plik

Metodyka prac inwentaryzacyjnych w ramach projektu

„Inwentaryzacja kluczowych gatunków ptaków polskich Karpat

oraz stworzenie systemu ich monitorowania i ochrony”

3.1 GRUPA A – GATUNKI LEŚNE ŚREDNIEJ WIELKOŚCI

Opracowanie: Rafał Bobrek, Tomasz Wilk. Uwag udzielili również: Przemysław Chylarecki, Łukasz
Kajtoch, Grzegorz Neubauer, Damian Nowak oraz Zespół Obserwatorów Projektu Ptaki Karpat.

Kluczowe gatunki liczone na powierzchni



jarząbek Bonasa bonasia



sóweczka Glaucidium passerinum



dzięcioł białogrzbiety Dendrocopos leucotos



dzięcioł trójpalczasty Picoides tridactylus



dzięcioł zielonosiwy Picus canus



drozd obrożny Turdus torquatus



muchołówka białoszyja Ficedula albicollis



muchołówka mała Ficedula parva

+ WSZYSTKIE pozostałe gatunki ptaków.

Losowanie powierzchni próbnych

Ramkę  losowania  stanowią  wszystkie  powierzchnie  2x2  km,  położone  w  co  najmniej  80  %  w
granicach  polskich  Karpat,  których  lesistość  wynosi  ponad  70  %  (grupa  I)  lub  31-60  %  (grupa  II)
– łącznie 2310 powierzchni. Z pierwszej grupy losowano 80 % powierzchni w danym roku, a z grupy
drugiej  –  20  %  powierzchni.  Ponadto,  wszystkie  te  kwadraty  2x2  km  (2310)  zaklasyfikowano  pod
względem  fizycznogeograficznym  do  Pogórzy  lub  Gór  (wg  Kondrackiego).  Powierzchnie  przecięte
granicą klasyfikowano do tej jednostki, która zajmuje większą cześć danego kwadratu 2x2 km. Łącznie
w  ramach  projektu  objętych  liczeniami  zostanie  ok.  300-400  takich  powierzchni,  z  czego  75%
zlokalizowanych  będzie  w  paśmie  Gór,  a  25%  w  paśmie  Pogórzy.

Liczby powierzchni w

poszczególnych warstwach losowania przedstawia tab. 1

Tabela 1. Liczba powierzchni 2x2 km w polskich Karpatach (ramka losowania). Wzięto pod uwagę tylko powierzchnie co
najmniej w 80 % leżące w ww. obszarze.

Pogórza

Góry

Suma

31-60 % lesistości

485

650

1135

> 70 % lesistości

191

984

1175

Suma

676

1634

2310

W pojedynczym sezonie inwentaryzacją objętych będzie 80 kwadratów 2x2 km, losowanych spośród
wymienionych w tab. 1. Liczbę losowanych odcinków w poszczególnych warstwach przedstawia tab.
2.

Tabela 2. Liczba powierzchni 2x2 km, losowana do inwentaryzacji w pojedynczym sezonie.

Pogórza

Góry

Suma

31-60 % lesistości

> 70 % lesistości

Suma

Wielkość powierzchni

4 km

(kwadrat 2x2 km)

Rodzaj liczenia

Transekt punktowy. Na powierzchni ptaki rejestrowane/wabione są na 9 punktach rozlokowanych
co 650 m, dodatkowo ptaki rejestrowane są na trasie przejścia pomiędzy punktami.

Liczba kontroli

4 (odstęp między kolejnymi kontrolami - min. 10 dni)

Terminy kontroli (+ gatunki aktywnie wabione podczas kontroli)

1. kontrola: 25.03 – 10.04

(dzięcioł trójpalczasty/dzięcioł białogrzbiety)

2. kontrola: 11.04 – 24.04

(sóweczka/dzięcioł zielonosiwy)

3. kontrola: 25.04 – 05.05

(dzięcioł trójpalczasty/jarząbek/dzięcioł białogrzbiety)

4. kontrola: 10.05 – 25.05

Z  reguły  na  pogórzach  kontrole  powinny  odbywać  się  wcześniej,  a  więc  na  początku  zakresu
podanego dla poszczególnych kontroli. Natomiast kontrole w pasie gór, szczególnie wysoko w górach
odbywać  się  powinny  raczej  później,  pod  koniec  podanego  zakresu.  Powyższe  terminy  mogą  być
wyjątkowo  także  dopasowywane  do  warunków  fenologicznych  w  poszczególnych  latach.  Jeśli
w  danym  roku  wcześniej/później  niż  zwykle  rozpoczął  się  sezon  wegetacyjny,  to  możliwe  jest
odpowiednie dopasowanie terminów poszczególnych liczeń. O ewentualnym przesunięciu terminów
w danym roku obserwatorzy zostaną wyraźnie poinformowani przed sezonem.

Pora prowadzenia kontroli

Wszystkie kontrole są wczesnoranne – optymalnie powinny odbywać się od wschodu słońca do godz.
11:00  (12:00).  Całkowity  czas  kontroli  w  warunkach  górskich  wynosić  będzie  ok.  5-6  h:  ok.  2  h
nasłuchu w  punktach oraz  ok. 3-3,5  h podczas przemarszu między punktami. Oznacza to, że  należy
rozpocząć  kontrolę  możliwie  jak  najwcześniej  -  optymalnie  ok.  6:00,  choć  szczególnie  na
powierzchniach  wysoko  w  górach  będzie  to  trudne.  Należy  jednak  dążyć  do  tego,  żeby  całą
powierzchnię skontrolować w okresie wysokiej aktywności ptaków.

Przygotowania przed kontrolą

Przed  przeprowadzeniem  kontroli  terenowej  wymagane  jest  zapoznanie  się    topografią  terenu,
w  celu  optymalnego  zaplanowania  trasy  przejścia  oraz  lokalizacji  punktów  liczenia.  Z  powierzchnią
należy zapoznać się przy pomocy dostępnych map oraz portali GIS-owych (Geoportal, GoogleEarth).
Pamiętaj  także  o  wgraniu  do  odbiornika  GPS-a  odpowiednich  map  oraz  współrzędnych  punktów
nasłuchu.

Przebieg kontroli

Powierzchnia próbna to kwadrat 2x2 km. W ramach każdego z kwadratów wyznaczonych jest
9 punktów nasłuchu. Trasa przemarszu obserwatora przechodzi przez wszystkie punkty nasłuchu
(punkty P1-P9, ryc. 1) i obejmuje dodatkowo ok. 7 km trasy pomiędzy punktami (odcinki transektowe

zaznaczone  żółtymi  strzałkami,  ryc.  1).  Zaznaczony  przebieg  trasy  przejścia  jest  tylko  propozycją
i  może  być  modyfikowany  przez  obserwatora  w  zależności  od  potrzeb  i  warunków  terenowych.
Warunkiem  jest  tylko,  by  trasa  zawsze  obejmowała  wszystkie  9  punktów  nasłuchu.  Należy  się  też
starać, by nie różniła się ona pomiędzy poszczególnymi kontrolami.

Ryc.  1.  Powierzchnia  inwentaryzacyjna  2x2  km  przeznaczona  do  liczeń  średniej  wielkości  ptaków  leśnych.  Na  żółto
zaznaczona  jest  „idealna”  trasa  przejścia  oraz  rozkład  punktów  nasłuchu.  Zauważ,  że  numeracja  punktów  nasłuchu  jest
rosnąca  od  punktu  zlokalizowanego  w  lewym,  górnym  rogu  kwadratu.  Jeśli  więc  będziesz  zaczynał  kontrolę  od  punktu  w
prawym dolnym rogu kwadratu, to zaczynasz ją od punktu nr 9 (a nie nr 1!).

Ustalenie rzeczywistej trasy kontroli i lokalizacji punktów nasłuchowych
Powyższy schemat prezentuje „powierzchnię idealną”. Rozmieszczenia zarówno punktów jak i trasy
przejścia między nimi, będzie  niekiedy wymagało w  trudnych górskich warunkach  dostosowania  do
warunków  terenowych.  Trasa  przejścia  powinna  być  dopasowana  do  lokalnych  warunków
topograficznych – powinna więc biec wzdłuż poziomic i/lub wykorzystywać istniejące ścieżki, tak aby
przejście  było  jak  najmniej  męczące,  a  trasa  powinna  omijać  strome,  niebezpieczne  fragmenty
górskich stoków. Jednocześnie  punkty nasłuchowe  powinny być  zlokalizowane w  pewnej odległości
(min. 100 m.) od potoków, które mogą zagłuszać odzywające się ptaki, oraz od często uczęszczanych
ścieżek (np. szlaków turystycznych), na których warunki siedliskowe niekiedy różnią się od pozostałej
części lasu, co może wpływać na reprezentatywność wyników.
Obserwator podczas pierwszej kontroli powinien tak dopasować trasę przejścia i lokalizację punktów
nasłuchowych, żeby:
a. zapewnić sobie bezpieczeństwo w trudnym górskim terenie,
b. zapewnić, żeby lokalizacja trasy i punktów była jak najbardziej zbliżona do „idealnej”,
c. zapewnić, by trasa przejścia była łatwa do powtórzenia w kolejnych kontrolach,
d. zapewnić, by trasa zawsze obejmowała wszystkie 9 punktów nasłuchu,

e. zapewnić możliwie jak najlepszą wykrywalność poszczególnych gatunków.

Podczas  pierwszej  kontroli  obserwator  kieruje  się  na  kolejne,  z  góry  zadane  punkty  nasłuchu,  wg
współrzędnych  zapisanych  w  GPS  oraz  mapy.  Jeśli  nie  jest  możliwe  wykonanie  nasłuchu  na  z  góry
zdefiniowanym  punkcie  „idealnym”,  to  obserwator  wybiera  miejsce  w  pobliżu,  gdzie  taki  nasłuch
(i/lub  stymulacja  głosowa)  może  być  prowadzony,  pamiętając,  że  optymalna  odległość  punktów
nasłuchowych od siebie, to w przybliżeniu ok. 650 m. Podobnie na mapie zaznaczamy także przebieg
trasy  przejścia  między  punktami  (ryc.  2).  Lokalizacja  „rzeczywistych”  punktów  nasłuchowych
zapisywana jest przy pomocy urządzenia GPS, oraz zaznaczana na mapie.
W  sytuacji,  gdy  któryś  z  punktów  wypadnie  na  terenie  otwartym  (nieleśnym),  nie  należy  „na  siłę”
modyfikować jego lokalizacji, tak by znalazł się on w lesie (chyba, że wiąże się to z jego nieznacznym
przesunięciem – d o 100 m). W takiej sytuacji należy wykonać normalne liczenie w siedlisku otwartym
(rezygnując  jednakże  z  aktywnego  wabienia,  jeśli  najbliższy  teren  leśny  jest  zbyt  odległy,  by
stymulacja głosowa miała sens).
Podczas  pierwszej  kontroli  obserwator  zapisuje  współrzędne  „rzeczywistego”  punktu  w  urządzeniu
GPS, oraz opisuje na mapie punkty charakterystyczne, po których można będzie trafić do tego punktu
w  trakcie  kolejnych  kontroli.  Zalecane  jest  także,  aby  zaznaczyć  w  jakiś  sposób  miejsce  nasłuchu
–  w  lesie  można  powiesić  kolorową  wstążkę  na  pniu  drzewa.    Czas  potrzebny  na  wykonanie  tych
czynności nie jest wliczany do czasu nasłuchu.
Trasa przejścia powinna się zaczynać co drugie liczenie z przeciwległego końca, aby nie powodować
błędu  systematycznego  związanego  z  prowadzeniem  nasłuchów  na  niektórych  punktach  zawsze
w  późniejszych  godzinach,  w  czasie  zmniejszonej  aktywności  ptaków.  Kolejna  kontrola  powinna
rozpoczynać się więc od punktu na którym skończyliśmy poprzednią wizytę na powierzchni.
Zauważ,  że  punkty  nasłuchu  numerowane  są  zawsze  rosnąco,  począwszy  od  lewego,  górnego
narożnika  kwadratu.  Należy  przestrzegać  tego  systemu  numeracji  –  jest  on  stały,  mimo  że  liczenie
może rozpoczynać się z innych punktów (niekoniecznie punktu nr 1).

Ryc. 2. Przykładowa powierzchnia liczeń 2x2 km. Na żółto zaznaczona jest trasa przejścia oraz rozkład punktów nasłuchu na
powierzchni „idealnej”, na czerwono zaznaczony jest układ „rzeczywisty”, dostosowany do warunków terenowych
i siedliskowych.

Opis stanu siedlisk w punktach
Podczas jednej z kontroli na powierzchni obserwator powinien wypełnić Kartę Stanu Siedlisk (KSS) na
poszczególnych punktach. W karcie tej umieszczane są podstawowe informacje dotyczące struktury
i stanu zachowania siedlisk na punkcie. Czas potrzebny na wypełnienie KSS na 1 punkcie (ok. 2 min)
nie powinien być wliczany do czasu nasłuchu/wabienia na punkcie. Uwaga! KSS dla siedliska leśnego
i  nieleśnego  są  różne,  dlatego  jeśli  choć  jeden  z  punktów  zlokalizowaliśmy  na  terenie  otwartym,
należy dla niego wypełnić KSS przeznaczoną dla siedlisk nieleśnych!

Liczenie ptaków na punkcie
Po  dojściu  do  punktu  obserwator  rozpoczyna  10  (15)  minutowy  nasłuch,  w  trakcie  którego
zapisywane  w  formularzu  terenowym  są  wszystkie  słyszane  i  widziane  gatunki  ptaków.  Łącznie
w sezonie obserwator odwiedza powierzchnię 4-krotnie. Przebieg poszczególnych kontroli nie różni
się między sobą, oprócz zestawu gatunków, które obserwator aktywnie wabi. Przebieg nasłuchu na
poszczególnych  punktach  przedstawiony  jest  szczegółowo  w  Ramce  1.  Bardzo  istotne  jest,  by  dla
każdego punktu zapisać, który z gatunków był na nim aktywnie wabiony (lub zaznaczyć, że wabiono
dwa).  W  przypadku  tych  gatunków,  zaznaczamy  dodatkowo  na  formularzu  fakt,  że  dany  osobnik
został  wykryty  jeszcze  przed  rozpoczęciem  stymulacji  głosowej  –  przy  kodzie  gatunkowym  należy
dopisać  wtedy  spont.  (np.  PU

spont.

)

Nie dotyczy to oczywiście gatunków dla których nie stosuje się

stymulacji.

Ramka 1. Przebieg liczenia na punktach, w trakcie kontroli powierzchni inwentaryzacyjnej 2x2 km.

1. kontrola: 25.03 – 10.04 (dzięcioł trójpalczasty/dzięcioł białogrzbiety)

10 minut: 5 min. nasłuch – 2 min. wabienie werblowaniem PT/DL* – 1 min. nasłuchu – 1 min.
wabienie głosem kontaktowym PT/DL* – 1 min. nasłuchu.

* Jeśli punkt zlokalizowany jest w litym drzewostanie borowym używamy głosu dzięcioła trójpalczastego, jeśli
punkt  zlokalizowany  jest  w  litym  drzewostanie  liściastym  używamy  do  wabienia  głosu  dzięcioła
białogrzbietego.  Jeśli  punkt  zlokalizowany  jest  w  drzewostanie  mieszanym,  wabimy  kolejno  głosami  obu
gatunków  (wg  tego  samego  schematu,  co  powyżej,  ale  najpierw  DL).  Czas  spędzany  na  punkcie  wydłuża  się
wtedy o dodatkowe 5 min. –> razem 15 min.

2. kontrola: 11.04 – 24.04 (sóweczka/dzięcioł zielonosiwy)

10 minut: 5 min. nasłuch – 2 min. wabienie głosem GP/PU* – 1 min. nasłuchu – 1 min. wabienie
głosem wabienie głosem GP/PU* – 1 min. nasłuchu.

*  Jeśli  punkt  zlokalizowany  jest  w  litym  drzewostanie  borowym  używamy  głosu  sóweczki,  jeśli  punkt
zlokalizowany jest  w  litym drzewostanie  liściastym używamy do wabienia  głosu  dzięcioła zielonosiwego. Jeśli
punkt zlokalizowany jest w drzewostanie mieszanym, wabimy kolejno głosami obu gatunków (wg tego samego
schematu, co powyżej, ale najpierw GP). Czas spędzany na punkcie wydłuża się wtedy o dodatkowe 5 min.  –>
razem 15 min.

3. kontrola: 25.04 – 05.05 (dzięcioł trójpalczasty/jarząbek/dzięcioł białogrzbiety)

10 minut: 5 min. nasłuch – 2 min. wabienie werblowaniem PT/DL* lub głosem TB* – 1 min. nasłuchu
– 1 min. wabienie głosem kontaktowym PT/DL* lub głosem TB* – 1 min. nasłuchu.

* Jeśli punkt zlokalizowany jest w litym drzewostanie borowym używamy głosu dzięcioła trójpalczastego, jeśli
punkt  zlokalizowany  jest  w  litym  drzewostanie  liściastym  używamy  do  wabienia  głosu  dzięcioła
białogrzbietego.  Jeśli  punkt  zlokalizowany  jest  w  drzewostanie  mieszanym,  wabimy  kolejno  głosem  jarząbka
oraz  dzięcioła  trójpalczastego  (wg  tego  samego  schematu,  co  powyżej,  ale  najpierw  TB).  Czas  spędzany  na
punkcie wydłuża się wtedy o dodatkowe 5 min. –> razem 15 min.

4 kontrola: 10.05 – 25.05

10 min. nasłuchu (w szczególności FA i FP w drzewostanach liściastych, oraz TQ w drzewostanach
borowych).

Obserwator w trakcie nasłuchu stoi w punkcie, nie przemieszczając się. Należy zachowywać się cicho,
szczególnie podczas liczenia na którym wabi się jarząbka. Nie należy opuszczać punktu podczas
nasłuchu, by podejść do nierozpoznanego osobnika w celu jego dokładnej identyfikacji, gdyż zaburza
to czas nasłuchu i wydłuża przebywanie na punkcie. Jednakże wszystkie ptaki nierozpoznane należy
skrupulatnie notować na formularzu, stosując jako kod gatunkowy symbol X.
Podczas pobytu na punkcie notowane są WSZYSTKIE słyszane i widziane gatunki ptaków (a więc nie
tylko te aktywnie wabione!).

Stwierdzenia ptaków w punktach zapisywane są w 4 pasach odległości

– okręgach o promieniu:

A) 0-25 m,
B) 25-50 m,
C) 50-100 m,
D) ponad 100 m.

Oddzielnie traktowane są ptaki stwierdzone w locie – na formularzu terenowym zapisujemy je
stosując symbol strzałki (patrz ryc. 3 i Załącznik I).

Na  formularzach  kontroli  terenowej  notowane  powinny  być  następujące  informacje:  gatunek,
liczebność,  płeć,  wiek,  zachowanie,  informacje  ważne  z  punktu  widzenia  określenia  lęgowości
(np.  śpiew,  zajęte  gniazdo),  a  w  przypadku  gatunków  aktywnie  wabionych  także,  czy  został  on
wykryty przed rozpoczęciem wabienia (należy wtedy dopisać spont. obok kodu gatunkowego), czy już
po  jego  rozpoczęciu.  Poszczególne  gatunki  w  formularzach  powinny  być  zapisywane  przy  użyciu
powszechnie  przyjętych  kodów  nazw  gatunkowych,  stosowanych  m.in.  w  metodzie  kartograficznej
i Monitoringu Pospolitych Ptaków Lęgowych (Załącznik III niniejszego dokumentu).

Ryc. 3 Przykładowy zapis w formularzu terenowym dla powierzchni 2x2 km. Pojedyncza strona formularza służy do zapisu
obserwacji z jednego punktu i jednego odcinka trasy przejścia pomiędzy dwoma punktami.

W tej części
formularza
zapisujemy ptaki
stwierdzone w
punkcie nasłuchu.
Ptaki zapisywane są
w czterech o pasach
odległości od
obserwatora: do 25
m, 25-50 m, 50-100
m i powyżej 100 m

W tej tabeli zapisujemy
ptaki stwierdzone na
trasie przejścia pomiędzy
dwoma punktami
nasłuchu. Dla każdego
stwierdzonego gatunku
notujemy najwyższe
kryterium lęgowości.

Liczenie ptaków podczas przemieszczania się pomiędzy punktami

Podczas  przemieszczania  się  pomiędzy  punktami  obserwator  także  notuje  stwierdzenia  ptaków,
jednakże  nie  wykonuje  standardowego  liczenia,  a  jedynie  notuje  obecność  WSZYSTKICH
stwierdzonych gatunków i określa dla każdego z nich (gatunku, nie osobnika) najwyższe stwierdzone
kryterium lęgowości (wg Załącznika II), stwierdzone na danym odcinku trasy przejścia (czyli pomiędzy
dwoma punktami). W formularzu kontroli terenowej dane te (kod gatunkowy i kryterium lęgowości)
notowane  są  w  specjalnie  do  tego  przeznaczonej  tabeli  (ryc.  3).  Podczas  pierwszej  kontroli  odcinki
trasy przejścia należy ponumerować (koniecznie także na mapie!) i tej raz przyjętej numeracji należy
się trzymać na wszystkich kontrolach. Odcinkowi nadajemy taki numer, jak numer punktu, do którego
„dochodzi”. Przy czym odcinek od ostatniego punktu do granicy kwadratu powinien otrzymać numer
0.

Podsumowanie wyników

Po wykonaniu wszystkich czterech kontroli obserwator podsumowuje wyniki, wypełniając formularz
zbiorczy dla powierzchni 2x2 km. W formularzu tym należy wymienić wszystkie stwierdzone podczas
liczeń gatunki, podając dla każdego najwyższe stwierdzone kryterium lęgowości, odpowiadającą mu
kategorię  gniazdowania  (wg  Załącznika  II),  oraz  szacunkową  liczebność  (liczbę  par  lub  samców),
pamiętając,  że  wszystkie  informacje  odnoszą  się  do  całej  powierzchni  2x2  km  oraz  zarówno  do
obserwacji  z  punktów,  jak  i  z  odcinków  trasy  przejścia  pomiędzy  punktami.  Mimo,  iż  oszacowania
liczebności dla gatunków pospolitych i licznych będą obarczone dużym (i nieznanym) błędem, także
dla  tych  gatunków  należy  je  zapisać,  starając  się  ekstrapolować  wyniki  z  liczeń  na  punktach
i z trasy przejścia na całe 4 km

Informacje dodatkowe

Konieczne wyposażenie obserwatora:



lornetka,



naładowany telefon komórkowy,



odtwarzacz z wgranymi głosami do wabienia i odpowiednio silnym głośnikiem,



zapas baterii (do wszystkich urządzeń!),



odbiornik GPS (współrzędne w formacie: stopnieº minuty’ sekundy, dziesiąte/setne’’),



aparat fotograficzny - wskazany obiektyw o długiej ogniskowej,



instrukcja i zapas formularzy terenowych,



mapy,



zapas przyborów do pisania,



odpowiednie obuwie i odzież,



prowiant (kontrola jest długotrwała i wymaga sporo energii).

Bezpieczeństwo
Podczas prowadzenia badań terenowych w trudnym, górskim terenie obserwatorzy muszą zapewnić
sobie bezpieczeństwo. Organizatorzy badań terenowych nie ponoszą odpowiedzialności za
ewentualne wypadki. Aby zminimalizować prawdopodobieństwo wypadku:



nie prowadź obserwacji w miejscach, w których wyjątkowo wysokie jest ryzyko wypadkowe,

np. strome zbocza górskie, rumowiska, obszary lawinowe. Jeśli powierzchnia
inwentaryzacyjna obejmuje miejsce o wysokim ryzyku wypadkowym, możesz zmodyfikować
trasę przejścia, tak aby omijała ona niebezpieczny obszar lub zrezygnować z liczenia
(powiadom o tym fakcie organizatora!).



przed kontrolą terenową powiadom kogoś, gdzie dokładnie wybierasz się w teren,

szczególnie jeśli prowadzisz obserwacje samotnie, w trudnym terenie.



upewnij się, że masz ze sobą naładowany telefon komórkowy.



wpisz do swojego telefonu numery alarmowe (pogotowie ratunkowe – 999; ogólny numer

alarmowy – 112; GOPR – 601 100 300)



sugerujemy zabieranie ze sobą zestawu pierwszej pomocy, szczególnie w przypadku

prowadzenia badań w odległych, trudno dostępnych obszarach.

Produkt liczeń i formularze do odesłania
„Produktem” liczeń na powierzchni 2x2 km są:



cztery formularze terenowe z poszczególnych kontroli (w tym jedna mapa z naniesionymi

rzeczywistymi punktami liczeń, oraz trasą przejścia i numeracją odcinków),



formularz zbiorczy z powierzchni 2x2 km,



jedna lub dwie Karty Stanu Siedlisk (KSS) – dla siedlisk leśnych + ew. nieleśnych,

Kserokopie wszystkich wymienionych materiałów należy odesłać po zakończeniu liczeń
w nieprzekraczalnym terminie do 31 sierpnia na adres Małopolskiego Biura OTOP, ul. Zyblikiewicza
10/1a, 31-029 Kraków.

Oprócz tego obserwator wprowadza wyniki liczeń ze swojej powierzchni 2x2 km poprzez
elektroniczny formularz dedykowany tym liczeniom, udostępniony na stronie

www.ptakikarpat.pl

w nieprzekraczalnym terminie do 31 sierpnia.

Bibliografia

Bibby C., Jones M., Marsden S. 2000. Expedition Field Techniques. Bird Surveys. BirdLife

International, Cambridge.

Buckland, S.T., Anderson, D.R., Burnham, K.P. i Laake, J.L. 1993. Distance Sampling: Estimating

Abundance of Biological Populations. Chapman and Hall, London. ss. 446.

Chylarecki P., Sikora A., Cenian Z. (red.) 2009. Monitoring ptaków lęgowych. Poradnik metodyczny

dotyczący gatunków chronionych Dyrektywą Ptasią. GIOŚ, Warszawa.

Gromadzki M. (red.) 2004. Ptaki. Poradniki ochrony siedlisk i gatunków Natura 2000 – podręcznik

metodyczny. Ministerstwo Środowiska, Warszawa. T. 7 (część I), ss. 314. T. 8 (część II),
ss. 447.

Jakubiec Z. 2003. Skróty łacińskich nazw ptaków oraz niektóre oznaczenia wykorzystywane

w badaniach terenowych. Notatki Ornitologiczne 44 (2): 121-126.

Mikusek R. (red.) 2005. Metody badań i ochrony sów. Fundacja Wspierania Inicjatyw Ekologicznych,

Kraków.

Sikora A., Rohde Z., Gromadzki M., Neubauer G., Chylarecki P. (red.) 2007. Atlas rozmieszczenia

ptaków lęgowych Polski 1985-2004. Bogucki Wyd. Nauk., Poznań. ss. 639.

Załącznik I
Symbole zapisu stwierdzeń ptaków na formularzach (na przykładzie dzięcioła zielonosiwego)

PU -  dzięcioł zielonosiwy, płeć nieustalona

PU ♂  - samiec dz. zielonosiwego

PU  - samica dz. zielonosiwego

PU   - para dz. zielonosiwych

2 PU – 2 osobniki

PU         – zachowanie godowe: głos godowy, śpiew, lot tokowy

PU         – niedokładnie zlokalizowany głos godowy, śpiew

PU X PU – zachowania agresywne dwóch osobników, np. walka, odganianie

*  PU  –  „gwiazdka”  dokładnie  lokalizująca  gniazdo  danego  gatunku  (koniecznie  należy  dołączyć
krótki  opis  sytuacji  –  zapisać  odpowiednie  kryterium  lęgowości,  określić,  czy  gniazdo  zajęte,  czy
stare itp.)

PU - - - - PU – jednocześnie widziane różne ptaki,

PU      - - -       PU       – jednocześnie stwierdzone 2 różne osobniki śpiewające

PU- -------I – przemieszczenie o zlokalizowanym zakończeniu lotu (zaznaczonym kreską)

--- PU-- osobnik przelatujący

PU juv. – ptak młodociany, tegoroczny

PU rodz. – rodzina (dorosłe + pull/podloty)

PU pok. – ptak z pokarmem,

PU z. – zaniepokojony ptak dorosły

spont. – dopisek stosowany wraz z powyższymi symbolami dla zaznaczenia osobnika wykrytego
przed rozpoczęciem stymulacji głosowej (stosowany wyłącznie dla gatunków aktywnie wabionych!)

Załącznik II
Wykaz stosowanych kryteriów lęgowości/zachowań i odpowiadających im kategorii gniazdowania
(wg Sikora i in. 2007, zmienione).

Zachowanie/kryterium lęgowości

Symbol

Kategoria

Obserwacja/stwierdzenie gatunku

Brak (D)

Ptak młodociany

JUV

Pojedyncze ptaki obserwowane w siedlisku lęgowym

Gniazdowanie

możliwe (A)

Jednorazowa obserwacja śpiewającego lub odbywającego loty godowe
samca

Obserwacja rodziny (jeden ptak lub para) z lotnymi młodymi

Para ptaków obserwowana w siedlisku lęgowym

Gniazdowanie

prawdopodobne

(B)

Śpiewający lub odbywający loty godowe samiec stwierdzony co najmniej
przez 2 dni w tym samym miejscu (zajęte terytorium) lub równoczesne
stwierdzenie wielu samców w siedlisku lęgowym danego gatunku

Kopulacja, toki

Odwiedzanie miejsca nadającego się na gniazdo

Głosy niepokoju sugerujące bliskość gniazda lub piskląt

Plama lęgowa (u ptaka trzymanego w ręku)

Budowa gniazda lub drążenie dziupli

Odwodzenie od gniazda lub młodych (udawanie rannego)

UDA

Gniazdowanie

pewne (C)

Gniazdo nowe lub skorupy jaj z danego roku

GNS

Gniazdo wysiadywane

WYS

Ptaki z pokarmem dla młodych lub odchodami piskląt

POD

Gniazdo z jajami

JAJ

Gniazdo z pisklętami

PIS

Młode zagniazdowniki nielotne lub słabo lotne albo podloty
gniazdowników poza gniazdem

MŁO