plik

Przedmiot : Ocena Ryzyka Zawodowego

Temat: Ocena zagrożeń w podstawowych procesach pracy, z uwzględnieniem prac – transport wewnątrzzakładowy
oraz składowanie materiałów, materiałów niebezpiecznych

Magazynowanie, składowanie materiałów

Opis czynności
Prace  magazynowe  obejmują  czynności  związane  z  rozładunkiem  i  załadunkiem  towarów,  obsługą  urządzeń  transportu
wewnątrzmagazynowego,  np.  wózków  paletowych  i  widłowych,  dźwignic  (elektrowciągów  linowych  i  łańcuchowych,
suwnic)  oraz  ręcznym  przenoszeniem  i  podnoszeniem  ładunków.  W  pracach  tych  wykorzystywane  są  również  drabiny
i

podesty.

Główne zagrożenia



przeciążenia układu mięśniowo-szkieletowego podczas ręcznego podnoszenia i przenoszenia materiałów



upadki z wysokości (np. z drabiny lub podestu)



potknięcia, poślizgniecia i upadki na powierzchni



przygniecenia, zmiażdżenia przez poruszające się maszyny i urządzenia



uderzenia przez spadające i przenoszone przedmioty



zagrożenia związane z przechowywaniem substancji toksycznych i wybuchowych (zatrucia, pożar i wybuch)

Pomieszczenia magazynów

Budynki  magazynów  powinny  być  murowane  i  ognioodporne.  Ważne  jest,  aby  podłogi  były  odporne  na  działanie
przechowywanych  w  magazynie  substancji  oraz  na  uszkodzenia  mechaniczne,  gdyż  wszelkie  nierówności  utrudniają  ruch
wózków  i  poruszanie  się  pracowników.  Jeśli  to  możliwe  podłogi  powinny  tworzyć  jeden  poziom,  bez  progów,  schodów
i  pochylni.  Szerokość  drzwi  musi  być  dostosowana  do  rodzaju  używanych  środków  transportu  i  organizacji  ruchu.

W każdym pomieszczeniu muszą znajdować się czytelne tablice, określające dopuszczalne obciążenie stropu na 1m2. Ściany
i  sufit  muszą  być  odporne  na  działanie  przechowywanych  substancji  oraz,  tak  jak  i  podłoga,  łatwe  do  odkurzania  lub
zmywania.

Okna  powinny  być  zabezpieczone  przed  włamaniem.  Stosunek  powierzchni  oszklonej  okien  do  powierzchni  podłogi
powinien  wynosić  co  najmniej  1/12.  Oprócz  oświetlenia  dziennego  powinno  być  zapewnione  odpowiednie  oświetlenie
sztuczne.  W  miejscach  przechowywania  drobnych  części  i  tam  gdzie  trzeba  odczytywać  etykiety  należy  zainstalować
dodatkowe lampy.

Magazyny  powinny  być  wyposażone  w  odpowiednią  wentylację:  naturalną  lub  grawitacyjną  -w  miejscach,  w  których  nie
przechowuje  się  materiałów  niebezpiecznych  (np.  magazyny  części  zamiennych,  narzędzi,  wyrobów  metalowych)  oraz
spełniającą określone przepisy p-poż. w magazynach materiałów niebezpiecznych.

Wysokość temperatury w pomieszczeniach magazynu zależy od rodzaju składowanych materiałów. Rodzaj ogrzewania musi
odpowiadać  przepisom  o  ochronie  przeciwpożarowej.  Wskazane  jest,  aby  magazyn  był  wyposażony  w  instalację  wodną  i
kanalizacyjną. W  magazynach chemikalii niebezpiecznych instalacje takie są wymagane przepisami. Instalacja elektryczna
musi być dostosowana do przechowywanych materiałów. Specjalne wymagania stanowią przepisy w stosunku do instalacji
w magazynach materiałów wybuchowych i łatwo zapalnych.

Magazyny,  których  poziom  podłogi  najniższej  kondygnacji  znajduje  się  ponad  terenem,  powinny  mieć  rampy.
W prawidłowo zbudowanych magazynach poziom podłogi znajduje się na takiej wysokości, aby tworzyła ona z rampą jedną
płaszczyznę.  Wysokość  ramp  musi  być  dopasowana  do  wysokości  podłogi  skrzyń  ładunkowych  najczęściej  używanych
pojazdów a  ich szerokość do rodzaju środków transportu wewnętrznego. Nie  wolno budować ramp bez schodów, tak aby
pracownicy  musieli  zeskakiwać  z  wysokości  lub  wdrapywać  się  na  rampę.  Krawędzie  rampy  należy  malować  w  skośne
czarno-żółte pasy ostrzegawcze.

Podstawowe zasady magazynowania



Pracownicy

zatrudnieni

magazynie

powinni

przejść

przeszkolenie

bhp,

zwłaszcza

w odniesieniu do przechowywania materiałów szkodliwych i niebezpiecznych oraz przenoszenia i przewożenia
ładunków.



Obowiązkiem zakładu jest dostarczenie pracownikom odzieży roboczej i odpowiedniego odzieży ochronnej i ochron
osobistych.



Przed przystąpieniem do pracy wykonywanej po raz pierwszy, mogącej spowodować zagrożenia, pracowników
należy pouczyć o bezpiecznym sposobie wykonywania zadań. Obowiązek ten spoczywa na kierowniku magazynu
lub osobach z kierownictwa.



Magazyn powinien być wyposażony w urządzenia do składowania materiałów (różnego rodzaju regały, pojemniki,
palety itp.) oraz w odpowiedni sprzęt transportu wewnętrznego, np. wózki podnośnikowe itp.



Materiały należy tak składować, aby nie stwarzały zagrożenia dla pracowników oraz nie były narażone na
uszkodzenie, zamoczenie itp. Ciężkie przedmioty i materiały sypkie trzeba tak układać, aby nie groziło ich
zawalenie lub obsuwanie.



Materiałów nie wolno układać na drogach transportu wewnętrznego, drogach ewakuacyjnych
i przejściach dla pieszych.



Zabronione jest składowanie w magazynach do tego nie przystosowanych materiałów wybuchowych, trujących,
łatwo zapalnych, żrących itp.

Składowanie przedmiotów w magazynie:



drobne przedmioty przechowuje się w pojemnikach dostosowanych do wymiarów regałów lub w regałach z
szufladami, zaopatrzonymi w przegródki.



wyroby walcowane ze stali należy przechowywać w specjalnych klamrach, a wyroby walcowane w krótkich
odcinkach - na półkach w głębokich regałach



drut w kręgach można przechowywać na podkładach, ułożony poziomo w niewysokie stosy



blachę cienką najwygodniej jest przechowywać na odpowiednich rozmiarów regałach z półkami; w celu ułatwienia
manipulacji blachą półki powinny się wysuwać, grubą blachę można układać skośnie na stojakach



beczki można  przechowywać  na  drewnianych  podkładach  (w  dwóch,  najwyżej  trzech  warstwach)  starannie
podklinowując  skrajne  beczki,  aby  się  nie  stoczyły;  lepsze  wykorzystanie  powierzchni  magazynu  oraz
bezpieczeństwo  pracy  zapewnia  specjalny  stojak  do  beczek,  wykonany  ze  stalowych  kształtników,  umożliwiający
przechowywanie beczek w 4-5 warstwach



opony duże i ciężkie najwygodniej jest przechowywać na drewnianych lub metalowych stelażach, małe opony
można przechowywać w stosach, pamiętając jednak, aby nie kłaść ogumienia bezpośrednio na podłodze, zwłaszcza
betonowej, gdyż może to spowodować jego niszczenie



worki układa się na stosy, bezpośrednio na podłodze; w razie zaistnienia obawy, że zawarty
w dolnej warstwie worków materiał może ulec zawilgoceniu, pod stos trzeba podłożyć deski, folię itp. Układając
materiały w stosy należy pamiętać, że nie mogą one być zbyt wysokie; pracownicy musza pamiętać, że nie wolno
wyjmować materiałów z dolnych warstw stosów, gdyż może się zawalić i przygnieść pracowników



materiały sypkie należy przechowywać w specjalnych skrzyniach, zaopatrzonych u góry w klapę służącą do
nasypywania materiału, a u dołu w drzwiczki, przez które pobiera się materiał



materiały szkodliwe i niebezpieczne należy przechowywać w szczelnych naczyniach.

Magazynowanie i dystrybucja paliw płynnych i smarów
Zagrożenia powodowane przez benzynę
Paliwa płynne stwarzają poważne zagrożenia, zarówno ze względu na swą łatwopalność, wybuchowość ich par zmieszanych
z powietrzem oraz toksyczność. Benzyna jest cieczą łatwo zapalną. Pary benzyny, dwa razy cięższe od powietrza, tworzą a
nim

mieszaniny

wybuchowe

w granicach stężeń od 0,76 do 7,6% objętości.
Benzyna i jej pary – nawet w małych stężeniach działają szkodliwie na organizm człowieka. Mogą spowodować zaburzenia
czynności

układu

nerwowego

niedokrwistość.

Człowiek

przebywający

w atmosferze o dużym stężeniu par benzyny odczuwa pieczenie w oczach, nosie i krtani. Występuje kaszel, kichanie i silne
łzawienie oczu. Po pewnym czasie występuje silne tętnienie w skroniach. Nawet niewielkie ilości benzyny, wchłonięte przez
organizm człowieka, powodują objawy podobne do spowodowanych alkoholem. Wystąpić też mogą nudności, bóle głowy
oraz przyspieszone bicie serca. Objawy te mijają po umieszczeniu zatrutego na świeżym powietrzu.
Wchłonięcie przez organizm większych ilości benzyny powoduje porażenie ośrodków nerwowych, zaburzenia mowy,
utrudnienie

połykania,

końcu

utratę

przytomności

której

towarzyszą

drgawki

i  skurcze,  podobne  do  objawów  padaczki.  Występują  też  zaburzenia  czynności  układu  krążenia,  objawiające  się
nieregularnym tętnem, sinicą, spadkiem ciśnienia krwi i temperatury ciała oraz silnym poceniem się. Następuje zahamowanie
czynności serca, rdzenia kręgowego oraz mózgu a w konsekwencji śmierć.
Jeśli zatrutego uda się uratować, mogą u niego występować konsekwencje zatrucia, objawiające się uszkodzeniami narządów
oddychania, zaburzeniami działania przewodu pokarmowego, dróg moczowych, nerek, wątroby i układu nerwowego.
Przedstawione  zatrucia  powoduje  czysta  benzyna.  Benzyna  etylizowana  jest  bez  porównania  bardziej  niebezpieczna.

Zagrożenia powodowane przez benzynę etylizowaną
Benzyna

etylizowana,

używana

jako

paliwo

silników

spalinowych,

jest

silną

trucizną.

Dla odróżnienia jej od innych gatunków benzyny jest ona barwiona. Do benzyny tej dodawany jest płyn etylowy,
powodujący zwiększenie liczby oktanowej paliwa. Płyn etylowy składa się z czteroetylku ołowiu, dwubromku etylenu,

dwuchlorku  etylenu,  nafty  i  barwnika. Ze  związków  tych  najbardziej  toksyczny  jest  czteroetylek  ołowiu.  Powoduje  on
uszkodzenia  układu  nerwowego  i  porażenie  ośrodków  mózgowych.  Ostre  zatrucie  czteroetylkiem  ołowiu  objawia  się
bladością  skóry,  obniżeniem  ciśnienia  krwi,  niepokojem,  bezsennością,  drżeniem  i  napadowymi  skurczami  mięśni,
osłabieniem,  wymiotami,  zaburzeniami  psychicznymi,  aż  do  napadów  szału  włącznie.  Przy  większej  dawce  tej  trucizny
występują drgawki, utrata świadomości i śmierć.  Czteroetylek ołowiu może dostać się nie tylko przez drogi oddechowe lub
przewód pokarmowy, ale również przez nie uszkodzoną skórę. Benzyna zawierająca płyn etylowy, tzw. etylina, jest również
bardzo niebezpieczna i dlatego należy bezwzględnie unikać kontaktu ciała z etyliną oraz wdychania jej par. Przy wszelkich
manipulacjach z etylina należy przestrzegać pewnych zasad:



etylinę można używać wyłącznie do napędu silników spalinowych



bezwzględnie zabronione jest używanie jej do mycia rąk, prania odzieży, czyszczenia plam, mycia detali pojazdów,
napełniania zapalniczek, jako rozpuszczalnika do farb, lakierów oraz past itp.



zabronione jest zasysanie ustami etyliny - za pomocą rurek, węży itp.



nie wolno też przedmuchiwać ustami dysz gaźnikowych i przewodów silników spalinowych



nie wolno dotykać gołymi rękami przedmiotów zabrudzonych etyliną oraz pokrytych nalotem po odparowanej
etylinie, takich, jak zbiornik, pompa, przewody, filtry, gaźnik, świece, głowica, zawory i denko tłoka, olej w misce
olejowej, tłumnik.



nie wolno wycierać rękami wskaźników pomiarowych etyliny w zbiornikach pojazdów



należy unikać wdychania gazów spalinowych z silników napędzanych etyliną. Pomieszczenia, w których pracują
takie silniki, muszą być prawidłowo wentylowane lub wyposażone z urządzenia odprowadzające gazy spalinowe na
zewnątrz.



nie wolno neutralizować etyliny przez posypywanie suchym wapnem chlorowanym, gdyż może to spowodować jej
zapalenie

Magazynowanie paliw, olejów i benzyny w beczkach
Beczki  muszą  być  w  dobrym  stanie  i  całkowicie  szczelne.  Beczki  należy  wyładować  z  pojazdu  za  pomocą  urządzeń
mechanicznych lub ostrożnie taczać po złączonych z sobą i zabezpieczonych przed zsunięciem się dźwigarkach (legarach).
W  czasie  staczania  beczki  należy  zabezpieczyć  liną.  Pracownikowi  staczającemu  beczki  nie  wolno  stać  pomiędzy
dźwigarami. Beczek nie wolno zrzucać na ziemię ani położone na niej elastyczne przedmioty.
Paliwa w beczkach należy magazynować w wydzielonym, zamkniętym pomieszczeniu, w ilości nieprzekraczającej 20 m3.
Naczyń  z  benzyną  i  etyliną  nie  wolno  przechowywać  na  klatkach  schodowych,  w  przejściach  i  pomieszczeniach  na
poddaszu.  Nie  wolno  także  gromadzić  nadmiernych  ilości  benzyny  w  halach  napraw  i  pomieszczeniach  warsztatów.  Na
każdej  beczce  powinien  być  umieszczony,  wykonany  niezmywalną  farbą,  napis:  "etylina  -  benzyna  trująca".
Magazyn musi mieć sprawną wentylację, a beczki nie mogą być w nim nadmiernie nagrzane. Codziennie trzeba sprawdzać
czy z beczek nie wycieka paliwo. W razie stwierdzenia wycieków, paliwo natychmiast przelewa się do szczelnej beczki. W
magazynie  powinny  znajdować  się,  w  dobrze  widocznych  miejscach,  gaśnice  w  odpowiedniej  ilości  oraz  wywieszone
instrukcje bezpieczeństwa pracy. Prace w magazynie należy tak zorganizować, aby wydawane były w pierwszej kolejności te
paliwa, które są najdłużej składowane.
Do przelewania materiałów pędnych z beczek należy używać ręcznych pomp lub innych urządzeń. Nie należy wykonywać
tego przez przechylanie beczek i nalewanie paliwa do podstawionych naczyń, gdyż prawie zawsze następuje jego rozlanie.
Do transportu beczek wewnątrz zakładu trzeba jak najszerzej wykorzystywać wózki ręczne lub z napędem mechanicznym i
specjalistycznym

osprzętem.

Naczynia ze smarami stałymi i płynnymi oraz puste beczki po paliwach mogą być, w razie braku zamkniętych magazynów,
przechowywane pod wiatami, zabezpieczonymi mocną siatką z zamkniętą bramą. W magazynach paliw płynnych i smarów
oraz pustych beczek instalacje elektryczne muszą mieć wykonanie przeciwwybuchowe. Niedozwolone są też żadne przeróbki
instalacji przez pracowników magazynu oraz stosowanie instalacji prowizorycznych.
Jeśli w magazynie zainstalowana jest wentylacja mechaniczna, trzeba ją włączyć przed rozpoczęciem pracy, na co najmniej
pięć  minut  przed  wejściem  do  magazynu.  Wyłączniki  wentylacji  mechanicznej  powinny  być  zainstalowane  na  zewnątrz
magazynu,  koło  drzwi  wejściowych. Budynki  magazynów,  w  których  przechowuje  się  benzynę  i  etylinę,  uważa  się  za
pomieszczenia zagrożone wybuchem i z tego powodu muszą one spełniać następujące warunki:



muszą być parterowe, bez podpiwniczenia i bez strychów, z lekką konstrukcją dachową, nie związaną z konstrukcją
reszty budynku



drzwi magazynu powinny być wykonane z materiału niepalnego i muszą się otwierać na zewnątrz,



pomieszczenie musi mieć wyjście zapasowe



podłoga powinna być wykonana z materiału ogniotrwałego, nienasiąkliwego, nieiskrzącego i przewodzącego prąd
elektryczny



progi powinny być nienasiąkliwe i ogniotrwałe oraz o takiej wysokości, aby w przestrzeni nimi zamkniętej mogła
pomieścić się cala ilość składowanej benzyny, w razie wylania się jej z beczek lub naczyń



okna magazynu powinny samoczynnie otwierać się za zewnątrz wskutek podmuchu wywołanego ewentualnym
wybuchem. Ramy takich okien maluje się na czerwono.



Z pomieszczeń magazynowych wolno wydawać i pobierać benzynę tylko w zamkniętych naczyniach. Do otwierania
beczek z benzyną należy używać nieiskrzących kluczy lub specjalnych urządzeń.

Magazynowanie materiałów niebezpiecznych

Magazynowanie  materiałów  niebezpiecznych  stwarza  zagrożenia  pożarowe  i  wybuchowe,  szkodliwe  dla  pracowników,
wyposażenia i otoczenia. Prawidłowa eksploatacja magazynu i magazynowanych materiałów niebezpiecznych powinna być
gwarancją  bezpieczeństwa  pracujących  w  magazynie  osób,  innych  osób  tam  przebywających  oraz  sąsiedztwa  magazynu.
Magazynowanie  materiałów  niebezpiecznych  w  głównej  mierze  w  polskich  przepisach  dotyczy  wyłącznie  materiałów
wybuchowych, nadtlenków organicznych oraz wyrobów petrochemicznych magazynowanych w bazach paliwowych. Zasady
bezpiecznego  magazynowania pozostałych  materiałów niebezpiecznych  w budynkach  magazynowych  mogą być określane
tylko  na  podstawie  wiedzy  i  praktyki  inżynierskiej  oraz  doświadczeniu  projektantów.  Zakłady  chemiczne  oraz  zakłady
posiadające  bazy  magazynowe  z  materiałami  niebezpiecznymi  nie  powinny  mieć  problemów  z  zapewnieniem
bezpieczeństwa dla pracowników i otoczenia. Trudności w tym zakresie mogą mieć przedsiębiorstwa, gdzie magazynowanie
materiałów  niebezpiecznych  jest  czynnością  dodatkową  dla  firmy  w  stosunku  do  czynności  głównej.

Ważne  w  omawianym  zakresie  jest  spełnienie  odpowiednich  obowiązków  przez  pracodawcę/  kierownika  magazynu  oraz
pracowników  wykonujących  pracę  w  magazynie  materiałów  niebezpiecznych.  Do  obowiązków  pracodawcy  /  kierownika
magazynu można zaliczyć:

1.znajomość przepisów z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisów z zakresu ochrony przeciwpożarowej oraz
postępowania z materiałami niebezpiecznymi.

2.sprawowanie nadzoru nad prawidłowy magazynowaniem i transportem materiałów niebezpiecznych na terenie magazynu.
3.organizowanie prac na terenie magazynu materiałów niebezpiecznych z zapewnieniem pełnego zabezpieczenia
przeciwpożarowego.
4.wyposażenie magazynu w odpowiednie systemy z zakresu ochrony przeciwpożarowej oraz zapewnienie sprawnego
podręcznego

sprzętu

gaśniczego

organizowanie

kontroli

konserwacji

tym

zakresie.

5.utrzymywanie magazynu materiałów niebezpiecznych w odpowiednim stanie technicznych oraz dokonywanie
wymaganych przepisami okresowych przeglądów i kontroli w tym zakresie.

6.zapewnienie prawidłowego oznakowania na terenie magazynu materiałów niebezpiecznych (oznakowanie informacyjne
oraz ostrzegawcze).

7.wykonywanie  kontroli  wewnętrznych  na  terenie  magazynu  materiałów  niebezpiecznych  oraz  organizowanie  usuwania
stwierdzonych  uchybień  i  usterek  przez  wyznaczonych  do  tego  celu  odpowiednich  służb  i  pracowników.
8.sprawowanie  nadzoru  w  zakresie  prac  remontowo  –  konserwacyjnych  na  terenie  magazynu  materiałów  niebezpiecznych.
9.organizowanie  szkoleń  dla  pracowników  w  zakresie  bezpieczeństwa  i  higieny  pracy,  ochrony  przeciwpożarowej  oraz
postępowania z materiałami niebezpiecznymi.

10.kierowanie  akcją  ratowniczą  w  przypadku  wystąpienia  awarii  na  terenie  magazynu  materiałów  niebezpiecznych.
Do  obowiązków  pracownika  wykonującego  pracę  na  terenie  magazynu  materiału  niebezpiecznego  można  zaliczyć:
1.znajomość  przepisów  z  zakresu  bezpieczeństwa  i  higieny  pracy,  przepisów  z  zakresu  ochrony  przeciwpożarowej  oraz
postępowania z materiałami niebezpiecznymi.

2.zgłaszanie i w miarę możliwości natychmiastowe usuwanie wszelkich awarii zauważonych na terenie magazynu.
3.dbanie o sprzęt ochrony zbiorowej i środki ochrony osobistej.

4.uczestniczenia

organizowanych

szkoleniach

oraz

branie

udziału

akcjach

ratowniczych.

2. Klasyfikacja materiałów niebezpiecznych

Klasyfikacji materiałów niebezpiecznych dokonuje się na podstawie merytorycznej analizy właściwości danej substancji:
1.fizyko-chemicznych i palno-wybuchowych,

2.oddziaływania na organizm ludzki,

3.oddziaływania na organizmy żywe środowiska.

Niebezpiecznymi możemy nazwać te substancje, które w czasie magazynowania, transportu, załadunku, rozładunku mogą
w negatywny sposób oddziaływać na otoczenie, stwarzając zagrożenia pożarowo-wybuchowe, zagrożenia dla zdrowia lub
życia człowieka, a także otaczającego środowiska. To czy substancja jest, czy nie jest uważana za niebezpieczną wynika z
odpowiednich przepisów.

Aktualnie istnieją 2 systemy klasyfikacji substancji niebezpiecznych. Jeden z ich obejmuje wymagania umowy europejskiej
dotyczącej  międzynarodowego  przewozu  drogowego  materiałów  niebezpiecznych  (ADR,  ang.:  The  European  Agreement
concerning  the  International  Carriage  ot  Dangerous  Goods  by  Road,  franc.:  lAccord  europeen  relatif  au  transport
international des marchandises Dangereuses par Route), sporządzonej w Genewie dnia 30 września 1957 r. pod auspicjami
Komisji Gospodarczej Narodów Zjednoczonych, opracowana i wydana przez Europejski Komitet Transportu Wewnętrznego,
ratyfikowana  przez  Polskę  w  1975  r.  (tekst  jedn.:  Dz.  U.  z  2009  r.  Nr  27,  poz.  162)  –  dalej  umowa  ADR.  Drugi  system
związany jest z ustawą z dnia 11 stycznia 2001 r. o substancjach i preparatach chemicznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2009 r. Nr
152,  poz.  1222)  –  dalej  u.s.p.ch.  Każdy  materiał  stosowany,  magazynowany,  a  następnie  sprzedawany  powinien  być
sklasyfikowany  według  obydwu  systemów,  a  wyniki  tej  klasyfikacji  powinny  być  zastosowane  zgodnie  z  wymaganiami
przepisów (np. oznaczenia, dokumenty, itp.).

Klasyfikacja materiałów niebezpiecznych według przepisów umowy ADR

Przepisy umowy ADR są nowelizowane w cyklu dwuletnim (z początkiem roku nieparzystego). Najnowsza wersja umowy
pochodzi  z  dnia  1  stycznia  2009  r.  i  od  tego  czasu  jest  stosowana  w  Europie.  Nowa  struktura  umowy  ADR  uwzględnia
zalecenia oraz modelowe przepisy ONZ w zakresie transportu materiałów niebezpiecznych („Model regulations and United
Nations  Recommendations  on  the  Transport  ot  Dangerous  Goods”  -  ONZ  pub.  ST/SG/AC  10/11/Rev.3),  przepisy
międzynarodowe  dotyczące  transportu  morskiego  materiałów  niebezpiecznych  („International  Maritime  Dangerous  Goods
Coda ot the International Maritime Organization” - IMDG), Techniczne Instrukcje Bezpieczeństwa w transporcie lotniczym
materiałów niebezpiecznych („Technical Instructions for the Sara Transport ot Dangerous Goods by Air ot the International
Civil  Aviation  Organization”  -  ICAO)  oraz  regulacje  dotyczące  drogowego  transportu  materiałów  niebezpiecznych
(„Regulations concerning the International Carriage of Dangerous Goods by Rail of the Intergovernmental Organization for
International Carriage by Rail”).

Nowe przepisy umowy ADR składają się z dwóch aneksów (załączników) i 9 części:

Załącznik

A: Przepisy ogólne oraz przepisy dotyczące

materiałów i przedmiotów niebezpiecznych

Część 1 - Przepisy ogólne.

Część 2 – Klasyfikacja

Część 3 - Wykaz towarów niebezpiecznych, przepisy szczególne oraz zwolnienia dotyczące towarów niebezpiecznych
pakowanych w ilościach ograniczonych i wyłączonych

Część 4 - Przepisy dotyczące stosowania opakowań i cystern

Część 5 - Procedury nadawcze

Część 6 - Wymagania dotyczące konstrukcji i badań opakowań, dużych pojemników do przewozu luzem (DPPL), dużych
opakowań, cystern i kontenerów do przewozu luzem

Część 7 - Przepisy dotyczące warunków przewozu, załadunku, rozładunku oraz manipulowania ładunkiem

Załącznik B: Przepisy dotyczące środków transportu i operacji transportowych

Część 8 - Wymagania dotyczące załogi pojazdu, wyposażenia, postępowania i dokumentacji

Część 9 - Wymagania dotyczące konstrukcji i dopuszczenia pojazdów

Materiały niebezpieczne to takie materiały których przewóz na podstawie przepisów jest zabroniony albo dopuszczony
jedynie na warunkach określonych w przepisach umowy ADR.

Podział na klasy

Zgodnie z umową ADR rozróżnia się następujące klasy materiałów niebezpiecznych:

dla każdej z nich w wykazie,c) należy uwzględnić nazwy substancji, które spowodowały, że zgodnie z kryteriami klasyfikacji
preparat  został  zaklasyfikowany  jako:–  rakotwórczy  kategorii  1,  2  lub  3,–  mutagenny  kategorii  1,  2  lub  3,
– działający szkodliwie na rozrodczość kategorii 1, 2 lub 3,– bardzo toksyczny, toksyczny lub szkodliwy z uwagi na skutki
inne niż  zgony  zwierząt  po  jednorazowym  narażeniu,– toksyczny  lub  szkodliwy  z  uwagi  na  poważne  skutki  po narażeniu
powtarzanym  lub  przedłużonym,–  uczulający,–  znak  lub  znaki  ostrzegawcze  i  napisy  określające  ich  znaczenie,
odpowiadające  klasyfikacji  preparatu  dokonanej  zgodnie  z  kryteriami  klasyfikacji;  gdy  preparatowi  przypisano  więcej  niż

jeden symbol zagrożenia, stosuje się następujące zasady:a) obowiązek umieszczenia znaku ostrzegawczego odpowiadającego
symbolowi  T  lub  T+  czyni  znaki  ostrzegawcze  odpowiadające  symbolom  C,  Xn  i  Xi  fakultatywnymi,b)  obowiązek
umieszczenia znaku ostrzegawczego odpowiadającego symbolowi C czyni znaki ostrzegawcze odpowiadające symbolom Xn
i  Xi  fakultatywnymi,c)  obowiązek  umieszczenia  znaku  ostrzegawczego  odpowiadającego  symbolowi  E  czyni  znaki
ostrzegawcze  odpowiadające  symbolom  F,  F+  i  O  fakultatywnymi,d)  obowiązek  umieszczenia  znaku  ostrzegawczego
odpowiadającego symbolowi Xn czyni znak ostrzegawczy odpowiadający symbolowi Xi fakultatywnym;– zwroty R; zwroty
R  muszą  określać  wszystkie  podstawowe  zagrożenia  związane  ze  stosowaniem  preparatu;  wyboru  zwrotów  R  należy
dokonać zgodnie z następującymi kryteriami:
a)  w  przypadku  zwrotów  określających  zagrożenia  dla  zdrowia  oznakowanie  opakowania  musi  zawierać  zwroty
charakteryzujące kategorię zagrożenia określoną znakiem ostrzegawczym oraz zwroty charakteryzujące kategorię zagrożenia,
której nie wykazano na oznakowaniu za pomocą znaku ostrzegawczego,
b)  w  szczególności  należy  zamieścić  zwroty  wskazane  na  podstawie  zawartości  składników  niebezpiecznych,
c)  w  przypadku  preparatów  zaklasyfikowanych  jako  szkodliwe  i  drażniące,  oznakowanych  znakiem  ostrzegawczym
oznaczającym  substancję  szkodliwą,  zwroty  R  powinny  skierować  uwagę  na  dwoiste  zagrożenia  związane  zarówno  ze
szkodliwym, jak i drażniącym działaniem preparatu,
d)  w  przypadku  zwrotów  określających  zagrożenia  dla  środowiska  oznakowanie  opakowania  musi  zawierać  zwroty
charakteryzujące takie zagrożenia; jeżeli preparatowi przypisano zwrot R50 i dodatkowo zwrot R53 albo jeden ze zwrotów
łączonych

R51/53

albo

R52/53,

wówczas

przypisuje

się

zwrot

łączony

R50/53;

– zwroty S;– jeżeli preparat jest przeznaczony do sprzedaży dla konsumentów, ilość (masę lub objętość) preparatu w
opakowaniu,

ile

informacja

nie

jest

podana

innym

miejscu

opakowaniu.

Na oznakowaniu opakowania nie zamieszcza się:
1) nazw substancji, które spowodowały zaklasyfikowanie preparatu wyłącznie jako wybuchowy, utleniający, skrajnie łatwo
palny,

wysoce

łatwo

palny,

łatwo

palny,

drażniący

lub

niebezpieczny

dla

środowiska;

2) zwrotów R powtarzających słowne określenie znaczenia znaku ostrzegawczego, typu na przykład "wysoce łatwo palny", w
przypadku

zwrotów

określających

zagrożenia

wynikające

fizykochemicznych

właściwości

preparatu;

3) zwrotów R powtarzających treść zwrotów S.
Jeżeli zawartość opakowania nie przekracza 125 cm3, umieszczenie na oznakowaniu opakowania zwrotów R i zwrotów S nie
jest wymagane w przypadku:1) substancji niebezpiecznych zaklasyfikowanych jako wysoce łatwo palne, łatwo palne,
utleniające lub drażniące;2) substancji niebezpiecznych zaklasyfikowanych jako szkodliwe, jeżeli nie są przeznaczone do
sprzedaży dla konsumentów;3) preparatów niebezpiecznych zaklasyfikowanych

Klasa 1

Materiały i przedmioty wybuchowe

Klasa 2

Gazy

Klasa 3

Materiały ciekłe zapalne

Klasa 4.1

Materiały stałe zapalne, materiały samoreaktywne i materiały wybuchowe stałe odczulone

Klasa 4.2

Materiały samozapalne

Klasa 4.3

Materiały wytwarzające w zetknięciu z wodą gazy palne

Klasa 5.1

Materiały utleniające

Klasa 5.2

Nadtlenki organiczne

Klasa 6.1

Materiały trujące

Klasa 6.2

Materiały zakaźne

Klasa 7

Materiały promieniotwórcze

Klasa 8

Materiały żrące

Klasa 9

Różne materiały i przedmioty niebezpieczne

Podstawy klasyfikacji
Klasyfikacja materiałów niebezpiecznych dokonana powinna być w oparciu o ich charakterystyczne właściwości fizyczne
i chemiczne oraz właściwości fizjologiczne, wyznaczone za pomocą pomiarów lub obliczeń. Badania prowadzone są w
upoważnionych jednostkach badawczych.Jeżeli charakterystyki zagrożeń wskazują na więcej niż jedno zagrożenie, materiały
niebezpieczne są klasyfikowane do poszczególnych klas na podstawie zagrożenia dominującego, a tytuł klasy przedstawia to
zagrożenie. Materiały niebezpieczne dzieli się na grupy pakowania, w zależności od stopnia zagrożenia dominującego, które
jednocześnie wymagają zastosowania odpowiednich opakowań: I grupa pakowania - materiały stwarzające duże zagrożenie,



II grupa pakowania - materiały stwarzające średnie zagrożenie,



III grupa pakowania - materiały stwarzające małe

zagrożenie.



Kody klasyfikacyjne Materiały niebezpieczne w poszczególnych klasach z wyjątkiem klasy 7 oznaczono kodami
klasyfikacyjnymi.
Kod klasyfikacyjny dla klasy 1 = Numeru podklasy (np. 1.1) + duża litera oznaczająca grupę zgodności (np. A-S). Kod
klasyfikacyjny dla pozostałych klas = Litera oznaczająca zagrożenie (np. T, F) + cyfra oznaczająca rodzaj materiału lub inne
wymagania w danej klasie o określonym zagrożeniu.

Określenie zagrożeń

Określonych  jako  wysoce  łatwo  palne,  utleniające,  drażniące,
z  wyjątkiem  preparatów,  którym  jednocześnie  przypisano
zwrot  R41,  lub  niebezpieczne  dla  środowiska,  którym
przypisano  symbol  N.W  przypadku  preparatów,  których
zawartość

opakowania

nie

przekracza

125

cm3,

zaklasyfikowanych  jako  łatwo  palne  lub  niebezpieczne  dla
środowiska,  którym  nie  przypisano  symbolu  N,  nie  jest
wymagane  umieszczenie  na  oznakowaniu  opakowania
zwrotów  S.Oznakowanie  powinno  być  umieszczone  na
opakowaniu  w  taki  sposób,  aby  jego  treść  mogła  zostać
odczytana  poziomo,  gdy  opakowanie  pozostaje  w  normalnym
położeniu.  Etykieta  powinna  być  trwale  przymocowana  do
powierzchni  opakowania.  Wewnętrzna  powierzchnia  etykiety
powinna  przylegać  bezpośrednio  i  w  całości  do  opakowania.
Oznakowanie  opakowania  powinno  mieć  następujące
wymiary, zależne od pojemności opakowania:

Pojemność
opakowania

Wymiary

milimetrach)

- nie przekraczająca
3 dm

co najmniej 52 x 74,
jeżeli to możliwe

- większa niż 3 dm

ale

nie

przekraczająca

co najmniej 74 x 105

- większa niż 50
dm

ale

nie

przekraczająca 500
dm

co najmniej 105 x 148

- większa niż 500
dm

co najmniej 148 x 210

Każdy  znak  ostrzegawczy  powinien  pokrywać  co  najmniej
jedną  dziesiątą  pola  powierzchni  oznakowania  opakowania,
ale  nie  mniej  niż  1  cm2.  Kolor  i  wygląd  oznakowania
opakowania powinny być tak dobrane, aby znak ostrzegawczy
odróżniał się od tła oznakowania. Informacje zamieszczone na
oznakowaniu opakowania powinny wyraźnie odróżniać się od
tła  i  mieć  takie  wymiary  i  liternictwo,  żeby  były  łatwo
czytelne.
Na  oznakowaniu  opakowań  substancji  i  preparatów,  które
zgodnie  z  kryteriami  klasyfikacji  zaklasyfikowano  jako
szkodliwe ze zwrotem R65, nie trzeba umieszczać tego zwrotu
ani  znaku  ostrzegawczego  odpowiadającego  symbolowi  Xn
wynikającego  wyłącznie  z  przypisania  zwrotu  R65,  jeżeli  są
wprowadzane do obrotu w pojemnikach aerozolowych lub są
wyposażone  w szczelne urządzenia do wytwarzania aerozolu.
Butle  wielokrotnego  użytku  oraz  jednorazowe  naboje
zawierające propan, butan lub gaz płynny LPG oraz preparaty
zawierające  te  substancje,  jeżeli  konstrukcja  butli  lub  naboju
wskazuje na stosowanie ich zawartości  wyłącznie  jako paliw,
oznakowuje  się  znakiem  ostrzegawczym  i  zwrotami  R  i  S
dotyczącymi  jedynie  ich  palności;  na  oznakowaniu  takich
opakowań  nie  umieszcza  się  znaków  ostrzegawczych  i
napisów  wynikających  z  klasyfikacji  substancji  lub  preparatu
na podstawie toksyczności lub analizy skutków specyficznych
dla zdrowia człowieka.Wymagań można nie stosować do
Litera

Określenie zagrożenia

Duszące

Utleniające

Palne

Trujące

Żrące

Odczulone (materiały wybuchowe)

Samoreaktywne

Samozapalne

Reagujące z wodą

Nadtlenki organiczne

Zakaźne

Różne

Numery rozpoznawcze materiałów
Każdej pozycji wykazu towarów w różnych klasach przyporządkowano numer UN. Numery UN zastosowano dla :
dla

materiałów

dobrze

zidentyfikowanych

–

pozycje

indywidualne,

dla  zdefiniowanej  grupy  materiałów  –  pozycje  ogólne  (np.  UN  1950  –  Alkohole,  trujące,  żrące),
dla grupy materiałów o zdefiniowanych właściwościach chemicznych lub technicznych – pozycje szczegółowe i.n.o. (np. UN
3082 – Materiał zagrażający środowisku, ciekły, i.n.o.).
Numery rozpoznawcze zagrożeń
Materiał niebezpieczny (z wyjątkiem klasy 1) posiada przyporządkowany mu numer rozpoznawczy zagrożenia. Powtórzenie
cyfry wskazuje na wzmożenie opisanego przez nią zagrożenia. Jeżeli zagrożenie właściwe dla danego materiału może być
wystarczająco  określone  jedną  cyfrą,  po  takiej  cyfrze  podaje  się  zero  0  –  brak  dodatkowego  zagrożenia).  Numer
rozpoznawczy  zagrożenia  poprzedzony  literą  X  oznacza,  że  materiał  reaguje  niebezpiecznie  z  wodą.
Znaczenie cyfr określających zagrożenie:

Cyfra

Określenie zagrożenia

Emisja gazu spowodowana ciśnieniem lub reakcją chemiczną

Zapalność materiałów ciekłych (par) i gazów lub materiał ciekły samonagrzewający się

Zapalność materiałów stałych lub materiał stały samonagrzewający się

Działanie utleniające (wzmagające palenie)

Działanie trujące lub zakaźne

Działanie promieniotwórcze

Działanie żrące

Zagrożenie samorzutną i gwałtowną reakcją

Identyfikacja materiałów niebezpiecznych

Do identyfikacji każdego materiału niebezpiecznego potrzebne są 4 informacje:

1. Pozycja oznaczona czteroliterowym numerem UN (ONZ), np. UN 1075 - Gaz płynny,

2. Nazwa według umowy ADR, np. Gaz płynny,

3. Numer klasy (jednej z 13 klas), np. klasa 2,

4. Grupa pakowania PG, np. brak grupy pakowania.

Ponadto do identyfikacji materiału służą również:

• numer rozpoznawczy zagrożenia materiału umieszczony w górnej części pomarańczowej tablicy odblaskowej, np. etanol –
33,
• numer lub numery nalepek ostrzegawczych wymaganych na opakowaniu przewożonego materiału i pojeździe, np. 3.

Klasyfikacja materiałów niebezpiecznych w oparciu o u.s.p.ch.

Substancje chemiczne to pierwiastki chemiczne i ich związki w stanie, w jakim występują w przyrodzie lub zostają uzyskane
za pomocą procesu produkcyjnego, ze wszystkimi dodatkami wymaganymi do zachowania ich trwałości, oprócz
rozpuszczalników, które można oddzielić bez wpływu na stabilność i skład substancji, i wszystkimi zanieczyszczeniami

powstałymi w wyniku zastosowanego procesu produkcyjnego. Przez preparaty chemiczne rozumie się mieszaniny lub
roztwory składające się co najmniej z dwóch substancji zaś substancjami niebezpiecznymi i preparatami niebezpiecznymi są
substancje

preparaty

zaklasyfikowane

najmniej

jednej

poniższych

kategorii:

1) substancje i preparaty o właściwościach wybuchowych,2) substancje i preparaty o właściwościach utleniających,
3)

substancje

preparaty

skrajnie

łatwo

palne,4)

substancje

preparaty

wysoce

łatwo

palne,

substancje

preparaty

łatwo

palne,6)

substancje

preparaty

bardzo

toksyczne,

substancje

preparaty

toksyczne,8)

substancje

preparaty

szkodliwe,

substancje

preparaty

żrące,10)

substancje

preparaty

drażniące,

11)

substancje

preparaty

uczulające,12)

substancje

preparaty

rakotwórcze,

13) substancje i preparaty mutagenne,14) substancje i preparaty działające szkodliwie na rozrodczość,
15) substancje i preparaty niebezpieczne dla środowiska.

Konsekwencją

sklasyfikowania

materiału

jako

niebezpiecznego

ramach

tego

systemu

jest:

•  wymóg  oznakowania  zawierających  go  opakowań  właściwie  do  dokonanej  klasyfikacji  i  za  pomocą  znaku  i  symbolu
ostrzegawczego  oraz  standardowych  zwrotów  określających  rodzaje  zagrożeń  stwarzanych  w  obrocie  przez  dany  materiał
niebezpieczny  (zwroty  R),  a  także  określeniu  standardowych  zwrotów  określających  prawidłowe  postępowanie  z  tym
materiałem (zwroty S); • dołączenie do produktu wprowadzanego do obrotu karty charakterystyki materiału niebezpiecznego.
Zwroty  R  określające  rodzaje  zagrożeń  stwarzanych  w  obrocie  przez  dany  materiał  niebezpieczny  zostały  zawarte  w
rozporządzeniu  Ministra  Zdrowia  z  dnia  2  września  2003  r.  w  sprawie  kryteriów  i  sposobu  klasyfikacji  substancji  i
preparatów  chemicznych  (Dz.  U.  Nr  171,  poz.  1666  z  późn.  zm.)  –  dalej  r.k.s.p.ch.  Zwroty  S  określające  prawidłowe
postępowanie z materiałem niebezpiecznym zostały zawarte w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 5 marca 2009 r. w
sprawie oznakowania opakowań substancji niebezpiecznych oraz niektórych preparatów niebezpiecznych (Dz. U. Nr 53, poz.
439 z 2009 r.) – dalej r.o.o.s.n.

Karty charakterystyki materiałów niebezpiecznych w systemie REACH

Podstawowym narzędziem stosowanym w systemie REACH w celu zapewnienia przepływu informacji w łańcuchu dostaw
umożliwiających podjęcie koniecznych środków w celu zapewnienia bezpieczeństwa oraz ochrony zdrowia człowieka i
środowiska

są,

podobnie

jak

istniejącym

prawodawstwie

chemicznym,

karty

charakterystyki.

Wymagania odnoszące się do kart charakterystyki opisane są w tytule IV „Informacje w łańcuchu dostaw” rozporządzenia nr
1907/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 18 grudnia 2006 r. w sprawie rejestracji, oceny, udzielania zezwoleń i
stosowanych ograniczeń w zakresie chemikaliów (REACH) i utworzenia Europejskiej Agencji Chemikaliów (Dz. Urz. UE L
396 z 30.12.2006, str. 1 z późn. zm.) – dalej rozporządzenie REACH, natomiast wytyczne do ich sporządzania są opisane w
załączniku II do rozporządzenia REACH. Karty charakterystyki zawierają informację o zagrożeniach stwarzanych przez
substancję lub preparat, a także informacje o zalecanych środkach zarządzania ryzykiem, koniecznych do odpowiedniego
kontrolowania ryzyka dla zdrowia i środowiska naturalnego.

Zgodnie  z  art.  31  rozporządzenia  REACH  dostawca  substancji  lub  preparatu  dostarcza  odbiorcy  kartę  charakterystyki,  w
języku  urzędowym  państwa  członkowskiego,  na  terenie  którego  substancja  lub  preparat  jest  wprowadzana  do  obrotu,
sporządzoną  zgodnie  z  załącznikiem  II,  w  przypadku  gdy:•  substancja  lub  preparat  spełniają  kryteria  klasyfikacji  jako
niebezpieczne  zgodnie  z  dyrektywą  Rady  nr  67/548/EWG  z  dnia  27  czerwca  1967  r.  w  sprawie  zbliżenia  przepisów
ustawodawczych, wykonawczych i administracyjnych odnoszących się do klasyfikacji, pakowania i etykietowania substancji
niebezpiecznych,  Dz.  Urz.  WE  L  196  z  16.081967,  s.  1  z  późn.  zm.  lub  dyrektywą  Parlamentu  Europejskiego  i  Rady  nr
1999/45/WE z dnia 31 maja 1999 r. w sprawie zbliżenia przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych Państw
Członkowskich  odnoszących  się  do  klasyfikacji,  pakowania  i  etykietowania  preparatów  niebezpiecznych  (Dz.  Urz.  WE  L
200 z 30.07.1999, s. 1 z późn. zm.),• substancja jest trwała, wykazująca zdolność do bioakumulacji i toksyczna (PBT) lub
bardzo trwała i  wykazująca bardzo dużą zdolność do bioakumulacji (vPvB) zgodnie z kryteriami  zawartymi  w załączniku
XIII  rozporządzenia  REACH•  substancja  znajduje  się  na  liście  substancji  do  ewentualnego  włączenia  do  załącznika  XIV
rozporządzenia

REACH

„Wykaz

substancji

podlegających

procedurze

udzielania

zezwoleń”.

Zgodnie  z  przepisami  rozporządzenia  REACH  karty  charakterystyki  powinny  być  przygotowane  także  dla  preparatów
niezaklasyfikowanych  zgodnie  z  kryteriami  klasyfikacji  jako  niebezpieczne  (i  dostarczyć  odbiorcy  na  jego  żądanie),  ale
zawierających:
a) w stężeniach wynoszących osobno co najmniej 1% wag. w przypadku preparatów nie występujących w postaci gazu oraz
co  najmniej  0,2%  obj.  w  przypadku  preparatów  występujących  w  postaci  gazu,  substancję  która  stwarza  zagrożenie  dla
zdrowia ludzkiego lub środowiska, lubb) w stężeniach wynoszących osobno co najmniej 0,1% wag. w przypadku preparatów
nie występujących w postaci gazu przynajmniej jedną substancję, która jest PBT lub vPvB, lub która została umieszczona na
liście substancji podlegających procedurze udzielania zezwoleń z powodów innych niż określone w lit. a) lub substancję, w
przypadku  której  zostały  określone  we  Wspólnocie  najwyższe  dopuszczalne  stężenia  w  środowisku  pracy.
Dostawcy  mają  obowiązek  dokonania  aktualizacji  kart  charakterystyki,  gdy:•  pojawią  się  nowe  informacje  mogące  mieć

wpływ na środki kontroli ryzyka lub nowe informacje o zagrożeniach,• zostanie udzielone zezwolenie na określone kierunki
zastosowania substancji,

•

przypadku

zastosowania

ograniczenia

obrocie

lub

stosowaniu.

Poniżej  przedstawiono  układ  karty  charakterystyki  zgodny  z  wymaganiami  rozporządzenia  REACH:1.  Identyfikacja
substancji/preparatu i identyfikacja przedsiębiorstwa,2. Identyfikacja zagrożeń,3. Skład/informacja o składnikach,4. Pierwsza
pomoc,5.  Postępowanie  w  przypadku  pożaru,6.  Postępowanie  w  przypadku  niezamierzonego  uwolnienia  do  środowiska,7.
Postępowanie  z  substancją/preparatem  i  jej/  jego  magazynowanie,8.  Kontrola  narażenia/środki  ochrony  indywidualnej,
9.  Właściwości  fizyczne  i  chemiczne,10.  Stabilność  i  reaktywność,11.  Informacje  toksykologiczne,12.  Informacje
ekologiczne,13.  Postępowanie  z  odpadami,14.  Informacje  o  transporcie,15.  Informacje  dotyczące  przepisów  prawnych,16.
Inne informacje.

Nowym elementem, który w pewnych przypadkach musi być dołączony do karty charakterystyki są scenariusze narażenia,
czyli dokument zawierający zestaw warunków opisujących sposób produkcji lub stosowania substancji podczas jej etapów
istnienia  oraz  sposób,  w  jaki  producent  lub  importer  kontroluje  narażenie  ludzi  i  środowiska  lub  w  jaki  sposób  zaleca
dalszemu  użytkownikowi  sprawowanie  tej  kontroli.  Scenariusze  narażenia  muszą  być  dołączone  w  załączniku  do  karty
charakterystyki  dla  tych  substancji  dla  których  wymagane  jest  przeprowadzenie  oceny  bezpieczeństwa  chemicznego  i
sporządzenie raportu bezpieczeństwa chemicznego. W takim przypadku informacje zawarte w karcie charakterystyki muszą
być zgodne z informacjami zawartymi w ocenie bezpieczeństwa chemicznego.

Raport bezpieczeństwa chemicznego wymagany jest  dla wszystkich substancji podlegających rejestracji, jeżeli rejestrujący
produkuje  lub  importuje  taką  substancję  w  ilości  co  najmniej 10  ton  rocznie.  W  pewnych  przypadkach  raport
bezpieczeństwa chemicznego musi być także sporządzony przez dalszych użytkowników. Dalszy użytkownik substancji w
jej postaci własnej lub jako składnika preparatu sporządza raport bezpieczeństwa chemicznego dla każdego zastosowania nie
spełniającego  warunków  opisanych  w  scenariuszu  narażenia  w  dostarczonej  mu  karcie  charakterystyki  lub  dla  każdego
zastosowania  odradzanego  przez  jego  dostawcę.  W  takim  przypadku  raport  bezpieczeństwa  chemicznego  musi  być
sporządzony  gdy  dalszy  użytkownik  stosuje  substancję  lub  preparat  w  całkowitej  ilości  większej  niż  1  tona  rocznie.

Oznakowanie opakowań substancji i preparatów niebezpiecznych

Wymagania odnośnie do prawidłowego oznakowania opakowań substancji niebezpiecznych zawarte są w r.k.s.p. (zwroty R)
oraz w r.o.o.s.n. (zwroty S). Oznakowanie może być umieszczone na etykiecie lub bezpośrednio na opakowaniu substancji
niebezpiecznej lub preparatu niebezpiecznego. Oznakowanie opakowania każdej substancji niebezpiecznej zawiera:
1) nazwę substancji określoną zgodnie z wykazem substancji niebezpiecznych, zwanym dalej "wykazem", wydanym na
podstawie art. 4 ust. 3 u.s.p.; jeżeli substancja nie jest wymieniona w wykazie, należy zamieścić nazwę powszechnie przyjętą
w międzynarodowym nazewnictwie chemicznym;

2) nazwę lub imię i nazwisko, adres i numer telefonu osoby wprowadzającej substancję do obrotu (producenta, importera lub
dystrybutora);

3) znak lub znaki ostrzegawcze i napisy określające ich znaczenie; gdy substancji przypisano więcej niż jeden symbol
zagrożenia, stosuje się następujące zasady:a) obowiązek umieszczenia znaku ostrzegawczego odpowiadającego symbolom T
lub T+ czyni znaki ostrzegawcze odpowiadające symbolom Xn, Xi i C fakultatywnymi, o ile wykaz nie stanowi inaczej,
b) obowiązek umieszczenia znaku ostrzegawczego odpowiadającego symbolowi C czyni znaki ostrzegawcze odpowiadające
symbolom Xn i Xi fakultatywnymi,

c) obowiązek umieszczenia znaku ostrzegawczego odpowiadającego symbolowi E czyni znaki ostrzegawcze odpowiadające
symbolom F, F+ i O fakultatywnymi,

d) obowiązek umieszczenia znaku ostrzegawczego odpowiadającego symbolowi Xn czyni znak ostrzegawczy odpowiadający
symbolowi Xi fakultatywnym;

4) zwroty wskazujące rodzaj zagrożenia - zwroty R; w przypadku substancji wymienionych w wykazie zastosowane zwroty
powinny  być  zgodne  ze  wskazanymi  w  wykazie;  w  przypadku  substancji  niebezpiecznych,  których  nie  wymieniono  w
wykazie, zwroty R powinny zostać wybrane spośród zwrotów R ustalonych zgodnie z kryteriami klasyfikacji; tam gdzie to
stosowne,  należy  zamieszczać  łączone  zwroty  R  w  taki  sposób,  aby  niezbędną  informację  przedstawić  za  pomocą  jak
najmniejszej  liczby  zwrotów;  wyboru  zwrotów  R  należy  dokonywać  zgodnie  z  następującymi  kryteriami:
a)  w  przypadku  zwrotów  określających  zagrożenia  dla  zdrowia  oznakowanie  musi  zawierać  zwroty  charakteryzujące
kategorię  zagrożenia  wskazaną  znakiem  ostrzegawczym  oraz  zwroty  charakteryzujące  kategorię  zagrożenia,  której  nie
wykazano na oznakowaniu za pomocą znaku ostrzegawczego,

b) w przypadku zwrotów określających zagrożenia wynikające z fizykochemicznych właściwości substancji nie należy
umieszczać zwrotów R powtarzających napisy określające znaczenie znaku ostrzegawczego, typu na przykład "wysoce łatwo
palny",
c) w przypadku zwrotów określających zagrożenia dla środowiska oznakowanie musi zawierać zwroty charakteryzujące takie
zagrożenia;
5) zwroty S; w przypadku substancji wymienionych w wykazie zastosowane zwroty powinny być zgodne ze wskazanymi w
wykazie; w przypadku substancji niebezpiecznych, których nie wymieniono w wykazie, wyboru zwrotów S należy
dokonywać zgodnie z następującymi zasadami:

a) oznakowanie opakowania nie powinno zawierać więcej niż sześć zwrotów S; wymienione w r.o.o.s.n. zwroty łączone
należy traktować jako jeden zwrot,

b) spośród ustalonych zwrotów S dotyczących usuwania substancji należy zamieścić jeden zwrot S; w szczególności taki
zwrot S należy zamieścić w przypadku substancji przeznaczonych do sprzedaży dla konsumentów; zwrotów S dotyczących
usuwania substancji nie trzeba zamieszczać, gdy wiadomo, że ta substancja oraz jej opakowanie nie stwarzają zagrożenia dla
zdrowia lub środowiska,

c) jeżeli zwroty S w sposób oczywisty powtarzają treść zwrotów R, należy je umieścić na oznakowaniu opakowania tylko
wtedy, gdy mają stanowić specjalne ostrzeżenie,

d) wybór zwrotów S powinien uwzględniać przewidywany sposób stosowania substancji, np. w postaci aerozolu,
e) umieszczenie na oznakowaniu opakowania zwrotów S1, S2 i S45 jest obowiązkowe w przypadku wszystkich substancji
bardzo

toksycznych,

toksycznych

żrących

przeznaczonych

sprzedaży

dla

konsumentów,

f)  umieszczenie  na  oznakowaniu  opakowania  zwrotów  S2  i  S46  jest  obowiązkowe  w  przypadku  wszystkich  innych
niebezpiecznych  substancji  (oprócz  substancji  niebezpiecznych  dla  środowiska)  przeznaczonych  do  sprzedaży  dla
konsumentów;
6)  numer  WE,  w  rozumieniu  definicji  numeru  WE  zamieszczonej  w  wykazie,  jeżeli  został  przypisany  danej  substancji  w
odrębnych

przepisach;

7) w przypadku substancji objętych wykazem oznakowanie powinno zawierać wyrazy "Oznakowanie WE".
Na oznakowaniu opakowania substancji niebezpiecznej nie zamieszcza się zwrotów R powtarzających treść zwrotów S.
Oznakowanie opakowania każdego preparatu niebezpiecznego zawiera:

–

nazwę

handlową

lub

informację

przeznaczeniu

preparatu;

– nazwę lub imię i nazwisko, adres i numer telefonu osoby wprowadzającej preparat do obrotu (producenta, importera lub
dystrybutora);
– nazwę chemiczną lub nazwy chemiczne substancji obecnych  w preparacie ustalone zgodnie z następującymi  kryteriami:
a)  w  przypadku  preparatów  zaklasyfikowanych,  zgodnie  z  kryteriami  klasyfikacji,  jako  bardzo  toksyczne,  toksyczne  lub
szkodliwe  należy  uwzględnić  tylko  nazwy  substancji  bardzo  toksycznych,  toksycznych  i  szkodliwych,  obecnych  w
preparacie  w  stężeniach  równych  lub  większych  od  najniższej  wartości  granicznej  (wartość  graniczna  dla  działania
szkodliwego) podanej dla każdej z nich w wykazie,

b) w przypadku preparatów zaklasyfikowanych, zgodnie z kryteriami klasyfikacji, jako żrące należy uwzględnić nazwy tylko
substancji żrących, obecnych w preparacie w stężeniach równych lub większych od najniższej wartości granicznej (wartość
graniczna dla działania drażniącego) podanej opakowań zewnętrznych, zawierających jedno lub więcej opakowań
wewnętrznych, oznakowanych zgodnie z przepisami o transporcie towarów niebezpiecznych, jeżeli opakowania wewnętrzne
oznakowane są w sposób określony w rozporządzeniu.

Pakowanie  i  oznakowywanie  materiałów  niebezpiecznych  jest  bardzo  ważne.  W  zakresie  pakowania  materiałów
niebezpiecznych  należy  zaznaczyć  podział  na  opakowania  pojedyncze,  które  powinny  spełniać  wymagania  dotyczące
wytrzymałości  mechanicznej  oraz  opakowania,  służące  do  transportu,  które  muszą  spełniać  wymagania  z  przepisów
transportowych, np. umowy ADR.

Ze względu na dalszy transport materiałów niebezpiecznych przechowywanych w magazynie, dobór opakowań powinien być
staranny nie tylko z punktu widzenia operowania nimi w magazynie, ale także powinien uwzględniać wymóg ich
bezpiecznego przewozu. Jest to ważny aspekt wynikający ze szczególnej odpowiedzialności w zakresie ochrony zdrowia lub
życia ludzi oraz ochrony środowiska naturalnego. Przyjęcie do magazynu materiału niebezpiecznego powinno być
poprzedzone skontrolowaniem, czy użyte zostały właściwe opakowania, jaki jest ich stan techniczny oraz czy odpowiednio je
oznakowano. Wydawanie materiału niebezpiecznego z magazynu wymaga skontrolowania stanu opakowań.