Osiem symptomów grupowego myślenia

Janis określił grupowe myślenie jako sposób myślenia członków bardzo spójnej grupy, polegający na 

tak   silnym   dążeniu   do   jednomyślności,   że   niweluje   ono   motywację   do   własnych, 

alternatywnych opinii na dany temat.

Zidentyfikował osiem symptomów, których pojawienie się oznacza, że w grupie zaistniał syndrom 

grupowego myślenia:

1. Iluzja wszechmocności

Członkowie   grupy   są   przekonani,   iż   nie   może   stać   się   nic   złego.   Przesadnie   wierzą   w 

umiejętności własnej współpracowników oraz w możliwość zrealizowania wszystkich zamierzeń. 

Iluzja ta tworzy poczucie skrajnego optymizmu i skłania do podejmowania krańcowego ryzyka.

2. Wiara w wewnętrzną moralność grupy

Powoduje ona, iż członkowie grupy lekceważą etyczne i moralne konsekwencje podejmowania 

decyzji.   Wiara  w mądrość   grupy  skłania  do traktowania  zgodności  członków jako  głównego 

kryterium osądu moralnego oraz skuteczności podjętej decyzji.

3. Zbiorowe racjonalizacje

Członkowie grupy pomijają wszelkie ostrzeżenia, które mogłyby prowadzić grupę do ponownego 

rozpatrywania przypuszczeń. Grupa stara się więc podjąć decyzję jak najszybciej, lekceważąc 

przy tym ostrzeżenia i wątpliwości.

4. Stereotypowy wizerunek przeciwników

Pojawia się stereotypowy sposób oceny grup zewnętrznych oraz ich przywódców. Ocenia się ich 

jako wrogów, z którymi nie należy wchodzić w jakiekolwiek układy lub prowadzić negocjacji, 

albo też ocenia się ich jako zbyt  głupich czy słabych, by mogli przeciwstawić się celom lub 

planom. Dehumanizacja wrogiej grupy pozwala na usprawiedliwienie podjętych przeciwko niej 

kroków i jawnej wrogości.

5. Presja na odszczepieńców

Jest   to   bezpośredni   nacisk   na   każdego   członka   grupy,   który   przeciwstawia   się   zbiorowym 

opiniom. Daje się mu do zrozumienia, że sprzeciw oznacza brak lojalności. W grupie panuje 

ogólne zalecenie, aby unikać krytyki postanowień w celu uniknięcia starć pomiędzy członkami 

grupy.   Stosowanie   się   do   tej   normy   sprzyja   poczuciu   zbiorowej   siły   oraz   eliminuje   groźbę 

obniżenia samooceny członków grupy, których sądy mogłyby zostać skrytykowane.

6. Autocenzura

Członkowie   grupy   wywierają   na   samych   siebie   presję   spowodowaną   chęcią   osiągnięcia 

porozumienia.   Presja   ta   hamuje   ekspresję   własnych   przekonań   czy  też   obaw   w   stosunku  do 

podejmowanej decyzji.

7. Strażnicy myśli

Są   to   członkowie   grupy,   których   zadaniem   jest   ochrona   grupy   przed   „niepoprawnym 

myśleniem”.   Hamują   oni   dopływ   niepomyślnych   informacji,   sprzeciwiają   się   ponownemu 

rozpatrywaniu podjętej decyzji lub dalszemu badaniu przyjętych założeń. 

8. Iluzja jednomyślności

Rezultatem tego i poprzednich symptomów jest pojawienie się sądów konformistycznych – z 

punktu   widzenia   większości.   Dodatkowo   traktuje   się   milczenie   jako   zgodę   na   podejmowaną 

decyzję. Członkowie grupy są zobligowani przyjmować grupowe decyzje bez wątpliwości czy 

niezadowolenia.

Warunki zaistnienia syndromu grupowego myślenia

1.

Im   większa   spójność   grupy   podejmującej   decyzję,   tym   większa   szansa   pojawienia   się 

syndromu grupowego myślenia.  Spójność grupy jest wynikiem pozytywnego wartościowania 

grupy przez jej członków oraz ich chęci przynależności do tej grupy. Gdy spójność grupy jest 

wysoka,   wszyscy   członkowie   grupy   czują   wzajemne   przywiązanie,   solidarność   i   pozytywne 

odczucia towarzyszące spotkaniom i rozwiązywaniu wspólnych zadań w grupie.

2.

Sytuacja silnego napięcia i zagrożenia.  Związana jest ona głównie z koniecznością podjęcia 

bardzo ważnej i trudnej decyzji.  Na ogół sytuacje decyzyjne,  w których    występuje  grupowe 

myślenie, są trudne ze względu na doniosłe konsekwencje. Zadania decyzyjne charakteryzują się 

brakiem   dostatecznej   ilości   informacji   wyjściowych   oraz   trudnościami   w   przewidzeniu 

negatywnych skutków podjętej decyzji. Zazwyczaj podejmowanie ważnej decyzji następuje pod 

presją czasu.

3.

Elementem   wzbudzającym   na   pięcie   jest   trudność   w   podjęciu   decyzji   związana   z   brakiem 

doradców. Im wyższy szczebel decyzyjne, tym mniejsza możliwość odwołania się o pomoc czy 

radę,  a na szczeblach  najwyższych  możliwość  taka   w  ogóle  nie  istnieje.  Brak  możliwości 

kontaktu z ekspertem powoduje, że grupa staje się jedynym punktem odniesienia dla jej członków.

4.

Objawy   syndromu   grupowego   myślenia   mogą   pojawić   się   również,   gdy   grupa   posiada 

dominującego przywódcę, który jest silny i charyzmatyczny. Używa on swojej władzy i wpływu 

do określenia własnego stanowiska i przekonania innych do niego 

Charakterystyczne zachowania dominującego przywódcy to:

-

przedstawianie swojego zdania na początku dyskusji,

-

pokazywanie, że nie ma możliwości wpływu na jego decyzję,

-

krytykowanie poglądów innych,

-

wyrażanie niezadowolenia wobec krytyki swoich poglądów,

-

narzucanie swojej opinii,

-

niesłuchanie opinii innych na temat dyskusji,

-

stwarzanie określonych preferencji na samym początku dyskusji.

Zapobieganie syndromowi grupowego myślenia

1.

Każdy   członek   grupy   powinien   być   nakłaniany   przez   lidera   do   krytycznej   oceny 

proponowanych   rozwiązań.   Przywódca   powinien   zachęcać   do   swobodnego   wyrażania 

poglądów, nie krytykować i nie demonstrować swojej opinii na początku dyskusji.

2.

Wyznaczają   grupie   zadanie   przywódca   nie   powinien   stwarzać   żadnych   preferencji   i   nie 

określać   z   góry   oczekiwań.  Bezstronność   lidera   daje   członkom   grupy   szansę   zasięgania 

wszechstronnych   informacji   i   bezstronnego   rozpatrzenia   różnych   możliwości   rozwiązania 

problemu.

3.

Należy   tworzyć   kilka   niezależnych   grup   podejmujących   decyzje   oraz   grupy   oceniające 

istniejący   problem.  Każda   z   grup   powinna   pracować   z   innym   przywódcą.   Należy   również 

wyznaczyć   zakres   odpowiedzialności   każdej   z   grup   i   rolę   każdego   członka   grupy,   z 

podkreśleniem, że przede wszystkim oczekuje się lojalności wobec organizacji jako całości, nie 

zaś wobec grupy.

4.

Każdy   członek   grupy,   który   ma   jakiekolwiek   wątpliwości   co   do   działań   i   decyzji 

podejmowanych przez grupę powinien przedyskutować to z zaufanymi współpracownikami 

w swojej własnej jednostce organizacyjnej. Zakłada się tu, iż współpracownicy ci są osobami o 

różnorodnych   doświadczeniach,   kompetencjach   i   punktach   widzenia,   co   pozwala   oczekiwać 

niezależnej krytyki i świeżych sposobów rozwiązań.

5.

Na każde spotkanie grupy rozważającej określony problem  powinni być zapraszani niezależni 

eksperci, których zadaniem jest zachęcanie członków grupy do wymiany punktu widzenia. Owi 

eksperci   i   doradcy   powinni   umieć   szybko   analizować   nowe   pomysły   oraz   wskazywać   słabe 

punkty omawianych koncepcji, a także łatwo werbalizować swoje  wątpliwości. Powinni również 

być wrażliwi na kwestie moralne.

6.

Na każdym spotkaniu grupy, przeznaczonym na ocenę przedstawianych pomysłów, przynajmniej 

jednemu z członków grupy powinno się przypisać rolę adwokata diabła. Lider musi zadbać o to, 

by wszyscy mieli świadomość, że niezależnie od tego, co ów adwokat powie i zrobi, wszystkie 

jego wątpliwości i uwagi muszą  być  poddane dyskusji. Aby uniknąć niechęci w stosunku do 

osoby będącej adwokatem diabła, rola ta powinna podlegać rotacji.

7.

Po osiągnięciu wstępnej zgody na najlepszy wybór, grupa decydentów powinna odbyć „spotkanie 

drugiej szansy”,  na którym każdy członek grupy miałby okazję wyrażenia istniejących jeszcze 

wątpliwości i wtórnych przemyśleń problemu, zanim dokonany zostanie ostateczny wybór.