço’dhyäyaù || 

 —o)0(o— 

 

(16) 

atha ñ oòaço’dhyä yaù 

daivä sura-sampad-vibhä ga-yogaù 

 

çré -bhagavä n uvä ca 

abhayaà sattva-saàçuddhir jïä na-yoga-vyavasthitiù | 

dä naà damaç ca yajïaç ca svä dhyä yas tapa ä rjavam ||1|| 

ahiàsä  satyam akrodhas tyä gaù çä ntir apaiçunam | 

dayä  bhüteñ v aloluptvaà mä rdavaà hré r acä palam ||2|| 

tejaù kñ amä  dhå tiù çaucam adroho nä timä nitä  | 

bhavanti saàpadaà daivé m abhijä tasya bhä rata ||3|| 

dambho darpo’timä naç ca krodhaù pä ruñ yam eva ca | 

ajïä naà cä bhijä tasya pä rtha saàpadam ä suré m ||4|| 

daivé  saàpad vimokñ ä ya nibandhä yä suré  matä  | 

mä  çucaù saàpadaà daivé m abhijä to’si pä ëòava ||5|| 

dvau bhüta-sargau loke’smin daiva ä sura eva ca | 

daivo vistaraçaù prokta ä suraà pä rtha me çå ëu ||6|| 

pravå ttià ca nivå ttià ca janä  na vidur ä surä ù | 

na çaucaà nä pi cä cä ro na satyaà teñ u vidyate ||7|| 

asatyam apratiñ ö haà te jagad ä hur ané çvaram | 

aparaspara-saàbhütaà kim anyat kä ma-haitukam ||8|| 

etä à då ñ ö im avañ ö abhya nañ ö ä tmä no’lpa-buddhayaù | 

prabhavanty ugra-karmä ëaù kñ ayä ya jagato’hitä ù ||9|| 

kä mam ä çritya duñ püraà dambha-mä na-madä nvitä ù | 

mohä d gå hé tvä sad-grä hä n pravartante’çucivratä ù ||10|| 

cintä m aparimeyä à ca pralayä ntä m upä çritä ù | 

kä mopabhoga-paramä  etä vad iti niçcitä ù ||11|| 

ä çä -pä ça-çatair baddhä ù kä ma-krodha-parä yaëä ù | 

é hante kä ma-bhogä rtham anyä yenä rtha-saàcayä n ||12|| 

idam adya mayä  labdham idaà prä psye manoratham | 

idam asté dam api me bhaviñ yati punar dhanam ||13|| 

asau mayä  hataù çatrur haniñ ye cä parä n api | 

é çvaro’ham ahaà bhogé  siddho’haà balavä n sukhé  ||14|| 

ä òhyo’bhijanavä n asmi ko’nyo’sti sadå ço mayä  | 

yakñ ye dä syä mi modiñ ya ity ajïä na-vimohitä ù ||15|| 

aneka-citta-vibhrä ntä  moha-jä la-samä vå tä ù | 

prasaktä ù kä ma-bhogeñ u patanti narake’çucau ||16|| 

ä tma-saàbhä vitä ù stabdhä  dhana-mä na-madä nvitä ù | 

yajante nä ma-yajïais te dambhenä vidhi-pürvakam ||17|| 
ahaàkä raà balaà darpaà kä maà krodhaà ca saàçritä ù | 

mä m ä tma-para-deheñ u pradviñ anto’bhyasüyakä ù ||18|| 

tä n ahaà dviñ ataù krürä n saàsä reñ u narä dhamä n | 

kñ ipä my ajasram açubhä n ä suré ñ v eva yoniñ u ||19|| 

ä suré à yonim ä pannä  müòhä  janmani janmani | 

mä m aprä pyaiva kaunteya tato yä nty adhamä à gatim ||20|| 

tri-vidhaà narakasyedaà dvä raà nä çanam ä tmanaù | 

kä maù krodhas tathä  lobhas tasmä d etat trayaà tyajet ||21|| 

etair vimuktaù kaunteya tamo-dvä rais tribhir naraù | 

ä caraty ä tmanaù çreyas tato yä ti parä à gatim ||22|| 

yaù çä stra-vidhim utså jya vartate kä ma-kä rataù | 

na sa siddhim avä pnoti na sukhaà na parä à gatim ||23|| 

tasmä c chä straà pramä ëaà te kä ryä kä rya-vyavasthitau | 

jïä tvä  çä stra-vidhä noktaà karma kartum ihä rhasi ||24|| 

 

iti çré -mahäbhärate çata-sähasrayäà saàhitäyäà vaiyäsikyäà bhé ñ ma-parvaëi  

çré mad-bhagavad-gé täsüpaniñ atsu brahma-vidyäyäà yoga-çästre çré -kå ñ ëärjuna-saàväde  

daiväsura-sampad-vibhäga-yogo näma ñ oòaço’dhyäyaù || 

 —o)0(o— 

 

(17) 

atha saptadaço’dhyä yaù 

çraddhä -traya-vibhä ga-yogaù 

 

arjuna uvä ca 

ye çä stra-vidhim utså jya yajante çraddhayä nvitä ù | 

teñ ä à niñ ö hä  tu kä  kå ñ ëa sattvam ä ho rajas tamaù ||1|| 

 

çré -bhagavä n uvä ca 

tri-vidhä  bhavati çraddhä  dehinä à sä  svabhä vajä  | 

sä ttviké  rä jasé  caiva tä masé  ceti tä à çå ëu ||2|| 

sattvä nurüpä  sarvasya çraddhä  bhavati bhä rata | 

çraddhä mayo’yaà puruñ o yo yac-chraddhaù sa eva saù ||3|| 

yajante sä ttvikä  devä n yakñ a-rakñ ä àsi rä jasä ù | 

pretä n bhüta-gaëä àç cä nye yajante tä masä  janä ù ||4|| 

açä stra-vihitaà ghoraà tapyante ye tapo janä ù | 

dambhä haàkä ra-saàyuktä ù kä ma-rä ga-balä nvitä ù ||5|| 

karçayantaù çaré rasthaà bhüta-grä mam acetasaù | 

mä à caivä ntaù-çaré ra-sthaà tä n viddhy ä sura-niçcayä n ||6|| 

ä hä ras tv api sarvasya tri-vidho bhavati priyaù | 

yajïas tapas tathä  dä naà teñ ä à bhedam imaà çå ëu ||7|| 

ä yuù-sattva-balä rogya-sukha-pré ti-vivardhanä ù | 

rasyä ù snigdhä ù sthirä  hå dyä  ä hä rä ù sä ttvika-priyä ù ||8|| 

kaö v-amla-lavaëä tyuñ ëa-té kñ ëa-rükñ a-vidä hinaù | 

ä hä rä  rä jasasyeñ ö ä  duùkha-çokä maya-pradä ù ||9|| 

yä tayä maà gata-rasaà püti paryuñ itaà ca yat | 

ucchiñ ö am api cä medhyaà bhojanaà tä masa-priyam ||10|| 

aphalä kä ìkñ ibhir yajïo vidhi-då ñ ö o ya ijyate | 

yañ ö avyam eveti manaù samä dhä ya sa sä ttvikaù ||11|| 

abhisandhä ya tu phalaà dambhä rtham api caiva yat | 

ijyate bharata-çreñ ö ha taà yajïaà viddhi rä jasam ||12|| 
vidhi-hé nam aså ñ ö ä nnaà mantra-hé nam adakñ iëam | 

çraddhä -virahitaà yajïaà tä masaà paricakñ ate ||13|| 

deva-dvija-guru-prä jïa-püjanaà çaucam ä rjavam | 

brahmacaryam ahiàsä  ca çä ré raà tapa ucyate ||14|| 

anudvega-karaà vä kyaà satyaà priya-hitaà ca yat | 

svä dhyä yä bhyasanaà caiva vä ì-mayaà tapa ucyate ||15|| 

manaù-prasä daù saumyatvaà maunam ä tma-vinigrahaù | 

bhä va-saàçuddhir ity etat tapo mä nasam ucyate ||16|| 

çraddhayä  parayä  taptaà tapas tat tri-vidhaà naraiù | 

aphalä kä ìkñ ibhir yuktaiù sä ttvikaà paricakñ ate ||17|| 

satkä ra-mä na-püjä rthaà tapo dambhena caiva yat | 

kriyate tad iha proktaà rä jasaà calam adhruvam ||18|| 

müòha-grä heëä tmano yat pé òayä  kriyate tapaù | 

parasyotsä danä rthaà vä  tat tä masam udä hå tam ||19|| 

dä tavyam iti yad dä naà dé yate’nupakä riëe | 

deçe kä le ca pä tre ca tad dä naà sä ttvikaà små tam ||20|| 

yat tu pratyupakä rä rthaà phalam uddiçya vä  punaù | 

dé yate ca parikliñ ö aà tad dä naà rä jasaà små tam ||21|| 

adeça-kä le yad dä nam apä trebhyaç ca dé yate | 

asatkå tam avajïä taà tat tä masam udä hå tam ||22|| 

oà tat sad iti nirdeço brahmaëas tri-vidhaù små taù | 

brä hmaëä s tena vedä ç ca yajïä ç ca vihitä ù purä  ||23|| 

tasmä d om ity udä hå tya yajïa-dä na-tapaù-kriyä ù | 

pravartante vidhä noktä ù satataà brahma-vä dinä m ||24|| 

tad ity anabhisandhä ya phalaà yajïa-tapaù-kriyä ù | 

dä na-kriyä ç ca vividhä ù kriyante mokñ a-kä ìkñ ibhiù ||25|| 

sad-bhä ve sä dhu-bhä ve ca sad ity etat prayujyate | 

praçaste karmaëi tathä  sac-chabdaù pä rtha yujyate ||26|| 

yajïe tapasi dä ne ca sthitiù sad iti cocyate | 

karma caiva tad-arthé yaà sad ity evä bhidhé yate ||27|| 

açraddhayä  hutaà dattaà tapas taptaà kå taà ca yat | 

asad ity ucyate pä rtha na ca tat pretya no iha ||28|| 

 

iti çré -mahäbhärate çata-sähasrayäà saàhitäyäà vaiyäsikyäà bhé ñ ma-parvaëi  

çré mad-bhagavad-gé täsüpaniñ atsu brahma-vidyäyäà yoga-çästre çré -kå ñ ëärjuna-saàväde  

çraddhä-traya-vibhäga-yogo näma saptadaço’dhyäyaù || 

 

(18) 

athä ñ ö adaçamo’dhyä yaù 

mokñ a-sannyä sa-yogaù 

 

arjuna uvä ca 

saànyä sasya mahä -bä ho tattvam icchä mi veditum | 

tyä gasya ca hå ñ é keça på thak keçi-niñ üdana ||1|| 

çré -bhagavä n uvä ca | 

kä myä nä à karmaëä à nyä saà saànyä saà kavayo viduù | 

sarva-karma-phala-tyä gaà prä hus tyä gaà vicakñ aëä ù ||2|| 

tyä jyaà doñ avad ity eke karma prä hur mané ñ iëaù | 

yajïa-dä na-tapaù-karma na tyä jyam iti cä pare ||3|| 

niçcayaà çå ëu me tatra tyä ge bharata-sattama | 

tyä go hi puruñ a-vyä ghra tri-vidhaù saàpraké rtitaù ||4|| 

yajïa-dä na-tapaù-karma na tyä jyaà kä ryam eva tat | 

yajïo dä naà tapaç caiva pä vanä ni mané ñ iëä m ||5|| 

etä ny api tu karmä ëi saìgaà tyaktvä  phalä ni ca | 

kartavyä né ti me pä rtha niçcitaà matam uttamam ||6|| 

niyatasya tu saànyä saù karmaëo nopapadyate | 

mohä t tasya parityä gas tä masaù pariké rtitaù ||7|| 

duùkham ity eva yat karma kä ya-kleça-bhayä t tyajet | 

sa kå tvä  rä jasaà tyä gaà naiva tyä ga-phalaà labhet ||8|| 

kä ryam ity eva yat karma niyataà kriyate’rjuna | 

saìgaà tyaktvä  phalaà caiva sa tyä gaù sä ttviko mataù ||9|| 

na dveñ ö y akuçalaà karma kuçale nä nuñ ajjate | 

tyä gé  sattva-samä viñ ö o medhä vé  chinna-saàçayaù ||10|| 

na hi deha-bhå tä  çakyaà tyaktuà karmä ëy açeñ ataù | 

yas tu karma-phala-tyä gé  sa tyä gé ty abhidhé yate ||11|| 

aniñ ö am iñ ö aà miçraà ca tri-vidhaà karmaëaù phalam | 

bhavaty atyä ginä à pretya na tu saànyä sinä à kvacit ||12|| 

païcaitä ni mahä -bä ho kä raëä ni nibodha me | 

sä àkhye kå tä nte proktä ni siddhaye sarva-karmaëä m ||13|| 

adhiñ ö hä naà tathä  kartä  karaëaà ca på thag-vidham | 

vividhä ç ca på thak-ceñ ö ä  daivaà caivä tra païcamam ||14|| 

çaré ra-vä ì-manobhir yat karma prä rabhate naraù | 

nyä yyaà vä  viparé taà vä  païcaite tasya hetavaù ||15|| 

tatraivaà sati kartä ram ä tmä naà kevalaà tu yaù | 

paçyaty akå ta-buddhitvä n na sa paçyati durmatiù ||16|| 

yasya nä haàkå to bhä vo buddhir yasya na lipyate | 

hatvä pi sa imä n lokä n na hanti na nibadhyate ||17|| 

jïä naà jïeyaà parijïä tä  tri-vidhä  karma-codanä  | 

karaëaà karma karteti tri-vidhaù karma-saàgrahaù ||18|| 

jïä naà karma ca kartä  ca tridhaiva guëa-bhedataù | 

procyate guëa-saàkhyä ne yathä vac chå ëu tä ny api ||19|| 

sarva-bhüteñ u yenaikaà bhä vam avyayam é kñ ate | 

avibhaktaà vibhakteñ u taj jïä naà viddhi sä ttvikam ||20|| 

på thaktvena tu yaj jïä naà nä nä bhä vä n på thag-vidhä n | 

vetti sarveñ u bhüteñ u taj jïä naà viddhi rä jasam ||21|| 

yat tu kå tsnavad ekasmin kä rye saktam ahaitukam | 

atattvä rthavad alpaà ca tat tä masam udä hå tam ||22|| 

niyataà saìga-rahitam arä ga-dveñ ataù kå tam | 

aphala-prepsunä  karma yat tat sä ttvikam ucyate ||23|| 

yat tu kä mepsunä  karma sä haàkä reëa vä  punaù | 

kriyate bahulä yä saà tad rä jasam udä hå tam ||24|| 

anubandhaà kñ ayaà hiàsä m anapekñ ya ca pauruñ am | 

mohä d ä rabhyate karma yat tat tä masam ucyate ||25|| 

mukta-saìgo’nahaà-vä dé  dhå ty-utsä ha-samanvitaù | 

siddhy-asiddhyor nirvikä raù kartä  sä ttvika ucyate ||26|| 

rä gé  karma-phala-prepsur lubdho hiàsä tmako’çuciù | 

harñ a-çokä nvitaù kartä  rä jasaù pariké rtitaù ||27|| 

ayuktaù prä kå taù stabdhaù çaö ho naikå tiko’lasaù | 

viñ ä dé  dé rgha-sütré  ca kartä  tä masa ucyate ||28|| 

buddher bhedaà dhå teç caiva guëatas tri-vidhaà çå ëu | 

procyamä nam açeñ eëa på thaktvena dhanaàjaya ||29|| 

pravå ttià ca nivå ttià ca  kä ryä kä rye  bhayä bhaye  | 

bandhaà mokñ aà ca yä  vetti buddhiù sä  pä rtha sä ttviké  ||30|| 

yayä  dharmam adharmaà ca kä ryaà cä kä ryam eva ca | 

ayathä vat prajä nä ti buddhiù sä  pä rtha rä jasé  ||31|| 

adharmaà dharmam iti yä  manyate tamasä vå tä  | 

sarvä rthä n viparé tä àç ca buddhiù sä  pä rtha tä masé  ||32|| 

dhå tyä  yayä  dhä rayate manaù-prä ëendriya-kriyä ù | 

yogenä vyabhicä riëyä  dhå tiù sä  pä rtha sä ttviké  ||33|| 

yayä  tu dharma-kä mä rthä n dhå tyä  dhä rayate’rjuna | 

prasaìgena phalä kä ìkñ é  dhå tiù sä  pä rtha rä jasé  ||34|| 

yayä  svapnaà bhayaà çokaà viñ ä daà madam eva ca | 

na vimuïcati durmedhä  dhå tiù sä  pä rtha tä masé  ||35|| 

sukhaà tv idä né à tri-vidhaà çå ëu me bharatarñ abha | 

abhyä sä d ramate yatra duùkhä ntaà ca nigacchati ||36|| 

yat tadagre viñ am iva pariëä me’må topamam | 

tat sukhaà sä ttvikaà proktam ä tma-buddhi-prasä da-jam ||37|| 

viñ ayendriya-saàyogä d yat tadagre’må topamam | 

pariëä me viñ am iva tat sukhaà rä jasaà små tam ||38|| 

yad agre cä nubandhe ca sukhaà mohanam ä tmanaù | 

nidrä lasya-pramä dotthaà tat tä masam udä hå tam ||39|| 

na tad asti på thivyä à vä  divi deveñ u vä  punaù | 

sattvaà prakå ti-jair muktaà yad ebhiù syä t tribhir guëaiù ||40|| 

brä hmaëa-kñ atriya-viçä à çüdrä ëä à ca parantapa | 

karmä ëi pravibhaktä ni svabhä va-prabhavair guëaiù ||41|| 

çamo damas tapaù çaucaà kñ ä ntir ä rjavam eva ca | 

jïä naà vijïä nam ä stikyaà brahma-karma svabhä vajam ||42|| 

çauryaà tejo dhå tir dä kñ yaà yuddhe cä py apalä yanam | 

dä nam é çvara-bhä vaç ca kñ ä traà karma svabhä va-jam ||43|| 

kå ñ i-go-rakñ ya-vä ëijyaà vaiçya-karma svabhä va-jam | 

paricaryä tmakaà karma çüdrasyä pi svabhä va-jam ||44|| 

sve sve karmaëy abhirataù saàsiddhià labhate naraù | 

sva-karma-nirataù siddhià yathä  vindati tac chå ëu ||45|| 

yataù pravå ttir bhütä nä à yena sarvam idaà tatam | 

sva-karmaëä  tam abhyarcya siddhià vindati mä navaù ||46|| 

çreyä n sva-dharmo viguëaù para-dharmä t svanuñ ö hitä t | 

svabhä va-niyataà karma kurvan nä pnoti kilbiñ am ||47|| 

sahajaà karma kaunteya sa-doñ am api na tyajet | 

sarvä rambhä  hi doñ eëa dhümenä gnir ivä vå tä ù ||48|| 

asakta-buddhiù sarvatra jitä tmä  vigata-spå haù | 

naiñ karmya-siddhià paramä à saànyä senä dhigacchati ||49|| 

siddhià prä pto yathä  brahma tathä pnoti nibodha me | 

samä senaiva kaunteya niñ ö hä  jïä nasya yä  parä  ||50|| 

buddhyä  viçuddhayä  yukto dhå tyä tmä naà niyamya ca | 

çabdä dé n  viñ ayä às tyaktvä  rä ga-dveñ au vyudasya ca ||51|| 

vivikta-sevé  laghv-ä çé  yata-vä k-kä ya-mä nasaù | 

dhyä na-yoga-paro nityaà vairä gyaà samupä çritaù ||52|| 

ahaàkä raà balaà darpaà kä maà krodhaà parigraham | 

vimucya nirmamaù çä nto brahma-bhüyä ya kalpate ||53|| 

brahma-bhütaù prasannä tmä  na çocati na kä ìkñ ati | 

samaù sarveñ u bhüteñ u mad-bhaktià labhate parä m ||54|| 

bhaktyä  mä m abhijä nä ti yä vä n yaç cä smi tattvataù | 

tato mä à tattvato jïä tvä  viçate tad-anantaram ||55|| 

sarva-karmä ëy api sadä  kurvä ëo mad-vyapä çrayaù | 

mat-prasä dä d avä pnoti çä çvataà padam avyayam ||56|| 

cetasä  sarva-karmä ëi mayi saànyasya mat-paraù | 

buddhi-yogam upä çritya mac-cittaù satataà bhava ||57|| 

mac-cittaù sarva-durgä ëi mat-prasä dä t tariñ yasi | 

atha cet tvam ahaàkä rä n na çroñ yasi vinaìkñ yasi ||58|| 

yad ahaàkä ram ä çritya na yotsya iti manyase | 

mithyaiñ a vyavasä yas te prakå tis tvä à niyokñ yati ||59|| 

svabhä va-jena kaunteya nibaddhaù svena karmaëä  | 

kartuà necchasi yan mohä t kariñ yasy avaço’pi tat ||60|| 

é çvaraù sarva-bhütä nä à hå d-deçe’rjuna tiñ ö hati | 

bhrä mayan sarva-bhütä ni yanträ rüòhä ni mä yayä  ||61|| 

tam eva çaraëaà gaccha sarva-bhä vena bhä rata | 

tat-prasä dä t parä à çä ntià sthä naà prä psyasi çä çvatam ||62|| 

iti te jïä nam ä khyä taà guhyä d guhyataraà mayä  | 
vimå çyaitad açeñ eëa yathecchasi tathä  kuru ||63|| 

sarva-guhyatamaà bhüyaù çå ëu me paramaà vacaù | 

iñ ö o’si me då òham iti tato vakñ yä mi te hitam ||64|| 

man-manä  bhava mad-bhakto mad-yä jé  mä à namaskuru | 

mä m evaiñ yasi satyaà te pratijä ne priyo’si me ||65|| 

sarva-dharmä n parityajya mä m ekaà çaraëaà vraja | 

ahaà tvä  sarva-pä pebhyo mokñ ayiñ yä mi mä  çucaù ||66|| 

idaà te nä tapaskä ya nä bhaktä ya kadä cana | 

na cä çuçrüñ ave vä cyaà na ca mä à yo’bhyasüyati ||67|| 

ya idaà paramaà guhyaà mad-bhakteñ v abhidhä syati | 

bhaktià mayi parä à kå tvä  mä m evaiñ yaty asaàçayaù ||68|| 

na ca tasmä n manuñ yeñ u kaçcin me priya-kå ttamaù | 

bhavitä  na ca me tasmä d anyaù priyataro bhuvi ||69|| 

adhyeñ yate ca ya imaà dharmyaà saàvä dam ä vayoù | 

jïä na-yajïena tenä ham iñ ö aù syä m iti me matiù ||70|| 

çraddhä vä n anasüyaç ca çå ëuyä d api yo naraù | 

so’pi muktaù çubhä n lokä n prä pnuyä t puëya-karmaëä m ||71|| 

kaccid etac chrutaà pä rtha tvayaikä greëa cetasä  | 

kaccid ajïä na-saàmohaù pranañ ö as te dhanaàjaya ||72|| 

 

arjuna uvä ca 

nañ ö o mohaù små tir labdhä  tvat-prasä dä n mayä cyuta | 

sthito’smi gata-sandehaù kariñ ye vacanaà tava ||73|| 

 

saàjaya uvä ca 

ity ahaà vä sudevasya pä rthasya ca mahä tmanaù | 

saàvä dam imam açrauñ am adbhutaà romaharñ aëam ||74|| 

vyä sa-prasä dä c chrutavä n etad guhyam ahaà param | 

yogaà yogeçvarä t kå ñ ëä t sä kñ ä t kathayataù svayam ||75|| 

rä jan saàsmå tya saàsmå tya saàvä dam imam adbhutam | 

keçavä rjunayoù puëyaà hå ñ yä mi ca muhur muhuù ||76|| 

tac ca saàsmå tya saàsmå tya rüpam atyadbhutaà hareù | 

vismayo me mahä n rä jan hå ñ yä mi ca punaù punaù ||77|| 

yatra yogeçvaraù kå ñ ëo yatra pä rtho dhanurdharaù | 

tatra çré r vijayo bhütir dhruvä  né tir matir mama ||78|| 

 

iti çré -mahäbhärate çata-sähasrayäà saàhitäyäà vaiyäsikyäà bhé ñ ma-parvaëi  

çré mad-bhagavad-gé täsüpaniñ atsu brahma-vidyäyäà yoga-çästre çré -kå ñ ëärjuna-saàväde  

mokñ a-saànyäsa-yogo nämäñ ö ädaço’dhyäyaù ||18|| 

 

iti çré mad-bhagavad-gé tä  samä ptä  

 

atha  gé tä -mä hä tmyam 

 

gé tä-çästram idaà puëyaà yaù paö het prayataù pumän | 

viñ ëoù padam aväpnoti bhaya-çokädi-varjitaù ||1|| 

gé tädhyayana-çé lasya präëäyäma-parasya ca | 

naiva santi hi päpäni pürva-janma-kå täni ||2|| 

mala-nirmocanaà puàsäà jala-snänaà dine dine | 

sakå d-gé tämbhasi snänaà saàsära-mala-näçanam ||3|| 

gé tä sugé tä kartavyä kim anyaiù çästra-vistaraiù | 

yä svayaà padmanäbhasya mukha-padmäd viniùså tä ||4|| 

bhäratämå ta-sarvasvaà viñ ëor vakträd viniùså tam | 

gé tä-gaìgodakaà pé tvä punar-janma na vidyate ||5|| 

sarvopaniñ ado gävo dogdhä gopäla-nandanaù | 

pärtho vatsaù sudhé r bhoktä dugdhaà gé tämå taà mahat ||6|| 

 

ekaà çästraà devaké -putra-gé tam 

eko devo devaké -putra eva | 

eko mantras tasya nämäni yäni 

karmäpy ekaà tasya devasya sevä ||7|| 

 

iti gé tä-mähätmyam |