! Kanclerz F. „Sgraffito geometryczne w Polsce” BHS, R. XXV, 1963, nr.4 s. 316-318.

sgraffito- monumentalna technika malarska polegająca na pokryciu elewacji wyprawą wapienną na cegle lub kamieniu polnym, występuje w dwóch formach:

1.kompozycje figuralne

2.geometryczna dekoracja płaszczyznowa

[np.: w Pruszkowie sgraffito jest przetworzeniem freskowego malarstwa monumentalnego]

Geneza:

-estetyczna obawa przed dużymi jednostajnymi płaszczyznami

-względy ekonomiczne(brak kamienia zastąpiony powłoką wapienną)

-wpływ regionów z taką dekoracją ( Czechy, Morawy)

W Polsce występuje w największym procencie na pd-zach (Dolny Śląsk, wpływ bogatego mieszczaństwa)

Do sgraffita zaliczono też prymitywne formy:

-zróżnicowanie lica zaprawy jednowarstwowej np. partie wygładzone na tle chropowatej reszty powierzchni, naśladownictwo kamieni w narożach.

-linearne nacięcia w układzie geometrycznym w zaprawie jednowarstwowej.

Grupy:

1. linearno-konstrukcyjne (pseudobonie) dające komórkowy podział wyprawy naśladujący monumentalny podział kostek kamiennych (ciosów)

2. krystaliczne (diamentowe) o bardzo różnorodnym kształtowaniu prostokątnych płaszczyzn.

3. rysunkowo - patronowe (koniec XVIw-1 poł. XVII wieku)

XVI wiek to wielki rozwój sgrafitto na Dolnym Śląsku.

Barwa: czarno-biała [dolna gruntowana warstwa wykonana z zaprawy wapiennej z węglem drzewnym), czerwień karminowa, jasna żółć.

Wnioski po badaniu szczytów geometrycznych:

• domy mieszczańskie oraz budowle o dużym znaczeniu( na Śląsku co najmniej od XVI wieku) były pokryte sgraffitem geometrycznym.

• Sgraffito mogło być tak powszechne, że brak o nim wzmianek.

• W dużej ilości mógł przetrwać do połowy XX wieku, uległy zakryciu w duchu pseudoklasycystycznym lub manierze eklektycznej.

• Tam gdzie są młode tynki zewnętrzne (XIX i XX wiek) jest prawdopodobieństwo, że zachowały się dekoracje sgraffitowe.

1