Maści - Unguenta
Unguenta
* Uklad o wlasciwosciach plastycznych, zawierajacych substancje czynna:
- rozpuszczona
- zawieszona
- zemulgowana
*Sklad
- Substancja czynna (basis)
- podloze (vehiculum)
*Podloze - nieczynna, lecz wplywa na skutecznosc dzialania substancji czynnej
*Dzialanie - miejscowe lub ogolne
Skora jako bariera ochronna
*Naskorek - warstwa rogowa( podstawowa bariera wchlaniania substancji)
* Struktura bialkowaa, scisle upakowana
* Przestrzenie miedzykomorkowe: lipidy (trigliceryy, kwasy tluszczowe, cholesterol, sfingolipidy)
*Skora wlasciwa (corium) - wlokna kolagenowe i sprezyste
*Tkanka podstkorna (subcutis)
*Plaszcz hydrolipidowy o pH kwasnym
Sposoby przenikania
*Zaburzenie ciaglosci skory - gruczoly lojowe, potowe, mieszki wlosowe i ich wydzieliny
*Ich ujscia wazne miejsca wchlaniania (wchlanianie tranffolicularne) z ominieciem bariery naskorkowej
*Wchlanianie transdermalne (przez naskorek i komorki)
*Wchlanianie przed przestrzenie miedzykomorkowe (transepidermalne)
Podzial masci
*W zaleznosci od glebokosci penetracji:
- Epidermalne (naskorne, powierzchniowe) - stosowane strodki antyseptyczne i sciagajace. Podloza weglowodanowe
-Endodermalne (doskorne) o dzialaniu glebokim do skry wlasciwej. Stosuje sie smalec, lanolina, oleje utwardzone
-Diadermalne (resporpcyjne) o dzialaniu ogolnym. Umozliwiaja wchlanianie substancji czynnej do krwiobiegu.
Dobrze wchlaniane przez skore: hormony, niektore alkaloidy (nikotyna, morfina), nitrogliceryna, olejki eteryczne.
Stosowane podloza: podloza emulsyjne (wypu w/o i o/w) oraz rozpuszczalne w wodzie (hydrozele) Droga substancji leczniczej:
*Substancja czynna zawarta w masci ulega:
-Uwalnianiu (dyfuzja w obrebie masci i dotarcie do powierzchni skory)
-Adsorpcja (miejscowe, powierzchowne dzialanie na skore)
-Penetracji (przenikanie przez naskorek do skory wlasciwej)
Resorpcja (wchlanianie do krwi albo chlonki)
Wchlanianie
*Przez naskorek (transepidermalne)
O przenikaniu substancji czynnej decyduje:
- wspolczynnik podzialu lipidy:woda
- rozmiar czasteczek
- polarnosc substancji czynnej
Szybkosc wchlaniania:
-wlasciwosci substancji leczniczej
-wlasciwosci podloza
-stanu skory i sposobu aplikacji
Strona 1 z 6
Podloza masciowe
-
* Moze przyspieszac lub zwalniac dzialanie masci poprzez:
-Nawodnienie warstwy rogowej naskorka
- Rozna zdolnosc uwalniania substancji leczniczej
Podzial podlozy
*Podloza lipofilowe
-Weglowodanowe
-Tluszczowe
Cecha wspolna: wiaza mala ilosc wody, sa niezmywalne
*Podloza absorpcyjne
-BEzwodne
-W-Uwodnione
Niezmywalne. Z dodatkiem emulgatorow wiaza znaczne ilosci wody. Typy emulsji woda w oleju
*Podloza zmywalne woda - o wlasciwosciach hydrofilowych, wiaza wode w postacji emulsji o/w (kremy)
*Podloza hydrozelowe
*
Podloza lipofilowe
*Wazelina ( Vaselinum) - produkt naturalny z ropy naftowej, zbudowana z lancuchow weglowodanowych (n) -
Vaselinum flavum, Vaselinum album, wazelina sztuczna
*Zalety
-Duza trwalosc chemiczna
-Nie jelczeje
-Powoduje hydratacje (nawodnienie) naskorka (zaleta-wada?) - Wazelina nawilza skore (mimo bardzo malej liczby wodnej), wykorzystujac odparowywana woda z wnetrza skory. Niekoniecznie jest to zaleta, bowiem moze w ten sposob zatrzymywac na powierzchni skory substancje toksyczne, ktore powinny byc usuniete z organizmu przez skore (w pocie). Nawilzanie moze byc zarowno wada jak i zaleta.
*Wady
-Mala liczba wodna (7-10)
-Niezmywalnosc
Podloza tluszczowe
*Smalec wieprzowy(do masci endodermalnych)
-Dobre powinowactwo do tkanek czlowieka
-Dobrze uwalnia substancje czynna
-"nawadnia" warstwe rogowa (tak samo jak wazelina)
Wady:
-Mala odpornosc chemiczna
-Jelczenie
-Mala liczba wodna (8-16)
Oleje utwardzone
*Uwodornienie olejow plynnych w obecnosci katalizatora
*Wieksza trwalosc chemiczna niz oleje plynne
*Posiadaja wlasciwosci emulgujace
*Latwo uwalniaja substancje czynne
*Stosowane sa oleje: arachidowy, slonecznikowy, bawelniany, sojowy, kokosowy
*Pochodzenia zwierzecego - traan utwardzony (dobra reologia, wiaze wieksze ilosci wody, dobrze uwalnia substancje czynne)
Strona 2 z 6
*Lanolina bezwodna (Lanolinum anhydricum) - wosk z welny owczej
*Wada lanoliny - swoisty zapach, duza lepkosc
*Zalety:
- duza liczba wodna (>200)
- jest dobrym emulgatorem
- Ulatwia wchlanianie przez skore
*Lanolin auwodniona (Lanolinum hydricum) (3:1 z woda)
*Euceryna: liczba wodna ok 300 (95%wazeliny + euceryt)
*Wazelina hydrofilowa (86% wazeliny)
Przyklady masci absorpcyjnych (to sie nazywa masc, ale mascia nie jest....)
*masc prosta, miekka, parafinowa, cholesterolowa, euceryna (masci ktore stanowia tylko podloza, wiec nie sa mascmi [cytat Janka]
*podloza absorpcyjne uwodnione np. masc zmiekczajaca - ma zdolnosc emulgowania wody. Stosowane emulgatory: cholesterol, alkohol cetylowy i stearylowy - woda w oleju)
Masc zmiekczajaca ( Unguentum leniens, Unguentum refriegerans): (sklad recepty)
Skladniki lipofilowe (olbrot, wosk bialy, olej rzepakowy) stopic na lazni wodnej, dodac stopniowo cieplej wody, ciagle mieszajac
Pseudoemulsja w/o - duza lepkosc fazy zewnetrznej
Faza wodna - duze kuleczki
Efekt chlodzacy - parowanie wody pod wplywem temp ciala
Podloza tymu emulsji o/w - kremy
*Dzialanie kojace na skutek duzej ilosci wody (do 80%)
*Substancje czynne latwo uwalniane z kremow, dobrze wchlaniane przez skore.
*Najczesciej stosowany emulgator - laurylosiarczan sodu (do stosowania zewnetrznego)
*Podloza hydrofilowe (kremy) - emulsje o/w (laurylosiarczan sodu, Tween 60) z dodatkwiem konserwantow i substancji zapobiegajacych parowaniu (i wiazace wilgoc) (glicerow, roztwor sorbitolu) np. handlowe kremy Hydrokortyzon, Flucinar
*hydrozele na bazie skrobi, metylocelulozy, kwasu poliakrylowego (np. masc z metyloceluloza, masc glicerolowa)
*zele poliokyetylenowe - rozpuszczanie w wodzie (np. masc makrogolowa)
*Lekobaza - podloze amfifilowe, zawiera emulgatory o/w i w/o (w skladzie 40% wody) Hydrozele
*Nieorganiczne:
-Zel z SiO2 (krzemionka koloidalna) 15-20% - duze wlasciwosci adsorpcyjne i zelotworcze
-Zel z bentonitu (glinokrzemian) 10-18%
*Oba zele maja wlasciwosci tiksotropowe, po odlozeniu preparatu zastyga on w postaci zelu, po wstrzasnieciu zmieszaniu, otrzymujemy postac plynna
*Zele organiczne:
-Masc glicerolowa (glicerol wiazac wode zmniejsza sklonnosc do wysychania)
-Zel z metylocelulozy
-
Promotory wchlaniania
*Substancje oddzialujace na skore (warstwe rogowa), zmieniajac jej struktore, a tym samym przepuszczalnosc
*Substancje pozbawione wlasnego dzialania, nie moga wywolywac podraznien, uczulen, powinny dzialac szybko i odwracalnie
*MECHANIZM:
- wbudowane pomiedzy lancuchy lipidow - rozuznienie i uplynnienie lipidow skory (np. kwas olejowy, Azon) -
Strona 3 z 6
-promotory polarne - wiazanie z bialkami wewnatrzkomorkowymi (keratyna) Struktura wewnetrzna podlozy
*Uklad zlozony z dwoch powiazanych faz \: stalej i cieklej
*Faza stala - przestrzenna siatka, ktorej oczka wypelnione
Cechy reologiczne
*Zespol cech wynikajacy ze struktury wewnetrznej:
-Konsystencja (twardosc, plastycznosc, ciagliwosc, sprezystosc)
-Rozsmarowywalnosc
-Lepkosc
-Tendencja do rozzwarstwiania (liczba potliwosci)
*Homogennosc
*Trwalosc chemiczna (liczba kwasowa - nastepstwo preocesow hydrolitycznych)
*Liczba wodna
*Zdolnosc uwalniania substancji czynnej
Tolerancja skory
*Podloze masciowe powinno byc dostosowane do typu skory:
- Skora tlusta z nadmiernym wydielaniem gruczolow potowych i lojowych - zla tolerancja podlozy lipofilowych i emulsji w/o Stosowac kremy zmywalne typu o/w lub podloza beztluszczowe
-Skora sucha - odpowiednie podloza weglowodorowe
Sporzadzanie masci
*Operacje technologiczne
1. Przygotowanie podloza
2. substancji czynnej
3, Wprowadzenie substancji czynnej do podloza
4. Homogenizacja
5. Dozowanie i pakowanie
ad1. Skladnikilipofilowe podloza stopic na lazni wodnej, unikajac przegrzania masy Stopione podloze cedzi sie (gaza) i chlodzi
ad2. Mozdzierz, proszkowanie (mikronizacja)
Zagadnienie czystosci mikrobiologicznej (2ga grupa)
ad3. *Masci roztwory - substancje czynna rozpuszcza sie w podlzozu (na zimno, na cieplo) i mesza do zastygniecia
*Masci zawiesiny - skladniki stale o odpowiednim stopniu rozdrobnienie rozdrabnia sie mechanicznie z podlozem 1
etap otrzymywanie koncentratu (1:1) 2 etap rozcienczanie homogennego koncentratu Masci emulsje- rozpuszczanie substancji czynnej w jednej z faz
Pasty
*Stezone masci zawiesiny, zawierajace 25-50% mialko lub b. mialko sproszkowanej substancji stalych (sito 0,16)
*Substancje stale: skrobia, tlenek cynku, weglan wapnia, siarka, kwas salicylowy, ichtiol)
*Pasty maja wlasciwosci ochronne - tworza warstweochronna Substacje stale pasty maa wlasciwosci absrobujace -
pasty dzialaja wysuszajaco...
Pasty do zebow
*Substancje scierajace
*Subctsanjce zapobiegajace wysychaniu
*wiazace
*pieniace
*aromatyczne
Strona 4 z 6
*aktywne: zapobiegajace prochnicy, chorobom przyzeboa, odkladaniu kamienia. Stosuje sie fluorek sodu, monofluorofosforan sodu
Kremy kosmetyczne
*Preparaty pielegnacyjne (utrzymanie prawidlowego stanu skory, jej uleastycznienie i wygladzenie)
*Dzialanie: natluszczenie, nawodnienie i odzywienie skory
*Tworza uklady emulsyjne - zawieraja wode
*Zawieraja: emulgatory, srodki konserwujace, substancje zapachowe, subst. biologicznie czynne (witaminy, aminokwasy, hormony, enzymy)
*odczyn kremu pH4-6, odpowiadajace pH skory
*POdzial kremow ze wzg na odgrywana role:
-kremy tluste o typie emulsji w/o
-kremy nawilzajace o typie emulsji o/w
-kremy odzywcze zawierajace dodatek substancji biologicznie czynnych
*pOdzial ze wzg na przeznaczenie i sposob stosowania
-Kremy tluste (na noc)
Kremy tluste - najczesciej emulsje w/o - wykazuja funkcje natluszczajaca
*Powoduja wygladzenie i uleastycznienie skory
*
Kremy dzienne
*NAWILZAJACE - emulsja o/w (wody do 80%) Naniesione na skore przywracaja wilgotnosc i pomagaja utrzymac ja w naskorku. Regenruja uklad regulujacy gospodarke wodna skory
*KREMY SUCHE (Vanishing creams)
Sa to emulsje beztluszczowe
Kremy beztluszczowe
*Hydrozele poch natualnego badz syntetycznego
*Spelniaja role zmiekczajaca, wydelikacaja naskorek
*Maja wlasciwosci higroskopijne
*Po rozsmarowaniu odciagaja wode z glebszych warstw skory na powierzchnie powodujac zmiekczenie i uczucie gladkosci
*Dlugotrwale stosowanie - odwodnienie i niekorzystne zmiany w skorze wlasciwej
*Stosowane: zele z metylocelulozy, hypromelozy (...)
Masci, kremy ochronne
*Ochraniaja skore przed dzialaniem czynnikow zewn, drazniacych
1. Utworzenie (zolujacej mechanicznej bariery utrudniajacej kontakt skory z substancja drazniaca) 2. Zneutralizowanie lub oslabienie dzialania szkodliwego
*Ochrona naturalna:
1. Warstwa rogowa naskorka
2. Wydzielanie gruczolow lojowych i potowych
3. Kwasny odczyn pH skory
Wymagania dla kremow ochronnych
* Duza sutecznosc ochronna
*Wlasciwa konsystencja, stabilnosc i przyczepnosc
*Brak dzialania drazniacego i uczulajacego
*Brak wplywu haujmacego naturalne funkcje skory
*Latwosc zmywania wraz z substancjami szkodliwymi
Masci promieniochronne
Strona 5 z 6
Ochrona skory przed szkodliwym dzialaniem promieniowania slonecznego
*Podczerwien
*Siwatlo widzialne
*Promieniowanie nadfioletowe (piekna opalenizna :-) )
Podzial swiatla UV
UV-A - 320 - 400 nm (opalanie skory bez wywolania rumienia, oddziwlywanie na wlokna kolagenowe UV-B - 290 - 320 nm (zakres rumieniotworczy)
UV-C - 200 - 290 nm (a to bestia szybko te slajdy przelacza no...) Strona 6 z 6