224
PRZEGLĄD ELEKTROTECHNICZNY, ISSN 0033-2097, R. 84 NR 8/2008
Antoni RÓŻOWICZ, Sebastian RÓŻOWICZ
Politechnika Świętokrzyska Kielce, Katedra Urządzeń Elektrycznych i Techniki Świetlnej
Układy pracy niskociśnieniowych rtęciowych lamp
wyładowczych jako źródła i odbiorniki zakłóceń
Streszczenie. W artykule przedstawiono trend nasycania rynku odbiornikami energii elektrycznej o charakterystyce nieliniowej, wskazu
jąc że w
najbliższej przyszłości może nastąpić pogorszenie jakości energii zwłaszcza w zakresie odkształcenia krzywej napięcia. Opierając się na tych
przesłankach przeprowadzono badania wpływu konfiguracji układów pracy niskociśnieniowych rtęciowych lamp wyładowczych na wielkość
generowanych wielkości prądów harmonicznych do sieci zasilającej oraz wpływu odkształcenia krzywej napięcia zasilania na wybrane parametry
świetlne tych lamp. Wyniki tych badań zamieszczono w niniejszym artykule.
Abstract. A trend of market saturation by electro-receivers having nonlinear characteristics has been shown in this paper. It has been pointed out
that in the near future the quality of energy may be deteriorated especially in case of voltage curve deformation. On the base of the above
assumptions, investigations on the influence of operating systems of low pressure discharge mercury lamp on the value of generated harmonic
currents have been carried out. The influence of voltage curve deformation on selected light parameters of those lamps has been also investigated.
Results of the investigations have been described in this paper. (Operating systems of low pressure discharge mercury lamp as distortion
sources and receivers)
Słowa kluczowe: lampy wyładowcze, zakłócenia, harmoniczne.
Keywords: discharge lamps, distortions, harmonics.
Wstęp
Do lat siedemdziesiątych nie przywiązywano większej
wagi do większości parametrów określających jakość
ener
gii, gdyż użytkowane odbiorniki były mało wrażliwe na
obniżoną jej jakość. Choć w tym czasie istniało już wiele
przemysłowych odbiorów energii elektrycznej dużej mocy o
nieliniowej charakterystyce prądowo-napięciowej np. piece
łukowe. Do oświetlenia zewnętrznego i wewnętrznego
obiektów
stosowano
dość
powszechnie
źródła
temperatu
rowe, które jako odbiorniki są mało wrażliwe na
obniżoną jakość energii a ponadto nie powodowały
większych zakłóceń. W połowie lat siedemdziesiątych
zaczęto dość powszechnie wprowadzać do oświetlenia
obiektów nisko i wysokociśnieniowe lampy wyładowcze, do
wyposażenia biur i gospodarstw domowych komputery,
kuchnie mikrofalowe, sprzęt sterowany fazowo, odbiorniki
zawierające przekształtniki, sprzęt RTV itd. Odbiorniki te
charakteryzują się silną nieliniowością i przy tym są bardzo
wrażliwe na jakość energii elektrycznej. Z drugiej strony to
właśnie te urządzenia najczęściej wpływają na pogorszenie
jakości energii.
Tu
należy
zaznaczyć
ze
wartości
wyższych
harmonicznyc
h w prądzie [1, 4] generowane przez
odbiorniki przemy
słowe mają z reguły duże wartości,
natomiast
duże
wartości
prądów
harmonicznych
generowane przez odbiorniki w gospodarstwach domowych
i biurach wynikają z coraz większego nasycenia tych
obiektów sprzętem elektronicznym.
Biorąc pod uwagę istniejącą dynamikę zmian w
wyposażeniu gospodarstw domowych, biur, fabryk w
ostatnim okresie, należy sądzić, że w najbliższej przyszłości
genero
wane harmoniczne prądów mogą stać się
znaczącym problemem.
Generowane przez odbiory o charakterystyce nieliniowej
prądy harmoniczne powodują powstanie spadków napięć
harmo
nicznych na impedancjach sieci zasilającej, które
sumując się ze składową podstawową zasilania są
powo
dem powstania zniekształceń napięcia. A więc
odkształcenie sinusoidy napięcia jest proporcjonalne do
odkształceń harmonicznych prądu oraz do impedancji sieci,
która zachowuje się jak impedancja wspólna obwodu
zakłócanego i zakłócającego.
Napięcie jest jednym z parametrów, którego cechy
określają jakość energii elektrycznej. Należy do nich między
innymi odkształcenie krzywej napięcia zasilającego od
sinusoidy. Zniekształcone napięcie wywiera wpływ na
wszystkie urz
ądzenia przyłączone do sieci (nawet te, które
nie są źródłem zakłóceń). I tu należy postawić pytanie jak
odkształcenie krzywej napięcia zasilającego od sinusoidy
wpływają
na
parametry
eksploatacyjne
urządzeń
elektrycz
nych. Wiele jest publikacji [1, 3] dotyczących
wpływu odkształcenia krzywej napięcia od sinusoidy na
prace maszyn wirujących, sieci i instalacji elektrycznej,
transformatorów, kondensatorów, natomiast brak jest
szerszej
analizy
doty
czącej
negatywnych
cech
eksploatacyjnych niskociśnieniowych lamp wyładowczych,
a w szczególności ich wpływu na jakość energii elektrycznej
w sieciach zasilających oraz wpływu odkształcenia krzywej
napięcia zasilającego na ich parametry świetlne.
Układy pracy niskociśnieniowych rtęciowych lamp
Niskociśnieniowa rtęciowa lampa wyładowcza (lampa
fluorescencyjna), ze względu na ujemną nieliniową
charak
terystykę napięciowo-prądową, musi pracować z
dodatko
wym urządzeniem zewnętrznym ograniczającym
prąd lampy. Dlatego, uwzględniając te urządzenia, można
podzielić lampy na:
– pracujące ze statecznikiem elektromagnetycznym (rys. 1),
– pracujące ze statecznikiem elektronicznym (rys. 2).
Rys. 1. Układ zasilania lampy fluorescencyjnej: Dł - statecznik, LF -
lampa, Z
– zapłonnik, C – kondensator
Rys. 2. Układ zasilania lampy fluorescencyjnej ze statecznikiem
elektronicznym
PRZEGLĄD ELEKTROTECHNICZNY, ISSN 0033-2097, R. 84 NR 8/2008 225
U
kłady
zasilania
niskociśnieniowych
lamp
wyładowczych, przedstawione na rys. 1 i 2 zasadniczo
różnią się między sobą układem sprzężenia lampy z
zasilaniem. Konfigura
cja tych układów w sposób istotny
wpływa zarówno na parametry świetlne, jak i poziom oraz
ro
dzaj generowanych zakłóceń do sieci [8].
Dopuszczalne poziomy harmonicznych w napięciu
zasi
lającym
Powszechnie przyjętą miarą odkształcenia krzywej
na
pięcia
zasilającego
od
sinusoidy
jest
wartość
współczynnika THD
U%
określająca procentową zawartość w
nap
ięciu wyższych harmonicznych:
(1)
%
100
U
U
THD
1
n
2
n
2
h
%
U
gdzie: U
1
– wartość skuteczna harmonicznej podstawowej
napięcia, U
n
– wartość skuteczna n harmonicznej napięcia,
n - rząd harmonicznej
Polska Norma [11], określa ze dla normalnych warunków
pracy
średnie wartości skuteczne dla każdej harmonicznej
napięcia powinny być mniejsze lub równe wartościom
podanym w tabeli 1. Ustawodawca przewiduje,
że
rezonanse mogą powodować wystąpienie większych
wartości
dla
indywidualnej
harmonicznej.
Ponadto
współczynnik THD
U%
napięcia zasilającego (do 40
harmonicznej) powinien być mniejszy lub równy 8%.W
tabeli nie podaje się danych wartości harmonicznych o
rzędach większych, od 25, ponieważ są one zwykle małe i
w dużym stopniu niemożliwe do przewidzenia ze względu
na efekty rezonansowe.
Tabela 1. Wartości wyższych harmonicznych napięcia u odbiorcy
wyrażone w procentach U
n
nieparzyste wyższe harmoniczne
parzyste wyższe
harmoniczne
nie będące
krotno
ścią 3
będące
krotnością 3
rząd
harmo-
nicznej
względna
wartość
napięcia
rząd
harmo-
nicznej
względna
wartość
napięcia
rząd
harmo-
nicznej
względna
wartość
napi
ęcia
-
%
-
%
-
%
5
6
3
5
2
2
7
5
9
1,5
4
1
11
3,5
15
0,5
6-24
0,5
13
3
21
0,5
17
2
19
1,5
23
1,5
25
1,5
Zakłócenia
wynikające
z
eksploatacji
niskociśnieniowych rtęciowych lamp wyładowczych
Mówiąc o zakłóceniach musimy rozważyć dwa
przypadki, tj.:
– zapłon lampy,
– normalna praca lampy.
W chwili zapłonu (a w zasadzie do czasu rozwarcia
styków przez bimetal zapłonnika w układzie klasycznym,
lub przejścia termistora w stan wysokiej rezystancji w
układzie elektronicznym) lampa pobiera duży prąd, przy
pomocy, którego podgrzewane są elektrody lampy. Czas
podgrze
wania nie jest długi (maksymalnie kilka sekund),
jednak w przypadku większej liczby zaświecanych
równocześnie lamp wystarczający do wyłączenia szybkiego
zabezpiecze
nia nadprądowego lub obniżenia napięcia
zasilania. Znacz
nie groźniejsze dla aparatury elektronicznej
(systemów cyfrowych) są impulsy asymetryczne, które
towarzyszą każdemu załączeniu obciążenia. Stanowią one
źródło zakłóceń ze względu na strome czoło impulsu.
W czasie normalnej pracy świetlówki, z powodu
nieliniowej
charakterystyki
napięciowo-prądowej
wyładowania w gazie lampa pobiera z sieci prąd
odkształcony, zawierający nieparzyste harmoniczne. Duży
odbiór nieliniowy (wiele pracujących równocześnie
niskoprężnych lamp rtęciowych) powoduje odkształcenie
napięcia. Odkształcenie sinusoidy jest proporcjonalne do
odkształceń harmonicznych prądu oraz do impedancji sieci,
która zachowuje się jak impedancja wspólna obwodu
zakłócanego i zakłócającego.. Prądy trzeciej harmonicznej
(i jej wielokrotności) stanowią szczególny problem. Nawet,
gdy obciążenie fazowe układu jest symetryczne, prądy te
sumują się w przewodzie neutralnym [9]. Poprzez
sumowanie się prądy 3-ciej harmonicznej w przewodzie
zero
wym mogą osiągać wartości większe niż prądy w
przewodach fazowych. Nagrzewanie przewodu zerowego
prądem o częstotliwości 150 Hz daje większy efekt niż
prądem o częstotliwości 50 Hz z powodu zjawiska
naskórkowości.
Analiza widma prądu pobieranego z sieci przez
niskociśnieniowe rtęciowe lampy wyładowcze
Klasyczny układ pracy niskociśnieniowej rtęciowej
lam
py wyładowczej zasilanej prądem o częstotliwości 50 Hz
składa się z szeregowo połączonych dwóch elementów
nieliniowych, natomiast w przypadku kompensacji z trzech
elementów
nieliniowych
połączonych
szeregowo-
równolegle.
W
obu
przypadkach
układ
pracy
niskociśnieniowej rtęciowej lampy wyładowczej pobiera
prąd niesinusoidalny tj. zawiera składową podstawową o
częstotliwości 50Hz oraz harmoniczne o częstotliwościach
będących krotnościami podstawowej. Przykładową analizę
prądu dla klasycznego układu pracy lampy przy różnym
stopniu skompensowania i różnym odkształceniu krzywej
napięcia zasilającego od sinusoidy przedstawiono;
– na rys.3 - badania przeprowadzono, przy odkształceniu
krzywej napięcia zasilającego od sinusoidy mniejszym niż
2%,
– na rys. 4 - badania przeprowadzono, przy odkształceniu
krzywej napięcia zasilającego od sinusoidy 10%.
Rys. 3. Procentowy udział wyższych harmonicznych w prądzie
lampy ze statecznikiem elektro
magnetycznym w zależności od
pojemności
kondensatora
zastosowanego
do
poprawy
współczynnika mocy i przy odkształceniu krzywej napięcia
zasilającego od sinusoidy mniejszym niż 2%: THD
I
– procent
całkowitych odkształceń w odniesieniu do podstawy, PF –
współczynnik mocy
Przedstawione na rysunku 3 i 4 wyniki analizy
zawartości
wyższych
harmonicznych
prądu
lampy
wykazują, że:
– w przypadku zasilania układu pracy lamp napięciem o
odkształceniu mniejszym niż 2% w prądzie lampy występują
harmoniczne nieparzyste z dominacją trzeciej i piątej oraz
226
PRZEGLĄD ELEKTROTECHNICZNY, ISSN 0033-2097, R. 84 NR 8/2008
stosunkowo szybkie zanikanie harmonicznych wyższych
rz
ędów,
– w przypadku zasilania układu pracy lamp napięciem o
odkształceniu około 10% w prądzie lampy występują
harmoniczne nieparzyste z dominacją trzeciej, piątej i
siódmej oraz stosunkowo szybkie zanikanie harmonicznych
wy
ższych rzędów,
– stosowanie dodatkowych kondensatorów do poprawy
wartości PF zwiększa w istotny sposób współczynnik THD
I
,
– wartość współczynnika THD
I%
jest proporcjonalna do
wartości PF,
– zwiększeniem odkształcenia krzywej napięcia istotnie
wpływa na wzrost wartość współczynnika THD
I%
.
Rys. 4. Procentowy udział wyższych harmonicznych w prądzie
lampy ze statecznikiem elektro
magnetycznym w zależności od
pojemności
kondensatora
zastosowanego
do
poprawy
współczynnika mocy i przy odkształceniu krzywej napięcia
zasilającego od sinusoidy 10%: THD
I
– procent całkowitych
odkształceń w odniesieniu do podstawy, PF – współczynnik mocy
W rozwiązaniach układów pracy niskoprężnych
rtęciowych
lamp
wyładowczych
ze
statecznikiem
elektronicznym stosuje się dwa typowe rozwiązania:
– elektroniczny układ stabilizacyjno-zapłonowy bez
lineary
zacji charakterystyki napięciowo-prądowej,
–
elektroniczny
układ
stabilizacyjno-zapłonowy
z
linearyzacją charakterystyki napięciowo-prądowej.
Pierwsze
rozwiązanie
stosuje
się
do
lamp
fluorescen
cyjnych, których moc nie przekracza 25W. W
układach tych wykorzystuje się zasilacze wysokiej
częstotliwości, w których stosuje się pośredni obwód
napięcia stałego, czyli prostowniki diodowe z filtrem
pojemnościowym. Wadą tych układów jest to, iż zasilanie
przewodzi prąd tylko w przedziałach kątowych, w których
chwilowe napięcie przemienne jest wyższe od napięcia
kondensatora
skierowane
wstecznie
do
kierunku
przewo
dzenia diod. Jeśli przyjąć napięcie kondensatora
równe napięciu wyprostowanemu, to kąt przewodzenia jest
niewielki, ozna
cza to, że prąd ma przebieg impulsowy o
dużej wartości szczytowej i zawiera harmoniczne wyższych
rzędów [8].
Przykładową analizę prądu dla układu pracy lampy z
elektronicznym
układem
stabilizacyjno-zapłonowym
przedstawiono na rysunkach 5 i 6.
Rys. 5. Pr
ocentowy udział wyższych harmonicznych w prądzie
zasilania
lampy
ze
statecznikiem
elektronicznym,
przy
odkształceniu krzywej napięcia zasilającego od sinusoidy
mniej
szym niż 2%
Otrzymane wyniki badań wskazują, że niezależnie od
wielkości odkształcenia krzywej napięcia zasilającego w
prądzie lampy występują harmoniczne nieparzyste do
trzy
dziestej pierwszej, z istotnym udziałem powyżej 10% do
trzynastej
harmonicznej.
Współczynnik
zawartości
harmo
nicznych prądu jest bardzo duży i wynosi: THD
I%
=
117,36% przy
zasilaniu napięciem o THD
U%
≤ 2% i THD
I%
=
131,23% przy zasilaniu na
pięciem o THD
U%
= 10%.
Rys. 6. Procentowy udział wyższych harmonicznych w prądzie
zasilania
lampy
ze
statecznikiem
elektronicznym,
przy
odkształceniu krzywej napięcia zasilającego od sinusoidy około
10%
Dane analizy widmowej (rys.3
– 6) wskazują: prąd
zasi
lania układów pracy niskociśnieniowych rtęciowych
lamp
wyładowczych
(niezależnie
od
rodzaju
zastosowanego statecznika) zwiera wyższe harmoniczne z
tym, że w układach ze statecznikiem elektromagnetycznym
posiada bar
dzo silną tendencję zanikania harmonicznych
powyżej piątej lub siódmej (w zależności od jakości
napięcia zasilającego), a w układach ze statecznikiem
elektronicznym powyżej trzynastej.
Natomiast prąd
zasilania układu pracy lampy fluorescencyjnej ze
statecznikiem elektronicznym jest odkszta
łcony w skrajnych
przypadkach prawie12 krotne w porównaniu z układami ze
statecznikiem indukcyjnym. W przypadku zasilania tego
typu lamp napięciem o znacznym odkształceniu, jak
wykazują wyniki badań przedstawione powyżej obserwuje
się także wzrost zawartości harmonicznych prądu.
Wpływ odkształcenia krzywej napięcia zasilającego
niskociśnieniowe rtęciowe lampy wyładowcze na ich
wybrane parametry świetlne
W pracach p
ochodzących z lat sześćdziesiątych i
sie
demdziesiątych dotyczących jakości energii elektrycznej
trudno doszukać się głębszych analiz dotyczących
problematyki generacji i oddziaływania harmonicznych
pr
ądu. Większe zainteresowanie tą problematyką można
zauwa
żyć pod koniec lat osiemdziesiątych. To właśnie w
tych latach zaczęto wprowadzać pojęcie „ że napięcie
można uznać za nie odkształcone, jeśli poziom
odkszta
łcenia
nie
przekracza
2%”.
Natomiast
w
publikacjach [4,6] pochodzących po 2000 roku autorzy
wy
kazują, iż poziom odkształceń napięcia od sinusoidy w
niektórych sieciach jest bliski 8% a niekiedy nawet tą
wartość przekracza. Zakładając, iż ten trend zmian będzie
się utrzymywał, to należy sądzić, że w najbliższej
przyszłości generowane harmoniczne prądów mogą stać
się znaczącym problemem. Obecnie jest wiele opracowań
[2,4,9] dotyczących wpływu odkształcenia krzywej napięcia
na pracę; sieci zasilającej, transformatorów, kondensatorów
itd., ale brak jest jakichkolwiek opracowań wpływu
odkształcenia krzywej napięcia zasilającego na parametry
świetlne urządzeń oświetleniowych. Próbę oceny wpływu
zmian odkształcenia krzywej napięcia zasilania na wybrane
parametry świetlne niskociśnieniowych rtęciowych lamp
wyładowczych podjęto po przeprowadzeniu badań
laboratoryjn
ych
na
stanowisku,
którego
schemat
PRZEGLĄD ELEKTROTECHNICZNY, ISSN 0033-2097, R. 84 NR 8/2008 227
przedstawiono na rys.7. Badania przeprowadzono dla
dwóch układów pracy:
– lampa pracuje ze statecznikiem elektromagnetycznym,
– lampa pracuje ze statecznikiem elektronicznym.
Rys. 7. Układ pomiarowy wielkości świetlnych niskociśnieniowej
rtęciowej lampy wyładowczej przy zasilaniu napięciem o
częstotliwości sieciowej i różnym stopniu odkształcenia, Tr –
transformator podgrzewania elektrod lampy, LF
– lampa, G –
generator z układem odkształcenia, WM – wzmacniacz mocy, F –
fotodioda BPYP 30, S
– sonda spektrometru, W
1
– wzmacniacz
GALVO AMPLIFIER typ 5211A, O
1,
O
2
– oscyloskopy Hewelett
Packard typ HP 54602A, SF
– spektrometr Ocean Optics 2000, Sp
– sonda pomiarowa Tektronix typ A 6302, W
2
– wzmacniacz
Tektronix typ AM 503S, AH - analizator harmonicznych typu Fluke
Pomiarów
wartości
strumienia
świetlnego
i
współczynnika tętnienia niskociśnieniowych rtęciowych
lamp wyładowczych dokonano dla zmian wartości
odkształcenia krzywej napięcia w granicach od 1,2% do
15,7%. Wyniki tych badań przedstawiono w tabeli 2.
Tabela 2.
Wartości strumienia świetlnego i współczynnika tętnienia
niskociśnieniowych rtęciowych lamp wyładowczych zasilanych
napi
ęciem odkształconym, (gdzie: Φ
THDh
– strumień lampy przy
zasi
laniu napięciem o danym odkształceniu, Φ
THD1
– strumień
lampy przy zasilaniu napięciem o odkształceniu 1,2%, w
THDh
–
współczynnik tętnienia przy zasilaniu lampy napięciem o danym
odkształceniu, w
THD1
- – współczynnik tętnienia przy zasilaniu lampy
napięciem o odkształceniu 1,2%)
THD
U%
układ pracy lampy ze
statecznikiem
elektromagnetycznym
układ pracy lampy ze
statecznikiem
elektronicznym
Φ
THDh
/Φ
THD1
w
THDh
/w
THD1
Φ
THDh
/Φ
THD1
w
THDh
/w
THD1
1,2
1
1
1
1
4,6
0,99
1
1
1
8,1
0,97
1,02
0,97
1,01
11,4
0,95
1,04
0,96
1,03
15,7
0,93
1,05
0,95
1,04
Wyniki badań (tabela 2) wskazują jednoznacznie że
wraz ze wzrostem odkształcenia krzywej napięcia zasilania
lamp nieza
leżnie od zastosowanego statecznika maleje
wartość strumienia świetlnego a wzrasta wartość
współczynnika tętnienia. Wzrost wartości strumienia
świetlnego i współczynnika tętnienia jest wynikiem
właściwości luminoforów stosowanych w tego typu lampach
[8] i zmian krzywej prądu w obwodzie lampy.
Podczas pomiarów zauważono, że wraz ze wzrostem
odkształcenia napięcia zasilania następował także szybszy
wzrost temperatury niektórych elementów układu pracy
lampy (w porównaniu do układu zasilanego napięciem o
odkształceniu 1,2%).
Wnioski
Niezależnie od rodzaju układu pracy niskociśnieniowych
rtęciowych lamp wyładowczych prąd zasilania zawiera
zawsze wyższe harmoniczne nieparzyste, a o wielkości
odkształcenia krzywej prądu w obwodzie lampy decydują:
lampa, układ stabilizacyjno-zapłonowy i pojemność do
poprawy współczynnika mocy.
Duże nasycenie obiektów biurowych i zakładów w
elektryczne
urządzania
odbiorcze
o
nieliniowej
charaktery
styce prądowo-napięciowej (nawet, gdy każde z
nich charaktery
zuje się małym poborem mocy) skutkuje
dużymi wartościami prądów harmonicznych. Natomiast
odkształcenie od sinusoidy napięcia jest proporcjonalne do
odkształceń harmonicznych prądu oraz do impedancji sieci,
która zachowuje się jak impedancja wspólna obwodu
zakłócanego
i
zakłócającego.
Wzrost
wartości
odkształcenia krzywej napięcia zasilającego skutkuje
wzro
stem zawartości harmonicznych prądu obwodzie
lampy.
Biorąc pod uwagę istniejącą dynamikę zmian w
wyposażeniu; gospodarstw domowych, biur, fabryk w
ostatnim okresie, należy sądzić, że w najbliższej przyszłości
genero
wane harmoniczne prądów (osiągną wartości
większe niż dopuszczane przez normę) mogą stać się
znaczącym problemem.
Jak wykazują wyniki badań (rozdz.4.2) zwiększenie
odkształcenia
krzywej
napięcia
zasilania
skutkuje
zwiększeniem współczynnika tętnienia oraz zmniejszeniem
strumie
nia świetlnego lampy. Wzrost odkształcenia napięcia
zasila
jącego powoduje także wzrost temperatury niektórych
elementów układu lampy.
LITERATURA
[1] B a r l i k R., N o w a k
M.: Jakość energii elektrycznej – stan
obecny I perspektywy. Prze
gląd Elektrotechniczny 7-8/2005
[2] Jewell W., Ward D.J.: Single Phase Harmonic Limits. PSERC
EMI, Power Quality, and Safety Workshop April 18-19, 2002
[3] M a l e s a n i L., R o s s e t t o L., S p i a z z i G., T e n t i P.: High
efficiency electronic lamp ballast with unity power factor, IEEE
Industry Applications Society, Con. IAS Houston, 1992.
[4] T r o j a n o w s k a
M., Nęcka K.: Analiza jakości napięcia
zasilającego gospodarstwa wiejskie, Inżynieria Rolnicza,
7/2007
[5] Polska Akademia Nauk, ekspertyza. Kierunki rozwoju
energetyki kompleksowej w Polsce do 2010 r. Warszawa 1994
[6]
R ó żo w i c z A.: Zagadnienie harmonicznych prądu i napięcia
w stosowanych układach pracy lamp fluorescencyjnych. Konf.
Lumen 01” Myczkowce ‘01
[7]
R ó żo w i c z A., R ó żo w i c z S.: Odkształcenie prądu
pobiera
nego
z
sieci
przez
układy
zasilania
lamp
fluorescencyjnych,
XIV Konferencja Oświetleniowa W-wa
czerwiec 2005,
[8]
R ó żo w i c z A.: Wpływ częstotliwości prądu zasilającego
lampy
fluorescencyjne
na
ich
wybrane
parametry
eksploatacyjne, Wydawnic
two Politechniki Świętokrzyskiej,
Kielce 2004,
[9] S i w e k A., G u l a
A.: Wyższe harmoniczne w miejskich
sieciach oświetleniowych. Konferencja „Energooszczędne
oświetlenie miast” Kraków’97
[10] S u p r o n o w i c z
H.: Rezonansowe układy zasilania lamp
wyładowczych, Światło Środowisko nr 1, 199
[11] PN-
EN
50160.
Kompatybilność
elektromagnetyczna.
Dopuszczalne poziomy emisji harmonicznych napi
ęcia
A
utorzy: dr hab. Inż. Antoni Różowicz, Politechnika Świętokrzyska
w Kielcach, Wydział Elektrotechniki, Automatyki i Informatyki,
Katedrta Urządzeń Elektrycznych i techniki Świetlnej, . Al.
Tysiąclecia P.P.7, 25-314 Kielce, E-mail:
rozowicz@tu.kielce.pl
mgr. Inż. Sebastian Różowicz, Politechnika Świętokrzyska w
Kielcach, Wydział Elektrotechniki, Automatyki i Informatyki,
Katedrta Urządzeń Elektrycznych i techniki Świetlnej, . Al.
Tysiąclecia P.P.7, 25-314 Kielce, E-mail:
s.rozowicz@tu.kielce.pl