background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

 

 

 
 

 

MINISTERSTWO EDUKACJI 

            NARODOWEJ 

 

 
 
 
 

Adam Sabiniok 
 
 
 
 
 
 

Wykonywanie naprawy układów hamulcowych 
723[04].Z2.04 

 
 
 

 
 
Poradnik dla nauczyciela 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Wydawca  

Instytut Technologii Eksploatacji – Państwowy Instytut Badawczy 
Radom 2007 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 
 

1

Recenzenci: 
mgr inŜ. Ireneusz Kulczyk 
mgr Leszek Ludwikowski 
 
 
 
Opracowanie redakcyjne: 

mgr inŜ. Adam Sabiniok 
 
 
 
Konsultacja: 

mgr inŜ. Gabriela Poloczek 

 

 
 
 

 
 

 

 

 
 
Poradnik  stanowi  obudowę  dydaktyczną  programu  jednostki  modułowej  723[04].Z2.04 
Wykonywanie  naprawy  układów  hamulcowych,  zawartego  w  modułowym  programie 
nauczania dla zawodu mechanik pojazdów samochodowych. 
 

 
 

 

 

 

 

 
 
 
 
 
 
 

 

 

 

Wydawca 

Instytut Technologii Eksploatacji – Państwowy Instytut Badawczy, Radom  2007

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 
 

2

SPIS TREŚCI 

 
 

1.  Wprowadzenie 

2.  Wymagania wstępne 

3.  Cele kształcenia 

4.  Przykładowe scenariusze zajęć 

5.  Ćwiczenia 

11 

5.1.  Rodzaje, budowa i zasada działania hydraulicznych i mechanicznych 

układów uruchamiania hamulców 

 

11 

5.1.1.  Ćwiczenia 

11 

5.2.  Rodzaje, budowa i zasada działania pneumatycznych oraz 

pneumatyczno-hydraulicznych układów uruchamiania hamulców 

 

14 

5.2.1.  Ćwiczenia 

14 

5.3.  Hamulce bębnowe i tarczowe 

16 

5.3.1.  Ćwiczenia 

16 

5.4.  Weryfikacja i naprawa układów hamulcowych 

19 

5.4.1.  Ćwiczenia 

19 

6.  Ewaluacja osiągnięć ucznia   

 

 

 

 

 

 

 

21 

7.  Literatura   

 

 

 

 

 

 

 

 

 

34 

 

 
 
 
 
 
 
 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 
 

3

 
1.  WPROWADZENIE 

 

Przekazuję  Państwu  Poradnik  dla  nauczyciela,  który  będzie  pomocny  w  prowadzeniu 

zajęć  dydaktycznych  w  szkole  kształcącej  w  zawodzie  mechanik  pojazdów  samochodowych 
723[04]. 

W poradniku zamieszczono: 

−−−−    

wymagania wstępne, wykaz umiejętności, jakie uczeń powinien mieć juŜ ukształtowane, 
aby bez problemów mógł korzystać z poradnika,  

−−−−    

cele  kształcenia,  wykaz  umiejętności,  jakie  uczeń  ukształtuje  podczas  pracy 
z poradnikiem, 

−−−−    

przykładowe scenariusze zajęć, 

−−−−    

ć

wiczenia, przykładowe ćwiczenia ze wskazówkami do realizacji, zalecanymi metodami 

nauczania–uczenia oraz środkami dydaktycznymi, 

−−−−    

ewaluację osiągnięć ucznia, przykładowe narzędzia pomiaru dydaktycznego. 

 

Wskazane  jest,  aby  zajęcia  dydaktyczne  były  prowadzone  róŜnymi  metodami  ze 

szczególnym  uwzględnieniem  aktywizujących  metod  nauczania,  np.  samokształcenia 
kierowanego, tekstu przewodniego. 
 

Formy  organizacyjne  pracy  uczniów  mogą  być  zróŜnicowane,  począwszy  od 

samodzielnej pracy uczniów do pracy zespołowej. 

Kolejność  realizacji  jednostek  modułowych  powinna  być  zgodna  ze  schematem  układu 

jednostek modułowych. 

 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 
 

4

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 

Schemat układu jednostek modułowych 

 

 
 
 
 
 

723[04].Z2.01 

Wykonywanie naprawy 

silników samochodowych 

723[04].Z2.02 

Wykonywanie naprawy 

zespołów napędowych 

723[04].Z2.07 

Wykonywanie pomiarów 

diagnostycznych silnika 

723[04].Z2.03 

Wykonywanie naprawy 

układów kierowniczych 

723[04].Z2.06 

Wykonywanie naprawy układów 

chłodzenia, ogrzewania  

i klimatyzacji 

723[04].Z2 

Obsługa i naprawa pojazdów 

samochodowych 

723[04].Z2.05 

Wykonywanie naprawy 

podzespołów układu nośnego 

samochodu 

723[04].Z2.04 

Wykonywanie naprawy 

układów hamulcowych 

723[04].Z2.08 

Wykonywanie naprawy elementów 

nadwozi pojazdów samochodowych 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 
 

5

2. 

WYMAGANIA WSTĘPNE 

 

Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej uczeń powinien umieć:  

− 

wyjaśniać  podstawowe  prawa  i  zasady  mechaniki  technicznej,  termodynamiki 
i elektrotechniki, 

− 

rozróŜniać części maszyn, 

− 

dobierać przyrządy pomiarowe, 

− 

dokonywać  podstawowych  pomiarów  wielkości  fizycznych  z  dokładnością  wymaganą 
przez instrukcje serwisowe, 

− 

charakteryzować podstawowe procesy starzenia się i zuŜycia materiałów oraz części, 

− 

posługiwać się dokumentacją techniczną, 

− 

rozróŜniać zasadnicze zespoły samochodu, 

− 

korzystać z róŜnych źródeł informacji, 

− 

selekcjonować, porządkować i przechowywać informacje, 

− 

rozpoznawać  stan  techniczny  pojazdów  na  podstawie  przeprowadzonych  badań 
i weryfikacji części, 

− 

oceniać stan techniczny układów i zespołów pojazdów na podstawie badań diagnostycznych, 

− 

przeprowadzać wnioskowanie diagnostyczne, 

− 

wykonywać czynności regulacyjne zgodnie z wymogami dokumentacji technologicznej, 

− 

przeprowadzać próby kontrolne pojazdów i ich zespołów po dokonanej obsłudze i naprawie, 

− 

współpracować w grupie, 

− 

oceniać własne moŜliwości sprostania wymaganiom stanowiska pracy i wybranego zawodu, 

− 

przestrzegać zasady bezpiecznej pracy,  

− 

przewidywać zagroŜenia i zapobiegać im, 

− 

stosować przepisy o utylizacji części i materiałów eksploatacyjnych, 

− 

organizować stanowisko pracy zgodnie z wymogami ergonomii. 

 

 

 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 
 

6

3. 

CELE KSZTAŁCENIA 

 

W wyniku realizacji programu jednostki modułowej uczeń powinien umieć:  

−−−−    

określić funkcje układu hamulcowego i jego części, 

−−−−    

wyjaśnić budowę układów hamulcowych: mechanicznego, hydraulicznego i pneumatycznego, 

−−−−    

zdemontować i zweryfikować elementy układu hamulcowego, 

−−−−    

naprawić i zmontować układ hamulcowy, 

−−−−    

dokonać regulacji mechanizmów hamulcowych, 

−−−−    

ocenić jakość wykonywanych prac, 

– 

skorzystać z instrukcji serwisowej i dokumentacji technicznej, 

– 

zastosować przepisy bhp i ochrony ppoŜ. obowiązujące na stanowisku pracy. 
 

 

 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 
 

7

4. PRZYKŁADOWE SCENARIUSZE ZAJĘĆ 

 

Scenariusz zajęć 1 

 
Osoba prowadząca  

………………………………………………. 

Modułowy program nauczania:  

Mechanik pojazdów samochodowych 723[04] 

Moduł:  

Obsługa i naprawa pojazdów samochodowych 723[04].Z2 

Jednostka modułowa: 

Wykonywanie naprawy układów hamulcowych 
723[04].Z2.04 

Temat:   Tarczowe układy hamulcowe. 

Cel  ogólny:  Kształtowanie  umiejętności  rozróŜniania  i  charakteryzowania  tarczowych 

układów hamulcowych. 

 
Po zakończeniu zajęć edukacyjnych uczeń powinien umieć:  
– 

wyjaśnić istotę działania tarczowych układów hamulcowych, 

– 

rozpoznać części składowe układu hamulcowego, 

– 

rozpoznać odmiany układów tarczowych. 

W czasie zajęć będą kształtowane następujące umiejętności ponadzawodowe: 
– 

organizowania i planowania pracy, 

– 

pracy w zespole, 

– 

prezentowania wyników swojej pracy, 

– 

oceny pracy zespołu. 

 
Metody nauczania–uczenia się:  
– 

wykład, 

– 

metoda przewodniego tekstu. 

 
Formy organizacyjne pracy uczniów: 
– 

indywidualna, 

– 

uczniowie pracują w grupach 2–3 osobowych. 

 
Czas trwania zajęć: 1 godzina dydaktyczna. 

 

Środki dydaktyczne: 
– 

modele układów tarczowych, 

– 

prezentacje multimedialne, 

– 

tablice poglądowe,  

– 

literatura zgodnie z punktem 7 poradnika dla nauczyciela. 

 
Zadanie dla ucznia 
Określenie sposobów działania róŜnych odmian hamulców tarczowych. 

 

Przebieg zajęć: 

 

Faza wstępna 
1.  Określenie tematu zajęć. 
2.  Wyjaśnienie uczniom tematu, szczegółowych celów kształcenia. 
3.  Wyjaśnienie uczniom zasad pracy metodą tekstu przewodniego. 
4.  Podział grupy uczniów na zespoły. 
 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 
 

8

Faza właściwa 
Praca metodą tekstu przewodniego. 

 

Faza I: Informacje 
 
Pytania prowadzące: 
1.  W jaki sposób jest realizowany proces hamowania w układach tarczowych? 
2.  Na czym polegają odmiany układów tarczowych? 
3.  Jak rozpoznać odmianę układu tarczowego? 
4.  Jak rozpoznać części składowe układu tarczowego? 

 

Faza II. Planowanie 
1.  Jakie wyróŜniamy odmiany układów tarczowych? 
2.  Jakie cechy charakterystyczne określają nazwę układu hamulcowego? 

 

Faza III. Ustalenie 
1.  Uczniowie pracując w zespołach ustalając róŜnice w budowie poszczególnych odmian. 
2.  Uczniowie zastanawiają się nad róŜnicą w działaniu odmian układów tarczowych. 
3.  Uczniowie zastanawiają się nad wadami i zaletami układów. 
4.  Uczniowie konsultują z nauczycielem poprawność rozumowania. 

 

Faza IV. Wykonanie 
1.  Uczniowie odczytują schematy wybranych układów hamulcowych. 
2.  Uczniowie charakteryzują wskazane układy hamulcowe. 

 

Faza V. Sprawdzanie 
1.  Uczniowie  przygotowują  się  do  zaprezentowania  swojej  pracy.  Zespoły  uczniów 

wyznaczają lidera grupy, który dokonuje prezentacji ćwiczenia. 

2.  Uczniowie  sprawdzają  w  grupach  poprawność  wykonanych  ćwiczeń.  Nauczyciel 

sprawdza poprawność. 

 

Faza VI. Analiza końcowa 
Uczniowie  wskazują,  które  etapy  rozwiązania  zadania  sprawiły  im  trudności.  Nauczyciel 
powinien  podsumować  całe  ćwiczenie,  wskazać,  jakie  wiadomości  były  poznawane,  jakie 
wystąpiły błędy i jak ich unikać na przyszłość. 
 
Faza końcowa 
Zakończenie zajęć i ocena poprawności wykonania ćwiczenia oraz aktywności uczniów. 
 
Praca domowa 
Sprawdź,  jaki  układ  hamulcowy  posiada  samochód,  którym  dysponujesz.  Na  podstawie 
zgromadzonych informacji sporządź w zeszycie przedmiotowym notatkę. 
 
Sposób uzyskania informacji zwrotnej od ucznia po zakończonych zajęciach: 

− 

anonimowe  ankiety  ewaluacyjne  dotyczące  sposobu  prowadzenia  zajęć,  trudności 
podczas realizowania zadania i zdobytych umiejętności. 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 
 

9

Scenariusz zajęć 2 
 

Osoba prowadząca  

………………………………………………. 

Modułowy program nauczania:  

Mechanik pojazdów samochodowych 723[04] 

Moduł:  

Obsługa i naprawa pojazdów samochodowych 723[04].Z2 

Jednostka modułowa: 

Wykonywanie 

naprawy 

układów 

hamulcowych 

723[04].Z2.04 

Temat:   Wymiana szczęk hamulcowych. 

Cel ogólny:   Kształtowanie umiejętności oceny stanu oraz naprawy układu hamulcowego. 
 
Po zakończeniu zajęć edukacyjnych uczeń powinien umieć:  
– 

zorganizować  stanowisko  do  wykonywania  weryfikacji  i  naprawy  zgodnie  z  zasadami 
bezpieczeństwa i higieny pracy,  

– 

dobrać konieczne części zamienne i materiały eksploatacyjne, 

– 

dokonać wymiany zuŜytych lub uszkodzonych części. 

W czasie zajęć będą kształtowane następujące umiejętności ponadzawodowe: 
– 

organizowania i planowania pracy, 

– 

odpowiedzialności za swoją pracę i jej wpływ na bezpieczeństwo, 

– 

pracy w zespole, 

– 

prezentacji uzyskanych wyników, 

– 

oceny pracy zespołu. 

 
Metody nauczania–uczenia się: 
– 

pokaz z objaśnieniami,  

– 

ć

wiczenia praktyczne,  

– 

dyskusja w grupie. 

 
Formy organizacji pracy uczniów:  
– 

praca w grupach,  

– 

praca indywidualna. 

 
Czas trwania zajęć:
 4 godziny dydaktyczne. 
 
Środki dydaktyczne: 
– 

prezentacje multimedialne, 

– 

zestaw narzędzi mechanika, 

– 

części zamienne,  

– 

materiały eksploatacyjne, 

– 

sprzęt ochrony indywidualnej, 

– 

dokumentacja techniczna pojazdu, 

– 

instrukcje bhp i ochrony ppoŜ., 

– 

literatura zgodnie z punktem 7 poradnika dla nauczyciela. 

 
Przebieg zajęć: 
1.  Wprowadzenie. 
2.  Nawiązanie do tematu, omówienie celów zajęć. 
3.  Planowanie czynności związanych z weryfikacją i naprawą układu hamulcowego: 

− 

analiza objawów usterki, 

− 

sporządzenie wykazu narzędzi i przyrządów niezbędnych do wykonania ćwiczenia, 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 
 

10 

− 

sporządzeniu wykazu materiałów. 

4.  Organizacja stanowiska pracy. 
5.  Wykonanie zaplanowanych czynności: 

− 

organizacja stanowiska, 

− 

demontaŜ układu, 

− 

przygotowanie części zamiennych, 

− 

wymiana zuŜytych części, 

− 

bieŜąca kontrola wykonywanych zabiegów, 

− 

montaŜ pojazdu, 

− 

przekazanie sprawnego pojazdu. 

6.  Ocena poziomu osiągnięć uczniów i ocena ich aktywności. 

− 

uczniowie prezentują swoje prace, 

− 

nauczyciel analizuje pracę ucznia i stwierdza czy czyni postępy, 

− 

uczniowie wspólnie z nauczycielem dokonują oceny prac. 

 
Praca domowa 
Opisz technologie wymiany szczęk hamulcowych na przykładzie wybranego pojazdu. 
 
Sposób uzyskania informacji zwrotnej od ucznia po zakończonych zajęciach: 

−−−−    

anonimowe  ankiety  ewaluacyjne  dotyczące  sposobu  prowadzenia  zajęć  i  zdobytych 
umiejętności. 

 

 

 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 
 

11 

5. ĆWICZENIA 

 

5.1.  Rodzaje,  budowa  i  zasada  działania  hydraulicznych 

i mechanicznych układów uruchamiania hamulców 

 

5.1.1. Ćwiczenia 

 
Ćwiczenie 1 

Znajdź  w  samochodzie  elementy  układu  hamulcowego.  Przeanalizuj  budowę  i  działanie 

układu przedstawionego na rysunku. Nazwij wskazane części układu hamulcowego.  

 

 

Rysunek do ćwiczenia 1 [3, s. 10]. 

 
 

.............................................................................................. 

.............................................................................................. 

.............................................................................................. 

.............................................................................................. 

.............................................................................................. 

.............................................................................................. 

.............................................................................................. 

.............................................................................................. 

.............................................................................................. 

10  .............................................................................................. 
11  .............................................................................................. 
12  .............................................................................................. 
 
Wskazówki do realizacji 
Przed  przystąpieniem  do  realizacji  ćwiczenia  nauczyciel  powinien  omówić  jego  zakres. 

Uczniowie  pracują  samodzielnie  lub  grupach  2–3  osobowych.  Po  wykonaniu  ćwiczenia 
wskazany  przez  nauczyciela  uczeń  prezentuje  swoją  pracę.  Czas  wykonania  ćwiczenia 
30 minut. 

 

Sposób wykonania ćwiczenia 

 

Uczeń powinien: 

1)  przeanalizować budowę i działanie hydraulicznego układu hamulcowego, 
2)  znaleźć w pojeździe wskazane elementy, 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 
 

12 

3)  scharakteryzować części składowe, 
4)  nazwać wyszczególnione części, 
5)  zaprezentować wyniki ćwiczenia. 
 

Zalecane metody nauczania–uczenia się:  

− 

dyskusja w grupie, 

− 

ć

wiczenie praktyczne. 

 

Ś

rodki dydaktyczne:  

− 

samochód z hydraulicznym układem hamulcowym, 

− 

modele układów hamulcowych, 

− 

literatura zgodna z punktem 7 poradnika dla nauczyciela. 

 
Ćwiczenie 2 

Nazwij  elementy  urządzenia  wspomagającego  działanie  układu  hamulcowego. 

Przeanalizuj jego budowę i opisz sposób działania.  

 

Rysunek do ćwiczenia 2 [7, s. 82]. 

.............................................................................................. 

.............................................................................................. 

.............................................................................................. 

.............................................................................................. 

.............................................................................................. 

.............................................................................................. 

.............................................................................................. 

.............................................................................................. 

.............................................................................................. 

10  .............................................................................................. 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 
 

13 

Wskazówki do realizacji 
Przed  przystąpieniem  do  realizacji  ćwiczenia  nauczyciel  powinien  omówić  jego  zakres. 

Uczniowie pracują samodzielnie. Po wykonaniu ćwiczenia wskazany przez nauczyciela uczeń 
prezentuje swoją pracę. Czas wykonania ćwiczenia 15 minut. 

 

Sposób wykonania ćwiczenia 
 

Uczeń powinien: 

1)  przeanalizować budowę urządzenia, 
2)  scharakteryzować jego działanie, 
3)  nazwać poszczególne elementy, 
4)  zaprezentować wyniki ćwiczenia. 

 

 

Zalecane metody nauczania–uczenia się:  

− 

dyskusja w grupie,  

− 

ć

wiczenie teoretyczne. 

 

Ś

rodki dydaktyczne:  

− 

modele układów podciśnieniowego układu wspomagania hamulców, 

− 

literatura zgodna z punktem 7 poradnika dla nauczyciela. 

 
Ćwiczenie 3 

Opisz sposób działania układu ABS. 
 
Wskazówki do realizacji 
Przed  przystąpieniem  do  realizacji  ćwiczenia  nauczyciel  powinien  omówić  jego  zakres. 

Uczniowie pracują samodzielnie. Po wykonaniu ćwiczenia wskazany przez nauczyciela uczeń 
prezentuje swoją pracę. Czas wykonania ćwiczenia 15 minut. 

 
Sposób wykonania ćwiczenia 
 

Uczeń powinien: 

1)  usystematyzować posiadaną wiedzę, 
2)  opisać działanie układu ABS, 
3)  zaprezentować wynik ćwiczenia. 

 

Zalecane metody nauczania–uczenia się:  

−−−−    

dyskusja w grupie, 

−−−−    

ć

wiczenie teoretyczne. 

 

Ś

rodki dydaktyczne: 

−−−−    

modele układów ABS, 

−−−−    

literatura zgodna z punktem 7 poradnika dla nauczyciela. 

 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 
 

14 

5.2. Rodzaje,  budowa  i  zasada  działania  pneumatycznych  oraz 

pneumatyczno-hydraulicznych 

układów 

uruchamiania 

hamulców  

 

5.2.1 Ćwiczenia 

 

Ćwiczenie 1 

Odszukaj  w  pojeździe  części  pneumatycznego  układu  hamulcowego.  Nazwij  wskazane 

części. 

 

Rys.unek do ćwiczenia 1 [5, s. 289].

 

.............................................................................................. 

.............................................................................................. 

.............................................................................................. 

.............................................................................................. 

.............................................................................................. 

.............................................................................................. 

.............................................................................................. 

.............................................................................................. 

 

Wskazówki do realizacji 
Przed  przystąpieniem  do  wykonania  ćwiczenia  nauczyciel  omawia  jego  zakres. 

Uczniowie mogą przeczytać odpowiedni fragment rozdziału Materiału nauczania. Uczniowie 
pracują samodzielnie lub w grupach 2–3 osobowych. Czas wykonania ćwiczenia 20 minut. 

 
Sposób wykonania ćwiczenia 
 
Uczeń powinien: 

1)  dokonać analizy rysunku układu, 
2)  odszukać w pojeździe wskazane części, 
3)  zapisać nazwy wskazanych części, 
4)  zaprezentować wyniki ćwiczenia. 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 
 

15 

Zalecane metody nauczania–uczenia się:  

– 

dyskusja w grupie, 

– 

ć

wiczenie praktyczne. 

 

 

Ś

rodki dydaktyczne: 

−−−−    

modele pneumatycznych układów hamulcowych, 

– 

literatura zgodna z punktem 7 poradnika dla nauczyciela. 

 
Ćwiczenie 2 

Opisz sposób działania wskazanego rodzaju pneumatycznego układu hamulcowego. 
 
Wskazówki do realizacji 
Przed  przystąpieniem  do  wykonania  ćwiczenia  nauczyciel  powinien  omówić  jego  zakres. 

Uczniowie  pracują  samodzielnie  lub  w  2–3  osobowych  grupach.  Czas  wykonania  ćwiczenia 
20 minut. 

 
Sposób wykonania ćwiczenia 
 
Uczeń powinien: 

1)  usystematyzować posiadaną wiedzę, 
2)  przeanalizować budowę i działanie pneumatycznych układów hamulcowych, 
3)  opisać działanie pneumatycznego układu hamulcowego, 
4)  zaprezentować wynik swojej pracy. 

 
Zalecane metody nauczania–uczenia się:  

– 

dyskusja w grupie, 

– 

ć

wiczenie teoretyczne. 

 

 

Ś

rodki dydaktyczne: 

– 

modele pneumatycznych układów hamulcowych, 

– 

literatura zgodna z punktem 7 poradnika dla nauczyciela. 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 
 

16 

5.3. Hamulce bębnowe i tarczowe 
 

5.3.1 Ćwiczenia 

 

Ćwiczenie 1 

Odszukaj  w  pojeździe  elementy  układu  tarczowego,  scharakteryzuj  ich  budowę 

i działanie. Nazwij wskazane części. 

 

Rysunek do ćwiczenia 1 [5, s. 289].

 

 

..................................................................................................... 

..................................................................................................... 

..................................................................................................... 

..................................................................................................... 

..................................................................................................... 

..................................................................................................... 

..................................................................................................... 

..................................................................................................... 

..................................................................................................... 

10  ................................................................................................... 
11  ................................................................................................... 

 

Wskazówki do realizacji 
Przed  przystąpieniem  do  wykonania  ćwiczenia  nauczyciel  omawia  jego  zakres. 

Uczniowie mogą przeczytać odpowiedni fragment rozdziału Materiału nauczania. Uczniowie 
pracują samodzielnie lub w grupach 2–3 osobowych. Czas wykonania ćwiczenia 30 minut. 
 

Sposób wykonania ćwiczenia 
 
Uczeń powinien: 

1)  dokonać analizy rysunku układu, 
2)  odszukać w pojeździe wskazane części, 
3)  zapisać nazwy wskazanych części, 
4)  zaprezentować rozwiązanie zadania. 
 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 
 

17 

Zalecane metody nauczania–uczenia się:  

– 

dyskusja w grupie, 

– 

ć

wiczenie praktyczne. 

 

 

Ś

rodki dydaktyczne: 

−−−−    

samochód z tarczowym układem hamulcowym, 

−−−−    

modele tarczowych układów hamulcowych, 

– 

literatura zgodna z punktem 7 poradnika dla nauczyciela. 

 
Ćwiczenie 2 

Odszukaj  w  pojeździe  elementy  układu  tarczowego,  scharakteryzuj  ich  budowę 

i działanie. Nazwij wskazane części. 

 

Rysunek do ćwiczenia 2 [2, s. 42]. 

 

.................................................................................................... 

..................................................................................................... 

..................................................................................................... 

..................................................................................................... 

..................................................................................................... 

..................................................................................................... 

..................................................................................................... 

..................................................................................................... 

..................................................................................................... 

10  ................................................................................................... 
11  ................................................................................................... 
12  .................................................................................................... 
13  .................................................................................................... 
14  .................................................................................................... 
15  .................................................................................................... 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 
 

18 

Wskazówki do realizacji 
Przed  przystąpieniem  do  wykonania  ćwiczenia  nauczyciel  powinien  omówić  jego  zakres. 

Uczniowie  pracują  samodzielnie  lub  w  2–3  osobowych  grupach.  Czas  wykonania  ćwiczenia 
20 minut. 

 
Sposób wykonania ćwiczenia 
 
Uczeń powinien: 

1)  dokonać analizy rysunku układu, 
2)  odszukać w pojeździe wskazane części, 
3)  zapisać nazwy wskazanych części, 
4)  zaprezentować rozwiązanie zadania. 

 
Zalecane metody nauczania–uczenia się:  

– 

dyskusja w grupie, 

– 

ć

wiczenie praktyczne. 

 

 

Ś

rodki dydaktyczne: 

−−−−    

samochód z bębnowym układem hamulcowym, 

−−−−    

modele bębnowych układów hamulcowych, 

−−−−    

literatura zgodna z punktem 7 poradnika dla nauczyciela. 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 
 

19 

5.4. Weryfikacja i naprawa układów hamulcowych  
 

5.4.1 Ćwiczenia 

 

Ćwiczenie 1 

Wykonaj demontaŜ tarcz hamulcowych. 

 

Wskazówki do realizacji 
Przed  przystąpieniem  do  wykonania  ćwiczenia  nauczyciel  omawia  jego  zakres. 

Uczniowie  pracują  samodzielnie  lub  w  grupach  2–3  osobowych.  Czas  wykonania  ćwiczenia 
60 minut. 

 
Sposób wykonania ćwiczenia 
 
Uczeń powinien: 

1)  zorganizować stanowisko pracy, 
2)  określić rodzaj zastosowanego zacisku hamulcowego i sposób jego demontaŜu, 
3)  sprawdzić stan techniczny narzędzi przez ich wzrokowe oględziny, 
4)  zdemontować zacisk hamulcowy oraz jego wspornik, 
5)  zdemontować tarcze hamulcowe, 
6)  zaprezentować wykonaną pracę. 

 

Zalecane metody nauczania–uczenia się:  

– 

pokaz z objaśnieniem, 

– 

ć

wiczenie praktyczne. 

 

 

Ś

rodki dydaktyczne: 

−−−−    

samochód na podnośniku (najlepiej dwukolumnowym), 

−−−−    

dokumentacja serwisowa, 

−−−−    

zestaw narzędzi, 

−−−−    

klucz dynamometryczny, 

– 

literatura zgodna z punktem 7 poradnika dla nauczyciela. 

 
Ćwiczenie 2 

Dokonaj weryfikacji tarcz hamulcowych. 
 
Wskazówki do realizacji 
Przed  przystąpieniem  do  wykonania  ćwiczenia  nauczyciel  powinien  omówić  jego  zakres. 

Uczniowie  pracują  samodzielnie  lub  w  2–3  osobowych  grupach.  Czas  wykonania  ćwiczenia 
45 minut. 

 
Sposób wykonania ćwiczenia 
 
Uczeń powinien: 

1)  przeczytać instrukcje obsługi narzędzi i sprzętu pomiarowego, 
2)  zorganizować stanowisko pracy, 
3)  określić rodzaje pomiarów i scharakteryzować je, 
4)  dobrać sprzęt pomiarowy do wykonania ćwiczenia,  
5)  sprawdzić stan techniczny narzędzi przez ich wzrokowe oględziny, 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 
 

20 

6)  wykonać pomiar grubości tarczy oraz wartości bicia, 
7)  zanotować wyniki pomiaru, 
8)  zaprezentować wykonaną pracę. 

 
Zalecane metody nauczania–uczenia się:  

– 

pokaz z objaśnieniem, 

– 

ć

wiczenie praktyczne. 

 

 

Ś

rodki dydaktyczne: 

−−−−    

samochód ustawiony na podnośniku, 

−−−−    

instrukcje obsługi narzędzi i sprzętu pomiarowego, 

−−−−    

dokumentacja serwisowa, 

−−−−    

narzędzia i sprzęt pomiarowy,  

−−−−    

literatura zgodna z punktem 7 poradnika dla nauczyciela. 

 
Ćwiczenie 3 

Dokonaj wymiany szczęk hamulcowych oraz regulacji hamulca pomocniczego. 
 
Wskazówki do realizacji 
Przed  przystąpieniem  do  wykonania  ćwiczenia  nauczyciel  powinien  omówić  jego  zakres. 

Uczniowie  pracują  samodzielnie  lub  w  2–3  osobowych  grupach.  Czas  wykonania  ćwiczenia 
90 minut. 

 
Sposób wykonania ćwiczenia 
 
Uczeń powinien: 

1)  zorganizować stanowisko pracy, 
2)  określić sposób demontaŜu bębna hamulcowego, 
3)  dobrać narzędzia do wykonania ćwiczenia,  
4)  sprawdzić stan techniczny narzędzi przez ich wzrokowe oględziny, 
5)  zdemontować bębny oraz szczęki hamulcowe, 
6)  zamontować nowe szczęki i bębny, 
7)  wyregulować cięgno hamulca pomocniczego, 
8)  zaprezentować wykonaną pracę. 

 
Zalecane metody nauczania–uczenia się:  

– 

pokaz z objaśnieniem, 

– 

ć

wiczenie praktyczne. 

 

 

Ś

rodki dydaktyczne: 

−−−−    

samochód ustawiony na podnośniku, 

−−−−    

szczęki hamulcowe, 

−−−−    

zestaw narzędzi, 

−−−−    

dokumentacja serwisowa, 

−−−−    

literatura zgodna z punktem 7 poradnika dla nauczyciela. 

 
 

 
 

 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 
 

21 

6. EWALUACJA OSIĄGNIĘĆ UCZNIA 

 

Przykłady narzędzi pomiaru dydaktycznego 

 
Test  dwustopniowy  do  jednostki  modułowej  „Wykonywanie  naprawy 
układów hamulcowych” 

Test składa się z zadań wielokrotnego wyboru, z których: 

− 

zadania 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16 są z poziomu podstawowego, 

− 

zadania 17, 18, 19, 20 są poziomu ponadpodstawowego. 

 

Punktacja zadań: 0 lub 1 punkt 

 

Za kaŜdą prawidłową odpowiedź uczeń otrzymuje 1 punkt. Za złą odpowiedź lub jej brak 

uczeń otrzymuje 0 punktów. 

 

Proponuje  się  następujące  normy  wymagań  –  uczeń  otrzyma  następujące 
oceny szkolne: 

− 

dopuszczający – za rozwiązanie, co najmniej 10 zadań z poziomu podstawowego,  

− 

dostateczny – za rozwiązanie, co najmniej 14 zadań z poziomu podstawowego, 

− 

dobry – za rozwiązanie 16 zadań, w tym, co najmniej 1 z poziomu ponadpodstawowego, 

− 

bardzo dobry – za rozwiązanie 18 zadań, w tym 2 z poziomu ponadpodstawowego. 

 

Klucz odpowiedzi: 1. c, 2. a, 3. d, 4. c, 5. b, 6. 7. a, 8. d, 9. b, 10. d, 11. a, 

12. a, 13. d, 14. b, 15. d, 16. c, 17. b, 18. b, 19. c, 20. a. 

 
Plan testu 
 

Nr 

zadania. 

Cel operacyjny  

(mierzone osiągnięcia ucznia) 

Kategoria 

celu 

Poziom 

wymagań 

Poprawna 

odpowiedź 

1.   

Wskazać właściwość wykorzystaną w 
trakcie uruchamiania hamulców 

2.   

Wskazać zjawisko wykorzystywane w 
układach hamulcowych 

3.   

Porównać temperatury wrzenia płynów 
hamulcowych 

4.   

Scharakteryzować cel stosowania pomp 
dwusekcyjnych 

5.   

Określić rozkład sił hamowania na osie 
pojazdu 

6.   

Określić oznaczenie płynu hamulcowego 

7.   

Scharakteryzować 

właściwości 

płynów  

hamulcowych 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 
 

22 

8.   

Scharakteryzować działanie 
podciśnieniowego urządzenia 
wspomagającego 

9.   

Rozpoznać układ szczęk hamulcowych 

10.  

Wskazać sposób chłodzenia tarcz 
hamulcowych  

11.  

Scharakteryzować technologię naprawy 
układu hamulcowego 

12.  

Wybrać narzędzia pomiarowe  

13.  

RozróŜnić układ hamulcowy  

14.  

Scharakteryzować układ bębnowy          

15.  

Określić zadanie zwalniacza 

16.  

Określić minimalną grubość tarcz 
hamulcowych 

17.  

Rozpoznać schemat zespołu 

PP 

18.  

Określić części układu hamulcowego 

PP 

19.  

Określić cel stosowania dwuprzewodowej 
instalacji hamulcowej 

PP 

20.  

Rozpoznać schemat części układu 
hamulcowego 

PP 

 

 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 
 

23 

Przebieg testowania 

  

Instrukcja dla nauczyciela 

1.  Ustal  z  uczniami  termin  przeprowadzenia  sprawdzianu  z  wyprzedzeniem  co  najmniej 

jednotygodniowym. 

2.  Omów z uczniami cel stosowania pomiaru dydaktycznego. 
3.  Zapoznaj uczniów z rodzajem zadań podanych w zestawie oraz z zasadami punktowania. 
4.  Przygotuj odpowiednią liczbę testów. 
5.  Zapewnij samodzielność podczas rozwiązywania zadań. 
6.  Przed rozpoczęciem testu przeczytaj uczniom instrukcję dla ucznia. 
7.  Zapytaj, czy uczniowie wszystko zrozumieli. Wszelkie wątpliwości wyjaśnij. 
8.  Nie przekraczaj czasu przeznaczonego na test. 
9.  Kilka  minut  przed  zakończeniem  testu  przypomnij  uczniom  o  zbliŜającym  się  czasie 

zakończenia udzielania odpowiedzi.  

 
Instrukcja dla ucznia 

1.  Przeczytaj uwaŜnie instrukcję. 
2.  Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi. 
3.  Zapoznaj się z zestawem zadań testowych. 
4.  Test  zawiera  20  zadań  dotyczących  budowy,  działania  oraz  naprawy  układów 

hamulcowych. Zadania są wielokrotnego wyboru i tylko jedna odpowiedź jest prawidłowa. 

5.  Udzielaj odpowiedzi tylko na załączonej karcie odpowiedzi: 

−−−−    

w pytaniach wielokrotnego wyboru zaznacz prawidłową odpowiedź X (w przypadku 
pomyłki  naleŜy  błędną  odpowiedź  zaznaczyć  kółkiem,  a  następnie  ponownie 
zakreślić odpowiedź prawidłową). 

6.  Pracuj samodzielnie, bo tylko wtedy będziesz miał satysfakcję z wykonanego zadania. 
7.  Kiedy  udzielenie  odpowiedzi  będzie  Ci  sprawiało  trudność,  wtedy  odłóŜ  jego 

rozwiązanie na później i wróć do niego, gdy zostanie Ci wolny czas. 

8.  Czas trwania testu – 45 minut. 
9.  Maksymalna liczba punktów, jaką moŜna osiągnąć za poprawne rozwiązanie testu  

wynosi 20 pkt. 

 

Celem przeprowadzanego pomiaru dydaktycznego jest sprawdzenie poziomu wiadomości 

i  umiejętności,  jakie  zostały  ukształtowane  w  wyniku  zorganizowanego  procesu  kształcenia 
w jednostce  modułowej  Wykonywanie  naprawy  układów  hamulcowych.  Spróbuj  swoich  sił. 
Pytania nie są trudne i jeŜeli zastanowisz się, to na pewno udzielisz odpowiedzi. 

Powodzenia 

 

Materiały dla ucznia

− 

instrukcja dla ucznia, 

− 

zestaw zadań testowych, 

− 

karta odpowiedzi. 

 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 
 

24 

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH 

 
1.  W hydraulicznych układach uruchamiania hamulców stosuje się właściwość 

a)  przenikalności cieplnej. 
b)  ściśliwości cieczy. 
c)  nieściśliwości cieczy. 
d)  braku przenikalności cieplnej. 

 
2.  W układach hamulcowych jest wykorzystane zjawisko 

a)  tarcia. 
b)  indukcji. 
c)  elektryzowania. 
d)  promieniowania. 

 

3.  NajwyŜszą temperaturę wrzenia posiada płyn 

a)  R 3. 
b)  DA 1. 
c)  DOT 3. 
d)  DOT 4. 

 
4.  Pompy dwusekcyjne są stosowane w celu 

a)  utrzymywania wysokiego ciśnienia płynu w całym zakresie pracy. 
b)  szybkiej reakcji układu. 
c)  zwiększenia bezpieczeństwa. 
d)  prostej regulacji układu. 

 
5.  Siła hamowania kół tylnych w samochodzie osobowym jest 

a)  większa niŜ przednich. 
b)  mniejsza niŜ przednich. 
c)  równa sile kół przednich. 
d)  zawsze stała. 

 
6.  Płyn hamulcowy posiada oznaczenie 

a)  Prodiol. 
b)  Borygo. 
c)  DOT 4. 
d)  R 134 a. 

 
7.  Płyny hamulcowe charakteryzują się 

a)  wysoką temperaturą wrzenia. 
b)  niską temperaturą wrzenia. 
c)  duŜą lotnością. 
d)  małą szkodliwością dla środowiska. 

 
8.  Podciśnieniowe urządzenie wspomagające siłę hamowania wykorzystuje 

a)  ciśnienie spręŜarki. 
b)  ciśnienie w przewodzie hamulcowym. 
c)  podciśnienie z drugiej sekcji pompy. 
d)  róŜnicę ciśnień po obu stronach przepony. 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 
 

25 

9.  Rysunek przedstawia szczęki hamulcowe w układzie 

a)  simplex. 
b)  duplex. 
c)  samowzmacniającym. 
d)  samowzmacniającym dwukierunkowo. 

 
10.  W celu lepszego chłodzenia tarcz hamulcowych stosuje się 

a)  tarcze pełne. 
b)  zraszacze tarcz. 
c)  natrysk oleju. 
d)  tarcze wentylowane. 

 
11.  Nakładki cierne wymieniamy w komplecie 

a)  zawsze. 
b)  tylko w zacisku stałym. 
c)  tylko w zacisku pływającym. 
d)  tylko w zacisku przesuwnym. 

 
12.  Pomiar bicia poprzecznego tarcz hamulcowych wykonujemy 

a)  czujnikiem zegarowym. 
b)  mikrometrem. 
c)  średnicówką. 
d)  suwmiarką. 

 
13.  Układ zapobiegający poślizgowi kół przy hamowaniu to 

a)  ESP. 
b)  EBD. 
c)  ASR. 
d)  ABS. 

 

14.  Zaletą hamulców bębnowych jest 

a)  ich duŜa skuteczność. 
b)  łatwość przystosowania do mechanicznego hamulca postojowego. 
c)  odporność na zanieczyszczenia i odprowadzanie wody. 
d)  moŜliwość wymiany tylko jednej szczęki hamulcowej. 

 
15.  Zwalniacze to 

a)  słabe hamulce bębnowe. 
b)  hamulce postojowe. 
c)  hamulce awaryjne. 
d)  urządzenia zmniejszające prędkość stosowane w pojazdach cięŜarowych. 
 

16.  Minimalna grubość tarcz hamulcowych wynosi 

a)  12 mm. 
b)  18 mm. 
c)  zgodnie z dokumentacją techniczną dla danego modelu. 
d)  nie jest określona. 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 
 

26 

17.  Na rysunku przedstawiono schemat działania 

a)  pompy dwusekcyjnej. 
b)  korektora siły hamowania w funkcji 

obciąŜenia pojazdu. 

c)  siłownika membranowo-spręŜynowego. 
d)  korektora siły hamowania w funkcji 

opóźnienia pojazdu. 

 
 
 
 
 
 
 
 
18.  Szczęka hamulcowa przeciwbieŜna występuje w układzie 

a)  duplex. 
b)  simplex. 
c)  simlex oraz duplex. 
d)  pływającym. 

 
19.  Dwuprzewodowa  instalacja  pneumatyczna  do  zasilania  hamulców  przyczepy  jest 

stosowana w celu 
a)  zapewnienia hamowania w przypadku uszkodzenia jednego przewodu. 
b)  moŜliwości podpięcia dodatkowego osprzętu pneumatycznego. 
c)  oddzielenia funkcji sterowania hamulca od zasilania zbiornika przyczepy. 
d)  moŜliwości alternatywnego stosowania sterowania hydraulicznego. 

 
20.  Na rysunku przedstawiono 

a)  hamulec o zacisku nieruchomym. 
b)  hamulec o zacisku pływającym. 
c)  hamulec o zacisku przesuwnym. 
d)  hamulec o zacisku typu Thermoclip. 

 
 

 
 
 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 
 

27 

 

KARTA ODPOWIEDZI 

 
Imię i nazwisko …………………………………………………….. 

 
Wykonywanie naprawy układów hamulcowych 
 

Zakreśl poprawną odpowiedź. 
 

Nr 

zadania 

Odpowiedź 

Punkty 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

10   

 

11   

 

12   

 

13   

 

14   

 

15   

 

16   

 

17   

 

18   

 

19   

 

20   

 

 

                                                                                           Razem:   

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 
 

28 

ZADANIE TYPU PRÓBA PRACY: 

 
Próba pracy ma w zamierzeniu spełnić dwa zadania: 
1)  sprawdzić  stopień  opanowanych  umiejętności  praktycznych,  jakie  uczniowie  powinni 

zdobyć przy realizacji materiału nauczania tej jednostki modułowej, 

2)  przygotować  uczniów  do  zdawania  części  praktycznej  egzaminu  zewnętrznego 

potwierdzającego kwalifikacje zawodowe w zawodzie mechanik pojazdów samochodowych. 
W  tym  celu  zadanie  praktyczne  musi  umoŜliwić  ocenę  w  zakresie  czterech  ocenianych 

obszarów: planowania, organizowania, wykonywania oraz prezentowania. 

Pojedyncze  zadanie  wykonuje  jeden  uczeń,  a  pozostali  uczniowie  wspólnie  z  nauczycielem 

obserwują  jego  pracę.  Po  zakończeniu  zadania  nauczyciel  szczegółowo  omawia  wykonane 
czynności oraz popełnione błędy. 

 
Ocenianie: 
niedostateczny – do 14 pkt. 
dopuszczający – 15 pkt 
dostateczny – 16 pkt 
dobry – 17 do 18 pkt 
bardzo dobry – 19 do 20 pkt 
 

WyposaŜenie stanowiska do przeprowadzenia próby pracy: 
 

WyposaŜenie na stanowisku 

Ilość 

Samochód FSO Polonez 

1 szt. 

Pompa hamulcowa 

1 szt. 

Płyn hamulcowy 

0,5 l 

Zestaw do odpowietrzania układu hamulcowego 

1 szt. 

Zestaw narzędzi 

1 kpl. 

Dokumentacja serwisowa 

1 szt. 

Lampa warsztatowa 

1 szt. 

Czyściwo 

 

 
Informacja dla ucznia 
1.  Sprawdź, czy arkusz egzaminacyjny, który otrzymałeś jest kompletny. Ewentualne braki 

stron lub inne usterki zgłoś nauczycielowi. 

2.  Na  arkuszu  egzaminacyjnym  i  PLANIE  DZIAŁANIA  wpisz  swój  numer  ewidencyjny 

PESEL, datę urodzenia i numer stanowiska egzaminacyjnego. 

3.  Zapoznaj  się  z  treścią  zadania  egzaminacyjnego,  instrukcją  do  jego  wykonania, 

stanowiskiem egzaminacyjnym i jego wyposaŜeniem. Masz na to czas – 20 minut. Czas 
ten nie jest wliczany do czasu trwania zadania. 

4.  Po upływie tego czasu przystępujesz do wykonania zadania.

 

 

5.  Czas  rozpoczęcia  i  zakończenia  zadania  nauczyciel  zapisze  w  widocznym  dla  Ciebie 

miejscu (czas zadania wynosi 90 minut). 

 
Pamiętaj,  Ŝe  podczas  wykonywania  zadania  jesteś  oceniany  przez  nauczyciela,  który 
obserwuje wykonywane przez Ciebie czynności i nie będzie udzielać Ci Ŝadnych wskazówek. 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 
 

29 

Nauczyciel  interweniuje  tylko  w  przypadku  naruszenia  przez  Ciebie  przepisów 
bezpieczeństwa  i  higieny  pracy,  ochrony  przeciwpoŜarowej  i  moŜe  w takim  przypadku 
przerwać wykonywanie zadania.  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Powodzenia 

Zadanie 
 

Wymień  pompę hamulcową w samochodzie FSO Polonez. Na wykonanie zadania masz 
180 minut. 
 

Instrukcja do wykonania zadania 

 
Aby bezpiecznie i poprawnie wykonać zadanie: 
1.  Przeanalizuj dokładnie treść zadania. 
2.  Zapisz w formularzu Plan Działania: 

a)  wykaz kolejnych czynności związanych z wykonywanym zadaniem, 
b)  wykaz narzędzi i części zamiennych potrzebnych do wykonania zadania. 

3.  Zapoznaj się z instrukcjami uŜytkowania przyrządów i narzędzi. 
4.  Przystąp do zorganizowania stanowiska pracy: zgromadź potrzebne narzędzia i materiały 

niezbędne do wykonania zadania. 

5.  Podczas wykonywania zadania przestrzegaj zasad BHP. 
6.  Przygotuj  samochód  do  wykonania  zadania:  załóŜ  ochraniacze  na  błotniki  i  siedzenie 

oraz pokrowiec na kierownicę. 

7.  Przyrządy i narzędzia obsługuj zgodnie z zasadami ich eksploatacji. 
8.  Dokonaj wymiany wskazanego elementu. 
9.  Dokonaj sprawdzenia własnej pracy. 
10.  Utrzymuj ład i porządek podczas wykonywania zadania. 
11.  Po zakończeniu pracy uporządkuj stanowisko pracy, wyczyść narzędzia i rozlicz pobrane 

i zuŜyte części i materiały. 

12.  Omów sposób wykonania zadania. 
13.  Oceń jakość wykonanego zadania. 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 
 

30 

 

Zawód: 

Mechanik pojazdów samochodowych 

Symbol cyfrowy: 

723 [04] 

Oznaczenie 
tematu: 

 

Oznaczenie 
zadania: 

 

 
Wpisuje zdający   

 

 

 

          

    Data urodzenia    

 

 

 

Nr stanowiska 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

   PESEL 

 

 

        

 

  dzień     miesiąc     rok       

   

 

PLAN  DZIAŁANIA

 

 
 

 

1.  Zapisz wykaz czynności wykonywanych podczas wymiany pompy hamulcowej. 

................................................................................................................................................ 
................................................................................................................................................ 
................................................................................................................................................ 
................................................................................................................................................ 
................................................................................................................................................ 
................................................................................................................................................ 
................................................................................................................................................ 

2.  Zapisz wykaz części i narzędzi niezbędnych do wykonania zadania. 

................................................................................................................................................ 
................................................................................................................................................ 
................................................................................................................................................ 
................................................................................................................................................

 

 
 

 

 
 
 
 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 
 

31 

Zadanie praktyczne 
 
Wymień pompę hamulcową w samochodzie FSO Polonez. Na wykonanie zadania masz 
180 minut. 

 

 

Obszar 

 

CZYNNOŚCI  I  KRYTERIA  WYKONANIA 

Liczba pkt 

0–1 

Czynność 1: Sporządzenie wykazu czynności koniecznych podczas 
wymiany rozdzielaczowej pompy wtryskowej 

Kryterium  wykonania:  1  pkt.  –  jeŜeli  uczeń  zapisał  co  najmniej 
5 czynności: 

−−−−    

przygotowanie stanowiska do wykonania zadania, 

−−−−    

demontaŜ zbiornika i przewodów hamulcowych, 

−−−−    

demontaŜ pompy hamulcowej, 

−−−−    

sprawdzenie popychacza pompy, 

−−−−    

montaŜ pompy hamulcowej, 

−−−−    

montaŜ zbiornika i przewodów, 

−−−−    

napełnienie i odpowietrzenie układu, 

−−−−    

sprawdzenie działania układu. 

 

Czynność 2: Sporządzenie wykazu części i narzędzi potrzebnych do 
wykonania zadania 

P

L

A

N

O

W

A

N

IE

 

 

Kryterium  wykonania:  1  pkt.  –  jeŜeli  uczeń  zapisał  co  najmniej 
3 rzeczy: 

−−−−    

pompa hamulcowa, 

−−−−    

płyn hamulcowy, 

−−−−    

zestaw do odpowietrzania układu hamulcowego, 

−−−−    

zestaw kluczy. 

 

 

Suma punktów w obszarze 1 – planowanie 

 

Czynność 3: Zgromadzenie niezbędnych części i narzędzi 

Kryterium wykonania: 1 pkt. – jeŜeli uczeń zgromadził: 

−−−−    

pompa hamulcowa, 

−−−−    

płyn hamulcowy, 

−−−−    

zestaw do odpowietrzania układu hamulcowego, 

−−−−    

zestaw kluczy. 

−−−−    

 

 

Czynność  4:  Sprawdzenie  stanu  technicznego  zgromadzonego 
sprzętu 
Kryterium  wykonania:  1  pkt.  –  jeŜeli  uczeń  organoleptycznie 
sprawdził stan pobranego sprzętu. 

 

Czynność 5: Dobranie odzieŜy roboczej 

O

R

G

A

N

IZ

O

W

A

N

IE

 

Kryterium  wykonania:  1  pkt.  –  jeŜeli  uczeń  przystąpił  do 
wykonywania zadania w kompletnym ubraniu roboczym. 

 

Suma punktów w obszarze 2 – organizowanie 

 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 
 

32 

 

Czynność 6: Zabezpieczenie pojazdu 

Kryterium wykonania: 1 pkt. – jeŜeli uczeń: 

−−−−    

zabezpieczył wnętrze pojazdu przed zabrudzeniem, 

−−−−    

załoŜył ochraniacze na błotniki pojazdu. 

 

Czynność 7: OpróŜnienie zbiorników płynu hamulcowego  

Kryterium wykonania: 1 pkt. – jeŜeli uczeń: 

−−−−    

opróŜnił przy pomocy strzykawki lub pompki zbiornik płynu 
hamulcowego, 

−−−−    

nie spowodował poplamienia samochodu płynem 

 

Czynność 8: DemontaŜ zbiornika płynu hamulcowego  

Kryterium wykonania: 1 pkt. – jeŜeli uczeń: 

−−−−    

usunął zbiornik płynu hamulcowego. 

 

Czynność 9: DemontaŜ przewodów hamulcowych  

Kryterium wykonania: 1 pkt. – jeŜeli uczeń: 

−−−−    

odkręcił przewody hamulcowe od pompy. 

 

Czynność 10: DemontaŜ pompy hamulcowej  

Kryterium wykonania: 1 pkt. – jeŜeli uczeń: 

−−−−    

odkręcił i wyjął pompę hamulcową. 

 

Czynność 11: Sprawdzenie popychacza pompy  

W

Y

K

O

N

Y

W

A

N

IE

 

Kryterium wykonania: 1 pkt. – jeŜeli uczeń: 

−−−−    

sprawdził stan popychacza pompy, 

−−−−    

sprawdził długość popychacza zgodnie z dokumentacją. 

 

Czynność 12: MontaŜ pompy hamulcowej  

Kryterium wykonania: 1 pkt. – jeŜeli uczeń: 

−−−−    

zakręcił pompę hamulcową. 

 

Czynność 13: MontaŜ przewodów i zbiornika płynu hamulcowego  

 

Kryterium wykonania: 1 pkt. – jeŜeli uczeń: 

−−−−    

zakręcił przewody hamulcowe do pompy, 

−−−−    

zamontował zbiornik płynu hamulcowego. 

 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 
 

33 

 

Czynność 14: DemontaŜ kół pojazdu 

Kryterium wykonania: 1 pkt. – jeŜeli uczeń: 

−−−−    

poluzował śruby kół samochodu, 

−−−−    

podniósł pojazd przy pomocy podnośnika dwukolumnowego 
(lub w inny sposób, prawidłowo go zabezpieczając), 

−−−−    

zdjął koła pojazdu. 

 

Czynność 15: Odpowietrzenie układu hamulcowego  

Kryterium wykonania: 1 pkt –jeŜeli uczeń: 

−−−−    

napełnił układ płynem hamulcowym zgodnym ze specyfikacją. 

−−−−    

odpowietrzył układ hamulcowy rozpoczynając od koła najdalej 
połoŜonego względem pompy. 

 

Czynność  16:  Prawidłowe  posługiwanie  się  wyposaŜeniem 
stanowiska 
Kryterium wykonania: 1 pkt. – jeŜeli uczeń: 

−−−−    

uŜył zestawu do odpowietrzania układu hamulcowego, 

−−−−    

zakręcił 

koła 

pojazdu 

przy 

pomocy 

klucza 

dynamometrycznego. 

 

Czynność 17: Sprawdzenie poprawności wykonania zadania 

Kryterium wykonania: 1 pkt. – jeŜeli uczeń: 

−−−−    

uzyskał prawidłowe działanie układu hamulcowego, 

−−−−    

sprawdził skok pedału hamulca, 

−−−−    

sprawdził i nie stwierdził wycieków płynu hamulcowego. 

 

Czynność 18: Uporządkowanie stanowiska pracy 

 

 

Kryterium wykonania: 1 pkt –jeŜeli uczeń: 

−−−−    

wylał stary płyn hamulcowy do odpowiednio oznaczonego 
pojemnika, 

−−−−    

oczyścił narzędzia i odłoŜył je na wyznaczone miejsce, 

−−−−    

odłoŜył na wyznaczone miejsce części zamienne, 

−−−−    

usunął zabezpieczenia pojazdu, 

−−−−    

na bieŜąco utrzymywał ład i porządek, 

−−−−    

uporządkował stanowisko pracy. 

 

Suma punktów w obszarze 3 – wykonywanie   

Czynność 19: Omówienie sposobu wykonywania zadania 

Kryterium wykonania: 1 pkt. – jeŜeli uczeń: 

−−−−    

omówił technologię wymiany pompy hamulcowej. 

 

Czynność 20: Ocena jakości wykonanego zadania 

P

R

E

Z

E

N

T

O

W

A

N

IE

 

Kryterium wykonania: 1 pkt. – jeŜeli uczeń: 

−−−−    

ocenił jakość wykonanej pracy, zwrócił uwagę na popełnione 
błędy. 

 

Suma punktów w obszarze 4 – prezentowanie   

RAZEM 

 

 
 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 
 

34 

7. LITERATURA 

 

1.  Fiat Cinquecento. WKiŁ, Warszawa 1995 
2.  Informator techniczny BOSCH: Konwencjonalne i elektroniczne układy hamulcowe.  

WKiŁ, Warszawa 2006 

3.  Informator techniczny BOSCH: Konwencjonalne układy hamulcowe.  

WKiŁ, Warszawa 2001 

4.  Leiter R.: Hamulce samochodów osobowych i motocykli.  

WKiŁ, Warszawa 1998 

5.  Orzełowski S.: Budowa podwozi i nadwozi samochodowych. WSiP, Warszawa 1999 
6.  Orzełowski S.: Naprawa i obsługa pojazdów samochodowych. WSiP, Warszawa 1998 
7.  Rychter T.:. Mechanik pojazdów samochodowych, WSiP, Warszawa 2006 
8.  Trzeciak K.: Diagnostyka samochodów osobowych. WKiŁ, Warszawa 1998 
9.  http://de.wikipedia.org/wiki/Retarder 

 

Literatura Metodyczna 
1.  Dretkiewicz-Więch  J.:  ABC  nauczyciela  przedmiotów  zawodowych.  Operacyjne  cele 

kształcenia. Zeszyt 32. CODN, Warszawa 1994 

2.  Niemierko B.: Pomiar wyników kształcenia. WSiP, Warszawa 2004 
3.  Ornatowski T., Figurski J.: Praktyczna nauka zawodu. Instytut Technologii Eksploatacji, 

Radom 2000 

4.  Szlosek F.: Wstęp do dydaktyki przedmiotów zawodowych. WyŜsza Szkoła InŜynierska, 

Radom 1995