Analiza Dokumentów
Analiza Dokumentów
Dokumenty
Dokument w znaczeniu kryminalistycznym
– każdy
przedmiot z treścią utrwaloną różnymi metodami.
Treść – słowo pisane, cyfry rysunki itp.
Audiodokument
– taśma magnetofonowa, taśma
filmowa
Dokument komputerowy
1960 r.
– na 100 dokumentów 75 to dokument
ręcznie pisany, 1967 r. – 55/100
Zakres badań dokumentów
Identyfikacja podłoża i środków kryjących
Identyfikacja osób na podstawie pisma
ręcznego
Identyfikacja podpisów i osób fałszujących
podpisy
Określenie, czy dokument jest podrobiony, czy
przerobiony
Identyfikacja maszyn do pisania
Ustalenie marek maszyn
Zakres badań dokumentów
Identyfikacja pieczątek
Identyfikacja dokumentów kopiowanych i
powielanych
Identyfikacja druków
Identyfikacja urządzeń do drukowania
Identyfikacja papierów wartościowych
Ustalenie wieku dokumentów
Autorstwo - wykonawstwo
W badaniach odróżnia się autorstwo i
wykonawstwo
Zadaniem kryminalistyki jest
zidentyfikowanie wykonawcy lub środka
użytego do sporządzenia dokumentu,
ustalenie autorstwa następuje potem
Badania fizyko-chemiczne: identyfikacja
materiału kryjącego i podłoża dokumentu
Papier
Papier
– najczęstszy rodzaj podłoża
Rodzaje papierów: drukowy, do pisania,
pakowy itp.
O klasie papieru decyduje rodzaj i udział
procentowy surowców włóknistych
Gramatura
– ciężar 1m2 wyrażony w
gramach (PN
– 5 odmian: bibułka, bibuła,
papier, karton, tektura)
Papier naturalny
Papier naturalny
– wytworzony
z naturalnych włókien
roślinnych (do 80% składu).
Wypełniacze (talk, kaolin, łupki)
Wybielacze
Kleje
Barwniki
Zanieczyszczenia
Papier syntetyczny
Papier syntetyczny
– polimery
termoplastyczne: polietylen, polipropylen
Rozwój produkcji papierów syntetycznych –
okres II Wojny Światowej
Trzy zasadnicze grupy papierów
syntetycznych:
papier z syntetycznej pulpy
papier z syntetycznych włókien ciągłych
papier z syntetycznej folii
Papier dokumentowy
Najważniejsze cech papieru
dokumentowego:
struktura włóknista
kapilarność zapewniająca szybkie
wsiąkanie środków kryjących
(barwniki, pigmenty z atramentów,
tuszy i past długopisowych)
wiązanie się ich z włóknami papieru
Powierzchnia papieru
Dziewięć rodzajów powierzchni papieru:
Szorstka
Matowa
Jednostronnie gładka (satynowa)
Gładzona (dla tektury)
Prążkowana
Groszkowana
Marszczona
Lekko marszczona
Struktura wewnętrzna
papieru
Badania przy pomocy UV
Analiza czynników:
Skład włóknisty
Własności fizyczne
Własności wytrzymałościowe
Własności chemiczne
Cechy specjalne
Własności fizyczne
Własności uwarunkowane strukturą i
wymiarami
: grubość, gramatura, ciężar
objętościowy, gładkość, porowatość
Zachowanie się w stosunku do cieczy,
gazów
: przepuszczalność powietrza, wody i
pary wodnej, tłuszczu, zwilżalność, stopień
zaklejenia, chłonność wody i tłuszczów,
stałość wymiarów po nawilżeniu i
wysuszeniu
Własności fizyczne
Własności optyczne
: barwa, odcień,
przenikalność światła, połysk, rodzaj
powierzchni
Własności termoelektryczne
:
przewodnictwo prądu elektrycznego,
odporność na przebicie, pojemność i
przewodnictwo cieplne
Własności wytrzymałościowe
i chemiczne
Własności wytrzymałościowe
:
Sztywność,
Twardość
Odporność na zerwanie, przedarcie, zginanie
Własności chemiczne
: wypełniacze, środki
zaklejające, barwniki, zanieczyszczenia,
pH
papieru i wyciągu wodnego, skład popiołu,
rodzaj i zawartość kleju
(IR, wyznaczenie
składu pierwiastkowego - ASA)
Cechy specjalne
Własności charakterystyczne
tylko dla pewnych rodzajów
dokumentów
Stopień spergaminowania dla
papierów pergaminowych
Odporność na starzenie dla
papierów mapowych
Zabezpieczenia papieru
Ułatwienie wykrycia fałszerstwa
: papier
specjalny zaopatrzony w znaki
bezpieczeństwa, podobne do znaków
wodnych: włókna fluoryzujące, papier z
liniami fluoryzującymi, nadruki
fluoryzujące, arkusze barwione
powierzchniowo (analiza UV).
Specjalne papiery
(KL 60200 i KL 62150
EBD) podłoża dobrze chłonące tusze,
atrament - wydrapywania wybarwienia
łatwe do wykrycia
Badanie papieru
Testy nieniszczące
Obserwacja koloru, grubości, znaków wodnych,
analiza gładkości lub szorstkości i rodzaju
odgłosu (szelestu) podczas jego poruszania
Badania fluorescencji (różne substancje
fluoryzują na różnych długościach fal w zakresie
200-400 nm. Fale > 700 nm (promieniowanie
podczerwieni) do rozróżniania papierów
Promieniowanie RTG
Badania papieru
Wprowadzenie do produkcji nowych
składników pozwala oszacować jego wiek i
wykryć podrobienie starych, antycznych
dokumentów
Regularne zmienianie składników znaków
wodnych
Testy niszczące
: analiza fragmentu
nieuszkadzająca treści dokumentu – analiza
składników papieru
Materiały kryjące
Atrament
– roztwór barwnika naturalnego lub
syntetycznego w odpowiednim rozpuszczalniku
(woda destylowana, spirytus) z dodatkiem
składnika nadającego konsystencję (gliceryna,
guma arabska) i środka konserwującego (fenol,
formalina)
Podział
: żelazo-garbnikowe (oznaczone
symbolem niebiesko-czarne) i barwnikowe
(oznaczone jako niebieskie, zielone, czerwone,
fioletowe)
Atrament ścieralny
Atrament ścieralny
w kolorach:
czarnym, niebieskim, czerwonym
–
stosowany w specjalnych piórach.
Łatwa usuwalność – duża lepkość, nie
przenika między włókna papieru.
Atrament stosowany po 1979 roku.
Materiały kryjące
Pasty długopisowe
- mieszaniny
żywicy syntetycznej i barwników
rozpuszczone w lotnym
rozpuszczalniku)
Tonery
- zabarwione
drobnoziarniste polimery
wykazujące właściwości
elektrostatyczne)
Ołówki
Badania identyfikacyjne
Trzy rodzaje metod:
Metody fizyczne
Metody fizyko-chemiczne
Metody chemiczne
Metody fizyczne i fizyko-
chemiczne
Fizyczne: Optyczne
– nie niszczą dokumentu,
mają ograniczone możliwości – są to głównie
oględziny mikroskopowe, pozwalają ustalić kilka
cech środka kryjącego pisma np.:
intensywność barwy
skala odcieni danej barwy
stopień przeniknięcia atramentu w głąb papieru lub
przebicia na drugą stronę
Metody fizyko-chemiczne
– badania przy użyciu
spektrometru podczerwieni
Metody chemiczne
Analiza chromatograficzna atramentów
Chromatografia bibułowa
Chromatografia cienkowarstwowa
Elektroforeza kapilarna
Analiza laserowa
– laser argono-jonowy –
przydatność lasera w określaniu kolejności
nałożenia linii krzyżujących się, w wykrywaniu
tekstów wytartych, usuniętych podpisów na kartach
kredytowych, porównywanie atramentów,
ujawnianie treści pokrytych korektorem
Ołówki
W zależności od składu chemicznego wyróżnia się:
ołówki grafitowe (czarne) oraz barwne, ołówki
zwykłe, ołówki kopiowe (atramentowe - mają pręcik
grafitowy zawierający m.in. rozpuszczalne w
wodzie barwniki organiczne, kaolin, talk).
W promieniowaniu UV można odróżnić pismo
wykonane ołówkiem rysunkowym od pisma
wykonanego ołówkiem kopiowym
Badanie pisma wykonanego ołówkami –
odczynniki chemiczne dające określone reakcje w
zależności od rodzaju barwnika
Atrament niewidoczny
Metody konwencjonalne i metoda ESDA
– powszechnie stosowana w analizie
pisma wgłębionego
Analiza pisma
Badania identyfikacyjne
– porównawcze
Próbka porównawcza:
pismo
bezwpływowe, które można uzyskać w
urzędach
próbka pisma na żądanie - obarczona różnym
stanem psychicznym sprawcy
pismo wykonane tą samą ręką
Analiza pisma
Metoda kaligraficzna
– porównywanie
kształtu liter w oderwaniu od siebie
Metoda opisowa lub sygnalityczna
– analiza
zespołu liter i ich wzajemnych związków
Metoda grafometryczna
– pomiar różnych
elementów pisma, analiza wartości
względnych np. wzajemny stosunek
poszczególnych elementów, jak wysokość
liter do ich szerokości
Odtwarzanie pisma
zniekształconego
Trzy metody ujawnianie zamazanego tekstu:
Metoda nie niszcząca – zastosowanie fotografii w świetle
przechodzącym
Usunięcie korektora za pomocą odczynników – acetonu,
(niszczy dokument, musi poprzedzić ją fotografia)
Użycie substancji powodującej przeźroczystość papieru
– substancją tą działa się na miejsca zamazania od
strony przeciwnej, ujawniony tekst to odbitka lustrzana,
fotografia umożliwia odczytanie wprost
Odtwarzanie pisma
zniekształconego
Zalanie pisma płynami – usunięcie materiału
kryjącego i odtworzenie kształtu rękopisu – metoda
sensybilizacji, zastosowanie ultradźwięków i
fotografia w promieniach podczerwonych
Stosowanie luminescencji w podczerwieni
–
występuje często nawet jeśli na dokumencie po
starciu chemicznym lub mechanicznym pozostają
nikłe ślady atramentu
Lasery same bądź w połączeniu z chromatografią
cienkowarstwową (laser argonowy lub miedziowy)
Odtwarzanie i identyfikacja
dokumentów zamoczonych
Zależy od:
rodzaju środka kryjącego
gatunku papieru
czasu zanurzenia w wodzie (zmywalne atramenty
barwnikowe ulegają całkowitemu zniszczeniu)
Metoda zamrożenia i dehydratacji (komora
próżniowa, zamarznięty materiał łagodnie się
podgrzewa
– woda wyparowuje bezpośrednio ze
stanu zamarzniętego)
Banknoty
Specjalna technika produkcji, materiał i środki
podlegają reglamentacji
Badanie banknotów:
sposób fałszerstwa
papier (gramatura, odcień, grubość)
strona przednia
– awers (portrety, napisy, sposób
wykonania numeracji, błędy graficzne)
strona odwrotna
– rewers (tło zadrukowanej części
banknotu, kontrast rysunków)
znak wodny
Monety
Ustalenie technika fałszerstwa ( metoda
odlewnicza czy tłoczenie)
waga,
kolor metalu
skład chemiczny metalu
nieprawidłowość w moletowaniu (karbowaniu
otoku)
porowatość powierzchni
niewłaściwy dźwięk
Wiek dokumentu
Klasyczna metoda chemicznego określenia wieku
dokumentu na podstawie badań Mezgera, Ralla i
Hessa (1933 rok) ograniczona bo
przemieszczenie chlorków i siarczanów jest
uzależnione składu chemicznego atramentów i
rodzaju papieru.
Stosowana gdy dwa kwestionowane co do wieku
teksty były napisane tym samym atramentem i na
tym samym podłożu, a dokumenty były
przechowywane w identyczny sposób.
Wiek dokumentów
Badanie rowków powstałych od silnego
naciskania środków pisarskich – z
biegiem czasu rowki stają się bardziej
płytkie.
Wiek dokumentu po wieku
ekstrahowanych z nich tuszów.