Budowa oraz funkcje korzenia u roślin nasiennych 

 
 

1.  Funkcje korzenia: 

a)  mechaniczna – przytwierdzanie rośliny do podłoża; 
b)  fizjologiczna – zaopatruje roślinę w wodę i sole mineralne. 

 

2.  Zbiór wszystkich korzeni danej rośliny nazywamy systemem korzeniowym. 

Wyróżnia się systemy: 
a)  palowy (nagonasienne i dwuliścienne): 

 

b)  wiązkowy – brak w nim korzenia głównego. Tworzy go pęk równorzędnych 

korzeni przybyszowych i odchodzących od nich korzeni bocznych. Występuje u 
jednoliściennych: 

                

 

3.  Strefy korzenia na przekroju podłużnym: 

 

 

4.  Budowa pierwotna korzenia (na przekroju poprzecznym przez strefę wyrośniętą): 

 

a)  skórka = ryzoderma – nie jest pokryta kutykulą, nie posiada aparatów 

szparkowych i włosków, może wytwarzać włośniki. 

b)  kora pierwotna: 



  strefa tkanki miękiszowej (przeważnie miękisz zasadniczy), 



 

śródskórnia = endoderma – jest to najbardziej wewnętrzna warstwa kory 
pierwotnej, zbudowana z jednej warstwy komórek o zgrubiałych, zdrewniałych 
lub skorkowaciałych ścianach komórkowych, wyjątek stanowią KOMÓRKI 
PRZEPUSTOWE położone naprzeciw drewna, które są żywe i cienkościenne; 

c)  walec osiowy: 



  okolnica = perycykl – najbardziej zewnętrzna część walca osiowego, 

zbudowana z jednej lub kilku warstw komórek, ma właściwości tkanki 
twórczej, dlatego daje początek korzeniom bocznym; 



 

wiązki przewodzące (łyko pierwotne i drewno pierwotne), ułożone 
naprzemianlegle, promieniście, a pomiędzy nimi leży tkanka miękiszowa 
(spichrzowa) i wzmacniająca. 

 

5.  Przyrost korzenia na grubość: 

 



 

Korzenie jednoliściennych zachowują budowę pierwotną do końca życia rośliny. U 
nagonasiennych i wielu dwuliściennych w budowie korzenia z czasem zachodzą 
zmiany związane z przyrostem na grubość (= przyrost wtórny) spowodowanym 
działalnością tkanek twórczych wtórnych, w wyniku czego powstaje budowa 
wtórna korzenia. 



 

Z komórek miękiszowych położonych pod łykiem pierwotnym powstają łukowate 
pasma miazgi = kambium, które się powiększają, a następnie łączą się ze sobą, 
tworząc na przekroju poprzecznym zarys linii falistej, która z czasem przekształca 
się w pierścień. Jej komórki dzielą się, tworząc łyko wtórne po stronie zewnętrznej 
i drewno wtórne po stronie wewnętrznej. 



 

Z pewnych odcinków okolnicy powstaje fellogen, wytwarzający po stronie 
zewnętrznej warstwę korka, a po wewnętrznej fellodermę. Oddzielona od łyka 
warstwą korka, kora pierwotna i skórka po pewnym czasie obumierają i odpadają. 

 

6.  Typy przekształceń korzeni (modyfikacje korzeni): 



  spichrzowe (bulwy korzeniowe) – pełnia funkcję organów magazynujących 

substancje pokarmowe. Są grube i mięsiste, mają silnie rozrośnięty miękisz 
spichrzowy w korzeniu głównym lub w korzeniach przybyszowych. 
np. u dalii, jaskrów, kliwii, ziarnopłonu wiosennego. 



  podporowe – są to korzenie przybyszowe ukośnie wrastające w ziemię, 

wyrastające z łodygi z różnych wysokości nad ziemią. Stabilizują rośliny 
rosnące na grząskim podłożu – na terenach podmokłych, w deszczowych 
lasach tropikalnych. 
np. najczęściej u drzew i krzewów; także w dolnych węzłach wysokich roślin 
zielnych: kukurydzy, niecierpka gruczołowatego. 



  kurczliwe – posiadają zdolność do skracania swych górnych części (poprzez 

zmianę turgoru), co powoduje zagłębienie rośliny w podłożu. 
np. u kokoryczy. 



  czepne – są to korzenie przybyszowe wyrastające z łodygi pnączy i ułatwiające 

wspinanie się ku górze. 
np. u bluszczu pospolitego. 



  powietrzne – służą do pobierania pary wodnej z atmosfery. Zwisają swobodnie 

w dół. Są pokryte welamenem – tkaną wspomagającą gromadzenie wody. Po 
zetknięciu z ziemią mogą pełnić funkcje podporowe, np. u figowców. 
np. głównie u epifitów (porośle, roślina używająca innej rośliny jako podpory) 
w dżungli tropikalnej; u storczykowatych. 



  oddechowe (pneumatofory) – boczne odgałęzienia korzeni podziemnych 

wyrastające w górę, mają dobrze rozwinięty miękisz powietrzny (aerenchymę) 
z licznymi przestworami komórkowymi tworzącymi kanały powietrzne. 
Korzeń ten służy do pobierania tlenu i dwutlenku węgla do procesów 
oddychania i asymilacji. Występują u roślin klimatu ciepłego rosnących na 
terenach bagnistych, gdzie jest mało tlenu. 
np. u cypryśnika błotnego i namorzynów. 



  ssawki (haustoria) – występują u roślin pasożytniczych i półpasożytniczych. 

Służą do pobierania przez nie od roślin żywicielskich wody z solami 
mineralnymi (np. półpasożyt jemioła), ewentualnie także asymilatów 
(pasożyty: zaraza żółta, kanianka, łuskiewnik). 
 

7.  Współżycie korzeni z innymi organizmami: 

a)  mikoryza – jest to współżycie, czyli symbioza, korzeni lub innych organów z 

grzybami. Daje to obu gatunkom wzajemne korzyści, polegające na obustronnej 
wymianie substancji odżywczych (rośliny pobierają wodę i sole mineralne, a grzyb 
glukozę z fotosyntezy). 
np. maślak zwyczajny i sosna zwyczajna; koźlarze i brzozy; borowiki i sosny, 
buki, dęby lub graby. 

b)  symbioza z bakteriami brodawkowymi – bakterie glebowe żyją w symbiozie z 

roślinami motylkowatymi, które tworzą na swych korzeniach naroślą – brodawki 
korzeniowe. Bakterie potrafią wiązać wolny azot, w który zaopatrują rośliny. 
np. koniczyna, łubin, soja, fasola, groch, bób, soczewica.