Stereogramy 

<o>

- 3 wymiary na płaszczyźnie 

•

 

Co to jest stereogram?  

•

 

Odrobina historii  

•

 

Jak to działa?  

•

 

Jak to zobaczyć?  

•

 

Proste stereogramy  

•

 

Moja kolekcja stereogramów  

Co to jest stereogram?   

Stereogramy były niegdyś bardzo modne. Osoba, która coś takiego właśnie ogląda 
potrafi wydawać okrzyki typu: "widzę, widzę!", jakby doznała olśnienia. A powodem 
tego zachowania jest kartka pokryta przypadkowymi wzorami, kolorowymi lub 
czarnobiałymi, na której z pozoru nie widać nic sensownego. W skrócie stereogramy to 
zwykle kolorowe (choć bywają i czarnobiałe) obrazki, na pierwszy rzut oka 
przypominające kolorową, futurystyczną wykładzinę podłogową albo wątpliwej 
wartości artystycznej gobelin. Niektóre z nich wyglądają jak zniekształcone fotografie 
albo plansze składające się z wielu tysięcy róŜnobarwnych kropek. Naukowym 
terminem określającym stereogram jest "obraz stereoskopowy". Za tym terminem 
kryje się pojęcie obrazu noszącego cechy trójwymiarowości, czyli technika 
przedstawiania obrazu na płaszczyźnie w taki sposób, aby sprawiał on wraŜenie 
trójwymiarowego jeŜeli odpowiednio nań popatrzymy. Stereogram jest złudzeniem 
optycznym opartym na ściśle określonych podstawach matematycznych. Jednocześnie 
jest to zjawisko bardzo złoŜone w porównaniu z innymi złudzeniami. Ale schemat 
zawsze pozostanie ten sam - wszystkie stereogramy składają się z powtórzonych 
poziomo, lekko róŜniacych sią od siebie, wzorków (które równie dobrze mogą być 
losowo narysowanymi czarnymi kropkami). Patrząc po raz pierwszy na stereogram nie 
widzimy nic prócz kropek lub wzorków, jeśli jednak spojrzymy na ten sam obrazek 
uŜywając pewnej techniki, zobaczymy coś czego wcześniej nie było widać i co w dodatku 
jest trójwymiarowe. Jeśli jeszcze nigdy nie miałeś/aś do czynienia z takimi obrazkami, to 
na tej stronie będziesz mógł/mogła poćwiczyć swoje moŜliwości w tej dziedzinie. 
Stereogramy moŜe stworzyć kaŜdy. Napisanie programu do ich rysowania opartego na 
opisanym schemacie nie powinno zająć średniozaawansowanemu programiście więcej 
niŜ parę godzin, a jeśli ktoś nie czuje się w tym mocny, to moŜe poszukać w Internecie 
programów shareware, pozwalających bawić się w trzy wymiary.  

Odrobina historii   

JuŜ w XIX wieku znano pojęcie trójwymiarowości. Szaloną popularnością cieszył się 
wówczas fotoplastykon. Na zasadzie podobnej do działania fotoplastykonu opiera się 
oglądanie stereogramów. Po raz pierwszy zaprezentowano je w Stanach Zjednoczonych. 
Pierwsza ksiazka z kilkunastoma takimi obrazkami pt. "Magic Eye" zrobiła tam furorę 
(ponad 1 mln sprzedanych egzemplarzy). Potem pojawiło się więcej takich wydawnictw. 
W Polsce zostały równieŜ wydane ksiąŜki ze stereoskopowymi obrazkami, m.in. 
"Magiczne oko" (w oryg. "Magic Eye"). Powstanie stereogramów nie jest moŜliwe bez 
pomocy komputera - ręczne rysowanie kropek nie wchodzi w rachubę! (moŜna tak 
stworzyć jedynie bardzo proste stereogramy, podobne do przykładów poniŜej). Pierwsze 

stereogramy były tworzone z duŜej liczby losowo pokolorowanych kropek, skąd wzięły 
się nazwy RDS, SIRDS i DIRDS. RDS - ang. Random Dot Stereogram, SIRDS - ang. 
Single Image Random Dot Stereogram. Zwykły obrazek RDS jest efektem złudzenia 
optycznego wytworzonego za pomocą losowo rozrzuconych kropek. Z historycznego 
punktu widzenia kolejnym osiągnięciem w dziedzinie stereogramów było stworzenie 
obrazka zawierającego dwa ukryte obrazy trójwymiarowe (DIRDS - ang. Dual Image 
Random Dot Stereogram).  

Jak to działa?   

Niewiele osob zdaje sobie sprawę z faktu, Ŝe zdolność widzenia przedmiotów w sposób 
trójwymiarowy zawdzięczamy temu, Ŝe posiadamy dwoje oczu. Gdybyśmy mieli tylko 
jedno oko, świat bylby dla nas płaski, a oceny odległosci moglibyśmy dokonywać tylko 
na podstawie zmian ostrości widzenia (przedmioty dalsze są mniej wyraźne). Nasze oczy 
osadzone są w odległości paru centymetrów od siebie, dlatego kaŜde z nich patrzy na 
świat z innej perspektywy i przesyła do mózgu inny obraz. Są one przesunięte względem 
siebie o 6-7 stopni. Dopiero mózg skleja je w jeden, juŜ trójwymiarowy! Mózg 
rozpoznaje odległości na podstawie róŜnic w obrazach dostarczonych do niego przez 
lewe i prawe oko. Obiekty które są bliŜej nas są bardziej przesunięte niŜ te dalsze. 
MoŜna to sprawdzić w prosty sposob: wyciągasz przed siebie rękę z wystawionym 
kciukiem. Popatrz lewym a potem prawym okiem. ZauwaŜysz z pewnością, Ŝe kciuk za 
kazdym razem był na tle innych przedmiotów. Mechanizm ten wykorzystano np. przy 
budowie okularów do gier 3D. KaŜdemu oku podaje się inny, odpowiednio narysowany 
rysunek (przedstawiający scenę z gry), a mózg je przetwarza.  

Postrzeganie dowolnego przedmiotu z otoczenia moŜna wyobrazić sobie jako dwa 
promienie padające po najkrótszej drodze od kaŜdego oka na przedmiot. Promienie te 
spotykają się dokładnie w miejscu obserwowanego obiektu. Odległość punktu przecięcia 
promieni od naszych oczu nosi nazwę ogniskowej. Stereogramy wykorzystują dwa 
zjawiska związane ze sposobem przekazywania informacji przez narząd wzroku.  

1.

 

Kiedy obserwowany przedmiot zbliŜa się lub oddala, mózg stara się aby oczy 
widziały go jednocześnie. Kiedy obiekt zbliŜa się, linie wzroku zbliŜają się do 
siebie, kiedy się oddala, linie wzroku rozsuwają się. Mózg zna połoŜenie oczu i ta 
informacja pozwala mu ocenić odległość.  

2.

 

PoniewaŜ oczy znajdują się w róŜnych miejscach głowy, nie zawsze widzą to 
samo. Dzieje się tak zwłaszcza wtedy gdy patrzymy na krawędź jakiegoś 
przedmiotu.  

 

Podobnie jest ze stereogramami. Gdy krzyŜujesz wzrok za obrazkiem lewe i prawe oko 
odbiora rózne obrazy. Na podstawie pewnych róŜnic w obrazach mózg "wyliczy" 
obrazek, który jest ukryty.  

 

Proszę spojrzeć na powyŜszy rysunek. Na płaszczyźnie obrazka (oznaczonej na rysunku: 
PO) znajdują się dwa punkty ułoŜone na tym samym poziomie w pewnej odległości od 
siebie. Jeśli jedno oko patrzy na jeden punkt, a drugie oko - na drugi, mózg odbiera to 
jako obraz jednego punktu (dwa zlewają się w jeden), ale znajdującego się "za kartką". 
Jeśli dwa punkty oddalimy od siebie bądź przybliŜymy (w poziomie), wywoła to efekt 
oddalania bądź przybliŜania tego trzeciego punktu. W ten sposób buduje się głębię.  

Jak to zobaczyć?   

Kluczem do ogladania stereogramow jest widzenie rozbieŜne. Polega ono na patrzeniu 
nie na kartkę (lub monitor) z rysunkiem ale poza nią. Z czasem człowiek uczy się 
manipulować ogniskową wzroku, jednak niezbędny jest trening. Jedni mogą zobaczyć 
zawartość stereogramu w ciągu kilku sekund, inni dopiero po kilkunastu minutach 
wpatrywania się w kartkę. Generalnie trójwymiarowego obrazu nie mogą zobaczyć 
tylko ludzie z powaŜną wadą wzroku.  

Kilka metod na ułatwienie "zobaczenia" stereogramu  

•

 

Obrazek z stereogramem przybliŜyć do nosa, potrzymać chwilę, a następnie 
powoli oddalać i moŜe kiedyś się uda (metoda z ksiąŜki "Magiczne Oko", raczej 
nie do zastosowania z monitorem)  

•

 

Najprościej jest przybliŜyć nos do ekranu i zrobić "zeza" w taki sposób, aby 
obrazki leŜące obok siebie pokryły się. Następnie powoli oddalać wzrok od 
ekranu cały czas patrząc w ten sam sposób. Przy określonej odległości punkciki 
powinny stworzyć obrazek.  

•

 

Inny sposób polega na "rozmyciu" wzroku - nie naleŜy skupiać wzroku na 
powierzchni obrazka, ale patrzeć na punkt znajdujący się za kartką. Teraz 
trzeba tylko dobrać ostrość (moŜna oddalać bądź przybliŜać rysunek).  

•

 

Dobrym sposobem nauczenia się oglądania stereogramów jest patrzenie na jakiś 
przedmiot znajdujący się w duŜej odległości od nas, a następnie ustawienie przed 
oczyma stereogramu, bez zmiany ogniskowej wzroku (tak jak gdybyśmy nadal 
patrzyli na oddalony przedmiot).  

•

 

Trzymaj stereogram w odległości 40-50 cm przed oczyma. Spróbuj skrzyŜować 
oczy za nim (skoncentruj się na odległym punkcie). Po kilku minutach z kartki 
wyłoni się bryła, napis, ...  

•

 

MoŜna sobie w pewien sposób ułatwić sprawę. Proszę narysować na kartce w 
odległości mniej więcej 3,5 centymetra dwie kropki, usytuowane na jednej linii 
poziomej. WaŜne jest, aby kropki były identyczne. Teraz "rozmywając" wzrok, 
proszę spróbować zobaczyć cztery kropki. Następnie postarać się, aby dwie 
środkowe kropki zlały się jedną i utworzyły jeden ostry obraz. Będzie on jakby 
tkwił w innej płaszczyźnie niŜ kartka - to jest właśnie ten efekt. Tak samo 
postepujemy, oglądając stereogram.  

•

 

Niektórzy patrzą na stereogramy odwrotnie, tzn., Ŝe skupiają wzrok dokładnie w 
połowie odległości od obserwowanego stereogramu. Wynikiem tego jest to, Ŝe to 
co normalnie widziane byłoby najdalej, teraz będzie widziane najbliŜej i na 
odwrót. Ten sposób jest rzadziej uŜywany, dlatego wszystkie obrazki są 
przystosowane do sposobów poprzednich (poniewaŜ to, co zobaczysz na rysunku, 
zaleŜy od tego, w jaki sposób patrzysz!)  

W razie kłopotów z ostrością na monitorze moŜna spróbować mrugnąć kilka razy.  

Początki są trudne, ale naprawdę warto poćwiczyć. Mi nauka zajęła jakieś dwa lata od 
czasu gdy ujrzałem pierwsze przykłady stereogramów i po wielu próbach stwierdziłem, 
Ŝe chyba jestem niezdolny do ich oglądania, do chwili, gdy wreszcie udało mi się ujrzeć 
w którymś z nich "drugie dno". Na początek polecam ćwiczenia na prostych 
sterogramach takich, jak pokazane ponizej. Po obejrzeniu kilkunastu obrazków nabiera 
się takiej perfekcji, Ŝe wystarcza kilka chwil i juŜ widzimy co jest w środku. JeŜeli wiesz 
juŜ w jaki sposób zobaczyć stereogram to Ŝyczę dobrej zabawy.  

 

 

 

 

Proste stereogramy   

D

........

D

........

D

........

D

........

D

........

D

........

D

........

D

........

D

........

D

........

D

........

D

  

C

......

C

......

C

......

C

......

C

......

C

......

C

......

C

......

C

......

C

......

C

......

C

......

C

......

C

  

B

.....

B

.....

B

.....

B

.....

B

.....

B

.....

B

.....

B

.....

B

.....

B

.....

B

.....

B

.....

B

.....

B

.....

B

  

A

...

A

...

A

...

A

...

A

...

A

...

A

...

A

...

A

...

A

...

A

...

A

...

A

...

A

...

A

...

A

...

A

...

A

 

 

Oto pierwszy przykład stereogramu, który jest zarazem najbardziej prymitywny. KaŜdy 
z Was moŜe bezproblemowo stworzyć tą techniką swój własny stereogram uŜywając 
dowolnego edytora tekstowego. Litery w wierszach są w róŜnych odległościach od siebie, 
dzięki czemu widzimy je bliŜej lub dalej od nas. Tak więc wiersz z literami D powinien 
być najbardziej oddalony od Was a wiersz z literami A powinien być najbliŜej Was.  

 

...

...

.

.

.

.

.

  

 

...

...

...

...

...

...

  

Ten stereogram róŜni się od poprzedniego tym Ŝe mamy tu do czynienia z obrazkami 
monet zamiast liter. W drugim wierszu powinniście zobaczyć monety na dwóch 
poziomach.Takie stereogramy moŜna tworzyć za pomocą programów graficznych.