Toksykologia

W2 18.03.2006

Efekt szkodliwy - nieodwracalna zmiana biologiczna, skutek narażenia (czynnościowa, biologiczna).

Skutki zatrucia:

• miejscowe (np. miejscowe oparzenia substancją żrące)

• uogólnione - systemowe (np. blokada przewodnictwa nerwowego mięśni).

Skutki mogą być też:

• łagodne (nudności, wymioty)

• ostre - poważne (zaburzenia oddychania, zaburzenia rytmu serca).

Dawka - ilość podana trucizny.

Stężenie - ilość trucizny obecna w medium (podłożu).

Stężenie krytyczne w komórce - takie, w którym zachodzą zmiany czynnościowe niepożądane lub szkodliwe dla komórki.

Narząd krytyczny - ten, który jako pierwszy osiąga stężenie krytyczne substancji toksycznej.

Drogi skażenia:

• spożycie (przewód pokarmowy) - dzieci, samobójcy, alkoholicy

• iniekcje - narkomania, cukrzyca, ukąszenia, użądlenia

• inhalacja - gazy, pary, aerozole, rozpuszczalniki, kleje

• absorbcja (skóra) - związki fosfoorganiczne.

Ostre zatrucie

Stan spowodowany nagłym wchłonięciem substancji, która w wyniku swoistych właściwości toksykodynamicznych powoduje ciężkie zaburzenia czynności organizmu do jego śmierci włącznie.

Leczenie na oddziale ratunkowym

Po stabilizacji chorego (wstępna ocena stanu pacjenta - ABC, przytomny) + podstawowe zabezpieczenie pacjenta.

Leczenie:

• dekontaminacja

• eliminacja

• odtrutki

Odtrutki:

Odtrutki stosowane w procesie leczniczym ostrych zatruć powinny być podawane po dokładnym rozpoznaniu substancji trującej.

Dawki odtrutki uzależnia się od:

• rodzaju spożytej trucizny

• wieku i masy poszkodowanego.

Rozpoznanie:

W rozpoznaniu zatrucia podstawowe znaczenie pełni wywiad i badanie fizykalne mające na celu stwierdzenie zespołów objawów klinicznych towarzyszących zatruciu.

Ośrodki toksykologiczne - wsparcie informacyjne, diagnostyczne i lecznicze.

Pierwsza pomoc

Każde ostre zatrucie jest stanem potencjalnego zagrożenia życia. Wdrożenie postępowania opiera się na strategii i procedurach leczenia ratunkowego czyli ABC (airway, breathing, circulation).

I. Wstępna ocena stanu pacjenta (diagnostyka):

• Obejmuje stopień zagrożenia podstawowych funkcji życiowych czyli stanu układu oddechowego i układu krążenia.

• Niezbędne jest określenie stopnia utraty świadomości.

• Także celem wstępnej diagnostyki opartej na szczegółowym wywiadzie jest odpowiedź na pytanie na jaką substancję pacjent był narażony i jak długo.

• Wstępna stabilizacja ABC.

Wywiad:

• co?

• droga wniknięcia, rodzaj

• jak długo

• ilość

• kiedy

• czas narażenia

• obserwacja otoczenia (uzupełnienie: opakowania, rodzina, świadkowie).

II. Podstawowe zabezpieczenie pacjenta (leczenie):

• Obejmuje stabilizację krążenia i oddychania czyli leczenie objawowe.

• Jednocześnie należy podjąć czynności zmierzające do ustalenia prawidłowego rozpoznania w celu rozpoczęcia leczenia przyczynowego.

III. Wtórna ocena stanu pacjenta

• Opiera się na pełnym badaniu klinicznym i wnikliwej ocenie występujących objawów (toksykodromy) a także na badaniach dodatkowych potwierdzających rozpoznanie kliniczne.

• Zidentyfikowanie toksykodromu może pomóc w zwężeniu diagnostyki różnicowej jeśli trucizna nie jest znana.

Specyficzne leczenie:

Leczenie

Wpływać możemy zarówno na farmakokinetykę jak i na farmakodynamikę trucizny.

Farmakokinetyka

Matematyczna ocena ilości procesów kinetycznych jakim lek podlega w organizmie:

• wchłanianie

• przenoszenie przez krew

• rozmieszczenie w tkankach

• biotransformacja

• wydalanie.

Farmakodynamika

Bada wpływ leków na organizm i poszczególne narządy oraz mechanizm jego działania.

Działaniami upośledzającymi farmakokinetykę są przede wszystkim zahamowanie wchłaniania trucizny poprzez zastosowanie metod dekontaminacji przewodu pokarmowego.

Na farmakokinetykę możemy wpływać również poprzez:

• blokowanie działania trucizny

• tworzenie nieaktywnych kompleksów na poziomie krążenia ogólnego

• neutralizacja toksyny (np. immunoterapia zatruć glikozydami naparstnicy)

• poprawę warunków metabolicznych organizmu (np. w zatruciu paracetamolem) lub blokowanie aktywacji metabolicznej (np. zatrucie alkoholami niespożywczymi)

• wspomaganie ich eliminacji, również w oparciu o metody eliminacji pozaustrojowej.

Farmakodynamika (mechanizm)

• Upośledzenie zastosowania specyficznych antagonistów receptorowych (fumazenil, nalokan)

• Obniżenie stałej dysocjacji (np. hiperbaryczny tlen w zatruciu CO).

Po wstępnej ocenie, ustaleniu rozpoznania, zabezpieczeniu podstawowych funkcji życiowych, wdrożeniu specyficznego postępowania ratunkowego pacjent może być przekazany do leczenia w specjalistycznych oddziałach szpitalnych. Jeśli obserwacja pacjenta jest wykluczona i istnienie zagrażających życiu objawów brak pacjent może być wypisany do domu.

Badanie fizykalne:

1. ABC

2. Badanie neurologiczne:

• stan świadomości

• wielkość i reaktywność źrenic

• obecność objawów ogniskowych

Toksykodromy: objawy kliniczne zespołów toksykologicznych pomocne w ustaleniu rozpoznania

Inne objawy, inne choroby (urazy głowy, cukrzyca, niedoczynność tarczycy)

Dekontaminacja powierzchni ciała:

• rozebranie

• zmycie (spojówki)

Dekontaminacja przewodu pokarmowego:

• Płukanie żołądka (najskuteczniejsze w 1 godz.)

• Krótki okres od zażycia leku (wczesneobjawy zatrucia). Chorzy nieprzytomni powinni być intubowani.

Uwaga! Zachłyśnięcie

• Duża ilość leków

• Zagrażające życiu trucizny nie mają odtrutek

• Substancje absorbujące - węgiel aktywowany (1g/1kg)

• Nie zatrucia alkoholami, litem, żelazem, ołowiem, węglowodorami, substancjami żrącymi) - utrudnia diagnostykę endoskopową

• Płukanie jelit (osmotyczne środki przeczyszczające) np. Sorbitol

• leki o przedłużonym działaniu

• nie są adsorbowane przez węgiel

• połknięcie fiolek, całych opakowań, torebek

• wlewy doodbytnicze.

Antidotum - już w trakcie dekontaminacji.

® 2006 AŁ