Papka nieczystości dla małolatów

Papka nieczystości dla małolatów

Czy zdajemy sobie sprawę z tego, co nasi milusińscy i nasze milusińskie czytają z
wypiekami na twarzy jadąc tramwajem, przyklejeni do jego okien? Na naszych
oczach duch nieczystości toczy zażartą walkę o przystęp do serc młodych ludzi. O jej
rozmiarach nawet nie wiemy, może nie chcemy wiedzieć, ponieważ stanęlibyśmy oko
w oko z naszym osobistym wezwaniem do świętości.

1. Wyzwolony idol.

"Są  moimi  ideałami,  chociaż  ich  przeszłość  nie  była  nieskazitelna...  Nie
znoszę wszystkiego, co ulizane, ugłaskane, ugrzecznione, miłe i słodkie a taki
przecież jest prawdziwy ideał. Mój ideał nie jest idealny. To jest właśnie to, o
co  mi  chodzi.  Kocham  ekscentryków,  dziwaków,  ludzi  interesujących
wewnętrznie - a taki przecież jest prawdziwy ideał. ,a nie odbitych od szablonu
i tuzinkowych" pisze czytelniczka Bravo. Takiej definicji ideału chyba najlepszy
sofista  mógłby  pozazdrościć.  Z  pozoru  wszystko  się  zgadza.  Co  jednak  jest
wewnątrz młodego człowieka, który tak myśli? Co sprawia, że pragnie on tego,
co  nierzeczywiste,  fałszywe?  Jak  bardzo  został  on  usmażony  w  piecu
mediów?  Dla  ułatwienia  w  naszych  rozważaniach  ograniczymy  się  do
czasopism  młodzieżowych  Bravo  i  Popcorn.  Rzeczywistość  codzienna  ta  ze
szkołą,  domem,  rodzeństwem  jawi  się  młodemu  człowiekowi  jako  szara,
zwykła  i  nieciekawa.  Oderwaniem  od  niej  staje  się  współcześnie  medium
środek przekazu: TV, gra komputerowa, kolorowe czasopismo. Sensacyjność
środków przekazu połączona z treściami dotyczącymi muzyki i współczesnych
wrzasków,  przyprawiona  elementami  pseudoedukacji  seksualnej,  tworzą
system  manipulacji  człowiekiem.  System  ten  (obok  innych)  określany  jest
przez literaturę fachową jako obliczony na wzniecanie  chaosu w szczególnie
ważnych  dziedzinach:  idei,  pojęć  i  wartości.  System  S-M-S  opiera  się  na
odpowiednio dozowanej eskalacji sensacji, muzyki i seksu. Manipulacja w tych
dziedzinach odwołuje się do aktualnych potrzeb społeczeństwa, tak jednak je
kierunkując,  że  wzbudzone  i  wyzwolone  zostają  sztucznie  nowe  potrzeby.
Wpływy  te,  szczelnie  kamuflowane,  adresowane  są  szczególnie  do  młodego
pokolenia,  które  jest  głęboko  bezkrytyczne  dla  działań  mediów.  Świetnym
przykładem zastosowania tegoż systemu są właśnie wymienione czasopisma:
w "Bravo" 96,6% objętości czasopisma poświęconych jest tym zagadnieniom
(8  stron  na  sensację,  18  muzykę,  3  seks  w  30  stronicowym  numerze);
Popcorn  poświęca  90%  swojej  objętości  (odpowiednio  18,  27  i  6  na  ok.  56
stron). Wszystko to prowadzi z powodzeniem do poruszenia całego człowieka.
Zgodność  oddziaływania  systemu  S-M-S  z  aktualnymi  potrzebami  odbiorców
gwarantuje  zabiegom  manipulacyjnym  wysoki  stopień  skuteczności. W  takiej
atmosferze  szczególnie  udane  są  pociągnięcia  związane  z  preparowaniem
nowego  systemu  wartości.  Zatem  chodzi  o  wytworzenie  utylitarnego,
konsum

pcyjnego stylu życia bez odniesienia do nadprzyrodzonego systemu

wartości. Stąd jako ciekawi jawią się ludzie, których opisuje czytelniczka. Myli
ona  jednak  swojego  idola  z  ideałem.  Dzisiejsi  idole  (gr.  to  eidwlon  =  bożek)
głoszą  quasi  światopoglądy  w  dziedzinie  obyczajów.  Gwiazdorzy  i  idole  to
namiastki prawdziwych wzorców osobowych. Naśladowanie ich jest namiastką
rozwoju,  ponieważ  skupia  całą  uwagę  na  sobie.  Idol  głosi  idee,  ale  im  nie
służy.  Jacy  są  więc  ci  idole  młodzieży?  Oto  krótkie  zestawienie  cech

przedstawianego idola: mając kilkanaście lat młody artysta zaczyna pracę na
scenie;  nierzadko  rezygnuje  z  wykształcenia  ogólnego;  zmienia  często
partnerów  życiowych  i  seksualnych;  ma  za  sobą  kurację  odwykową
alkoholową  lub  narkotykową;  prowadzi  żywiołowe  życie  towarzyskie,
świadomie  nie  zakładając  rodziny  lub  odkładając  na  później  decyzję  jej  zał
ożenia;  niekiedy  bywa  niezrównoważony  emocjonalnie.  Całość  takiego
życiorysu  traci  swój  dramatyczny  wydźwięk,  bo  opisana  jest  w  konwencji
sensacyjnej  lub  humorysty

cznej. Prowadzi to do wrażenia, iż opisywane

problemy są nierzeczywiste albo też nie są tak groźne, jak w rzeczywistości.
Ale przejdźmy do konkretów... W jednym z pośmiertnych artykułów
dowiadujemy się o "braku wewnętrznej orientacji" (inaczej mówiąc: o
ro

zchwianej emocjonalności) Kurta Cobaina, której wyrazem ma być

destrukcja  artystyczna  gitary  podczas  koncertu  (to  artystyczne  działanie
ukazuje  jedno  ze  zdjęć)  oraz  dziwne  przebrania.  Swoją  niepewność  muzyk
grupy  Nirvana  próbuje  pokryć  niekonwencjonalnym  zachowaniem.  Podobno
nienawidzi występów przed tłumami ludzi. Podpis pod jednym ze zdjęć głosi:
Nieśmiały  i  wrażliwy  Kurt  nigdy  nie  chciał  być  idolem.  W  wywiadzie  dodaje:
mam  tak  wiele  problemów  z  samym  sobą,  jak  więc  mógłbym  być  dla  kogoś
wzorem?.  Bravo  do

daje: Stał się nim jednak i jest nadal, po swej tragicznej

śmierci.  Jak  opisuje  periodyk,  był  nieśmiały  i  wrażliwy,  troskliwy  ojciec  (!!!)
dwuletniej  córeczki  Frances.  Jednak  w  wieku  27  lat  popełnia  samobójstwo
zastrzeliwszy  się  we  własnym  domu.  Oto  wzór  wrażliwości  i  ojcowskiej
troskliwości. Również o braku równowagi emocjonalnej, tym razem Johnnyego
Deppa, trzydziestodwuletniego aktora, dowiadujemy się z wywiadu. Przyczyną
tego stanu rzeczy jest według niego rozwód rodziców. Na postawione pytanie
o  zdemol

owanie pokoju hotelowego w Nowym Jorku, tłumaczy: mam swoje

emocje,  frustracje...  Czasami  po  prostu  puszczają  mi  nerwy,  kiedy  czuję,  że
jestem  niesprawiedliwie  traktowany.  O  swoim  rodzinnym  miasteczku  mówi:
groziło mi tam, że zgniję. Bravo przedstawia również bez komentarza taki oto
tekst idola: Kiedy miałem 12 lat zacząłem palić, w wieku 13 lat straciłem cnotę,
a kiedy byłem czternastolatkiem, wypróbowałem już wszystkie narkotyki. Inny
wzór  osobowy,  seksowny,  nieśmiały  i  tajemniczy  dżentelmen  z  poczuciem
h

umoru Keanu Reeves, na pytanie, czy próbował narkotyków, odpowiada:

Tak.  I  stąd  wiem,  że  narkotyki  mogą  zabić.  Robiłem  doświadczenia  z
halucynogenami, które dostarczyły mi niezwykłych uczuć i pozwoliły zajrzeć w
głąb  mojego  życia.  W  żaden  inny  sposób  nie  da  się  tego  zrobić.  Ale  teraz
upajam się  innymi rzeczami. Np. jazdą na motocyklu  albo przyrodą.  Świetne
ostrzeżenie  przed  narkomanią.  Doprawdy,  trudno  o  lepsze.  Szczególnie
specyficzna  jest  wizja  rodziny  podawana  przez  idoli  młodzieży. Wspomniany
wyżej Johnny Depp był żonaty już z dwoma kobietami, z jedną zaręczony, a
teraz  jest  zakochany  w  Kate  Moss:  Kiedy  po  raz  pierwszy  ją  widziałem,
wiedziałem, że będziemy razem i że do siebie pasujemy... Odniosłem sukces i
jestem bardzo zakochany w Kate, może nawet pewnego dnia pobierzemy się.
Wierność  jako  coś  wartościowego  należy  więc  do  przeszłości.  Np.  życie  z
jedną żoną przez dwa i pół roku jest dla Saula Hudsona (29 lat, ps. Slash) z
zespołu  Guns  N'Roses  niełatwe.  Wyznaje:  Trudno  pozostać  wiernym  i  nie
skakać  w  bok,  pomimo  równoczesnego  twierdzenia:  Jestem  z  nią  naprawdę
szczęśliwy. Moja żona jest super. Kariera zawodowa przedstawianego idola i
jej wymogi stoją w hierarchii wartości wyżej niż ognisko domowe. Na razie nie
myślimy  o  dziecku.  Zbyt  często  i  zbyt  długo  jestem  poza  domem.  Szczerze

mówiąc:  dzieciaki  wnerwiają  mnie  mówi  wspomniany  już  Saul  Hudson.
Podobnie  myśli  Fabio  Fritelli  (28  lat)  z  zespołu  MODO,  który  rezygnuje  z
małżeństwa z dziewczyną, bo wykonywana praca całkowicie pochłania oboje.
"Jest z" Catią od 2 lat, ale na małżeństwo jeszcze za wcześne. Jako wyjątek
zatem  jawi  się  w  pierwszym  momencie  Pamela  Anderson  (lat  28),  aktorka
filmu  Słoneczny  patrol.  Stwierdza,  że  marzy  o  dziecku  z  Tommym  Lee.  To
głęboka,  prawdziwa  miłość,  jakiej  nigdy  przedtem  nie  przeżyłam  -  głosi.  W
dniu  poprzedzającym  pobranie  się  zrobili  sobie  test  na  AIDS.  (Cóż  za
zaufanie!)  Tommy  ma  bowiem  byłą  żonę  Heather  Locklear.  Życie  seksualne
wobec tak pojętej więzi małżeńskiej nie może ograniczać się do współżycia z
jedną osobą. Ray (23 lata) z zespołu 2 Unlimited, stwierdza w wywiadzie, że
ma  wiele  dziewczyn  w  różnych  miastach,  a  na  pytanie  o  to,  czy  zawsze
uprawia  bezpieczny  seks,  odpowiada:  Oczywiście.  To  w  końcu  sprawa
honoru!.  Kiedy  indziej  zaś  ten  sam,  interesujący  wewnętrznie,  nietuzinkowy
idol  opowiada:  ja  nigdy  nie  mam  dosyć.  Seks  jest  dla  mnie  jak  jedzenie:
potrzebuję  go  codziennie  i  przynajmniej  jeden  raz...  Dopóki  seks  jest
bezpieczny, bawię się w to. Charakterystycznie traktuje szkołę i czasy szkolne
Bill  Joe  Armstrong  (23  lata

), gitarzysta Punk Power, mówiąc: zasrane czasy!

To było piekło! Usiłuję zapomnieć o tym smutnym rozdziale. Nienawidzę szkół,
dyscypliny,  nauczycieli...  Usiłowałem  być  niezauważalny,  aż  skończyłem  14
lat.  Wtedy  to  po  prostu  olałem.  Świetna  recepta!  Coś  na  temat  religijności  i
wiary?  Proszę  bardzo.  Na  pytanie:  Czy  wierzycie  w  Boga?,  członkowie
zespołu  Fun  Factory  odpowiadają  całą  gamą  możliwych  rozwiązań.  Marie
Anett (24 lata) mówi: ja wierzę w samą siebie; Rod (26 lat): ja wierzę w Boga.
Od  małego  zawsze  się  modliłem.  Poza  tym  w  Stanach  przez  osiem  lat
śpiewałem  w  chórze  kościelnym;  Toni  (24  lata)  odpowiada:  jestem  bardzo
religijny, chociaż nikt mnie nie wychowywał w tym duchu. Gdybym miał czas,
to chodziłbym nawet w niedzielę na msze. Natomiast wychowana w Irlandii w
bardzo katolickiej rodzinie Dolores ORiordan, wokalistka zespołu Cranberries,
po porzuceniu praktyk religijnych w wieku 18 lat twierdzi: wiedziałam, że Jezus
jest  przy  mnie,  że  nade  mną  czuwa.  Kiedy  ogarniał  mnie  lęk,  modliłam  się.
Dzisiaj  też  tak  robię.  Kiedy  podrosłam,  medytowałam  i  w  ten  sposób
komunikowałam  się  z  Bogiem.  W  każdym  razie  wciąż  wierzę  w  siły
nadprzyrodzone.  Bardzo  ciekawe.  Zdaje  się,  że  wierzący  w  Jezusa  wciąż
wierzą w Boga osobowego. Zaiste, nietuzinkowi ludzie. Są wolni, decydują o
sobie.  Są  więc  takimi,  jakim  chce  stać  się  potencjalny  czytelnik  czasopisma.
Idol  jest  więc  w  pewnym  zakresie  wzorem  zachowań.  Przemyślne  wzorce.
Mylilibyśmy  się,  gdybyśmy  uznali,  iż  nie  mają  one  dużej  siły  oddziaływania.
Badania  naukowe  wykazały  bowiem,  że  młodzi  i  dzieci  znacznie  częściej
przejawiają  zachowania  zaobserwowane  u  modela,  jeśli  jest  on:  pod  jakimś
względem do nich podobny, posiada władzę czy sprawuje kontrolę nad jakimiś
wartościowymi  w  oczach  dziecka  rzeczami  lub  dobrami,  jest  nagradzany  za
swoje zachowania, jest ciepły i opiekuńn

Nazwij to "miłość" i rób co chcesz.

Kochaj i czyń co chcesz. Chyba dawno minął czas, kiedy wypowiedzenie tych
słów czyniło człowieka wolnym "dla" kogoś drugiego i Kogoś Jedynego. Dziś

są to słowa, którymi pozwala się kochać (?) swoje zachcianki, także cielesne,
odrzucać  wszystko,  co  trudne  i  naprawdę  piękne.  Przyjrzymy  się  zatem  jak
pojmowana jest miłość w analizowanych czasopismach i co liczy się w życiu
młodego czytelnika (lub też co ma się liczyć w jego życiu). Warto ustalić jaką
treść  podkłada  się  pod  pojęcie  miłości.  Sformułowanie  "kochać  się"  ma  u
młodych  czytelników  to  samo  znaczenie,  co  w  ustach  tych,  którzy  udzielają
porad  na  łamach  interesujących  nas  czasopism.  Tyle  tylko,  że  ci  ostatni
okraszają  swe  wypowiedzi  pseudonaukowymi  elementami  psychologii  "bez
wymagań". Dr Anna Oleszkowicz pisze: "Seksu i miłości oddzielać nie wolno.
Jest  to  wymóg  kategoryczny  psychicznej  natury  człowieka  (człowiek  nie  jest
zwierzęciem) i należy on, obok wymogu prawdomówności, do najważniejszych
atrybutów człowieczeństwa. Kochanie się bez miłości obniża poczucie własnej
wartości  i  na  dłuższą  metę  może  prowadzić  do  zaburzenia  równowagi
psychicznej,  psychonerwicy  i  depresji".  Osiemnastoletnia  Danka  bez  wstydu
pisze więc w Bravo, że od roku "ma przyjaciela, z którym często się kochają".
Renia (14 lat) pisze o swoim problemie: cztery miesiące temu z chłopcem (17
lat)  "kochaliśmy  się  bez  zabezpieczenia.  Niedługo  potem  nie  dostałam
miesiączki.  Pojechałam  do  miasta  wykonać  test  ciążowy.  Ku  mojemu
przerażeniu wynik był pozytywny". Przedziwna to miłość, której owocem może
być przerażenie. Nie zapominajmy słów dr Oleszkowicz, że kochanie się bez
miłości  jest  szkodliwe.  Otóż  Renia  postąpiła  -  zdaje  się  -  zgodnie  z  tymi
słowami: według niej kochała... Bałagan w pojęciach miłości i miłości fizycznej
jest pogłębiany przez wracające co jakiś czas uwagi o negatywnym stosunku
Kościoła do miłości. Jedna z czytelniczek pisze: "Dla mnie miłość fizyczna to
coś  bardzo  pięknego  i  wartościowego.  Dlaczego  katolicyzm  nie  zezwala
dwojgu  kochającym  się  ludziom  na  całkowite  oddanie  się  sobie?"  Miłość
fizyczna  oddzielona  jest  więc  od  odpowiedzialności  za  siebie  i  drugą  osobę.
Powstaje  w  ten  sposób  poczucie  zagrożenia  płynącego  z  relacji  seksualnej.
Nic  bard

ziej błędnego niż antropologia i psychologia propagowana w

czasopismach.  Człowiek  w  dziedzinie  płciowości  z  natury  wymaga  poczucia
bezpieczeństwa i stałości. Stałość zaś i wynikające z niej bezpieczeństwo jako
atrybuty  wierności  są  skrzętnie  pomijane  w  rozważaniach  na  temat  seksu.
"Bezpieczeństwo"  w  tej  dziedzinie  (w  oderwaniu  od  wierności)  oznacza
ochronę  przed  podstawowym  zagrożeniem,  jakim  jest  ciąża.  Niekiedy  pod
pojęcie  miłości  podstawiane  jest  także  uczucie  zakochania  się.
Szesnastoletnim  dziewczynkom

, które jedyne w klasie nie mają za sobą

inicjacji seksualnej i są z tego powodu wyśmiewane, Bravo radzi: "znacznie
bardziej normalne jest czekanie na prawdziwą miłość, niż bezmyślne uleganie
modzie tylko po to, by zaimponować koleżankom". W "teście"
przep

rowadzanym przez Popcorn miłość utożsamiana jest z wylewnością

uczuć;  pytania  odnoszą  się  ciągle  do  wzruszeń,  zakochań,  pieszczotliwych
przezwisk. Wstęp  do  testu  głosi:  "Miłość  to  wszechogarniające  uczucie,  lecz
nie każdy potrafi poddać mu się bez reszty. A Ty? Czy w sprawach sercowych
zachowujesz  zawsze  zimną  krew  czy  też  należysz  do  ludzi  tkliwych  i
namiętnych, którzy łatwo zatracają się w miłości?". Miłość bywa utożsamiana
także  ze  współżyciem  płciowym.  Dla  młodego  człowieka,  w  którego  ciele
następuje  burza  hormonów  i  uczuć,  takie  utożsamienie  służy  łatwemu
usprawiedliwieniu  wczesnego  rozpoczęcia  życia  seksualnego.  Kiedy  zatem
można  rozpocząć  współżycie?  Na  tak  postawione  pytanie  pismo odpowiada:
"Trudno  wskazać  konkretny  termin,  każda  dziewczyna  dorasta  bowiem  w

innym, właściwym dla siebie, tempie i czasie". Warunkami koniecznymi do
tego - jak wynika to z innej odpowiedzi -

są: gotowość na konsekwencje ("Jest

ich wiele. Najważniejszą jest ciąża") oraz wzajemne poznanie się, gdyż
stosunek płciowy jest ponoć wyrazem bliskości, zaufania i miłości. Odpowiedź
taka

została

udzielona

piętnastoletniej

dziewczynce,

która

trzynastoletniego chłopca i zadała pytanie: czy nie jest za wcześnie, aby
rozpocząć współżycie? Czy podobna odpowiedź dana tak młodym ludziom,
skutecznie ich powstrzyma? Przecież ona i on z pewnością pragnęliby wyrazić
swoją bliskość, zaufanie i miłość. Ani słowa o odpowiedzialności za siebie, za
drugiego człowieka i mogącego przyjść na świat trzeciego. Ów "trzeci" jawi się
jako

konsekwencja

"błędu

sztuce",

potencjalne

zagrożenie.

Siedemnastoletnia  dziewczyna  stwierdza,  że  kochała  się  już  wcześniej  ze
swoim chłopakiem, ale z powodu strachu stosunek nie był przyjemny, podjęła
więc decyzję nie uprawiania seksu. Jest ona chwalona przez czasopismo, bo
wykazała  "dużą  odpowiedzialność  i  dojrzałość  podchodząc  poważnie  do
konsekwencji podejmowania  współżycia  w młodym wieku". Jako minusy zbyt
wczesnego  rozpoczęcia  współżycia  podaje  się  rozchwianie  emocjonalne  i
konflikty  w  późniejszym  małżeństwie,  które  mogą  zakończyć  się  rozwodem.
Mówi  się  także  o  tym,  że  zbyt  wczesne  zbieranie  doświadczeń  seksualnych
może być przypłacone lękiem o własną przyszłość. Tak naprawdę jest to lęk
przed ciążą. Gdy jednak czternastoletnia dziewczynka zachodzi w ciążę, winę
za  za

istniałą sytuację zrzuca się na skrajną nieodpowiedzialność

siedemnastoletniego  chłopaka  i  zachęca  do  rozmowy  z  rodzicami,  aby  nie
popadła  w  depresję  i  nie  popełniła  samobójstwa.  Podaje  się  wtedy  także
adresy  instytucji  należących  do  ruchów  ProFamilia,  świadczących  pomoc
młodym  matkom.  Z  jednej  strony  nie  podaje  się  więc  podstawowych,
prawdziwych  warunków  rozpoczęcia  współżycia,  z  drugiej  zaś,  gdy  gdzieś
nawet pojawi się informacja o "wpadce", zawsze winny jest ktoś inny. Szkoda
tylko, że redaktorzy czasopisma nie zauważają winy u siebie, lecz u innych...
Niejasno  i  nieprecyzyjnie  sformułowane  odpowiedzi  na  pytanie  kiedy  można
zacząć  współżycie  są  także  wspomagane  w  sposób  zakamuflowany:  np.
poprzez  pośrednie  mówienie  o  stosunku  osobom  niepełnoletnim.  Oto
si

edemnastoletni chłopak zapytawszy o właściwości i nieszczelności

prezerwatywy otrzymuje w odpowiedzi dokładny instruktaż dobrego założenia
prezerwatywy,  dobrego  jej  używania  i  jakości  (zalecane  używanie
prezerwatyw  testowanych  i  z  dobrych  firm). "Tak  więc  przy  zakupie  patrz  na
datę  ważności".  Pisma  zajmują  się  także  lekarskimi  i  psychologicznymi
poradami  z  dziedziny  seksualności  człowieka.  Należy  -  dla  zachowania
prawdy -

stwierdzić, iż porady te są z punktu widzenia psychologii rozwojowej

po prostu niekomp

etentne. Widzą i chcą widzieć człowieka w okrojonym

świetle,  nie  dostrzegając  sfery  ducha  i  psychiki  rozwijającej  się  przez
odpowiedzialność i pokonywanie trudności. Niejako "przy okazji" podawane są
normy  postępowania  w  dziedzinie  seksu.  Pisma  młodzieżowe  zajmują  się
zatem  wszystkim:  od  braku  orgazmu,  przez  promocję  pettingu  do  akceptacji
onanizmu. Brak orgazmu np. u osiemnastoletniej letniej dziewczyny może być
wynikiem  "zbyt  rygorystycznego  wychowania  albo  wręcz  negatywnego
nastawienia  do  spraw  seksu".  W

szelkie zatem działania ograniczające

zachowania w tej dziedzinie (czyli de facto normy) są krzywdzące dla
naturalnego i spontanicznego wyrażania siebie. Normą staje się brak norm. W
"leksykonie Ars amandi", kiedy jest opisywany przedwczesny wytrysk u

chłopców, jako poradę na tę anomalię podawane są: petting, zmiana pozycji w
czasie  stosunku  lub  też  zmiana  częstotliwości  ruchów  frykcyjnych.  Jeśli
weźmie się pod uwagę fakt, iż pismo jest czytane przez chłopców w wieku 15 -
18  lat,  to  porady  powyższe  zachęcają  do  sprawdzenia,  czy  nie  cierpi  się  na
podobną anomalię. Osiemnastoletniemu letniemu mężczyźnie, który podczas
próby współżycia zawodzi się na całej linii z powodu braku wzwodu (ma tzw.
"kompleks  onanisty"),  zaleca  się  właśnie  petting  i  "danie  sobie  czasu",  aby
obniżyć  napięcie  psychoseksualne.  Nabawienie  się  takiego  kompleksu  nie
przeszkadza

jednak

autorom

Bravo

propagowaniu

masturbacji.

Piętnastoletniemu  chłopcu,  który  usiłuje  bezskutecznie  walczyć  z  nałogiem
onanizmu  radzi:  "Musisz  zdawać  sobie  sprawę,  że  w  twoim  wieku  masz
bardzo  wysoką  wydolność  seksualną.  Jeśli  odczuwasz  silną  potrzebę
masturbacji,  nie  powinieneś  narzucać  sobie  niepotrzebnej  dyscypliny.  Stałe
napięcie,  spowodowane  niezaspokojeniem  popędu  seksualnego  może
bowiem  doprowadzić  do  nadmiernej  nerwowości,  a  nawet  nerwicy".  W  tym
samym wieku chłopak zastanawiając się nad kształtem swojego penisa pyta,
czy może się on zmienić pod wpływem jego rocznej masturbacji. "Jeśli chodzi
o  masturbację,  jeszcze  do  niedawna  propagowano  pogląd,  że  jest  ona
naganna i szkodliwa". Według rubryki "Psycho - porady" ten rodzaj zachowań
seksualnych  zaobserwowany  u  młodzieży  "nie  jest  przejawem  choroby  czy
odchylenia  seksualnego".  W  sensie  zdrowotnym  masturbacja  nie  jest
szkodliwa,  może  jednak  być  przyczyną  problemów  natury  moralnej,  obaw  o
własną  "moralność"  lub  lęku  przed  reakcją  rodziców  i  otoczenia  (...)  Można
oczywiście  starać  się  świadomie  ograniczać,  czy  wprost  unikać  uprawiania
masturbacji  np.  ze  względów  estetycznych  czy  moralnych".  Jeśli  zaś  innego
piętnastolatka bolą jądra, a on jeszcze nie współżyje ani się nie onanizuje, to
pismo  radzi:  niech  idzie  do  lekarza  (mogą  to  być  żylaki  jąder)  albo  zacznie
zaspokajać popęd seksualny, tak jak inni - przez onanizm (ból bowiem może
być wynikiem... niezaspokojonego popędu seksualnego).

Słowem rób, co chcesz, nazwij to "miłością", a jeśli to cię zawiedzie i sam się
zniszczysz, to już wina albo czyjaś, albo twoja. Nie miej oczywiście pretensji
do tego, kto tych bzdur ci nagadał.

Wierność? Miłość? Uczciwość małżeńska?

Powołanie człowieka do świętości realizuje się na różnych drogach. Można je
realizować  między  innymi  w  małżeństwie.  Większość  młodych  zapewne
wejdzie  w  niedalekiej  przyszłości  w  związek  małżeński.  Należy  więc  zwrócić
uwagę  na  to  jak  i  kiedy  -  według  wydawców  czasopism  -  trzeba  zawierać
małżeństwo, jaki jest jego model i czy w ogóle trzeba je zawrzeć. "Obietnica
bycia ze sobą na dobre i na złe byłaby bezsensowna, gdyby człowiek z góry
zakładał  możliwość  rozwodu,  jeśli  się  coś  nie  powiedzie.  Jeśli  ktoś  nie  jest
pewny  swoich  uczuć,  nie  powinien  decydować  się  na  ślub".  Pod  taką
deklaracją mógłby się  podpisać  niejeden wierzący.  Jednak dalej posiadająca
już  dziecko  Dolores  ORiordan  prowadzi  swój  wywód  następująco:  "Lepiej
pobyć ze sobą na próbę. Przez wiele lat mieszkałam z kimś, choć wiedziałam,
że  nie  jest  to  materiał  na  męża".  Pierwszą  zatem  propozycją  dla  młodego

czytelnika jest "małżeństwo na próbę". Drugie rozwiązanie jest prostsze: nie
potrzebna jest jakakolwiek instytucja i legalizacja małżeństwa. Dlaczego? "Nie
jestem zwolennikiem małżeństwa. Widzę te huczne śluby, te piękne suknie, a
zaraz potem rozwody i tragedie rodzinne -

nie pcham się do tej instytucji. Do

niczego nie jest to człowiekowi potrzebne. Można bez tego żyć" - mówi Jarek
Jakimowicz - Krieg

l, aktor filmu "Młode wilki". Dr Alban dodaje, że nie

zamierza zalegalizować swojego związku, choćby dlatego, że będąc "tytanem
pracy"  nie  ma  nawet  dwóch  minut,  by  wybrać  się  do  kościoła.  W  takiej
perspektywie  małżeństwo  jawi  się  jako  zupełnie  niepotrzebne  zobowiązanie,
nakładające  jedynie  ciężar  odpowiedzialności  lub  też  jako  "dodatek
nadzwyczajny" do istniejącego już związku. Życie w dobrze rozumianej miłości
zawiera  w  sobie  trwanie  w  prawdzie.  Co  do  prawdomówności,  to  "zasada
mówienia  prawdy,  ze  wszech  miar  pożądana,  powinna  być  stosowana  w
każdej  niemalże  sytuacji.  Należy  jej  przestrzegać  w  trosce  o  higienę
psychiczną  i  pozytywny  obraz  siebie  samego"  -  jak  radzi  świetny  psycholog
czasopisma  (oczywiście  prawdomówny).  Słabość  tak  postawionej  motywacji
dla

młodego człowieka jest ewidentna. Jednym z głównych problemów

młodych są ich relacje w rodzinie, a szczególnie z rodzicami. Właśnie dlatego
duża część listów zawartych w rubrykach "Wypowiedz się" (Bravo) i "Psycho -
porady"  (Popcorn)  mówi  o  trudnościach  w  tych  relacjach.  Charakterystyczne
jest  to,  że  czasopisma  te  raczej  nie  atakują  autorytetu  rodziców  wprost.
Przykładem  nie  atakowania  wprost  jest  ewidentnie  spreparowany  list  do
redakcji  następującej  treści:  "Mam  16  lat  i  bardzo,  bardzo  ogromny  kłopot.
Pros

zę o pomoc! Mój problem to to, że mam wspaniałego chłopaka, z którym

jestem w ciąży. Problem w tym, że chodzę jeszcze do szkoły podstawowej, a
naprawdę  chciałabym  bardzo  tego  dziecka.  (...)  Rodzice  jeszcze  o  tym  nie
wiedzą,  ale  myślę,  że  zaakceptowaliby  to,  ponieważ  mam  wspaniałych
rodziców.  Naprawdę  liczę  na  waszą  pomoc.  Zrozpaczona  Aneta".  Wspaniali
rodzice  Anety  wyjechali  chyba  na  Majorkę,  skoro  nie  są  pierwszymi,  do
których  się  zwróciła.  Autorytet  można  jednak  naruszyć  przez  ciągłe
ukazywanie rodziców jako tych, którzy są źródłem nieustannych ograniczeń i
zakazów  wprowadzanych  w  życie  młodego  człowieka.  Zagadnienie  obszaru
wolności  udostępnionej  dziecku  wysuwa  się  na  pierwszy  plan  i  jest  ono
najczęściej poruszanym problemem. W naruszaniu tego obszaru celują matki:
jedna  nie  pozwala  chodzić  do  kosmetyczki  z  trądzikiem,  inna  nakazuje
nieustannie  przykładanie  się  do  nauki  albo  zmusza  do  gry  na  fortepianie  i
szkoły muzycznej, jeszcze inna ogranicza kontakt z koleżankami. Często też
zarzut  ten  stawiany  jest  wo

bec obojga rodziców: Siedemnastoletniej

dziewczynie  zabraniają  wyjazdu  we  dwoje  w  góry  z  trenerem  tańca,  nie
dopuszczają  do  głosu  albo  do  sprowadzenia  kota  do  domu.  Niekiedy  też
zabraniają  spotykać  się  z  sympatią.  Rodzice  przedstawiani  są  zatem
najczęściej  jako  "despotyczni  i  nie  na  czasie".  Typowo  przedstawiany  obraz
rodziców  ograniczających  dziecko  można  zauważyć  w  takim  oto  liście
trzynastoletniej dziewczynki: "Nie pozwalają mi mieć zdania na żaden temat.
Ciągle śmieją się ze mnie i krzyczą na mnie. Gdy rozmawiają przy stole nawet
o rzeczach mało ważnych, nim otworzę usta, każą mi je zamknąć. Twierdzą,
że nic nie wiem. (...) wyrzucają bez pytania moje rzeczy, wyłączają telewizor,
nie  martwiąc  się,  że  akurat  oglądam  program.  Ciągle  żyję  w  świecie  pełnym
ka

prysów i praw dorosłych". Na brak zaufania i rozmów również zdarza się

narzekać młodym. Rodzice nie dają miłości i zrozumienia, naśmiewają się z

idoli,  nie  są  godni  zaufania  córki  obawiającej  się  ciąży,  jedna  z  matek
zaniedbała  obowiązek  rozmowy  z  córką  o  nadchodzącej  miesiączce,  inna
lekceważy  zwierzenia  dziecka  albo  odrzuca  swoje  dziecko  będące  w  ciąży.
Ogólnie  problem  można  przedstawić  tak,  że  rodzice  albo  niczym  się  nie
interesują  albo  interesują  się  zbyt  wieloma  rzeczami.  Kiedy  czasopisma
zajmują  się  obrazem  samego  ojca,  charakteryzuje  się  on  zupełnie  czym
innym.  Opisywany  jest  również  w  rubrykach  "Wypowiedz  się"  i  "Psycho  -
porady".  Ojciec  najczęściej  jest  alkoholikiem  i  notorycznie  pije.  Dochodzą  do
tego  akty  przemocy  seksualnej  wobec  córek,  niewierności  małżeńskie  i
wyzywanie w rodzinie. Niekiedy jest przyczyną rozwodu w rodzinie. Jednak o
rozwodach  czasopisma  mówią  bardzo  rzadko.  W  badanym  przeze  mnie
materiale  temat  ten  poruszony  został  trzykrotnie.  Raz  piętnastoletnia
dziewczyna,  5  lat  po  rozwodzie

rodziców chce mieszkać z ojcem. Opisana

została  także  sytuacja,  kiedy  przez  pijącego  ojca  rozpada  się  rodzina.  Gdy
rozpada  się  ona  z  nieznanych  dziecku  przyczyn,  Bravo,  któremu  obce  jest
pojęcie  wierności  i  jedności  rozkłada  ręce:  "czasem  rozwód  jest  najlepszym
rozwiązaniem zarówno dla rodziców, jak i dla dzieci". Pozytywnie o rodzicach
Popcorn  pisze  tylko  raz  -

w przypadku szantażowania i bicia dziecka przez

kolegów szkolnych, polecając młodym szukania ratunku właśnie u rodziców.

Obraz rodziny jest więc obrazem nacechowanym mnóstwem negatywnych
cech. Jeżeli nawet obraz rodziny jest w pewnej części prawdziwy, to po
pierwsze bywa nieproporcjonalnie przesadzony, a co za tym idzie niepełny. Po
drugie zaś powstaje pytanie o cel kreowania i utrwalania tego typu obrazu.

Manipulacja pojęciami dobra i zła.

Manipulacją  nazywamy  "celowe  i  skryte  działanie,  przez  które  narzuca  się
jednostce lub grupie ludzi fałszywy obraz pewnej rzeczywistości". Przyjrzyjmy
się  zatem,  jakimi  metodami  i  całymi  systemami  manipulacji  w  różnych
dziedzinach  posługują  się  autorzy  analizowanych  czasopism.  Już
dotychczasowe  rozważania  prowadzą  do  wniosku,  że  proponowana  wizja
człowieka jest niepełna. Stanowią o niej: zawężanie zainteresowań czytelnika
do  osiągania  szybkiej  i  łatwej  przyjemności,  prawdomówność  wyłącznie  dla
higieny  psychicznej,  świat  pozbawiony  wartości  nadprzyrodzonych.  Ten
sposób  manipulacji  określa  się  jako  technikę  fragmentacji.  Zaciekawiający
czytelnika  sposób  opisywania  zdarzeń  należy  do  manipulacji  zwanej
ingracjacją.  Technika  ta  często  połączona  jest  z  fragmentacją,  co  widać
zwłaszcza  w  rubryce  "Mój  pierwszy  raz".  Występujące  tam  modele  mają
zwykle  cechy  podobne  do  cech  czytelników:  wiek,  środowisko  miejskie,
problemy  emocjonalne,  nieśmiałość,  zakochanie  przeszkadzające  w  nauce,
znajomości  zawarte  na  dyskotece,  w  szkole  lub  na  kursie  tańca.  Sposób
opisywania  sytuacji  i  przeżyć  służy  pobudzeniu  wyobraźni  i  ciekawości.  Już
same  tytuły  sugerują  tajemniczość  i  piękno  przeżyć,  np.:  "Byliśmy  dla  siebie
stworzeni

", "Pieszczotom nie było końca", "Zasnęliśmy wtuleni w siebie",

"Między niebem a ziemią", "Ja również tego pragnęłam", "Moje życie stało się
inne", "Cudowny zapach lasu", "To nie cud, to tylko miłość", "Wdychałem
zapach jej włosów", "Byliśmy tylko my". Choć autorzy tych tekstów mają od

17  do 23  lat,  to  niekiedy  opisują  przeżycia  sprzed  kilku  lat.  Daje  to  w  sumie
obraz  człowieka  rozpoczynającego  współżycie  około  granicy  pełnoletności.
Należy  jednak  brać  pod  uwagę  wiek  adresatów  przekazu,  aby  zauważyć
oczywistą manipulację redakcji prowadzących rubryki typu "Mój pierwszy raz".
Sposób opisywania samego "pierwszego razu" służy rozbudzeniu ciekawości.
Oto  przykłady:  "chcę  spuścić  zasłonę  na  to,  co  stało  się  potem",  "to  była  po
prostu wirtuozeria w duecie", "staje się to, o czym marzyłam przez tyle długich
miesięcy", "mogę tylko powiedzieć, że nigdy nie zapomnę jego pocałunków",
"to było jak wiosenna burza, ba, nawet huragan", "cudowne uczucie, którego
nie  sposób  opisać  słowami".  Całość  zdarzenia  dzieje  się  w  romantycznej
scener

ii: plaża dzika i wyludniona, "ciepły miękki jego głos", grająca piosenka

budząca wspomnienia, jezioro nocą po kąpieli; "Rozpiera mnie szczęście, że
to  właśnie  Darek  jest  moim  pierwszym  mężczyzną.  Tracimy  poczucie  czasu,
przytuleni karmimy się truskawkami, popijamy szampana, a w powietrzu unosi
się cudowny zapach lasu", "za oknem gwizdał wiatr, a my kołysaliśmy się jak
fala  w  takt  tej  osobliwej  melodii",  "nie  istniało  dla  nas  nic",  ciepły  piasek  i
zachód słońca nad morzem, łono przyrody, całkowicie oddalone od cywilizacji.
Niemal  w  każdej  opisywanej  sytuacji  w  tejże  rubryce,  zanim  dojdzie  do
"pierwszego razu" obowiązuje pytanie: czy pragniesz tego tak bardzo jak ja?
Zawsze na tak postawione pytanie pada odpowiedź twierdząca. Jeśli nie ma
zadanego pytania wpr

ost, to obowiązuje wyznanie w stylu: "wiedziałam, że on

pragnie tego tak bardzo jak ja". Sugeruje to -

zgodnie z praktyką manipulacji

poprzez  technikę  perswazji  ukrytej  -  że  jedynym  kryterium  rozpoczęcia
współżycia  płciowego jest pragnienie.  Perswazja  ukryta odnosi się do świata
wartości  i  polega  na  tym,  że  nową  hierarchię  wartości  przedstawia  się
publicznie  jako  porządek  wręcz  oczywisty  i  aprobowany  przez  wszystkich
dokoła. Zakończenia miłosnych historii w rubryce "Mój pierwszy raz" są niemal
jednakowe. W

badanych numerach nie odnalazłem żadnego listu mówiącego

o  konsekwencjach  wczesnego  współżycia.  Wyjątkiem  jest  jeden  list,
pozostawiony  bez  komentarza,  w  którym  dziewiętnastoletnia  dziewczyna
opisuje  wydarzenia  sprzed  dwóch  lat,  kiedy  została  przez  swojego  chłopaka
zgwałcona  podczas  jednej  z  prywatek.  Przyznaje,  że  marzyła  o  stosunku,
ale...  nie  w  taki  sposób.  Problemem  jest  zatem  nie  tyle  fakt  rozpoczęcia
współżycia, ale  poniżający sposób jego dokonania. Wszystkie pozostałe  listy
mają  zakończenia  bardzo  piękne.  "Jesteśmy  ze  sobą  już  3  lata.  Myślę,  że
nasze uczucie dojrzało razem z nami. Takiej miłości życzę wszystkim" - pisze
dwudziestolatka, która rozpoczęła  współżycie mając 17 lat. Osiemnastoletnia
dziewczyna  po  wakacyjnej  znajomości  ukoronowanej  "pierwszym  razem",
pisze:  "Do  dziś  kochamy  się  i  każde  z  nas  ma  w  woreczku  piasek  z  tego
miejsca". Siedemnastolatka zakochała się do szaleństwa podczas wakacyjnej,
wiejskiej  dyskoteki.  Przy  następnym,  parę  miesięcy  późniejszym  spotkaniu  -
współżyje.  Zakończenie  tak  krótkiej  znajomości:  "Nasz  związek  trwa  już
prawie  rok  i jest nam ze sobą cudownie. Od tego czasu zupełnie zmienił się
mój  stosunek  do  życia.  Bo  to  właśnie  miłość  nadaje  mu  sens".  "Kłamstwo
utwierdzenia  miłości"  osiągnęło  czystą  postać  w  stwierdzeniu:  "Nie
przypuszczałem, że fizyczna bliskość kochanej osoby może dostarczyć takich
doznań  i  wzruszeń.  Nadal  jesteśmy  razem,  a  nasze  wspólne,  seksualne
doświadczenia  umocniły  tylko  wzajemną  miłość.  Wkrótce  zamierzamy  się
pobrać".  Technika  perswazji  ukrytej  łączona  bywa  z  techniką  sugestii,  to
znaczy z utrwalaniem w świadomości często powtarzanych treści. Dotyczy to

szczególnie  kwestii  nieplanowanej  ciąży  -  zagadnienia,  które  łączone  jest
nieustannie z poczuciem strachu. "Zrozpaczona Anetka", która po "uprawianiu
tylko  miłości  francuskiej"  od  czterech  miesięcy  nie  ma  okresu,  a  ma  inne
objawy  ciążowe,  "bardzo  się  boi".  Osiemnastolatka  opisuje  przeżycia  po
swoim  "pierwszym  razie"  z  szesnastolatkiem:  "Gdy  już  było  po  wszystkim,
ogarnął  nas  strach.  Przecież  zapomnieliśmy  o  zabezpieczeniu.  My,  tacy
odpowiedzialni

Przez trzy tygodnie żyliśmy w strachu, ale na szczęście nic

się nie stało". Ciąża, czyli poczęcie nowego życia jest czymś, czego należy
wystrzegać się za wszelką cenę. W świadomości młodego czytelnika
oczywisty

m staje się zatem rozerwanie naturalnej więzi między seksualnością

a prokreacją. Specjalnej obróbce manipulacyjnej zostało poddane pojęcie
odpowiedzialności. Siedemnastoletniej dziewczynie, która stwierdziła, iż
uprawianie seksu jest ryzykowne i jest jeszc

ze zbyt młoda, Bravo odpowiada:

"Wykazałaś  dużą  odpowiedzialność  i  dojrzałość,  podchodząc  poważnie  do
konsekwencji  podejmowania  współżycia  w  młodym  wieku".  W  tym  wypadku
odpowiedzialność  w  sferze  seksu  równa  się  wstrzemięźliwości.  Motywacją
takiej  wstrzemi

ęźliwości nie jest czystość, lecz lęk przed ryzykiem zajścia w

ciążę. Szczyt nieodpowiedzialności stanowi więc poczęcie nowego człowieka.
Stosuje  się  tu  tak  zwany  manewr  podmiany  stereotypu:  w  miejsce  już
ustalonej  wartości  wyrażanej  przez  stereotyp  wprowadza  się  szereg  pojęć
zastępczych,  które  tę  wartość  mają  za  zadanie  rozmydlić,  a  następnie  ją
usunąć  lub  zmienić  jej  znaczenie.  Potwierdza  to  inna  odpowiedź  udzielona
również  siedemnastoletniej  dziewczynie,  która  współżyła  z  dwudziestoletnim
chłopakiem stosując metodę stosunku przerywanego: "Jeśli uznałaś, że jesteś
już  na  tyle  dojrzała,  że  możesz  podjąć  współżycie,  to  niech  twoja
odpowiedzialność  przejawi  się  także  w  przyjęciu  konkretnej  metody
antykoncepcji".

Zastosowanie  wyżej  wymienionych  technik  i  systemów  manipulacyjnych  (  z
wymienionym  już  systemem  S-M-S)  prowadzi  do:  uzyskania  sympatii
czytelników  i  przynajmniej  częściowego  utożsamienia  się  z  opisywanymi
wzorcami  przeżyć  i  zachowań;  zawężenia  obrazu  człowieka  jako  istoty
odpowiedzialnej i wolnej od sw

oich emocji; przekonania, że jedynym kryterium

obowiązującym  przy  rozpoczynaniu  współżycia  jest  pragnienie  oraz
przeświadczenie, że pierwsze razy są cudownymi przeżyciami, za które się
nie  płaci,  a  które  nawet  są  w  stanie  scementować  związek;  rozerwania
naturalnej  więzi  między  seksualnością  a  prokreacją;  wytworzenia  stylu  życia
bez  odniesienia  do  nadprzyrodzonego  systemu  wartości;  liberalizacji
seksualnej i permisywizmu moralnego.

Sumienie wdrukowane, czyli jak wychować duże dzieci.

Zagadnienie  szczerości  i  prawdomówności  rozwinięto  w  odpowiedzi  na  list
jednej  z  czytelniczek,  która  nauczyła  się  kłamać  niemal  zawsze  i  wszędzie.
Jest to przyczyną jej życia w ciągłym napięciu. Człowiek "nie może bezkarnie
łamać  praw  rządzących  jego  psychiką.  Nieczyste  sumienie  zakłóca  jego
spokój  i  staje  się  powodem  wielkiej  udręki...  Staraj  się  więc  nie  robić  nigdy
tego, czego musiałabyś się wstydzić. Postępuj zgodnie ze swoim sumieniem.

Zanim skłamiesz, zastanów się, czy ci się to opłaci. Prawdę mówiąc, nie opłaci
się  nigdy...  Nie  postępuj  nigdy  tak,  żebyś  musiała  mieć  o  sobie  złe  zdanie".
Prawdomówność  zakłada  jednak  istnienie  obiektywnej  prawdy,  która  może
być  ujęta  w  normy  moralne.  Brak  tychże  widać  w  analizowanych
czasopismach niemal na każdym kroku. W jednym z numerów do psychologa
-

dr Anny Oleszkowicz, skierowany został taki oto list chłopca: "Patryk ma 15

lat...,  a  ja  mam  14  lat.  Chodzimy  ze  sobą  już  od  2  lat.  Wiele  razy  mieliśmy
kontakty  seksualne,  bo  mieszkamy  obok  siebie,  robimy  to  w  różnych
miejscach. Nie robimy tego z zastosowaniem prezerwatywy, bo nas na to nie
stać.  Czy  mamy  AIDS?  Bo  po  ostatnim  stosunku  Patryk  powiedział,  że  ma
jakieś  nieopisane  pryszcze,  a  ja  mam  pryszczatego  członka.  Czy  to  jest
choroba?".  Pani  psycholog  skierowuje  chłopca  do  dermatologa  lub  poradni
"W".  Właściwie  można  stwierdzić,  że  brak  podania  w  tym  wypadku  norm
moralnych  jest  spowodowany  celowym  "zawężeniem"  kompetencji
psychologa.  Jednak  pozostaje  pytanie:  właściwie  po  co  drukować  taki  list?
Dlaczego  nie  ma  jednoznacznej  postawy  osoby,

z której zdaniem

prawdopodobnie liczą się młodzi ludzie, co do stosunków homoseksualnych
chłopców w wieku 13 i 12 lat, jeśli odjąć dwa lata "chodzenia ze sobą"?

Wolność rozumiana jako brak norm, twórcy pism stawiają na piedestale. Taką
wolność bardzo dobrze ilustruje tekst piosenki Liroy'a "Śleboda"
(wydrukowane przez Bravo niecenzuralne wyrażenia zastąpiono myślnikami):

"Wolność  w  Polsce  przecież  jest,  a  ja  na to  mówię:  gówno  prawda,  ty  (-)  (-)
wolność  to  my  mamy  jaką  nam  narysują  wciąż  zakazy,  nakazy,  przykazania
moralne  sterowana  wolność  to  jest  właśnie  anormalne  Nie  wolno  mówić  o
seksie  głośno  i  dosadnie  o  idecha,  o  kościele  i  o  wielu  jeszcze  Taka  jest
rzeczywistość,  każdy  dobrze  to  wie  Więc  lepiej  przestań  (-),  przestań  (-)
mnie".

Promowana  jest  więc  wolność  pojęta  jako  brak  norm.  Wymóg
prawdomówności  pojawia  się  ze  względu  na  higienę  psychiczną,  jednak
wobec przyjęcia za prawdę tej wartości, życie w prawdzie staje się wymogiem
zbyt daleko idącym. Proponowaną filozofią życia staje się filozofia relatywizmu
i  hedonizmu.  "Lepiej  żałować  czegoś,  co  się  przeżyło  niż  czegoś,  czego  się
nigdy nie zrobiło" - powie Keanu Reeves, zapytany o swoją filozofię życia. W
odpowiedzi  na  pewien  list  (w  związku  z  nieudanym  życiem  seksualnym
czytelniczki) mówi się o zakazach i tabu, których źródłem jest społeczeństwo,
rodzina  lub  religia:  "Czasami  pełnią  rolę  zbawienną,  lecz  zdarza  się,  że  są
irracjonalne i głupie". Zawarte  jest tam swoistego rodzaju  credo relatywizmu:
"Masz  prawo  do  dokonywania  przewartościowań,  do  patrzenia  na
rzeczywistość z własnej perspektywy. Aby sobie pomóc, zbuduj od nowa taki
świat  wartości,  którego  realizacja  przyniesie  Ci  zadowolenie  i  który  będziesz
mogła pogodzić z wymogami sumienia". Słowem: jeśli masz wyrzuty sumienia,
to wymień sumienie. Celem życia staje się szybka i łatwa przyjemność. To, co
przyjemne, to również jest dobre, a wszystko, co normuje sferę zmysłów - jeśli
wprowadza  zakazy,  należy  odrzucić.  Zasadą  działania  staje  się  unikanie
prawdy,  miłości  i  przyjaźni.  Efektem  tego  może  być  faktyczne  zawężenie
zainteresowań czytelników do tych aspektów życia.

Do przemyślenia.

Szczególnie  interesujące  wydają  się  cechy  sumienia  uformowanego  pod
wpływem  kultury,  tworzonej  przez  dyskutowane  czasopisma.  Warto  się  nad
tymi  cechami  zatrzymać.  Wiek  czytelników  czasopism  wskazuje  na  to,  iż
sumienia przeważającej ich części znajdują się na poziomie konwencjonalnym
(zgodnie  z  klasyfikacją  stadiów  rozwoju  moralnego  według  Lawrence'a
Kohlberga).  Poziom  konwencjonalny  ma  dwa  stadia:  pierwotne  i  wtórne.  W
stadi

um pierwotnym najważniejszym motywem działania jest osiągnięcie

akceptacji  przez  społeczność.  Stadium  wtórne  charakteryzuje  się  już
szacunkiem  dla  autorytetów,  choć  także  zwiększa  się  znaczenie  postulatu
zachowania norm społecznych, to znaczy uznawanych w danej społeczności.
Po  tymże  stadium  rozpoczyna  się  już  poziom  postkonwencjonalny,  czyli
autonomia  sumienia.  Poziom  konwencjonalny  jest  więc  ostatnim  przed
osiągnięciem  autonomii  sumienia.  Jeśli  zatem  w  rozwoju  sumienia  na  tymże
poziomie  nastąpi  fiksacja,  będziemy  mieli  do  czynienia  z  sumieniem
heteronomicznym, niedojrzałym, infantylnym. Dla rozwoju sumienia konieczne
wydaje  się  poznanie  zasad  moralnych,  moralnych  konfliktów  i  ich
rozwiązywania.  Analiza  treści  czasopism  pozwala  stwierdzić  brak  tych
elementów. Nadto wyraźnie można dostrzec, że wszelkie zasady moralne są
lekceważone, co więcej przekonuje się młodego człowieka o ich szkodliwości.
Konflikty  moralne  są  tam  wysoce  niepożądane,  a  ich  rozwiązanie  postępuje
zawsze  po  linii  łatwiejszego  wyboru.  Jest  więc  rzeczą  prawdopodobną,  iż
człowiek,  który  przyjmie  zasady  promowane  w  analizowanych  czasopismach
za  własne,  nie  osiągnie  poziomu  postkonwencjonalnego    nastąpi  fiksacja
sumienia  na  poziomie  konwencjonalnym.  Powstanie  wówczas  sumienie
heteronomiczne,  czy

li uzależnione od podmiotów zewnętrznych. Sumienie

heteronomiczne  kieruje  się  "sumieniem"  wychowawców  lub  grupy,  do  której
człowiek  należy.  Jest  ono  rzeczą  normalną  na  jednym  z  etapów  rozwoju
sumienia,  jednak  nie  u  człowieka  dorosłego.  Człowiek  o  takim  sumieniu  nie
jest w stanie samodzielnie podejmować decyzji moralnych. Ponadto cierpi na
brak  lub  silną  redukcję  wrażliwości  moralnej,  właściwych  ocen  moralnych
(gdyż  są  niezobiektywizowane)  i  brak  poczucia  odpowiedzialności.
Zastosowanie  w  szerokim  zakresie  m

etod manipulacyjnych wpływa poniekąd

na  kształtowanie  sumienia  zniewolonego  lub  zakłamanego.  Sumienie
zakłamane  jest  owocem  silnego  działania  mechanizmów  obronnych  -
służących  utrzymaniu  dobrego  mniemania  o  sobie.  Szczególnie  dotyczy  to
mechanizmu  racjonal

izacji, który wtórnie uzasadnia fałszywe sądy moralne,

oraz mechanizmu projekcji i resentymentu, które pomagają znaleźć winnych
złego stanu rzeczy i zrezygnować z wysiłku kształtowania sumienia. Ponieważ
sumienie zakłamane opiera się na mechanizmach służących zapewnieniu
spokoju sumienia, trudne jest do odkłamania.

Proponowany  zatem  w  czasopismach  świat  wartości  jest  charakterystyczny  dla
relatywizmu  moralnego,  gdyż  polega  na  odrzuceniu  absolutnego  charakteru  norm
moralnych,  pominięciu  ważnych  dla  rozwoju  sumienia  czynników  i  użyciu  metod
manipulacyjnych

powoduje

zatrzymanie

rozwoju

sumienia

poziomie

konwencjonalnym. Cechami takiego sumienia są: niedojrzałość, zakłamanie,