Tego e-booka otrzymujesz dzięki: www.ksiazkidosluchania.tnb.pl
DR WILLIAM H.BATES

Naturalne leczenie wzroku
   bez okularów

(Beter eyesight without glasses)
(Tłum. Robert Palusiński)
OD TŁUMACZA

Doktor William Horatio Bates był bez najmniejszych wątpliwości geniuszem na miarę
XX wieku. W wieku przyspieszonego postępu naukowo-technicznego wyprzedził swoją epokę
o całe stulecie, co w czasach wcześniejszych oznaczałoby minimum kilkaset lat. To jeden z
aspektów znamionujących cechy geniuszu. Kolejne cechy to tytaniczna praca i zdolność do
wysunięcia całkowicie nowej teorii, której załoŜenia diametralnie róŜniły się od współczesnych
mu naukowych ustaleń, nota bene niewiele róŜniących się od aktualnych poglądów oficjalnie
lansowanych przez okulistykę w zakresie ogólnej fizjologii, mechaniki i optyki
funkcjonowania oka. Miarą jego geniuszu i tytanicznej pracy były dziesiątki tysięcy
wyleczonych pacjentów, a niejako skutkiem ubocznym, głęboki ostracyzm środowiska
medycznego. ChociaŜ teoria Bates'a jest często kwestionowana w części teoretycznej, jako
oparta na błędnych załoŜeniach, to jednak nikt nie kwestionuje setek tysięcy
udokumentowanych przypadków osób, które dzięki jego metodzie odzyskały prawidłowy
wzrok. Warto w tym miejscu dodać, Ŝe jak zwykle w takich sytuacjach do Bates'a trafiały
najtrudniejsze przypadki, osoby najbardziej zdesperowane, którym nikt nie potrafił pomóc. To
co jest równieŜ znamienne dla genialnych odkryć, to fakt Ŝe postać i sama metoda Bates'a jest
stosunkowo mało znana i chociaŜ dzięki niemu na całym świecie Ŝyją miliony dobrze
widzących osób, to na naszym rodzimym gruncie mało który okulista w ogóle słyszał o takiej
postaci i tej metodzie leczenia wzroku. Dr William H. Bates urodził się w Newark w Stanie
New Jersey w 1860 r. Ukończył Cornell University w 1881, stopień medyczny uzyskał w 1885
w College of Physi-cians and Surgeons. Rozpoczął praktykę w Nowym Jorku, równocześnie
pracując w Manhattan Eye and Ear Hospital, Bellevue Hospital (1886-1888) i w New York Eye
Infirmary (1886-1896). Otrzymał tytuł profesora w wieku 26 lat, prowadził prace badawcze
odkrywając wraz z zespołem między innymi adrenalinę, wykładał w New York Postgraduate
Medical School and Hospital w latach 1886-1891. W 1886 zrezygnował z pracy w szpitalach
zajmując się przez szereg lat pracami badawczymi. Po powrocie do praktyki pracował w
Harlem Hospital (1907-1922). KsiąŜkę “Better Eyesight Without Glasses" opublikował po raz
pierwszy w 1919 r., a więc niemal po trzydziestu latach leczenia pacjentów, pracy badawczej i
naukowej — w wieku 59 lat.
Metoda Bates'a została rozwinięta i udoskonalona (o ile było to w ogóle moŜliwe) przez
szereg jego następców i obecnie jest powszechnie uznawana, stosowana i nauczana w
instytutach naturoterapii na całym świecie. Bates prezentując wyniki swoich badań i
rewelacyjne rezultaty stosowania swojej metody był w ostrej opozycji do naukowego
establishmentu swoich czasów. Jak moŜna zauwaŜyć, ta ksiąŜka jest w duŜej mierze'polemiką z
powszechnie wówczas akceptowanymi teoriami i praktyką leczenia wad i chorób oczu. Co
więcej ta ksiąŜka i zawarte w niej treści nie przystają równieŜ do współczesnych nam poglądów
okulistów końca XX wieku. PosłuŜę się tutaj cytatami z pozycji wydanej w 1993 r. przez
wydawnictwo W.A.B. Autorstwa okulisty dr Guy Lefebvre pt. “Zaburzenia wzroku" (wyd.
oryg. 1991 r.). Przedstawione w niej opinie i poglądy jako Ŝywo przypominają teorie z końca
XIX w. cytowane przez Bates'a:
“(...) To pierwsze oznaki starczej nadwzroczności. Nie denerwuj się jednak, bo to nie
Ŝadna choroba. To efekt stwardnienia soczewki, która traci elastyczność i nie moŜe
odpowiednio się przekształcić, by umoŜliwić widzenie z bliska.
Jedynym lekarstwem są okulary (sic!). Wątpliwe pocieszenie, Ŝe nikogo to nie
ominie".(str. 101)
CóŜ za defetystyczna i pesymistyczna postawa. PrzecieŜ to tak jakby powiedzieć
choremu pacjentowi: “wkrótce pan umrze, nie ma dla pana lekarstwa, moŜemy dać panu tylko
środki przeciwbólowe. Ale niech się pan nie martwi, przecieŜ kaŜdy umiera".
W zestawieniu z faktami, z tysiącami udokumentowanych przypadków wyleczenia
starczowzroczności, wreszcie po zapoznaniu się z rozdziałem 16 ksiąŜki Bates'a traktującym o
tej wadzie, czytelnik zyska moŜliwość wyrobienia sobie poglądu na to, jak moŜna określić

stanowisko francuskiego okulisty.
Inne nie mniej ponuro brzmiące wersy zaczerpnięte z tej aktualnej publikacji wyraŜają
opinie o beznadziejnie złych rokowaniach w przypadkach innych wad wzroku:
“(...) krótkowzroczność zwykła często zaczyna się w wieku szkolnym i czasami rozwija
się bardzo gwałtownie. Na BoŜe Narodzenie dziecko czytało jeszcze 10/10, a podczas letnich
wakacji nie widziało statku w dali i mruŜyło oczy. JuŜ przy krótkowzroczności l dioptria
widoczność zmniejsza się o 2/10. Co roku będzie się zwiększać i nie ma na to rady. (sic!) w
końcu sama się ustabilizuje (...). Czy moŜna powstrzymać jej rozwój? Niestety nie, i nie ma
znaczenia, czy nosi się okulary stale czy nie, czy zaczęło się je nosić wcześnie czy późno. I tak
się rozwija. Nawet gdy pozornie się ustabilizuje, zawsze moŜliwy jest jej rozwój (...). Jedno jest
pewne. Krótkowzroczność nie maleje z wiekiem", (str. 91)
Po zapoznaniu się z treścią ksiąŜki Bates'a, czytelnik zdobędzie świadomość tego, Ŝe
rzeczywiście jedno jest pewne: czas zmienić ustalone przed z górą stu laty poglądy dotyczące
funkcjonowania i wad wzroku.
O ile same załoŜenia i teoretyczne podstawy metody Bates'a bywały przyczyną sporów,
o tyle nikt nie kwestionował jego rzeczywistych, nieraz graniczących z cudotwórstwem
udokumentowanych w pracach naukowych i archiwach dokonań. Przypadki wyleczeń pozornie
beznadziejnych przypadków, były przedmiotem badań i dociekań wielu współczesnych
Bates'owi okulistów podejrzewających oszustwo naukowe, a nawet szarlatanerię. JednakŜe
sam Bates był zarówno lekarzem jak i naukowcem i jego praca spełniała wszelkie wymogi
metodologii jak i weryfikacji przeprowadzonych badań i eksperymentów. Na koniec sami
wyleczeni z przeróŜnych chorób i wad wzroku stanowili naoczne świadectwo skuteczności
metody.
Najbardziej chyba znanym przykładem jest historia wybitnego pisarza A. Huxley'a,
który w wyniku długotrwałej i ciągle pogarszającej się wady wzroku, pomimo stosowania
coraz mocniejszych szkieł, doszedł do stanu, gdy jego podstawowe zajęcie — czytanie, w
wieku 46 lat stało się niemoŜliwe. Jego jedno oko było w stanie rozróŜnić jedynie światło i
ciemność, drugie zaś przy pomocy bardzo silnych okularów i ciągłym zakrapianiu atropiny
pozwalało rozróŜniać znaki wielkości 25 centymetrów z odległości niecałych trzech metrów.
Przy czym widzenie powodowało bezustanne zmęczenie i napięcie. W 1939 r. Huxley po kilku
miesiącach intensywnych ćwiczeń reedukacji wizualnej, mógł czytać bez okularów, zaś niemal
niewidzące uprzednio oko, rozpoznawało na tablicy Snella literę wielkości 3 centymetrów z
odległości 30 cm.
To co wydaje się najbardziej znamienne u Bates'a to podejście do pacjenta i jego
choroby. Bates nie zastanawiał się, tak jak to czynią niemal wszyscy okuliści w jaki sposób
dobrać pacjentowi najlepsze szkła. On myślał o tym jak moŜna naprawdę pomóc danemu
pacjentowi, czyli jak go wyleczyć z dolegliwości tak aby był w stanie zdrowia, czyli
równowagi organizmu, aby mógł normalnie widzieć. Powiedzmy sobie jasno, Ŝe przepisanie
okularów przez okulistę pacjentowi z wadą wzroku, absolutnie nie przybliŜa go do zdrowia!
Często bywa nawet zupełnie odwrotnie. To tak jakby do chirurga przyszedł pacjent ze złamaną
nogą, a ten patrząc na niego, nie składając i nie gipsując mu nogi obdarowałby pacjenta
wózkiem inwalidzkim i proszkami uśmierzającymi ból, mówiąc: “no o co chodzi, przecieŜ
moŜe się pan poruszać."
Bates nie dawał wózka, on jak prawdziwy lekarz po prostu leczył ludzi z ich
dolegliwości.
Ciekawym i jakŜe nowatorskim wątkiem w pracach Bates'a było odkrycie wzajemnych
powiązań ciała, umysłu, pamięci i wyobraźni. Funkcjonowanie i sposób działania
zastosowanych przez Bates'a technik stało się tak naprawdę zrozumiałe na gruncie
współczesnej psychologii, dopiero w ostatnich dwudziestu latach. Techniki pracy z
wyobraźnią, ruchy i ustawienie pozycji ciała, ogólna koncepcja relaksacji, paradoksalna
technika “gorszego widzenia", nakładanie obrazu wyobraŜonego na rzeczywisty, technika
punktu, nacisk na stresogenne podstawy chorób oczu i ich nierozłączny związek z umysłem, to
wszystko są przecieŜ odkrycia psychologii końca lat 70. i 80. naszego stulecia! Odkrycie efektu
sprzęŜenia zwrotnego, przy którym wyleczenie wady wzroku, a często samo dojście pacjenta
do stanu “centralnej fiksacji" pozwala na uwolnienie chorego od stresu stricte
psychologicznego, to rzecz tak doniosła, Ŝe psychologowie i psychiatrzy powinni chylić czoła,
gdyŜ daje im to narzędzie do obejścia metody i drogi analizy danego przypadku, na rzecz
działania bezpośredniego poprzez skoncentrowanie się na (w tym przypadku) zmyśle wzroku i
ewentualne późniejsze pogłębienie efektu terapeutycznego tradycyjnymi technikami.
Bates z iście amerykańskim pragmatyzmem, bynajmniej nie pomijając kwestii etiologii
choroby, skoncentrował się głównie na pytaniu jak ją wyleczyć. Stąd teŜ niektóre z
proponowanych przez niego ćwiczeń mogą się wydać paradoksalne i absurdalne, lecz one

głównie i to w skuteczny sposób odpowiadają na pytanie: jak? Pragnę w tym miejscu zwrócić
uwagę na fakt, Ŝe jedna z bardzo skutecznych psychologicznych technik terapeutycznych
rozwinięta pod koniec lat osiemdziesiątych naszego stulecia, NLP (programowanie
neurolingwistyczne) jest jakby Ŝywym odbiciem praktycznych idei Bates'a. Na bazie NLP
moŜna wyjaśnić tak wysoką skuteczność metody Bates'a. Zakładając, Ŝe w ciągu naszego Ŝycia
ukształtowaliśmy w naszej psychice i w naszym ciele zespół programów odpowiadających na
sytuacje powtarzalne i podobne, i Ŝe mamy niemal stuprocentową tendencję do powtarzania i
stosowania tych programów (w dosyć ubogiej i niewielkiej wbrew pozorom wariacji), moŜemy
stwierdzić, Ŝe posiadamy (w przypadku wady wzroku) “program" niewłaściwego uŜywania
zmysłu wzroku. Tak, tak, całego zmysłu, a nie tylko oka. Jedynym moŜliwym rozwiązaniem
jest “przeprogramowanie" tej niepoŜądanej tendencji, czy teŜ sytuacji. Te programy na
poziomie fizjologicznym to tendencja do przebiegu informacji w mózgu po stale tych samych
sieciach neuronowych, kodujących metodą ciągłych powtórzeń wciąŜ ten sam układ. Czy ten
układ jest ogólnie korzystny czy nie z punktu widzenia naszych interesów, dla naszego
superkomputera — mózgu nie ma najmniejszego znaczenia. Zmiana programu wymaga
wytworzenia nowej neuronowej “ścieŜki" informacyjnej i nie jest to takie proste. OtóŜ w
świetle ostatnich odkryć, techniki zaproponowane przez Bates'a dzięki zastosowaniu
paradoksu, wizualizacji, nakładania obrazów wyobraŜonych na faktycznie widziane, lub
prawie widziane, poprzez widzenie “gorsze" tam gdzie dotychczas widziało się lepiej, oraz
dzięki rewelacyjnej, niemal mistycznej (o czym za chwilę) technice czarnej kropki, okazują się
być ogromnie skuteczne w owym “przeprogramo-wywaniu" ścieŜek neuronowych, którymi
podąŜały dotychczas impulsy z bitami informacji.
Warto w tym miejscu zwrócić uwagę psychologów na to, jak niezmiernie waŜne i
doniosłe w znaczeniu są implikacje wynikające z odkrytych przez Bates'a korelacji pomiędzy
poprawą stanu zdrowia oczu i zdrowia psychosomatycznego, a co za tym idzie, zadziwiających
postępów w nauce dzieci w klasach (szkołach) specjalnych (rozdz. 22), jak równieŜ na wpływ
wielomiesięcznego procesu leczenia wzroku na wyleczenie chorych na cięŜką nerwicę (rozdz.
23). Rzecz, która teraz u progu XXI w zaczyna docierać do naszej świadomości, została
następująco zdiagnozowana przez Bates'a: “napięcia wzroku i wynikająca z niego wada
refrakcji, jest tylko zewnętrznym przejawem napięcia umysłowego".
Bates oczywiście nie rozpatrywał zagadnień wad wzroku z powyŜej zaprezentowanego
punktu widzenia. Z prostotą geniuszu swojego rodaka Edisona doszedł do wniosku, Ŝe jeŜeli
zaszedł proces powiedzmy niekorzystny, to naleŜy go odwrócić. Zatem jeŜeli przy
bliskowzroczności oś gałki ocznej jest zbytnio wydłuŜona, to dlaczego nie miałaby z powrotem
ulec spłaszczeniu. JeŜeli zaś przy dalekowzroczności uległa spłaszczeniu, to teŜ nie ma
przeszkód, Ŝeby ją wydłuŜyć. Odpowiedź na pytanie jak, zajęła mu ponad dwadzieścia lat
naukowych badań i dociekań, lecz na szczęście dla nas ta odpowiedź zawarta jest w tej oto
ksiąŜce.
Niektórzy mogą twierdzić, Ŝe Bates nie był tak bardzo odkrywczy i nowatorski, jako Ŝe
metody leczenia wzroku podobne w załoŜeniach, a nawet sposobach obecne były we
wschodnich systemach leczniczych i medytacyjnych od tysięcy lat. Technika relaksacji to
pierwszy z licznych przykładów, inny to centralna fłksacja, której dokładny odpowiednik
nazywa się tratak w medycynie ajurwedycznej, a liczne sylaby, mandałe lecznicze, jantry i
specjalne leczące wzrok obrazki z sylabami (zobacz tył okładki) wraz z odpowiadającymi im
technikami patrzenia na nie, mogą stanowić odpowiedniki dynamicznej relaksacji wzroku
osiąganej w Ba-tes'owskich ćwiczeniach przesuwania i kołysania. Lecz wielkość Bates'a
polega na samodzielnym dojściu do tych rozwiązań i spójności całego systemu, wobec braku
jakiegokolwiek odpowiednika w systemie nauki zachodniej czy wschodniej.
Te nasuwające się zbieŜności ze wschodnimi systemami leczenia i medytacji wskazują
na fakt jak wielką ilość wiedzy i informacji czerpał Bates z własnego doświadczenia i własnej
intuicji. Jest coś fascynującego nawet w tak prostym ćwiczeniu jak palming. Osobiście cierpię
na niewielką wadę bliskowzroczności i tłumacząc tę ksiąŜkę zacząłem wypróbowywać
niektóre
spośród
podanych
ćwiczeń.
Doświadczenie
z
palmingiem
okazało
się
niespodziewanym przeŜyciem. Polegało to po pierwsze na tym, iŜ okazało się Ŝe zobaczenie

czarnego koloru wcale nie jest takie łatwe jak się to na pozór wydaje! Początkowo wykonując
to ćwiczenie od razu zobaczyłem dość intensywny czarny kolor, ale szybko zorientowałem się,
Ŝe sam siebie po prostu oszukuję, Ŝe przesuwają się jaśniejsze, a nawet Ŝółtawe plamy, jakieś
błyski i Ŝe wcale nie jest czarno, ale dość szaro. Palming okazał się swoistym testem prawdy.
Miarą stopnia samooszu-kiwania się. Wówczas zgodnie z sugestią Bates'a zacząłem
przypominać sobie czarne przedmioty, takie jak fortepian, gumowce, lakierki, kot, studnia,
dziura itp. I proszę sobie wyobrazić, Ŝe te przedmioty nie chciały być przed oczyma mojej
wyobraźni stuprocentowo czarne, nie chciały osiągnąć takiej czerni jaką prezentowały w
rzeczywistości. Gdy jednak okiem wyobraźni udałem się w głąb wyimaginowanej studni,
zrobiło się coraz ciemniej i po jakimś czasie prawie całkiem czarno. I wtedy zdarzyła się rzecz
niesłychana, mój umysł zareagował nagłym lękiem i rozjaśnił obraz. Poczułem brak
odniesienia i poczucia bezpieczeństwa w tego rodzaju absolutnej czerni, na zasadzie: lepsze
znane piekiełko niŜ nieznany raj. Było to dotknięcie nieznanego, stanu pełnej relaksacji
wzroku, stanu od którego mój umysł niechętny zobaczeniu odległych przedmiotów
nieświadomie cały czas umyka. I natychmiast pojawiła się refleksja: proste ćwiczenie, a jakie
walory poznawcze.
Inne refleksje to narzucające się relacje pomiędzy systemami medytacyjnymi
praktykowanymi szczególnie w buddyzmie tybetańskim wadŜra-jana, oraz we wcześniejszej
od buddyzmu tybetańskiej tradycji dzogczien i bon. OtóŜ systemy te wykorzystują w wielkiej
mierze techniki medytacyjne oddziaływujące między innymi na zmysł wzroku. O ile
wadŜrajana kładzie nacisk na budowane w wyobraźni wizualizacje przedstawiające
najróŜniejsze sceny wypełnione postaciami bodhissatwów, daków, dakiń i nieraz wielkiej
liczby innych postaci, odwzorowanych na tradycyjnych malowanych na płótnie obrazach —
tankach. O tyle system dzogczien stosuje metody bardziej “inwazyjne", czyli długotrwałe
wpatrywanie się w niebo, przestrzeń, a nawet w słońce. Kolejną techniką w dzogczien to
49-dniowe odosobnienie adepta w absolutnej ciemności. Takie odosobnienie w ciemności to
przecieŜ niemalŜe długotrwały palming. Tybetańczy-cy są przekonani, Ŝe oczy łączą się
specjalnym kanałem energetycznym bezpośrednio z sercem. Ten kanał nosi nazwę kati i łączy
oczy z pustą fizjologicznie przestrzenią wewnątrz fizycznego serca, gdzie mieści się cielesny
odpowiednik wyŜszego stanu uogólnionej świadomości rigpa. Kolejną wskazówką
pozwalającą domniemywać, Ŝe rozwój poprawnie pracującego zmysłu wzroku moŜe
prowadzić do rozwoju ducha, są zdolności siddhi rozwijane przez wielkich praktykujących
joginów. Jedną z takich zdolności to nadzwyczajnie ostry wzrok (np. moŜliwość przeczytania
na znajdującej się na horyzoncie butelce napisu “Coca-Cola"). Umysł i ciało działają na
zasadzie sprzęŜeń zwrotnych. JeŜeli usprawnimy, któryś z naszych organów, usprawnimy takŜe
umysł. Wzrok to nasza główna brama percepcji otaczającego świata. Bates stwierdził, Ŝe
dobrze ześrodkowany wzrok, to dobrze ześrodkowany umysł. Dobry wzrok to takŜe wzrok
zrelaksowany. Mając takie właśnie “dobre spojrzenie" na pewno moŜemy nie obawiać się
Ŝadnych chorób, czy to umysłowych, czy to cielesnych, bowiem kaŜda choroba bierze swój
początek z umysłu.
Dzięki tej ksiąŜce moŜemy wyleczyć nasz wzrok. Doprowadzić go do optymalnego,
zdrowego i naturalnego stanu. MoŜemy odzyskać spokój w oczach i spokój umysłu. Mieć
lepsze spojrzenie na świat. Nie jest to kolejne dzieło będące owocem objawienia jakiegoś
dyletanta. Jest to owoc kilkudziesięcioletniej pracy naukowej, badawczej i przede wszystkim
terapeutycznej lekarza, który osobiście wyleczył dziesiątki tysięcy pacjentów z wad i chorób
oczu. Geniusza, który Ŝył na przełomie wieków, i który ze zrozumiałych względów nie bardzo
jest znany i doceniany przez okulistów, a szczególnie optyków.
OBY TA PRACA PRZYNIOSŁA KORZYŚĆ I POśYTEK WSZYSTKIM, KTÓRZY
SIĘ Z NIĄ ZETKNĄ.

ROZDZIAŁ L
TEORIA I FAKTY

Większości autorów prac naukowych z dziedziny okulistyki wydaje się, Ŝe ostatnie
słowo o problemach refrakcji (odchylenie fal światła wewnątrz oka) zostało wypowiedziane.
Zgodnie z przedstawionymi teoriami to ostatnie słowo brzmi bardzo przygnębiająco. Obecnie
niemal kaŜdy człowiek ma jakąś formę błędu refrakcji. Na choroby te, które nie tylko powodują
pogorszenie się samopoczucia, ale często są dokuczliwe i niebezpieczne, nie ma sposobu
leczenia, środków łagodzących, oprócz optycznych protez — znanych jako okulary. We
współczesnych warunkach Ŝycia nie istnieją takŜe sposoby profilaktyki.
Jest dobrze znanym faktem, Ŝe ciało człowieka nie stanowi doskonałego mechanizmu,
podczas procesu ewolucji natura kilkakrotnie popełniła błąd polegający na niedostatecznym
przystosowaniu. Pozostawiła na przykład takie “skamieniałości" jak wyrostek robaczkowy. Ale
o największą nieudolność podejrzewa się ją przy konstrukcji oka. Okuliści jednomyślnie

twierdzą, Ŝe organ wzroku nigdy nie został przystosowany do takiego sposobu uŜywania jaki
mamy obecnie.
Ewolucja oka była zakończona tysiące lat przed wynalezieniem druku, sztucznego
oświetlenia, czy kina. W czasach prehistorycznych oko doskonale słuŜyło pierwotnemu
człowiekowi. Był on myśliwym, pasterzem, rolnikiem, wojownikiem. Potrzebował przewaŜnie
dalekowzroczno-ści, stąd oko w stanie wypoczynku (braku napięcia) jest przystosowane do
dalekowzroczności. W normalnym stanie wraŜenia wzrokowe powinny być odbierane w
sposób równie pasywny jak to ma miejsce w przypadku zmysłu słuchu, nie wymagając
jakiegokolwiek napięcia mięśni. Krótkowzroczność, jako stan przejściowy, była wyjątkiem
wymagającym dostosowania napięcia mięśni na tak krótki okres, Ŝe stawało się to osiągalne
bez jakiegokolwiek dostrzegalnego obciąŜenia mechanizmu akomodacji (dostosowania
widzenia oka z róŜnych odległości).
Nowe wymagania wobec oka pojawiły się w sposób niezaprzeczalny, gdy człowiek
nauczył się porozumiewać z innymi za pomocą słowa pisanego i drukowanego. Obejmowały
one początkowo pewną grupę osób, lecz stopniowo rozszerzały się na coraz to większą
populację, aŜ do czasów współczesnych, gdy dotyczy to wszystkich mieszkańców
cywilizowanych krajów. Kilkaset lat temu, nawet ksiąŜęta nie uczyli się czytać i pisać. Teraz
zmuszamy kaŜdego do chodzenia do szkoły, bez względu na to, czy sobie tego Ŝyczy, czy nie.
Nawet malutkie dzieci są wysyłane do przedszkoli. Kilka pokoleń temu ksiąŜki były drogie i
nie tak rozpowszechnione, jak obecnie. Dzisiaj, dzięki wszelkiego rodzaju stacjonarnym i
obwoźnym bibliotekom stały się dostępne dla kaŜdego. Nowoczesne gazety, z nie kończącymi
się kolumnami źle wydrukowanej papki do czytania, są ogólnie dostępne dzięki opracowaniu
technologii pozyskiwania papieru z drewna, co jest zaledwie wczorajszym odkryciem. TakŜe
stosunkowo niedawno świece zostały zastąpione przez róŜne formy sztucznego oświetlenia, co
skłania nas do przedłuŜania naszych zajęć i rozrywek na te godziny, podczas których człowiek
prymitywny zmuszony był wypoczywać. Wynalazek kina staje się dopełnieniem tego
destrukcyjnego procesu.
Czy byłoby rozsądne oczekiwać, Ŝe Natura winna przewidzieć cały ten rozwój i
stworzyć organ, który mógłby podołać wszystkim nowym wymaganiom? Powszechnie
akceptowane przeświadczenie dzisiejszej okulistyki mówi nam, Ŝe Natura nie mogłaby tego
dokonać i Ŝe tego nie zrobiła, jak równieŜ powiada się, Ŝe chociaŜ proces cywilizacji zaleŜy
bardziej od zmysłu wzroku, niŜ od któregokolwiek z innych zmysłów, organ wzroku został
niedostatecznie przystosowany do stojących przed nim zadań.
Wiele faktów wydaje się potwierdzać taki wniosek. Podczas gdy prymitywny człowiek,
jak się okazuje, niewiele cierpiał z powodu wad wzroku, moŜna śmiało stwierdzić, Ŝe z pośród
dziesięciu osób w wieku powyŜej 21 lat, Ŝyjących w cywilizowanych warunkach, dziewięcioro
z kaŜdej dziesiątki cechować będzie wada wzroku. Wraz z wiekiem proporcje wzrastają tak, Ŝe
staje się niemal niemoŜliwe znalezienie osoby w wieku 40 lat pozbawionej wad wzroku.
Większość statystyk udowadnia takie zestawienie.
Od ponad stu lat lekarze poszukują sposobów, aby naprawić szkody wyrządzone
ludzkiemu oku przez cywilizację. Niemcy, dla których ta sprawa ma znaczenie militarne
wydali miliony dolarów na róŜne badania, jednakŜe bez Ŝadnego poŜytku. Większość metod,
które w sposób tajny były stosowane w celu leczniczym lub profilaktycznym pomagało
niewiele, albo wcale. Niektóre przedstawiały pełen nadziei obraz sytuacji, ale ich wnioski
końcowe były pozbawione całkowicie faktów.
Niewiele powiedziano o tryumfującej metodzie postępowania, czyli uŜywaniu
sztucznych soczewek, które kompensują błąd refrakcji oka, oprócz tego, Ŝe wynalazek ten
neutralizuje efekty działania wielu czynników, podobnie jak kule umoŜliwiają kulawemu
spacer. Panuje takŜe przekonanie, Ŝe okulary pomagają czasem powstrzymać proces
pogarszania się wzroku, lecz kaŜdy okulista wie, Ŝe ich przydatność do tego celu jest znikoma.
W przypadku myopii (krótkowzroczności), począwszy od roku 1916 niektórzy okuliści
stwierdzili, Ŝe okulary i dotychczasowe metody leczenia “niestety nie przynoszą poŜytku"
zarówno w profilaktyce, jak i w zapobieganiu powiększania się błędu refrakcji lub rozwoju
bardzo powaŜnych komplikacji, z którymi jest to często związane.
Moje obserwacje zgromadzone w trakcie ponad trzydziestu lat badań procesu refrakcji
ludzkiego oka w pełni potwierdziły wnioski co do nieprzydatności wszystkich wymienianych
metod profilaktyki i leczenia błędów refrakcji. Bardzo wcześnie wysnułem przypuszczenie, Ŝe
nie istnieją dostępne środki słuŜące rozwiązaniu tego problemu.
KaŜdy okulista wie z doświadczenia, Ŝe teoria o nieuleczalności błędów refrakcji nie
odpowiada zaobserwowanym faktom. Wcale nierzadkie są przypadki spontanicznego
ozdrowienia lub zmiany jednej formy wady na inną. Mocno zakorzenione przyzwyczajenie
kaŜe raczej ignorować te kłopotliwe fakty, niŜ je wyjaśniać. Na szczęście dla tych, którzy

uwaŜają za konieczne podtrzymywanie starych teorii za wszelką cenę, rola jaką przypisuje się
soczewce oka w akomodacji oferuje w większości przypadków wiarygodny sposób
wytłumaczenia.
Zgodnie z tą wykładaną na uczelniach teorią, oko by widzieć na róŜne odległości
zmienia swoją ogniskową poprzez zmianę krzywizny soczewek. Zatem aby wyjaśnić
zmienność w teoretycznie trwałym błędzie refrakcji, teoretycy opracowali bardzo pomysłową
ideę, zgodnie z którą soczewki mają moŜliwość zmiany swojej krzywizny nie tylko dla celów
prawidłowej akomodacji, lecz równieŜ w celu wyrównania lub wytworzenia błędów
akomodacji. W przypadku hipermetropii (współcześnie, aczkolwiek nie całkiem prawidłowo
nazywanej dalekowzrocznością, poniewaŜ pacjent z wadą tego typu nie moŜe widzieć ostro ani
z daleka, ani z bliska) gałka oczna jest za bardzo cofnięta i wszystkie promienie światła —
zarówno te pochodzące z odbicia od przedmiotów znajdujących się blisko, jak i te pochodzące
od przedmiotów oddalonych, ogniskują się poza siatkówką, zamiast na niej. W przypadku
miopii (krótkowzroczności) odległość do siatkówki jest zbyt duŜa i podczas gdy rozbieŜne
promienie z blisko połoŜonych obiektów dochodzą do punktu na siatkówce, to promienie
biegnące równolegle pochodzące z odbicia od przedmiotów odległych, nie osiągają siatkówki.
Przypuszcza się, Ŝe obie te wady są trwałe, jedne nabyte, drugie wrodzone. Zatem
osoby, które raz wykazują hipermetropię lub krótkowzroczność, zaś innym razem są wolne od
tych wad lub ich stopień się zmniejsza wykluczają wysunięcie przypuszczenia, Ŝe nastąpiła u
nich zmiana w ukształtowaniu gałki ocznej. Z tego powodu w przypadku zmniejszenia lub
zaniku hipermetropii proponuje się nam wiarę w to, Ŝe oko w procesie widzenia zarówno z
bliska, jak i z daleka, powoduje wzrost krzywizny soczewki wystarczający do tego, aby
skompensować w całości lub częściowo spłaszczenie gałki ocznej. W krótkowzroczności —
przeciwnie — powiada się, Ŝe oko działa na odwrót w celu wytworzenia odmiennych, gorszych
warunków. Zgodnie z teorią naleŜy wierzyć, Ŝe tzw. “mięsień rzęskowy" (obwódka rzęskowa)
kontroluje kształt soczewek poprzez moŜliwość większego lub nieco mniejszego trwałego
skurczu, przez co utrzymuje soczewki w stanie wypukłym.
Te kuriozalne stwierdzenia dotyczące dokonań oka wydają się nienaturalne nawet
laikowi, ale okuliści wykazują tendencję do pobłaŜliwego traktowania tych zjawisk jako
wrodzonych dla organu wzroku, tak Ŝe podczas dopasowywania okularów stało się zwyczajem
zakrapianie atropiny — kropli znanych kaŜdemu, kto odwiedzał okulistę, aby sparaliŜować
mięsień rzęskowy i tym samym zapobiec zmianom krzywizny w soczewkach, a więc
doprowadzić do uwydatnienia “ukrytej hipermetropii" i pozbycia się “oczywistej
bliskowzroczności".
UwaŜa się, Ŝe interferencja soczewek ma wpływ jedynie na zmniejszanie stopnia wady
refrakcji i to tylko podczas pierwszych lat Ŝycia człowieka. Dla osób w starszym wieku, a
zwłaszcza po przekroczeniu czterdziestego piątego roku Ŝycia, nigdy nie znaleziono
wiarygodnego wytłumaczenia.
Zaniknięcie astygmatyzmu lub zmiany w jego postaci powodują jeszcze większe
zakłopotanie
wśród
teoretyków.
Ta
wada
wzroku
jest
z
reguły spowodowana
niesymetrycznymi zmianami w zakrzywieniu rogówki objawiającymi się niemoŜnością
ześrodkowania promieni światła w jakimkolwiek punkcie. Co powoduje, Ŝe oko ma jedynie
ograniczone moŜliwości przezwycięŜenia tego stanu. Dodatkowo astygmatyzm moŜe pojawiać
się i znikać z równą łatwością jak inne wady refrakcji. Jest dobrze znanym faktem, Ŝe niektóre
osoby mogą same wytwarzać ten stan. Niektórzy potrafią wytworzyć wadę trzech dioptrii
(dioptria jest siłą ześrodkowania (focusing) potrzebną do zogniskowania równoległych
promieni światła w jeden punkt na odległość jednego metra). Osobiście potrafię wytworzyć
wadę o wielkości 1,5 dioptrii.
Badając tysiące par oczu w New York Eye and Ear Infirmary, jak równieŜ w innych
lecznicach, obserwowałem wiele przypadków w których błędy refrakcji spontanicznie cofały
się lub zmieniały swoją formę i nie byłem w stanie tych faktów ani zignorować, ani
przekonująco wyjaśnić z pomocą ortodoksyjnych teorii, nawet jeśli takowe były dostępne.
JeŜeli błędy refrakcji są nieuleczalne, nie mogą tym samym spontanicznie się cofać, ani
zmieniać swojej formy.

Z biegiem lat odkryłem, Ŝe krótkowzroczność i hipermetropia, podobnie jak
astygmatyzm mogą być wywoływane na Ŝyczenie, Ŝe krótkowzroczność nie jest, jak sądzono
przez długi czas, związana z uŜywaniem wzroku do oglądania blisko połoŜonych obiektów, ale
jest związana z napięciem oka obserwującego obiekty dalekie. Napięcie przy patrzeniu blisko
jest związane z hipermetropia, ponadto Ŝaden błąd refrakcji nie był trwałym uwarunkowaniem.
Odkryłem takŜe, Ŝe niewielkie wady wzroku mogą być wyeliminowane, zaś wady
powaŜniejsze mogą być znacznie zmniejszone.
Próbując rozwiązać te problemy przebadałem dziesiątki tysięcy par oczu i im więcej
gromadziłem faktów, tym trudniejsze stawało się pogodzenie ich z panującymi teoriami. Na
koniec przeprowadziłem serię badań oczu człowieka i niŜszych zwierząt — rezultaty, które
przekonały zarówno mnie jak i innych badaczy wykazały, Ŝe to nie soczewki spełniają
zasadniczą rolę w procesie akomodacji, ale Ŝe proces dostosowania oka potrzebny do ostrego
widzenia na róŜne odległości jest taki sam jak w aparacie fotograficznym i odbywa się poprzez
zmianę długości tego organu dzięki pracy mięśni znajdujących się na zewnątrz gałki ocznej.
Równie przekonujące były dowody, Ŝe błędy refrakcji, włączając w to starczowzroczność
(presbjopia — zesztywnienie soczewek, powodujące trudności akomodacji i utrudniające
bliskie widzenie) nie są spowodowane zmianami organicznymi polegającymi na zmianie
kształtu gałki ocznej lub na organicznych zmianach w soczewkach, ale na funkcjonalnych
przeszkodach w pracy mięśni na zewnątrz gałki ocznej i z tego powodu są moŜliwe do
wyeliminowania.
Przedstawiając te wyniki badań jestem w pełni świadomy, Ŝe podwaŜani bezdyskusyjny
od blisko stulecia stan wiedzy o oftalmologii (okulistyce), ale do moich wniosków doszedłem
dzięki faktom w sposób na tyle przemyślany, iŜ sam jestem teraz zdziwiony swoimi
niegdysiejszymi
wahaniami.
W
tym
czasie
znacznie
zmniejszyłem
moją
wadę
krótkowzroczności, jednakŜe chciałbym pozostać na tyle konserwatywny, Ŝeby rozróŜniać
krótkowzroczność czynnościową, którą jestem w stanie wyeliminować albo zmniejszyć, od
krótkowzroczności organicznej, którą zgodnie z ortodoksyjną tradycją chwilowo zgadzam się
traktować jako nie poddającą się poprawie.

ROZDZIAŁ 2
SYMULTANICZNA RETINOSKOPIA

Większość moich informacji dotyczących sposobu działania oka zdobyłem dzięki
retinoskopii symultanicznej, czyli klinicznym badaniom siatkówki. Retinoskop jest
urządzeniem uŜywanym do badania i pomiarów refrakcji oka. (Pozwala skierować strumień
światła poprzez odbicie od lustra.) Elektryczne lub naturalne światło za pomocą lustra jest
kierowane wąskim strumieniem do oka poprzez źrenicę. Patrząc poprzez przyrząd moŜna
zaobserwować część źrenicy wypełnionej światłem, która w normalnym ludzkim oku, z uwagi
na zabarwienie siatkówki ma czerwonawo-Ŝółty kolor. JeŜeli oko jest dokładnie skierowane na
punkt z którego czynimy obserwacje, moŜemy takŜe zauwaŜyć cień na krawędzi źrenicy i
właśnie zachowanie się tego zaciemnienia w trakcie ruchów lustra w róŜnych kierunkach
pozwala na zdiagnozowanie stanu refrakcji oka.
JeŜeli aparat jest uŜywany z odległości sześciu stóp1 od badanego oka, a cień porusza
się w kierunku przeciwnym do ruchów zwierciadła, oko wykazuje krótkowzroczność. JeŜeli
cień porusza się w tym samym kierunku co zwierciadło, oko jest w stanie normalnego,
prawidłowego widzenia lub wykazuje hipermetropię. W przypadku hipermetropii ruch jest
bardziej wyraźny niŜ w stanie normalnym i fachowiec moŜe zazwyczaj określić róŜnicę
pomiędzy tymi dwoma stanami na podstawie charakteru tego ruchu. W przypadku
astygmatyzmu ruch jest zupełnie inny w róŜnych południkach. (Południk jest pionową linią
przeprowadzoną patrząc od przodu pomiędzy biegunami gałki ocznej.) Aby wyznaczyć stopień
błędu lub prawidłowo dokonać rozróŜnienia pomiędzy hiperme-tropią a stanem normalnym lub
teŜ pomiędzy róŜnymi rodzajami astygmatyzmu, z reguły stosuje się próby z soczewkami
umieszczonymi przed

1

 1 stopa to 30,48 centymetra.
okiem badanego. JeŜeli lustro jest wklęsłe zamiast płaskiego, powyŜej opisane ruchy

będą odwrócone, jednakŜe płaskie lustra są współcześnie najczęściej uŜywane.
Tablica Snella2, oraz próbne soczewki mogą być uŜywane jedynie w szczególnie
sprzyjających warunkach, ale retinoskop moŜe być uŜywany wszędzie. Jest nieco łatwiej
stosować go w zaciemnionym pomieszczeniu, niŜ przy pełnym świetle, ale moŜe być uŜywany
w kaŜdych warunkach, nawet przy ostrym świetle słońca świecącym wprost do oka. MoŜe być
takŜe stosowany w bardzo niesprzyjających warunkach.
Aby zmierzyć refrakcję za pomocą testu Snella lub próbnych soczewek potrzeba sporo
czasu, nawet do kilku godzin. Z pomocą retinoskopu moŜna ten czas ograniczyć do kilku
sekund. Za pomocą wcześniejszych metod nie byłoby moŜliwe otrzymanie jakichkolwiek
informacji o refrakcji oka np. baseballisty w momencie obrotu, uderzenia piłki i w chwili po
uderzeniu. Ale przy pomocy retinoskopu staje się całkiem łatwe określenie czy jego wzrok jest
prawidłowy, czy teŜ jest krótkowidzem, daleko-widzem, astygmatykiem w czasie gdy
wykonuje wymienione czynności. JeŜeli zaobserwujemy jakieś błędy refrakcji, moŜemy
dokładnie określić ich stopień poprzez szybkość poruszania się zaciemnienia.
Przy uŜyciu tablicy z testem (np. Snella) oraz próbnych soczewek wyniki badań są
określone poprzez relacje pacjenta z tego co on widzi. JednakŜe podczas badań pacjent
częstokroć bywa na tyle podenerwowany, Ŝe nawet nie wie co widzi lub nie potrafi rozróŜnić,
które okulary poprawiają jego widzenie, a które pogarszają. Ponadto ostrość wzroku nie jest
wiarygodnym
dowodem
dotyczącym
refrakcji.
Pacjent
z
dwiema
dioptriami
krótkowzroczności moŜe widzieć dwa razy lepiej od innego pacjenta z takim samym błędem
refrakcji. Wyniki badań uzyskane za pomocą tablic testowych są w rzeczywistości całkowicie
subiektywne, podczas gdy badania za pomocą retinoskopu są w całości obiektywne, niezaleŜne
w najmniejszym stopniu od wypowiedzi pacjenta.
Reasumując: o ile badanie refrakcji poprzez uŜycie tablic oraz próbnych soczewek
wymaga sporej ilości czasu i moŜe być wykonane jedynie w specjalnie stworzonych
sztucznych warunkach, zaś rezultaty nie zawsze są wiarygodne, o tyle retinoskop moŜe być
uŜywany we wszystkich
      Herman Snellen (1835-1908) słynny holenderski oftalmolog, profesor oftalmologii na
uniwersytecie w Ultrechcie, dyrektor Netherlandic Eye Hospital. Współcześnie uŜywane
standarty ostrości wzroku zostały opracowane i zaproponowane przez niego, podobnie jak
sposób badania ostrości wzroku. Tablica sprawdzająca (Snella) słuŜy do mierzenia ostrości
wzroku.
     normalnych i nienaturalnych warunkach w zastosowaniu zarówno do oka człowieka,

2

jak i zwierząt, zaś na rezultatach jego prawidłowego zastosowania moŜna w pełni polegać.
Retinoskop nie moŜe znajdować się bliŜej niŜ sześć stóp od oka, w przeciwnym wypadku
badany moŜe stać się podenerwowany, zaś refrakcja, z powodów, które będą omówione
później, ulegnie zmianie i tym samym wyniki badań nie będą wiarygodne. Przy badaniu
zwierząt staje się często konieczne badanie z jeszcze większej odległości.
Od trzydziestu lat uŜywam retinoskopu do badania refrakcji oka. Przebadałem oczy
dziesiątkom tysięcy dzieci szkolnych, setkom niemowląt, tysiącom zwierząt takich jak koty,
psy, króliki, konie, krowy, ptaki, Ŝółwie i ryby. UŜywałem retinoskopu gdy badani byli
zrelaksowani oraz gdy byli podekscytowani, równieŜ gdy ja sam byłem zdenerwowany, gdy
byli przebudzeni i podczas snu, a nawet gdy byli pod wpływem chloroformu. Badania
prowadziłem w ciągu dnia i w nocy, gdy badani byli wypoczęci oraz gdy byli zdenerwowani,
gdy usiłowali widzieć i gdy nie robili wysiłków, wówczas gdy kłamali i gdy mówili prawdę,
gdy powieki były częściowo przymknięte przysłaniając część źrenicy, gdy źrenica była
rozszerzona, a takŜe gdy była zwęŜona, gdy oko poruszało się ze strony na stronę, z góry na dół
i w innych kierunkach.
W ten sposób odkryłem wiele faktów, które nie były wcześniej znane i których nie
byłem w stanie pogodzić z dotychczasową wiedzą w tej dziedzinie. Doprowadziło to do
przeprowadzenia eksperymentów, o których juŜ wspomniałem. Wyniki zgodne były z moimi
wcześniejszymi ustaleniami i spowodowały odrzucenie w całości wiedzy prezentowanej przez
ortodoksyjną oftalmologię na temat akomodacji i błędów refrakcji.

ROZDZIAŁ 3

PRAWDA O AKOMODACJI

Wyniki moich eksperymentów udowodniły, Ŝe soczewka nie odgrywa roli w procesie
akomodacji. Ten fakt jest potwierdzony przez liczne badania oczu dorosłych i dzieci o
normalnym wzroku, z wadami refrakcji, a takŜe z ambliopią (niedowidzeniem o nieokreślonej
przyczynie) oraz u dorosłych po usunięciu soczewek z powodu katarakty.
Jak juŜ zostało powiedziane dooczne zakropienie atropiny powoduje (jak się
przypuszcza)
zablokowanie
procesu
akomodacji
poprzez
sparaliŜowanie
mięśnia
kontrolującego kształt soczewek. Ten model działania jest generalnie akceptowany przez kaŜdą
ksiąŜkę o tej tematyce, tak więc w celu wyeliminowania przypuszczalnego wpływu soczewek
na stan refrakcji stosuje się to lekarstwo podczas dopasowywania okularów do oczu pacjenta.
W dziewięciu przypadkach na dziesięć otrzymywane wyniki zastosowania atropiny
podtrzymują teorię zgodnie z którą uŜywa się tych kropli, ale w dziesiątym przypadku tak się
nie dzieje i kaŜdy okulista z jakimkolwiek doświadczeniem odnotował ten co dziesiąty
przypadek. Wiele spośród nich zostało odnotowanych w fachowej literaturze i wiele z nich
mogłem zaobserwować w toku mojej praktyki. Zgodnie z teorią atropina powinna ujawniać
ukrytą dalekowzroczność w przypadkach widzenia normalnego lub dalekowzrocznego,
oczywiście pod warunkiem, Ŝe pacjent jest w wieku, w którym soczewki zachowują swoją
elastyczność. JednakŜe faktyczny stan jest taki, Ŝe atropina czasami wywołuje
krótkowzroczność albo zmienia dalekowzroczność w krótkowzroczność, a u osób powyŜej
siedemdziesiątego roku Ŝycia spowoduje zarówno któtko- jak i dalekowzroczność, gdyŜ
przypuszcza się, Ŝe ich soczewki są twarde jak kamienie, jak równieŜ w wielu przypadkach są
zajęte przez kataraktę. Pacjenci z pozornie normalnym wzrokiem po uŜyciu atropiny rozwiną
daleko- lub krótkowzroczny astygmatyzm albo astygmatyzm mieszany. W pozostałych
przypadkach lekarstwo nie przeszkadza w akomodacji, ani nie zmienia refrakcji w Ŝaden
sposób. Ponadto badani po zastosowaniu atropiny dzięki rozluźnieniu oczu byli zdolni do
odczytania czcionek o rozmiarze 5 pt (najmniejszy typ czcionki uŜywany obecnie — zobacz
ilustrację — przykład w rozdz. 14) z odległości piętnastu centymetrów. Ponadto
przypuszczalnie atropina daje odpoczynek oczom przynosząc ulgę przepracowanym mięśniom.
W leczeniu zeza i niedowidzenia często stosowałem atropinę w lepszym oku przez
okres ponad roku w celu zachęcenia do uŜywania niedowidzącego oka. Pod koniec tego czasu,
wciąŜ pod wpływem atropiny, oczy stawały się zdolne przez okres kilku (czasem mniej) godzin
do czytania czcionek o rozmiarze 5 pt z odległości piętnastu centymetrów. PoniŜszy przykład
jest jednym z wielu przypadków, które mógłbym zacytować.
Chłopiec w wieku dziesięciu lat cierpiał na dalekowzroczność, lewe lepsze oko miało
wadę trzech dioptrii. Po zakropieniu atropiny dalekowzroczność wzrastała do czterech i pół
dioptrii, zaś widzialność obniŜyła się do poziomu 20/200 (200/200 to stan normalny, gdzie
licznik wskazuje na odległość w stopach z jakiej pacjent moŜe widzieć literę na tablicy testowej
np. Snella, zaś mianownik wskazuje na odległość z jakiej ta litera winna być rozpoznawana).
Przy pomocy wypukłych szkieł o mocy czterech i pół dioptrii pacjent mógł widzieć na
odległość, zaś po dodaniu następnego wypukłego szkła czterech dioptrii, był zdolny czytać
czcionki 5 pt z odległości dwunastu i pół centymetra. Atropina była stosowana przez okres
jednego roku, zaś źrenica była rozszerzona maksymalnie. W międzyczasie prawe oko było
leczone moją własną metodą, która zostanie tutaj opisana. Z reguły oko, które jest w ten sposób
leczone przenosi poprawę swego stanu na drugie, jednak w tym przypadku tak się nie stało. Po
upływie roku ostrość wzroku prawego oka stała się normalna (tzn. bez wady), ale stan lewego
oka był bez zmian, dokładnie taki sam jak przed rokiem, czyli 20/200 ostrość na odległość przy
niemoŜności czytania bez okularów. Stopień dalekowzroczności nie zmienił się. WciąŜ pod
wpływem atropiny, przy rozszerzonych do maksimum źrenicach poddałem to oko osobno
leczeniu i po upływie pół godziny ostrość widzenia stała się normalna zarówno z daleka jak i z
bliska, tekst złoŜony 5 pt czcionką został odczytany z odległości piętnastu centymetrów,
wszystko to bez okularów. Zgodnie z teorią, obwódka rzęskowa powinna być całkowicie
sparaliŜowana nie tylko chwilowo, ale trwale przez cały rok. Oko nie tylko pokonało cztery i
pół dioptrii dalekowzroczności, ale jeszcze dodatkowe sześć dioptrii akomodacji, czyniąc
łączną poprawę dziesięciu i pół dioptrii. Osobom przywiązanym do powszechnie
akceptowanych teorii pozostaje teraz wyjaśnić jak takie fakty pogodzić z nie przystającą do
nich teorią.

RównieŜ godny uwagi był przypadek sześcioletniej dziewczynki, która miała dwie i pół
dioptrii w prawym/lepszym oku i sześć dioptrii w drugim w połączeniu z jedną dioptrią
astygmatyzmu. Z lepszym okiem pod wpływem atropiny, przy maksymalnie rozszerzonej
źrenicy, oboje oczu było leczone przez ponad rok, pod koniec tego czasu, przy uŜyciu atropiny
w prawym oku, prawe i lewe oko było zdolne do czytania pięciopunk-towego pisma z
odległości piętnastu centymetrów, prawe oko radziło sobie nieco lepiej niŜ lewe. W ten sposób,
pomimo atropiny, prawe oko nie tylko poprawiło dwie i pół dioptrii dalekowzroczności, ale
dodatkowe sześć dioptrii akomodacji, uzyskując łącznie osiem i pół dioptrii poprawy. Aby
wyeliminować ewentualność ukrytej dalekowzroczności w lewym oku — które początkowo
miało sześć dioptrii — zastosowałem atropinę w tym oku, zaprzestając podawania w prawym i
prowadziłem ćwiczenia oczu jak poprzednio. Pod wpływem lekarstwa nastąpił nieznaczny
nawrót dalekowzroczności, ale wzrok szybko wrócił do normy i chociaŜ atropina była
stosowana codziennie, co dawało maksymalne rozszerzenie źrenicy, pięciopunktowe pismo
było odczytywane z piętnastu centymetrów bez okularów przez cały ten okres. Wobec tego
trudno jest zrozumieć jaki mógłby być związek mięśnia rzęskowego z moŜliwościami
akomodacji u tej pacjentki podczas stosowania przez ponad rok atropiny w kaŜdym oku.
Rys. 2. Mięśnie zewnętrzne oka.
Jak juŜ powiedziałem, zgodnie z bieŜącymi teoriami atropina paraliŜuje mięsień
rzęskowy przez co zapobiega się zmianie krzywizny w soczewkach i ustaje akomodacja. JeŜeli
pomimo długotrwałego stosowania atropiny pojawia się zjawisko akomodacji, staje się
oczywiste, Ŝe musi być ono spowodowane innym czynnikiem lub czynnikami, niŜ soczewki i
mięsień rzęskowy. Oczywista sprzeczność takich przypadków z powszechnie akceptowaną
teorią jest przytłaczająca i zgodnie z tymi teoriami inne fakty i zjawiska cytowane w tym
rozdziale są równie niewytłumaczalne. Z drugiej strony wszystkie wspomniane fakty są
całkowicie zgodne z rezultatami moich eksperymentów przeprowadzonych na mięśniach oczu
zwierząt oraz z moimi obserwacjami obrazów odbitych od róŜnych części gałki ocznej. W
sposób uderzający potwierdzone zostały takŜe wyniki eksperymentów z atropiną, które
wykazały, Ŝe atropina nie moŜe całkowicie i trwale sparaliŜować procesu akomodacji, o ile nie
została wstrzyknięta głęboko do oczodołu dosięgając mięśni ukośnych (ob-liquus) (zob. rys. 2),
które są naprawdę odpowiedzialne za akomodację, nie moŜna natomiast zapobiec
dalekowzroczności podczas elektrycznej stymulacji gałki ocznej, która podobnie jak uŜycie
atropiny paraliŜuje mięśnie proste (rectus).
Jak juŜ to zostało odnotowane, dobrze znany jest fakt, Ŝe po usunięciu soczewek z
powodu katarakty oko często przejawia równie ostry wzrok jak przed operacją. Widziałem
wiele takich przypadków. Pacjenci potrafili czytać w okularach do dali pismo 5 pt z odległości
12-18 cm (to wielkie utrudnienie czytać z tak małej odległości), a jeden męŜczyzna potrafił
czytać w ogóle bez okularów. We wszystkich wypadkach retino-skop wykazywał, Ŝe
pojawiający się proces akomodacji był rzeczywisty i prawidłowy nie z powodu stosowania
którejś z opracowanych metod, ale z powodu właściwego dostrojenia ogniskowej do poŜądanej
odległości.
Wyeliminowanie starczowzroczności (zob. rozdz. 16) musi stanowić kolejny dodatek
do klinicznych świadectw negujących aktualną teorię akomodacji. Zgodnie z teorią, w której
soczewki są czynnikiem dokonującym akomodacji, takie zmiany są wyraźnie niemoŜliwe.
Fakt, Ŝe wypoczynek usprawnia wzrok w presbiopii był odnotowany przez innych badaczy i
był wyjaśniany przypuszczeniem, Ŝe wypoczęty mięsień rzęskowy jest zdolny przez krótki
okres czasu wywrzeć wpływ na stwardniałe soczewki. O ile takie wyjaśnienie moŜe być
stosowane do wczesnych stadiów tej przypadłości zdarzających się chwilami, nie moŜe mieć
zastosowania przy trwałej poprawie wzroku osiągniętej w ten sposób, gdzie soczewki jak to się
powiada “twarde jak kamień" mogą być “naprawione" w kaŜdej chwili.
Prawda nabiera mocy wraz z nagromadzeniem faktów. Robocza hipoteza nie moŜe
zostać uznana za prawdziwą, jeŜeli choć jeden fakt do niej nie przystaje. Dotychczasowym
teoriom wyjaśniającym błędy refrakcji i akomodacji zaprzecza wielka ilość nieprzystających
faktów. Przez ponad trzydzieści lat mojej klinicznej praktyki nie zaobserwowałem ani jednego
przypadku, który nie potwierdzałby mojego przeświadczenia, Ŝe soczewki i mięsień rzęskowy
nie mają nic wspólnego z akomodacją, zaś zmiany w ukształtowaniu gałki ocznej od których
zaleŜą błędy refrakcji nie są trwałymi stanami. Przeprowadzone przeze mnie kliniczne
obserwacje są wystarczające do udowodnienia prawdziwości moich twierdzeń. Są takŜe
wystarczające do wykazania jak błędy refrakcji mogą być wytwarzane “na Ŝyczenie" oraz jak
mogą być wyeliminowane chwilowo w ciągu kilku minut, jak równieŜ trwale poprzez
przedłuŜone leczenie.

ROZDZIAŁ 4
ZMIENNOŚĆ REFRAKCJI

Teoria głosząca, Ŝe błędy refrakcji są spowodowane trwałym zniekształceniem gałki
ocznej, prowadzi w sposób naturalny do wniosku, Ŝe błędy refrakcji są stanem
nieprzemijającym oraz Ŝe normalny wzrok jest równieŜ niezmienny. PoniewaŜ jest to
powszechnie akceptowana teoria, nie budzi zdziwienia pogląd, Ŝe oko jest maszynerią zawsze
doskonale pracującą. Nie ma zatem znaczenia, czy oglądany obiekt jest znany, czy zupełnie
obcy, czy oświetlenie jest dobre, czy otoczenie jest przyjemne, czy odraŜające. Nawet w
warunkach napięcia nerwowego, czy choroby oczekuje się od oka normalnej refrakcji i
prawidłowego wzroku przez cały czas. Rzeczywistość nie bardzo pasuje do tego punktu
widzenia, ale jest to z reguły tłumaczone błędami w pracy mięśnia rzęskowego lub pomijane
milczeniem.
JednakŜe gdy uda nam się zrozumieć w jaki sposób gałka oczna jest zawiadywana przez
otaczające ją mięśnie, jak momentalnie reaguje na ich działanie, moŜemy z łatwością spostrzec,
Ŝe nie ma takiego stanu refrakcji, czy to z wadą, czy bez, który byłby nieprzemijający. Taki
wniosek moŜna potwierdzić za pomocą retinoskopu i tego typu fakty zauwaŜyłem na długo
przed eksperymentami wspomnianymi w poprzednim rozdziale. Podczas trzydziestu lat
poświęconych badaniom refrakcji znalazłem kilka osób, które mogły utrzymać doskonały
wzrok, to znaczy bez błędów refrakcji — tylko kilka minut za jednym razem, nawet w
najbardziej sprzyjających warunkach. Często widziałem refrakcję zmieniającą się sześć i
więcej razy na sekundę we wszystkich moŜliwych zakresach, od dwudziestu dioptrii
bliskowzroczności do stanu normalnego.
Podobnie nie spotkałem oczu o stałym lub niezmiennym błędzie refrakcji. Wszystkie
osoby z błędami refrakcji miały częste przerwy podczas dnia i nocy — chwile normalnego
widzenia, gdy ich krótko-, dalekowzroczność, czy astygmatyzm całkowicie zanikały. Rodzaje
wad równieŜ ulegały zmianie, krótkowzroczność zmieniała się w dalekowzroczność, ą jedne
formy astygmatyzmu w inne.
Spośród tysięcy przebadanych dzieci w wieku szkolnym w ciągu jednego roku, ponad
połowa miała normalny wzrok, ale ani jedno z nich nie miało ostrego wzroku w kaŜdym oku w
ciągu całego dnia. Ich wzrok mógł być dobry rano i niedoskonały po południu lub niezbyt ostry
rankiem, ale doskonały popołudniem. Wiele dzieci mogło czytać litery na tablicy prawidłowo,
lecz nie były do tego zdolne przy innym rodzaju tablicy. Wiele mogło doskonale odczytywać
litery alfabetu, ale nie mogło rozróŜnić innych liter tej samej wielkości w podobnych
warunkach. Stopień niedoskonałego widzenia był dość szeroko rozdzielony od jednej trzeciej
do jednej dziesiątej badanych lub mniej. Czas trwania obserwowanych wad był równie
zróŜnicowany.
Podobny stan odnotowuje się wśród niemowląt. Większość badaczy uwaŜa niemowlęta
za dalekowzroczne, niektórzy sądzą iŜ są krótkowzroczne. Moje własne badania wykazały, Ŝe
refrakcja u niemowląt podlega ciągłym zmianom. UŜywając atropiny poddałem obserwacji
dziecko przez cztery kolejne dni, począwszy od drugiej godziny Ŝycia. Do obu oczu zakropiono
3% roztwór atropiny, źrenice uległy rozszerzeniu do maksimum co zostało odnotowane
podobnie jak inne fizjologiczne objawy uŜycia atropiny. Pierwsze badanie wykazało mieszany
astygmatyzm. Na drugi dzień stwierdzono dalekowzroczny astygmatyzm, a na trzeci dzień
astygmatyzm krótkowzroczny. Czwartego dnia jedno oko było normalne, bez wad, a drugie
wykazywało prostą krótkowzroczność. Podobne, zmienne wyniki były odnotowywane w
szeregu innych przypadków.
To, co jest prawdą u dzieci i niemowląt, jest równie prawdziwe w odniesieniu do osób
dorosłych w kaŜdym wieku. Wśród osób w wieku siedemdziesięciu lat, które skarŜyły się na
częściową utratę wzroku o róŜnym stopniu i nasileniu retinoskop zawsze wykazywał błąd
refrakcji. MęŜczyzna w wieku osiemdziesięciu lat, o oczach w normie i zwykłej ostrości
wzroku, skarŜył się na okresy zaburzeń w widzeniu, które trwały od kilku minut do godziny. W
okresach gorszego widzenia retinoskop wykazywał krótkowzroczność o mocy czterech i
więcej dioptrii.
Podczas snu warunki refrakcji w oku są rzadko, o ile w ogóle normalne. Osoby z
normalnym wzrokiem na jawie, w trakcie snu wykazują krótko-, dalekowzroczność i
astygmatyzm. JeŜeli zaś mają jakąś wadę wzroku na jawie, to w czasie snu ta wada ulega
powiększeniu. Z tego powodu ludzie budzą się rano ze zmęczeniem oczu większym niŜ o
innych porach dnia, a nawet z powaŜnym bólem głowy. Jeśli badany jest pod wpływem eteru,
chloroformu lub jest z innych przyczyn nieprzytomny, błędy refrakcji takŜe są wytwarzane lub
wzrastają.
Błąd refrakcji jest zawsze zauwaŜany, gdy oko ogląda nieznany obiekt. Stąd bierze się
przysłowiowe zmęczenie spowodowane oglądaniem obrazów, czy innych przedmiotów w
muzeum. Dzieci o normalnym (ostrym) wzroku, które nie mają problemów z odczytaniem
literek o wysokości 0,8 cm z odległości dziesięciu stóp, zawsze mają kłopoty z odczytaniem

nieznanego pisma na szkolnej tablicy pomimo, Ŝe litery mogą mieć 5 cm wysokości. Nieznane
lubwidziane po raz pierwszy mapy wywołują taki sam efekt. Nigdy nie widziałem dziecka, ani
nauczyciela, którzy mogliby spoglądać na mapę, bez zbliŜenia się do niej. Kształt niemieckiej
czcionki posądza się o ogólnie słabą ostrość wzroku wśród Niemców, ale jeśli niemieckie
dziecko próbuje czytać łacińskie litery, natychmiast wykazuje czasową dalekowzroczność.
Niemieckie, greckie, czy chińskie pismo, zawsze będzie wywoływało taki sam efekt u dziecka,
czy osoby przyzwyczajonej do łacińskich liter. Profesor Herman Cohn z Wrocławia1 odrzuca
myśl, wedle której niemieckie liternictwo (gotyk) jest męczące dla oczu. Przeciwnie, uwaŜa Ŝe
po monotonnym, długim czytaniu łacińskiego druku prawdziwą przyjemnością jest powrót do
naszego ukochanego niemieckiego. PoniewaŜ niemiecki kształt liter jest mu bliŜszy niŜ
jakikolwiek inny, uwaŜa Ŝe te litery pozwalają wypoczywać jego oczom. UŜyteczność, jak to
słusznie zauwaŜył, ma wielkie znaczenie w tej sprawie. Dzieci uczące się czytać, pisać,
rysować, czy szyć zawsze cierpią na defekt widzenia z powodu nieprzyjaznego charakteru
nieznanych linii lub obiektów nad którymi pracują.
Nagłe wystawienie się na ostre światło lub szybkie, czy gwałtowne zmiany oświetlenia,
moŜe spowodować zaburzenia wzroku trwające w niektórych przypadkach tygodniami, a
nawet miesiącami (zob. rozdz. 16).
Hałas bywa takŜe przyczyną defektów widzenia przy dotychczas normalnym wzroku.
Wszyscy mamy zaburzenia w widzeniu gdy nagłe usłyszymy niespodziewany głośny hałas.
Znane dźwięki nie obniŜają jakości widzenia, podczas gdy nieznane zawsze tak czynią. Dzieci
z cichej wiejskiej szkoły mogą cierpieć przez długie miesiące po przeprowadzce do
hałaśliwego miasta. W szkole mogą nie podołać swoim obowiązkom, poniewaŜ ich wzrok jest
upośledzony. Jest to zatem wielka niesprawiedliwość i krzywda dla takich dzieci, gdy
nauczyciele krzyczą na nie, karzą je i w ten czy inny sposób poniŜają.
Pod wpływem psychicznych i cielesnych niedomagań, takich jak: ból, kaszel, gorączka,
przegrzanie, przeziębienie, depresja, gniew, czy lęk, wytwarzane są błędy refrakcji, zaś w oku
które juŜ na nie cierpi, wady ulegają pogłębieniu.
Niestałość refrakcji oka jest odpowiedzialna za wiele innych niepoliczalnych
wypadków. Często tylko z powodu chwilowej utraty zdolności widzenia ludzie giną pod
kołami samochodów przy przechodzeniu przez ulicę. Wypadki na skrzyŜowaniach, na morzu,
katastrofy podczas wojskowych operacji, wypadki samolotów itd., często są spowodowane
tym, Ŝe osoby za nie odpowiedzialne cierpiały na chwilową utratę wzroku.
Do tego wszystkiego naleŜy dopisać trudności przez jakie musi przebrnąć kaŜdy badacz
tematu wynikające z zebranych statystyk dotyczących błędów refrakcji. Większość
przeprowadzonych w tej tematyce badań trudno porównywać z szeregiem innych z uwagi na
róŜne warunki w jakich były przeprowadzane. Istnieje moŜliwość przeprowadzenia badań
najlepszej pary oczu na świecie w taki sposób, Ŝe badany okaŜe się niezdolny do słuŜby
wojskowej. Z drugiej strony test moŜe być tak skonstruowany, Ŝe oczy o poziomie ostrości
widzenia wyraźnie poniŜej przeciętnej, mogą w przeciągu kilku minut osiągnąć stopień
widzenia wymagany do odczytania tablicy testu w sposób bezbłędny.

ROZDZIAŁ 5
CZYM SĄ DLA NAS OKULARY

Prawdopodobnie Florentyńczycy mylili się uwaŜając swojego ziomka Sa-lvino degli
Armati za wynalazcę soczewek współcześnie uŜywanych do korygowania wad refrakcji.
Istnieje wiele róŜnych opinii co do źródeł pochodzenia tego przyrządu, ale ogólnie uwaŜa się,
Ŝe takie urządzenia były znane na długo przed czasami Salvino degli Armati. JuŜ Rzymianie
musieli znać sztukę wspomagania mocy oka, poniewaŜ Pliniusz pisze, Ŝe Neron uŜywał do
oglądania igrzysk w Colosseum “wklęsłego klejnotu osadzonego w pierścieniu". JeŜeli to
rzeczywiście Salvino degli Armati pierwszy wyprodukował tę “wzrokową pomoc",
współcześni mu winni się modlić o odpuszczenie jego grzechów. Jakkolwiek jest prawdą, Ŝe
niektórym osobom okulary poprawiły komfort i ostrość widzenia, oraz zmniejszyły ból, to
innym zwiększyły tortury, zawsze czyniąc większe lub mniejsze szkody, zaś w najlepszym
przypadku nigdy nie usprawniły widzenia doprowadzając do stanu normalnego.
Fakt, Ŝe okulary nie mogą nigdy doprowadzić wzroku do stanu normalnego widzenia,
moŜe być w prosty sposób udowodniony przez przykład patrzenia na jakikolwiek kolor poprzez
mocno wypukłe lub wklęsłe szkło. ZauwaŜymy, Ŝe kolory oglądane gołym okiem są o wiele
bardziej intensywne, a poniewaŜ percepcja form jest uzaleŜniona od percepcji koloru, taki stan
rzeczy powoduje gorszą widzialność zarówno form jak i koloru przy patrzeniu przez szkła.
Patrząc przez okno, moŜemy zaobserwować, Ŝe nawet płaskie szkło powoduje obniŜenie
jakości postrzegania formy i koloru. Kobiety noszące okulary przy małych wadach wzroku,
mogą dostrzec swoje upośledzenie postrzegania kolorów poprzez to, Ŝe przy porównywaniu
kupowanych w sklepie przedmiotów po prostu zdejmują okulary. Trzeba jednakŜe dodać, Ŝe

przy powaŜnie nadwyręŜonym wzroku, kolory mogą być widziane wyraźniej w okularach niŜ
bez nich.
Z przytoczonych w poprzednim rozdziale faktów, wynika w sposób oczywisty, Ŝe
okulary muszą szkodzić oczom. Czasem nie jest moŜliwe widzenie przez okulary aŜ do
momentu gdy oko nie wykształci takiego błędu refrakcji, do korekty którego zostały przepisane
załoŜone szkła. Błędy refrakcji w oku pozostawionym samemu sobie nigdy nie są niezmienne.
JeŜeli ktoś moŜe dobrze widzieć przy pomocy wklęsłych, wypukłych, czy astygmatycznych
szkieł oznacza to jedynie, Ŝe został osiągnięty trwały poziom błędu refrakcji, który w
przeciwnym wypadku nie musiałby być stały. Z ostatnich badań wynika, Ŝe przypuszczenie, iŜ
wady samoistnie ulegają stopniowemu pogorszeniu, leŜy wyłącznie w sferze naszych
oczekiwań.
Gdy ludzie raz załoŜą okulary, ich moc musi być stopniowo powiększana, aby osiągnąć
poziom ostrości wzroku zapewniony przez poprzedzającą parę szkieł. Osoby ze
starczowzrocznością, które z powodu niemoŜności odczytania małego druku załoŜyły okulary,
zbyt często po pewnym czasie stwierdzają, Ŝe nie są w stanie odczytać większych liter, których
widoczność do tej pory nie sprawiała im kłopotu. Osoby krótkowzroczne o ostrości wzroku
20/70 po załoŜeniu okularów dających im ostrość 20/20, stwierdziły po kilku tygodniach, Ŝe
ostrość ich wzroku bez wspomagania obniŜyła się do 20/200. Ludzie, którzy w wyniku rozbicia
swoich okularów poruszają się bez nich przez tydzień, albo dwa często obserwują u siebie
poprawę wzroku. Nie zawsze odnotowywanym faktem jest kaŜdorazowa poprawa wzroku w
przypadkach zarzucenia zwyczaju noszenia okularów.
To, Ŝe oko ludzkie jest niedostosowane do noszenia okularów jest niezaprzeczalnym
faktem. KaŜdy okulista zdaje sobie z tego sprawę, Ŝe pacjent musi przyzwyczaić się do
noszenia okularów, co w niektórych przypadkach nigdy się nie udaje. Pacjenci o wysokim
stopniu
krótkowzroczności
lub
dalekowzroczności,
mają
wielkie
trudności
z
przyzwyczajaniem się do pełnej korekcji i czasami nigdy im się to nie udaje. Mocno wklęsłe
szkła wymagane przy wysokim stopniu krótkowzroczności sprawiają wraŜenie, Ŝe
obserwowane obiekty wydają się znacznie mniejsze niŜ jest to w rzeczywistości, podczas gdy
wypukłe szkła pozornie powiększają przedmioty. Są to nieprzekraczalne utrudnienia. Pacjenci
z duŜym astygmatyzmem cierpią na tak bardzo nieprzyjemne doznania, iŜ są przestrzegani o
koniecznym załoŜeniu okularów na długo przed planowanym wyjściem z domu. Z reguły takie
trudności są przezwycięŜane, ale często tak się nie zdarza, są takŜe osoby, które przyzwyczaiły
się do uŜywania okularów za dnia, ale nigdy nie udało się im uŜywać ich w wygodny sposób
nocą. Wszystkie okulary w większym lub mniejszym stopniu ograniczają pole widzenia. Nawet
przy bardzo słabych szkłach pacjenci są niezdolni do wyraźnego widzenia, o ile nie spoglądają
poprzez centrum soczewek. Konieczność ustawienia ram obrazu pod właściwym kątem do pola
widzenia powoduje nie tylko wynikające z tego ograniczenia, ale takŜe nadmierną nerwowość
skutkującą zawrotami i bólem głowy. Z tego powodu nie posiadają takŜe moŜliwości
dowolnego spoglądania okiem w róŜnych kierunkach. Trzeba przyznać, Ŝe współcześnie
wykonywane okulary teoretycznie pozwalają widzieć pod kaŜdym kątem, ale w praktyce
rzadko udaje się uzyskać poŜądany efekt.
Trudności z utrzymaniem czystości szkieł to jedno z większych utrudnień w noszeniu
okularów, na nieszczęście nie jedyne. W wilgotne i deszczowe dni ulegają zaparowaniu. W
trakcie upałów pocenie się moŜe wywołać podobny efekt. W zimie ulegają zaparowaniu z
powodu oddechu. KaŜdego dnia ulegają zabrudzeniu z powodu kurzu, wilgoci, dotyku palców,
dlatego bardzo rzadko moŜna uzyskać wyraźny widok oglądanych obiektów.
Podobnie ostre światło odbite od szkieł jest bardzo irytujące i moŜe być np. na ulicy
niebezpieczne.
Z powodu aktywnego stylu Ŝycia okulary mogą sprawić sporo kłopotów Ŝołnierzom,
marynarzom, sportowcom, pracownikom fizycznym i dzieciom nie tylko dlatego, Ŝe mogą ulec
rozbiciu, ale takŜe dlatego, Ŝe często zmieniają ogniskową, szczególnie w przypadku okularów
noszonych z powodu astygmatyzmu. To, Ŝe okulary nie poprawiają wyglądu mogłoby się
wydawać nie warte poruszenia, gdyby nie fakt, Ŝe złe samopoczucie nie poprawia ogólnego
stanu zdrowia, ani wzroku. W chwili gdy zaszliśmy juŜ tak daleko w kierunku nakreślenia
obrazu tego co uwaŜamy za niezbędne, trzeba zauwaŜyć osoby, które niedawno w swojej

nieświadomości załoŜyły okulary, co stanowi dla nich psychiczną torturę, zaś widok w lustrze
daleki jest od przyjemności. ZałoŜenie okularów dziecku moŜna porównać z chorobą serca u
dorosłego...
Jeszcze pokolenie temu okulary były uŜywane wyłącznie jako pomoc w pokonywaniu
powaŜnych wad wzroku, lecz obecnie okulary są przepisywane wielkiej liczbie osób, które
chcą po prostu widzieć lepiej niŜ dotychczas. Jak to zostało wyjaśnione w rozdz. l, uwaŜa się, Ŝe
oko dalekowidzące jest zdolne do samodzielnej poprawy swych niedomogów poprzez zmianę
krzywizny soczewki na skutek aktywności mięśnia rzęskowego. Ta zdolność nie jest
przypisywana oku krótkowzrocznemu, poniewaŜ wzrost wypukłości soczewek, który jak się
przypuszcza powoduje zjawisko akomodacji, moŜe jedynie powiększyć trudności. PoniewaŜ
astygmatyzm
z
reguły
towarzyszy
krótkowzroczności,
panuje
przekonanie,
Ŝe
moŜe-przyczynić się do zmian zakrzywienia soczewek. Teoria prowadzi do jednoznacznych
wniosków, zgodnie z którymi oko z jakimkolwiek błędem refrakcji, o ile jest otwarte, nie jest w
praktyce nigdy wolne od nieprawidłowych aktów akomodacji.
Innymi słowy zakłada się, Ŝe ten przypuszczalny mięsień akomodacji dźwiga na sobie
nie tylko normalny wysiłek związany z ogniskowaniem oka na róŜne odległości, ale takŜe
dodatkowy cięŜar kompensowania błędów refrakcji. Takie wyjaśnienia mogą naturalnie
tłumaczyć powaŜne napięcia w systemie nerwowym i usunięcie tych napięć — które jak się
zakłada, powodują funkcjonalne upośledzenie systemu nerwowego —jest równoczesne z
poprawą widzenia uzyskaną po załoŜeniu przepisanych okularów.
JednakŜe, jak to zostało wykazane, soczewki nie mają znaczenia, ani w procesie
akomodacji, ani w korekcie wad refrakcji. Zatem na obniŜenie napięcia wpływają inne niŜ
wyŜej wymienione okoliczności. Wyjaśnione zostało takŜe, Ŝe przy normalnym wzroku nie
występuje błąd refrakcji, zaś zewnętrzne mięśnie gałki ocznej pozostają rozluźnione. Zatem
napięcie tych mięśni, które winno ulec zmniejszeniu nie występuje. Gdy występuje napięcie
tych mięśni, okulary mogą skorygować ich wpływ na refrakcję, ale stopień napięcia nie moŜe
wskutek tego ulec zmniejszeniu, a nawet jak to było wykazane musi ulec pogorszeniu.
JednakŜe osoby o normalnym wzroku, które załoŜyły okulary w celu zmniejszenia
przypuszczalnego napręŜenia mięśni, często odczuwają wskutek tego poprawę. Jest to
imponujący efekt sugestii, oraz płaskich szkieł — wiara czyni cuda. Wielu pacjentów mówiło
mi o poprawie licznych dolegliwości dzięki okularom, które — jak odkryłem — miały płaskie
szkła. Jednym z tych pacjentów był optyk, który sam wykonywał swoje okulary, nie miał więc
co do nich Ŝadnych złudzeń, tym niemniej zapewniał mnie, Ŝe bez ich załoŜenia cierpi na bóle
głowy.
Niektórzy pacjenci są tak bardzo podatni na sugestię, Ŝe moŜna obniŜyć ich dyskomfort
lub poprawić wzrok za pomocą prawie kaŜdego rodzaju załoŜonych szkieł. Widziałem osoby z
dalekowzrocznością noszące szkła dla krótkowidzów z uczuciem wielkiego komfortu, oraz
ludzi bez astygmatyzmu zadowolonych ze szkieł przeznaczonych do korekty tej wady wzroku.
Wiele osób potrafi sobie wyobrazić, Ŝe widzą lepiej przez okulary, które tak naprawdę
obniŜają ich moŜliwości widzenia. Parę lat temu pacjent, któremu przepisałem okulary,
konsultował się z oftalmologiem o znacznie większej reputacji ode mnie. WyraŜając się
lekcewaŜąco o szkłach, przepisanych przeze mnie, dał mu nową parę okularów. Pacjent
powrócił do mnie, aby powiedzieć, o ile lepiej widzi przez nową parę okularów. Przebadałem
jego wzrok w nowych szkłach i stwierdziłem, Ŝe o ile moje dawały w tym przypadku ostrość
20/20, o tyle te drugie umoŜliwiały widzenie z ostrością jedynie 20/40. Ten prosty przykład
wyjaśnia, Ŝe pacjent był tak bardzo zahipnotyzowany dobrą reputacją lekarza, iŜ był
przekonany o poprawie wzroku, pomimo gorszego widzenia w rzeczywistości. To przekonanie
było na tyle mocne, Ŝe pomimo oczywistych wyników na tablicy Snella, które wykazywały, Ŝe
w nowych okularach moŜe .widzieć jedynie połowę tego co w poprzednio przepisanych,
pacjent nie dał się przekonać, Ŝe jest w błędzie.
JeŜeli okulary nie zmniejszają bólu głowy i innych nerwowych objawów, zakłada się,
Ŝe jest to spowodowane niedostatecznym dopasowaniem okularów, a niektórzy lekarze wraz ze
swoimi pacjentami wykazują zdumiewający poziom cierpliwości i wytrwałości w połączonych
staraniach mających na celu dopasowanie idealnych szkieł. Pacjent, który cierpiał z powodu
bólu głowy u podstawy czaszki, tylko u jednego fachowca przymierzał szkła sześćdziesiąt razy,

a oprócz tego odwiedził wielu innych specjalistów od chorób oka i nerwobóli zarówno w
Stanach, jak i w Europie. Przy pomocy metod prezentowanych w tej ksiąŜce, został uwolniony
od bólu w ciągu pięciu minut i w tym samym czasie chwilowo odzyskał normalne (ostre)
widzenie.
Na szczęście wiele osób, którym przepisano okulary nie ubiera ich, dzięki czemu
unikają nie tylko wraŜenia dyskomfortu, ale takŜe szkodliwego wpływu na ich oczy. Inni o
mniejszej niezaleŜności myślenia, większym stopniu masochizmu lub po prostu nastawieni
przez okulistów, poddają się wielkiej ilości zbytecznych tortur, które trudno sobie nawet
wyobrazić. Jedna z takich pacjentek nosiła okulary przez dwadzieścia pięć lat, pomimo Ŝe nie
chroniły jej od ciągłych cierpień i obniŜały moŜliwość widzenia do takiego stopnia, Ŝe musiała
patrzeć ponad oprawkami okularów, jeśli musiała coś zobaczyć z daleka. Jej okulista zapewniał
ją, Ŝe moŜe spodziewać się najgorszych konsekwencji w wypadku nie uŜywania okularów.
Strofował ją takŜe za praktykowanie patrzenia ponad okularami zamiast przez nie. PoniewaŜ
refrakcja oka jest w stanie ciągłej zmiany i nawet pod wpływem atropiny zmienia się z minuty
na minutę, precyzyjne dopasowanie szkieł jest oczywiście niemoŜliwe. W niektórych
przypadkach fluktuacja zmian jest na tyle duŜa lub pacjent jest na tyle niepodatny na sugestię,
Ŝe nie uzyskuje się Ŝadnej poprawy, zaś korekcyjne szkła powodują dodatkowy dyskomfort.
MoŜna stwierdzić, Ŝe okulary są w najlepszym przypadku niezbyt zadowalającym substytutem
normalnego widzenia.

ROZDZIAŁ 6
PRZYCZYNY I LECZENIE BŁĘDÓW REFRAKCJI

W tysiącach przypadków zostało wykazane, Ŝe kaŜde nieprawidłowe działanie mięśni
zewnętrznych gałki ocznej jest powiązane z napięciem i wysiłkiem oka, oraz Ŝe kaŜde
zmniejszenie stanu napięcia powoduje prawidłową pracę mięśni, przy czym w tym drugim
przypadku wszystkie błędy refrakcji znikają. Oko moŜe być ślepe, moŜe cierpieć na zanik
nerwu optycznego, na kataraktę, na choroby siatkówki, ale dopóki nie usiłuje widzieć, dopóty
zewnętrzne mięśnie pracują normalnie i nie powstają błędy refrakcji. Ten fakt dostarcza nam
środków do tego, aby wszystkie te przypadłości, tak długo uwaŜane za nieuleczalne, uznać za
zdolne do poprawy.
Wykazane zostało ponadto, Ŝe za kaŜdym błędem refrakcji kryje się inny rodzaj
napięcia. Badania nad obrazami odbitymi od róŜnych części gałki ocznej potwierdziły
wcześniejsze obserwacje. Krótkowzroczność (lub zmniejszanie się dalekowzroczności) jest
zawsze związana z napięciem przy patrzeniu w dal na odległość, podczas gdy
dalekowzroczność (albo zmniejszanie się krótkowzroczności) zawsze wiąŜe się z napięciem
przy patrzeniu na bliskie obiekty. Te fakty mogą być zweryfikowane w ciągu kilku minut przez
kaŜdego, kto umie posługiwać się retinosko-pem, przy załoŜeniu, Ŝe instrument nie zostanie
przysunięty do badanego na odległość bliŜszą niŜ sześć stóp.
Dla oka, które uprzednio miało normalny wzrok, napięcie związane z bliskim
widzeniem jest wywołane przez chwilową dalekowzroczność w jednym lub we wszystkich
meridianach. Co oznacza, Ŝe oko jest, albo w całości dalekowzroczne, albo wytworzona zostaje
jakaś forma astygma-tyzmu, a dalekowzroczność stanowi jej część. W oku dalekowzrocznym
wada ulega powiększeniu we wszystkich lub w jednym meridianie. Gdy krótkowzroczne oko
ulega napięciu przy próbie ujrzenia bliskiego obiektu, wada ta ulega zmniejszeniu i moŜe się
wytworzyć emmetropia (okoliczności, w których oko jest zogniskowane dla promieni
równoległych, co jest normalne dla widzenia dalekiego, lecz staje się błędem refrakcji przy
bliskim oglądzie), gdzie oko ogniskuje się jak dla widzenia dalekiego i usiłuje zobaczyć bliskie
obiekty. W niektórych przypadkach emmetropia moŜe przerodzić się w dalekowzroczność w
jednym lub we wszystkich meridianach. Wszystkim zmianom tego typu towarzyszy wzrost
napięcia i pogorszenie się ostrości wzroku, chociaŜ ból i zmęczenie z reguły zatrzymują się na
pewnym określonym poziomie.
Patrząc z drugiej strony, oko o początkowo normalnym wzroku, ulegając napręŜeniu
przy patrzeniu na odległość, wytwarza chwilową krótkowzroczność w jednym lub we
wszystkich meridianach, zaś w oku krótkowzrocznym wzrasta dotychczasowa wada. Jeśli
dalekowzroczne oko napina się przy patrzeniu na odległość, moŜe powstać ból i zmęczenie, ale
dalekowzroczność zmniejsza się, zaś ostrość widzenia ulega poprawie. Ten interesujący efekt
jest całkowitym przeciwieństwem okoliczności powstałych przy widzeniu bliskich obiektów
wysilonym okiem krótkowzrocznym. W niektórych przypadkach dalekowzroczność ulega
przekształceniu w emmetropię przy całkowitym zaniku wszystkich objawów napięcia. Taki
stan moŜe dalej przekształcić się w krótkowzroczność, gdzie stan napięcia będzie wzrastał wraz
z jej wzrostem.
Innymi słowy, oko wysilające się przy bliskim widzeniu, staje się bardziej płaskie niŜ
miało to miejsce wcześniej, spłaszczone w jednym lub we wszystkich meridianach. JeŜeli

proces rozpoczął się od wydłuŜenia gałki ocznej moŜe przejść poprzez stan emmetropii, w
którym oko jest kuliste, do dalekowzroczności, gdzie oko ulega spłaszczeniu, zaś w przypadku
niesymetryczności tych zmian wraz z innymi wadami wykształci się astygmatyzm. W
przeciwieństwie do poprzedniej sytuacji, oko podlegające napięciu podczas patrzenia na
odległość staje się bardziej okrągłe niŜ uprzednio i moŜe przejść od stanu spłaszczonego,
poprzez emmetropię, do wydłuŜonej postaci typowej dla bliskowzroczności. Przy
niesymetryczności tych zmian ponownie wraz z innymi wadami wykształci się astygmatyzm.
To co zostało powiedziane o normalnym oku, stosuje się w równym stopniu do oczu
poddanych zabiegowi usunięcia soczewek. W wyniku takiego zabiegu z reguły wytwarza się
dalekowzroczność, ale tam gdzie uprzednio występowała wysoka krótkowzroczność, usunięcie
soczewek moŜe być niewystarczające do skorygowania tej wady i oko pozostanie
krótkowzroczne. W pierwszym przypadku napięcie przy widzeniu na odległość zmniejsza
dalekowzroczność, a wyostrzenie wzroku na bliski dystans wzmacnia ją; w drugim wypadku
patrzenie na odległość wzmacnia krótkowzroczność, zaś skierowanie wzroku na bliski punkt
zmniejszają. Wiele oczu z afazją lub po usunięciu soczewek, przez pewien czas po operacji
usunięcia soczewek wykazuje napięcie charakteryzujące bliskie widzenie, wytwarzając tak
duŜą dalekowzorczność, Ŝe pacjent nie jest w stanie czytać zwykłego druku, zaś siła
akomodacji wydaje się być całkowicie stracona. Później, gdy pacjent oswaja się z nową
sytuacją, napięcie zanika i oko staje się zdolne do prawidłowego zogniskowania na bliskich
obiektach. Obserwowano takŜe rzadkie przypadki, w których wykazano dobrą widzialność
zarówno z bliska jak i z daleka bez uŜywania okularów — gałka oczna ulegała takiemu
wydłuŜeniu, Ŝe w znacznym stopniu kompensowała utratę soczewek.
Zaobserwowane u człowieka zjawisko związane z napięciem w oku, zostało takŜe
odnotowane podczas badań nad zmysłem wzroku u zwierząt. Wiele psów uzyskiwało
krótkowzroczność po spowodowaniu u nich napięcia przy widzeniu odległych obiektów.
Pewnemu bardzo pobudliwemu psu z (jak wykazało badanie retinoskopem) normalną
refrakcją, pozwolono powąchać kawałek mięsa. Pies stał się bardzo pobudzony, podniósł uszy
oraz brwi i machał ogonem. Następnie mięso zostało odsunięte na odległość dwudziestu stóp.
Pies wyglądał na niezadowolonego, ale nie stracił swojego zainteresowania. W chwili gdy
nadal patrzył na mięso, zostało ono włoŜone do skrzynki. Dało się zauwaŜyć jego zmartwienie.
Napinał wzrok próbując zobaczyć co stało się z mięsem, zaś retinoskop wykazał, Ŝe stał się
krótkowzroczny. NaleŜy dodać, Ŝe taki eksperyment moŜna przeprowadzić tylko ze
zwierzętami posiadającymi dwa mięśnie ukośne (obliquus). U zwierząt, u których te mięśnie są
w stanie szczątkowym, albo występuje tylko jeden, w Ŝadnych warunkach nie pojawia się
zdolność do wydłuŜania gałki ocznej.
Przede wszystkim napięcie oczu wiąŜe się z napięciem umysłu i we wszystkich
przypadkach gdzie występuje napięcie umysłowe, zanika mentalna kontrola wzroku. W obrazie
anatomicznym rezultaty napięcia związanego z widzeniem na odległość, mogą przedstawiać
się tak samo, jak widzenie bliskiego obiektu bez napięcia wzroku, ale w jednym przypadku oko
wykonuje to czego Ŝyczy sobie umysł, a w drugim nie.
Te fakty wystarczająco wyjaśniają dlaczego wraz z postępem cywilizacji następuje
pogorszenie się wzroku społeczeństwa. W warunkach cywilizowanego Ŝycia umysł człowieka
podlega ciągłemu napięciu. Współczesny człowiek ma więcej powodów do zmartwień, niŜ
miał ich jego niecywilizowany przodek. Gdyby człowiek pierwotny pozwolił sobie na nerwicę,
zostałby po prostu wyeliminowany, ale człowiek cywilizowany przeŜywa i przekazuje swój
charakter potomkom. Zwierzęta poddane czynnikom cywilizacji reagują dokładnie w ten sam
sposób co ludzka istota. Badałem wiele domowych i Ŝyjących w niewoli zwierząt, które w
wielu wypadkach wykazywały krótkowzroczność, chociaŜ nigdy nie miały okazji czytać, szyć,
czy pisać.
Pogorszenie się widzenia na odległość nie jest bardziej szczególną właściwością
cywilizowanego świata niŜ niedostatki w bliskim widzeniu. Bliskowzroczni, jakkolwiek lepiej
widzą obiekty bliskie niŜ dalekie, nigdy nie widzą równie dobrze jak oko o normalnym wzroku,
zaś dalekowzroczni, których jest nieco więcej, po prostu widzą gorzej bliskie niŜ oddalone
przedmioty.
Lekarstwem nie jest zatem unikanie dalekiego lub bliskiego widzenia, ale pozbycie się
umysłowego napięcia, które jest powodem niedoskonałego działania oka w obu przypadkach.
Tysiące przypadków wykazało, Ŝe jest to wykonalne.
Przy zachowaniu odpowiednich warunków wszyscy potrafimy się zrelaksować. We
wszystkich nieskomplikowanych błędach refrakcji podczas patrzenia na czystą ścianę, bez
usiłowania widzenia, napięcie oka zostaje usunięte. Aby utrzymać stan trwałej relaksacji
potrzeba czasami odpowiedniej ilości czasu i wiele pomysłowości. Ta sama metoda nie moŜe
być stosowana u wszystkich. Ilość sposobów w jaki pacjenci napinają wzrok jest nieskończona,

więc ilość metod likwidujących napięcia oka powinna być niemal równie liczna. Wszystkie
najskuteczniejsze metody zawsze mają ten sam końcowy efekt: relaksację. W trakcie ciągłych
powtórzeń, częstych ćwiczeń i stosowania wszelkich moŜliwych sposobów naleŜy kłaść nacisk
na to, Ŝe dobry wzrok moŜna osiągnąć wyłącznie poprzez relaksację.
Osoby, które dowiedziały się, Ŝe wypoczynek, czy relaksacja rozwiąŜe ich problemy ze
wzrokiem, pytają się dlaczego poprawa nie następuje w trakcie snu. Odpowiedź na to pytanie
znajduje się w rozdziale 4. Rzadko kiedy (o ile w ogóle) oko bywa zrelaksowane podczas snu i
jeŜeli znajduje się w stanie napięcia podczas czuwania, to napięcie z pewnością w mniejszym
lub większym stopniu trwa nadal, podobnie jak napięcie w innych partiach ciała.
Pomysł, Ŝeby dać oczom wypocząć poprzez nie uŜywanie ich jest takŜe błędny. Oczy
zostały stworzone do patrzenia i jeŜeli będąc otwarte nie widzą, to z tego powodu, Ŝe są pod tak
wielkim napięciem i mają tak wielki błąd refrakcji, Ŝe nie mogą widzieć. Bliskie widzenie,
chociaŜ jest spowodowane działaniem mięśni, nie wymaga napięcia wzroku w większym
stopniu niŜ widzenie na odległość, przy którym mięśnie w ogóle nie biorą udziału. UŜycie
mięśni nie powoduje koniecznie zmęczenia. Niektórzy mogą biegać długie godziny bez
zmęczenia. Wiele ptaków podczas snu opiera się tylko na jednej nodze, ich palce mocno
ściskają kołyszącą się gałąź, zaś mięśnie wydają się nie być zmęczone pojawiającym się
napięciem.
Gdy umysł jest wypoczęty nic nie jest w stanie zmęczyć oczu, jeŜeli zaś działa w stanie
napięcia nic nie moŜe dać oczom wypoczynku. Prawie kaŜdy zaobserwował, Ŝe oczy łatwiej się
męczą gdy czytamy coś męczącego lub trudnego do zrozumienia, niŜ podczas czytania
interesującej ksiąŜki. Uczeń moŜe przesiedzieć całą noc czytając powieść nawet bez jednej
myśli o swoich oczach, lecz jeŜeli spróbowałby siedzieć całą noc nad podręcznikami szybko
stwierdziłby, Ŝe jego oczy są bardzo zmęczone. Uczennica, której wzrok jest tak ostry, Ŝe
mogłaby widzieć gołym okiem księŜyce Jowisza, z uwagi na swój wstręt do matematyki staje
się krótkowzroczna podczas ćwiczeń z arytmetyki.
Czasami warunki w jakich osiągana jest relaksacja są wielce zadziwiające. Pewna
kobieta była zdolna do poprawy swoich błędów refrakcji gdy patrzyła na tablicę Snella z ciałem
pochylonym pod kątem około czterdziestu pięciu stopni, przy czym stan relaksacji utrzymywał
się gdy później powracała do postawy wyprostowanej. ChociaŜ pozycja nie naleŜała do
najbardziej naturalnych, kobieta była przekonana, Ŝe w ten sposób poprawi sobie wzrok i
dlatego tak właśnie czyniła.
Czas jaki jest potrzebny do uzyskania trwałej poprawy wzroku jest kwestią wielce
zróŜnicowaną i bardzo indywidualną. W niektórych przypadkach wystarczy pięć do piętnastu
minut. Wierzę Ŝe niedługo będzie moŜna kaŜdemu pomóc w poprawie wad wzroku w krótkim
czasie. Jest to wyłącznie kwestia zebrania większej ilości opisanych przypadków i takiego ich
przedstawienia, aby mogły być szybko przyswojone. Aktualnie często trzeba prowadzić
leczenie tygodniami, a nawet miesiącami, chociaŜ przypadki wad nie są ani większe, ani nie
mają dłuŜszej historii, niŜ te które udało się wyleczyć w krótkim czasie.
W większości wypadków, w celu uniknięcia powrotu wady, ćwiczenia muszą być
kontynuowane codziennie przez kilka minut. PoniewaŜ widok znajomych przedmiotów
powoduje zmniejszenie napięcia wzroku, codzienne czytanie np. tablicy Snella jest zazwyczaj
wystarczające dla tego celu. Przydatne jest takŜe (szczególnie przy słabym bliskim widzeniu)
czytanie druku tak blisko oczu jak jest to tylko wykonalne. Gdy poprawa wzroku jest całkowita,
staje się na zawsze trwała — niestety trudno jest stwierdzić czym jest to, co zwykle nazywamy
normalnym wzrokiem, z racji nieograniczonych moŜliwości oka. RównieŜ w takich
przypadkach ćwiczenia mogą być z korzyścią kontynuowane: nie istnieje moŜliwość określenia
granic mocy wzroku człowieka, wzrok zawsze moŜna usprawnić.
Codzienna praktyka sztuki widzenia jest takŜe potrzebna do uniknięcia tych
wzrokowych pomyłek, za które kaŜde oko jest odpowiedzialne, a przy których zazwyczaj nie
ma znaczenia doskonały wzrok. Oczywiście nie istnieje taki trening, który niezaleŜnie od
okoliczności zabezpieczałby nas całkowicie od takich pomyłek, ale codzienne czytanie małych
oddalonych literek znacznie obniŜy tendencję do napięć w oku, w wypadku zaistnienia
niesprzyjających okoliczności. Taki trening jest zatem potrzebny osobom, którym zaleŜy na
zdrowym wzroku. Generalnie, osoby które nigdy nie nosiły okularów łatwiej osiągają poprawę
od tych, którzy je noszą, zatem okulary powinny zostać odrzucone na początku leczenia. JeŜeli
jest to niewykonalne z powodu zbyt wielkiego dyskomfortu lub z innych przyczyn (praca, itp.),
ich uŜywanie musi być ograniczone — to jednak zawsze opóźnia poprawę. Sposób leczenia
wad refrakcji poprzez relaksację przynosi korzyści osobom w kaŜdym wieku, ale dzieci z
powodu ich elastyczności osiągają efekty znacznie szybciej niŜ dorośli. JeŜeli są w wieku
poniŜej dwunastu, a nawet szesnastu lat, wada zostaje zwykle wyeliminowana w ciągu kilku
dni, tygodni lub miesięcy, najdalej w ciągu roku poprzez proste, codzienne ćwiczenia np. z

tablicą Snella.

ROZDZIAŁ 7
NAPIĘCIE

Chwilowe warunki mogą przyczynić się do napięć, które wytworzą błędy refrakcji, ale
ich podłoŜe tkwi w błędnych nawykach myślenia. Próbując temu zaradzić, lekarze muszą
zmagać się z przekonaniem mówiącym 0 tym, Ŝe kaŜdy dobrze wykonany czyn wymaga
wysiłku. To przekonanie jest nam wtłaczane juŜ od kołyski. Na tym opiera się cały system
edukacji, zaś wychowawcy mieniący się “nowoczesnymi" partycypują w tym, przemycając
pod róŜnym przebraniem tę ideę jako niezbędną pomoc w procesie nauczania.
Naturą oka jest zdolność widzenia, tak jak naturą umysłu jest zdolność przyswajania
wiedzy i wszelkie wysiłki ingerujące w ten naturalny proces nie tylko są bezuŜyteczne, ale
udaremniają realizację załoŜonych efektów. Stosując róŜnorodne środki przymusu moŜna
wtłoczyć do pamięci dziecka wiele róŜnych faktów, ale nie moŜna w ten sposób sprawić, by
nauczyło się czegokolwiek. Fakty pozostaną (o ile w ogóle pozostaną) spróchniałą kłodą w
mózgu. Nie wniosą niczego do zdrowego procesu myślenia, a poniewaŜ nie zostały
przyswojone w sposób naturalny
1 nie zostały zasymilowane, spowodują zniszczenia we wrodzonych impulsach umysłu
nakierowanych na zdobywanie wiedzy. Z chwilą opuszczenia szkoły dziecko moŜe nie tylko
niczego nie wiedzieć, ale w większości przypadków moŜe nie być juŜ więcej zdolne do uczenia
się.
W ten sposób, poprzez wysiłek moŜna chwilowo wyostrzyć wzrok, ale nie moŜna
doprowadzić go do stanu normalnego. JeŜeli taki wysiłek staje się trwałym czynnikiem, wzrok
moŜe ulec silnemu pogorszeniu, a nawet moŜe ulec uszkodzeniu. Bardzo rzadko pogorszenie
lub niezdolność widzenia spowodowana jest wadami konstrukcyjnymi oka. Spośród dwóch
równie dobrych par oczu, jedna utrzyma doskonały wzrok do końca Ŝycia, zaś druga straci
ostrość widzenia juŜ w przedszkolu tylko z tego powodu, Ŝe jedne będą patrzeć bez wysiłku,
zaś drugie przeciwnie.
Oko o wzroku normalnym nigdy nie usiłuje widzieć. JeŜeli z jakiegoś powodu —
ciemności lub zbyt duŜej odległości — nie moŜe widzieć jakiegoś szczegółu, przesuwa się na
inny punkt. Nigdy nie próbuje uwypuklić tego punktu przez wpatrywanie się weń, jak czyni to
przez cały czas oko o niedoskonałym wzroku.
JeŜeli tylko oko usiłuje widzieć — natychmiast zanika normalne widzenie. Osoba moŜe
oglądać gwiazdy normalnym wzrokiem, lecz jeśli spróbuje policzyć poszczególne gwiazdy w
którejś konstelacji, prawdopodobnie wykaŜe krótkowzroczność, poniewaŜ takie usiłowania
skutkują z reguły wysiłkiem dla oka. Pewien pacjent potrafił widzieć na planszy testowej literę
K normalnym wzrokiem, lecz poproszony o policzenie dwudziestu siedmiu kątów, które
zazwyczaj ma ta litera, tracił całkowicie ostrość.
Stan napięcia w oku, które nie widzi na odległość jest oczywistością, poniewaŜ — jak to
juŜ wykazałem — oko w stanie spoczynku jest dostosowane do dalekiego widzenia. JeŜeli ktoś
twierdzi, Ŝe nic nie robi chcąc widzieć na odległość, musi być w błędzie. Kształt gałki ocznej
podczas patrzenia na odległość nie moŜe ulec zmianie bez odpowiedniego napięcia. Napięcie
jest takŜe przyczyną złego widzenia z bliskiej odległości, poniewaŜ mięśnie odpowiadające na
polecenie bliskiego widzenia płynące z mózgu, robią to bez Ŝadnego napięcia. Tylko poprzez
wysiłek moŜna zapobiec wydłuŜeniu się oka przy patrzeniu z bliska.
Tylko w stanie całkowitego spoczynku - “rozluźnienia", oko widzi doskonale. KaŜdy
ruch czy to oka, czy obserwowanego obiektu skutkuje błędem refrakcji. Przy pomocy
retinoskopu moŜna wykazać, Ŝe nawet konieczne ruchy gałki ocznej powodują drobne błędy
refrakcji, natomiast kino pozwoliło na udowodnienie w praktyce niemoŜności ostrego widzenia
poruszających się obiektów. Gdy ruch widzianego obiektu jest wystarczająco powolny,
pogorszenie widzenia jest na tyle niewielkie, Ŝe staje się niezauwaŜalne, lecz jeśli obiekty
znajdują się w szybkim ruchu, mogą być postrzegane jedynie jako rozmazane plamy. Z tego
powodu trzeba było wynaleźć takie urządzenie, które pokazywałoby ruchome obrazy w taki
sposób, Ŝe kaŜdy obraz byłby widziany tylko przez jedną szesnastą część sekundy. Ruchome
kino nigdy tak naprawdę nie było w ruchu.
Akt widzenia jest pasywny. Rzeczy są widziane, tak jak są odczuwane lub słyszane, czy
smakowane bez uŜycia wysiłku, czy aktów działania ze strony doświadczającego odczuć
podmiotu. Przy doskonałym wzroku litery na tablicach testujących, idealnie czarne i doskonale
odróŜniające się od tła, oczekują na ich rozpoznanie. Nie muszą być odszukiwane, one tam są.
Wadliwy wzrok organizuje poszukiwania i łowy. Oko podąŜa za literami. W celu ich
zobaczenia wytwarza się wysiłek.
Przypuszczalnie mięśnie człowieka nigdy nie są w stanie pełnego wypoczynku.
Naczynia krwionośne z ich powłoką mięśni nigdy nie odpoczywają. Nie ustają w pracy nawet

podczas snu. Lecz normalny stan nerwów zmysłowych — słuchu, wzroku, smaku i dotyku to
stan spoczynku. MoŜna na nie oddziaływać, lecz same nie mogą działać. Nerw wzrokowy,
siatkówka i centra wzroku w mózgu są tak samo pasywne jak paznokieć. W ich budowie nie ma
niczego co mogłoby umoŜliwić im działanie, jeśli natomiast zacznie się na nie oddziaływać
siłami z zewnątrz, ich efektywność w kaŜdym przypadku ulegnie zmniejszeniu.
Źródłem wszystkich zewnętrznych oddziaływań obciąŜających oko jest umysł. KaŜda
myśl o jakimkolwiek wysiłku przekazuje sygnał do oka i kaŜdy tego rodzaju impuls powoduje
zmiany w kształcie gałki ocznej, obniŜając wraŜliwość w centrum wzroku. Jeśli ktoś chce
uniknąć wad refrakcji, musi porzucić myślenie o wysiłkach. KaŜdy rodzaj umysłowego
napięcia zawsze, w świadomy lub nieświadomy sposób, powoduje napięcie oczu i jeśli napięcie
przenika do procesu widzenia kaŜdorazowo wytwarza się błąd refrakcji.
Pewien uczeń, który był zdolny odczytać dolną linię liter na tablicy Snella z odległości
dziesięciu stóp, po reprymendzie otrzymanej od nauczyciela nie był w stanie odczytać
wielkiego C widocznego normalnie z odległości dwustu stóp. Sporo dzieci moŜe doskonale
widzieć dopóki ich matka znajduje się w pobliŜu, ale jeśli matka opuści pomieszczenie, stają się
natychmiast bliskowzroczne z powodu napięcia o podłoŜu lękowym. Nieznane przedmioty
dlatego wytwarzają napięcie wzroku, a w konsekwencji błąd refrakcji, gdyŜ poprzedza je
napięcie umysłu. Ktoś moŜe mieć dobry wzrok w momencie wypowiadania prawdy, ale jeŜeli
powie coś co nie jest prawdą (nawet bez intencji wprowadzenia kogoś w błąd) lub wyobraŜa
sobie coś czego nie ma pojawi się błąd refrakcji, poniewaŜ nie moŜna stwierdzić lub wyobrazić
sobie czegoś nieprawdziwego bez Ŝadnego wysiłku.
Mogę rościć sobie prawo do odkrycia twierdzenia, Ŝe mówienie kłamstw jest szkodliwe
dla wzroku i jakkolwiek wiele innych okoliczności moŜe mieć wpływ na defekty widzenia, ten
fakt moŜe być łatwo udowodniony. JeŜeli ktoś potrafi czytać wszystkie małe litery na dolnej
linii tablicy testowej i rozmyślnie lub przez nieuwagę pomyli którąś z nich, retinoskop wykaŜe
błąd refrakcji. W wielu przypadkach prosiłem badanych o podanie ich nieprawdziwego wieku
lub o wyobraŜenie sobie, Ŝe są starsi lub młodsi o jeden rok i zawsze w tych wypadkach
retinoskop wykazywał błąd refrakcji. Dwudziestopięcioletni męŜczyzna podczas patrzenia na
czystą ścianę bez usiłowania widzenia nie wykazywał błędów refrakcji, ale gdy powiedział, Ŝe
ma dwadzieścia sześć lat lub ktoś inny mu to powiedział albo próbował to sobie wyobrazić,
stawał się krótkowzroczny. Ten sam efekt pojawiał się, gdy oświadczał, Ŝe ma dwadzieścia
cztery lata, albo gdy sobie to wyobraŜał. Gdy stwierdzał lub przypominał sobie prawdę, jego
wzrok wracał do normy, ale przy błędnym wyobraŜeniu lub wypowiedzi, jego refrakcja
równieŜ stawała się błędna.
Napięcie umysłowe moŜe spowodować wiele innych rodzajów napięcia wzroku.
Zgodnie z oświadczeniami najwyŜszych autorytetów istnieje tylko jeden rodzaj napięcia
wzroku, niedefiniowany stan wynikający z tak zwanego “naduŜycia wzroku" lub przemęczenia
powodującego nieprawidłowy kształt gałki ocznej. Mogę wykazać, Ŝe istnieje nie tylko róŜny
stan napięcia dla kaŜdego zróŜnicowanego błędu refrakcji, ale Ŝe róŜny rodzaj napięcia
odpowiada większości wad i chorób oka. Napięcie, którego konsekwencją jest błąd refrakcji
nie jest tym samym, które powoduje zeza, kataraktę, jaskrę (choroba, w której gałka oczna staje
się zbyt twarda), niedowidzenie, zapalenie spojówek, czy brzegów powiek lub chorób nerwu
wzrokowego, czy siatkówki.
Wszystkie te przypadłości mogą występować z niewielkim błędem refrakcji i podczas
leczenia jednego rodzaju napięcia ulegają poprawie inne rejony, gdzie współwystępuje
napięcie. Czasem zdarza się, Ŝe stany napięcia związane z takimi chorobami jak katarakta i
jaskra mijają bez usunięcia napięć powodujących błędy refrakcji. Nawet ból, który tak często
towarzyszy błędom refrakcji nie jest nigdy spowodowany tym samym napięciem, które było
powodem błędów. Niektórzy krótkowidze nie mogą czytać bez bólu lub poczucia dyskomfortu,
lecz większość z nich nie cierpi z powodu tej niedogodności. Gdy osoba dalekowzroczna
spogląda na oddalony obiekt dalekowzroczność ulega zmniejszeniu, lecz ból i dyskomfort
moŜe się powiększyć. Jakkolwiek istnieje wiele róŜnych rodzajów napięć, istnieje tylko jedna
metoda leczenia ich wszystkich — relaksacja.
Zdrowie oczu zaleŜy od stopnia ukrwienia, zaś na krąŜenie w wielkiej mierze wywiera
wpływ sposób myślenia. Gdy myślenie pozostaje w normie — to znaczy, Ŝe nie towarzyszy mu
ekscytacja, czy napięcie — krąŜenie krwi w mózgu oraz dopływ krwi do nerwu wzrokowego
oraz ośrodki wzroku w mózgu pozostają w normie, podobnie jak i sam proces widzenia. JeŜeli
myślenie odbiega od normy, zaburzeniu ulega krąŜenie, zaś dopływ krwi do ośrodków wzroku
i nerwu wzrokowego zostaje zmieniony, zdolność widzenia ulega obniŜeniu. MoŜemy
świadomie kreować myśli, które zakłócą krąŜenie i obniŜą ostrość wzroku. MoŜemy takŜe
świadomie tworzyć myśli, które podtrzymują krąŜenie w normie, pomagając w leczeniu
błędów refrakcji i wielu innych chorób oczu. śaden bezpośrednio skierowany wysiłek nie moŜe

usprawnić naszego widzenia, ale moŜemy zrobić to w sposób pośredni poprzez naukę
kontrolowania naszych myśli.
MoŜecie nauczyć ludzi jak wytworzyć błąd refrakcji, zeza, jak widzieć dwa obrazy
jednego obiektu: jeden ponad drugim, albo obok siebie lub pod kaŜdym poŜądanym kątem, po
prostu dzięki nauczeniu ich myślenia w szczególny sposób. Jeśli myśli wywołujące zaburzenia
zostaną zastąpione stanem relaksacji, zez ulegnie zanikowi, podwójne widzenie i błędy
refrakcji zostaną skorygowane. Jest to prawdziwe w równym stopniu dla wad istniejących od
dawna, jak i dla wad wywołanych na Ŝądanie. Stopień ich zaawansowania i czas trwania nie ma
znaczenia, ich wyeliminowanie zostanie osiągnięte tak szybko jak tylko pacjent będzie zdolny
zreorganizować się i utrzymać kontrolę nad myślami. KaŜdy błąd refrakcji, zez, czy kaŜdy inny
rodzaj funkcjonalnego zaburzenia wzroku ma przyczyny w myśleniu — błędnym sposobie
myślenia — i rozprasza się tak szybko, jak tylko proces myślenia ulegnie relaksacji.
Największy stopień błędu refrakcji moŜe zostać skorygowany w ciągu kilku sekund, w tym
samym czasie moŜe zniknąć zez, zaś ślepota spowodowana niedowidzeniem moŜe zostać
wyleczona. Jeśli stan relaksacji będzie chwilowy, poprawa wzroku będzie chwilowa. Jeśli
relaksacja będzie długotrwała, poprawa będzie równieŜ trwała.
Ten stan relaksacji nie moŜe jednak zostać osiągnięty przez jakikolwiek rodzaj wysiłku.
To jest fundamentalna zasada, którą naleŜy zrozumieć. Dopóki myśli się świadomie lub
nieświadomie, Ŝe zmniejszenie napięcia moŜna osiągnąć poprzez inny rodzaj napięcia, dopóty
wyleczenie będzie niemoŜliwe.

ROZDZIAŁ 8
CENTRALNA FIKSACJA

Oko jest miniaturową kamerą, w wielu przypadkach działającą w taki sam sposób, jak
nieoŜywiony aparat uŜywany w fotografii. JednakŜe pod jednym względem te dwa instrumenty
dzieli olbrzymia róŜnica. Czułość kliszy fotograficznej jest równa w kaŜdym jej miejscu, z
drugiej zaś strony, siatkówka oka posiada punkt maksymalnej czułości, a kaŜda inna jej część
proporcjonalnie do oddalenia od tego punktu jest coraz mniej czuła. Ten punkt maksymalnej
czułości nazywa się fovea centralis, czyli dokładnie: “dołek centralny".
Budowa siatkówki — bardzo delikatnej membrany, której grubość waha się od 1,5-3
mm —jest bardzo złoŜona. Składa się z ośmiu warstw, z których tylko jedna jest zdolna do
odbioru bodźców wzrokowych. Ta warstwa jest pokryta miniaturowymi pręcikami, róŜnymi w
formie i w zróŜnicowany sposób rozmieszczonymi. W centrum siatkówki znajduje się
niewielkie okrągłe wzniesienie, znane — od zabarwienia jakie przybiera po śmierci i czasami w
Ŝyciu — macula lutea, czyli Ŝółta plamka. W centrum, plamki znajduje się fovea, głębokie
wklęśnięcie o ciemnym zabarwieniu. W środku tego zagłębienia nie ma pręcików, zaś ciałka
stoŜkowe są wydłuŜone i bardzo blisko ściśnięte. Pozostałe warstwy siatkówki stają się w tym
miejscu bardzo cieniutkie albo w ogóle zanikają, tak Ŝe stoŜki są pokryte ich ledwie
dostrzegalnym śladem. Poza centrum fovea, stoŜki stają się grubsze i liczniejsze i są
przemieszane z pręcikami, których liczba wzrasta w pobliŜu granic siatkówki.
Dokładne działanie tych pręcików i stoŜków nie zostało wyjaśnione, ale jest faktem, Ŝe
w centrum fovea, gdzie wszystkie elementy, oprócz stoŜków i związanych z nimi komórek
ulegają zanikowi, znajduje się miejsce najostrzejszego widzenia. W miarę oddalania się od tej
plamki, ostrość widzenia gwałtownie maleje. Dlatego teŜ oko o wzroku normalnym widzi tylko
część kaŜdej rzeczy najlepiej, zaś inne części gorzej, proporcjonalnie do ich oddalenia od
punktu maksymalnej ostrości. Zmiany powyŜszego pozwalają stwierdzić organiczną lub
czynnościową utratę centralnej fiksacji.
Przy normalnym wzroku czułość fovea jest w normie, lecz przy wadach wzroku, bez
względu na ich przyczyny, czułość fovea'y jest obniŜona, tak Ŝe oko widzi równie dobrze albo
nawet lepiej innymi partiami siatkówki. Wbrew powszechnym mniemaniom, część obrazu
dobrze widzianego przy normalnym wzroku jest wyjątkowo mała. Podręczniki podają, Ŝe z
odległości dwudziestu stóp z pełną ostrością moŜna widzieć tylko powierzchnię o średnicy 1,2
cm, ale kaŜdy kto próbował z tej odległości widzieć w całości małe literki na tablicy Snella
(których średnica moŜe być nawet mniejsza niŜ 1,2 cm) natychmiast wykazuje
krótkowzroczność.
Przyczyną dysfunkcji w centrum widzenia jest napięcie umysłowe, poniewaŜ kaŜdy
przypadek nieprawidłowej pracy oka, zarówno jego funkcji, jak i wad organicznych, łączy się z
umysłowym stanem napięcia i przez to musi być połączony z utratą centralnej fiksacji. JeŜeli
umysł znajduje się pod napięciem, oko z reguły staje się mniej lub bardziej ślepe. W pierwszej
kolejności nieświadome staje się centrum widzenia, częściowo lub całkowicie, stosownie do
stopnia napięcia. JeŜeli stan napięcia jest odpowiednio wysoki, siatkówka moŜe być w całości
lub częściowo uszkodzona. JeŜeli wystąpiła wada w centralnym widzeniu i stało się ono
całkowicie lub częściowo niemoŜliwe, niemoŜliwe jest dobre widzenie punktu, na który

skierowany jest wzrok — najlepiej widoczne nie są bynajmniej obiekty widziane na wprost,
poniewaŜ wraŜliwość siatkówki stała się taka sama we wszystkich jej miejscach lub (by to
lepiej określić) stała się lepsza w innym obszarze niŜ w swoim centrum. Z tego powodu we
wszystkich rodzajach wad wzroku, nie moŜna najlepiej widzieć tego na co się aktualnie patrzy.
Takie uwarunkowanie jest czasami na tyle ekstremalne, Ŝe dana osoba moŜe patrzeć tak
daleko od oglądanego obiektu, na ile jest to moŜliwe i dopiero wtedy widzi go na tyle dobrze,
jakby patrzyła nań na wprost. W przypadku jednej z moich pacjentek posunęło się to do tego
stopnia, iŜ mogła ona widzieć jedynie poprzez krawędź siatkówki w pobliŜu nosa. Innymi
słowy nie mogła widzieć swoich palców na wprost twarzy, lecz dopiero wtedy, gdy znajdowały
się na zewnątrz od oka. Pacjentka miała niewielki błąd refrakcji wykazujący (jak to jest w
przypadku kaŜdej wady refrakcji) zewnętrzną fiksację. Napięcie, które wytworzyło jedną wadę
było jednak róŜne od stanu napięcia będącego przyczyną drugiej z wad. Pacjentka była badana
zarówno w Stanach, jak i w Europie przez specjalistów, którzy upatrywali przyczyn jej
niedowidzenia w chorobie nerwu wzrokowego lub w mózgu. Przywrócenie wzroku poprzez
relaksację udowodniło, Ŝe choroba była spowodowana pospolitym napięciem umysłowym.
Nawet niewielka nie-centralna fiksacja, jest na tyle nienaturalna, Ŝe moŜe w równym
stopniu spowodować ból i dyskomfort w ciągu kilku sekund przy próbie widzenia obszaru 8-10
cm2 z odległości dwudziestu stóp (lub mniejszej), jak i 2 cm2 przy bliskim widzeniu. W tym
samym czasie retinoskop wykaŜe błędy refrakcji. JeŜeli taki rodzaj napięcia stanie się
nawykiem, doprowadzi do wszelkiego rodzaju zmian chorobowych oka, stając się źródłem
większości kłopotów ze wzrokiem zarówno mających podłoŜe czynnościowe, jak i organiczne.
W stanach przewlekłych dyskomfort i ból moŜe przestać się pojawiać i jego zaistnienie u
osoby, która zaczyna leczenie moŜe być znakiem zachęcającym do pracy.
Gdy oko posiada zdolność do centralnej fiksacji, posiada nie tylko nieskazitelny wzrok,
ale jest ciągle wypoczęte i moŜe być uŜywane bez zmęczenia przez nieograniczoną ilość czasu.
Jest spokojne i otwarte, nie zauwaŜa się nerwowych poruszeń, przy patrzeniu na odległość
obydwie osie widzenia są równoległe. Innymi słowy nie ma mięśniowych niedo-magań. Ten
fakt ogólnie jest nieznany. Fachowa literatura stwierdza, Ŝe niedomagania mięśniowe zdarzają
się w oczach o normalnym wzroku, ale ja nigdy nie widziałem takiego przypadku. Mięśnie
twarzy i całego ciała pozostają rozluźnione i gdy opisywany stan jest zwykły i naturalny nie ma
zmarszczek lub ciemnych podkówek wokół oczu. W przeciwieństwie do tego w większości
przypadków złej fiksacji oko szybko ulega zmęczeniu i ten stan wyraŜa się napięciem i
wysiłkiem na twarzy. Przy pomocy oftalmoskopu (przyrządu za pomocą którego obserwuje się
wnętrze oka), moŜna stwierdzić, Ŝe gałka oczna porusza się w nieregularnych interwałach z
jednej strony na drugą, pionowo lub w innych kierunkach. Te ruchy są czasem na tyle
widoczne, Ŝe moŜna je odkryć podczas zwykłego badania, wykazując czasem podobieństwo do
oczopląsu. MoŜna takŜe odnotować nerwowe poruszenia powiek, zarówno przy normalnym
badaniu, jak i przez delikatne dotknięcie powieki przy patrzącym równocześnie drugim oku.
Osie widzenia obu oczu nigdy nie są równoległe, zaś ich odejście od stanu normalnego moŜe
być na tyle znaczące, iŜ bywa przyczyną wytworzenia się zeza. Zaczerwienione spojówki i
krawędzie powiek, łzawienie, zmarszczki i cienie wokół oczu są innymi symptomami
odśrodkowej fiksacji.
Odśrodkowa fiksacja jest objawem napięcia i jest leczona przez wszystkie metody
zmniejszające napięcie, ale w niektórych przypadkach wyleczenie następuje natychmiast po
uzyskaniu zdolności wykazania zjawiska centralnej fiksacji w oku.
Podczas doświadczalnego wykazywania pacjentowi faktu, Ŝe nie widzi najlepiej tam
gdzie aktualnie patrzy, ale patrzy tam gdzie jest wystarczająca odległość od punktu, który
chciałby zobaczyć i Ŝe patrząc bezpośrednio na punkt poŜądany widzi go gorzej, pacjent w
pewnym stopniu staje się zdolny do zredukowania odległości dzielącej go od punktu
poŜądanego patrzenia i miejsca faktycznego skierowania wzroku, aŜ do chwili gdy moŜe
bezpośrednio widzieć szczyt małej litery wyraźnie, zaś jej dół gorzej lub patrząc na dół litery
widzieć jej szczyt gorzej.
Im mniejsza jest litera oglądana w ten sposób lub im mniejsza jest odległość, z jakiej
pacjent patrzy na fragment litery widząc pozostałą jej część niewyraźnie, tym większy jest
stopień relaksacji i tym lepszy wzrok. Gdy juŜ moŜemy patrzeć na dół litery i widzieć gorzej jej
szczyt lub patrzeć na szczyt i widzieć jej dół gorzej, osiągamy moŜliwość widzenia litery
doskonale czarnej i wyraźnej. Początkowo taki stopień widzenia będzie się pojawiał jedynie w
przebłyskach: litera pojawi się wyraźnie na moment po czym rozpłynie się. Ale stopniowo
dzięki ciągłym ćwiczeniom centralna fiksacja stanie się nawykiem.
Większość ludzi patrząc na dół wielkiego C na tablicy Snella z łatwością widzi szczyt
litery gorzej, ale w nielicznych przypadkach nie tylko jest to niewykonalne, ale równieŜ
niemoŜliwe staje się odnalezienie takiej odległości, z której byłyby widoczne największe litery.

Te ekstremalne przypadki wymagają czasami specjalnego potraktowania. Po pierwsze trzeba
pokazać takim osobom, Ŝe wcale nie widzą najlepiej w momencie, wpatrywania się w punkt
(literę), a potem pomóc im widzieć dany obiekt gorzej w momencie, gdy patrzą obok niego, niŜ
w chwili gdy nań spoglądają bezpośrednio. Pomocne okazało się uŜycie silnego światła, jako
jednego z punktów fiksacji lub dwóch świateł oddalonych o pięć lub dziesięć stóp. Osoba
patrząca z poza światła, będzie mogła z łatwością widzieć je jako mniej jasne, niŜ w procesie
niewyraźnego widzenia czarnej litery przy patrzeniu obok niej. W następstwie tego stanie się
łatwiejsze gorsze widzenie litery przy patrzeniu “nie — na wprost" niej. W poniŜej
przedstawionym przypadku ta metoda została z powodzeniem zastosowana.
Kobieta o wzroku 3/200 relacjonowała, Ŝe widzi wielkie C lepiej patrząc na punkt o
kilka stóp w bok, niŜ bezpośrednio na C. Zwracała uwagę na to, Ŝe przy tym sposobie patrzenia
jej oczy szybko stają się zmęczone, a ostrość widzenia pogarsza się. Została poproszona o
patrzenie na jasny obiekt około trzech stóp od tablicy i to przyciągnęło jej uwagę w takim
stopniu, Ŝe była zdolna widzieć wielką literę gorzej, po czym mogła popatrzeć z powrotem na
literę i widzieć ją lepiej. Przekonała się, Ŝe moŜe robić jedną z dwóch rzeczy: patrzeć obok i
widzieć literę lepiej niŜ robiła to wcześniej, albo patrzeć obok i widzieć ją gorzej. Następnie
nauczyła się widzieć gorzej litery przy spoglądaniu obok nich na odległość trzech stóp. Później
mogła sukcesywnie skracać dystans do dwóch stóp, jednej, piętnastu centymetrów, przy
postępującej poprawie widzenia. W końcu mogła patrzeć na dół litery widząc gorzej jej szczyt
lub patrzeć na szczyt widząc dół litery gorzej. Dzięki ćwiczeniom stała się zdolna do patrzenia
w ten sam sposób na małe litery, aŜ w końcu czytała linię dziesiątek (linia liter normalnie
odczytywana z odległości dziesięciu stóp) z dwudziestu stóp. Tą samą metodą uzyskała
zdolność czytania czcionek o rozmiarze 5 pt, początkowo z odległości trzydziestu cm, a później
z siedmiu i pół cm. Wyłącznie dzięki tym prostym środkom uzyskała moŜliwość lepszego
widzenia tego na co patrzyła.
NajwyŜszy stopień odśrodkowej fiksacji ma miejsce w przypadkach wysokiego stopnia
krótkowzroczności. PoniewaŜ w tych przypadkach najlepsze widzenie ma miejsce przy
bliskich odległościach to najlepsze wyniki uzyskuje się poprzez praktykę “gorszego widzenia"
na tę odległość. Odległość ulega stopniowo powiększeniu, aŜ staje się moŜliwe robienie tych
ćwiczeń z odległości dwudziestu stóp. Jedna z moich pacjentek mająca duŜą wadę
bliskowzroczności, relacjonowała, Ŝe im dalej patrzy od źródła elektrycznego światła, tym
lepiej je widzi, ale dzięki naprzemiennemu patrzeniu na światło z bliska oraz patrzeniu z dala
od niego, w krótkim czasie uzyskała zdolność wyraźniejszego widzenia przy patrzeniu
bezpośrednim na wprost, niŜ przy spoglądaniu obok. Później mogła powtarzać to ćwiczenie z
odległości dwudziestu stóp i wówczas doświadczyła ogromnego poczucia ulgi. Jak
powiedziała: nie ma słów, które mogłyby dostatecznie opisać to uczucie. KaŜdy nerw wydawał
się być zrelaksowany, a uczucie komfortu i rozluźnienia wypełniło jej całe ciało. Wkrótce
potem nastąpił szybki postęp. W krótkim czasie posiadła umiejętność patrzenia na część
najmniejszych literek tablicy Snella, przy jednoczesnym gorszym widzeniu reszty, a następnie
mogła czytać litery z odległości dwudziestu stóp.
Na podobnej zasadzie na jakiej poparzone dziecko boi się ognia, niektóre osoby
korzystają ze świadomego ćwiczenia “gorszego widzenia".
Dzięki zdobytej wiedzy o tym w jaki sposób powstały ich wady wzroku, w sposób
świadomy unikają nieświadomego napięcia, które spowodowało te wady. Gdy stopień
odśrodkowej fiksacji nie jest na tyle wielki, Ŝeby nie mógł ulec powiększeniu, to z powodu
nabytej wiedzy o tym, jak moŜna ją powiększać. Gdy ktoś świadomie pogarsza swój wzrok i
powoduje dyskomfort, a nawet ból, poprzez usiłowanie zobaczenia wielkiego C lub całej linii
liter równie dobrze w tym samym czasie, poprzez to uzyskuje większą zdolność do
skorygowania nieświadomego wysiłku oka skierowanego na próbę widzenia wszystkich części
małej powierzchni wyraźnie i jednocześnie zarazem.
Podczas nauki dobrego widzenia obiektu na który się patrzy, z reguły najbardziej
przydatne jest myślenie o punkcie nie obserwowanym bezpośrednio, jako o miejscu widzianym
mniej wyraźnie, zamiast myślenia o obiekcie, który chcemy widzieć najlepiej, gdyŜ przy tym
drugim sposobie myślenia, w większości przypadków pojawia się tendencja powiększania się
stanu napięcia, w którym oko juŜ pracuje. Tylko wtedy część obiektu moŜe być widziana
dobrze, gdy umysł zgodzi się widzieć większość tego obiektu niewyraźnie. Wraz z
powiększającym się stopniem relaksacji powiększa się powierzchnia gorzej widzianej części
obrazu, aŜ do momentu gdy najlepiej widziana część stanie się zaledwie punktem.
Ograniczenia widzenia zaleŜą od stopnia centralnej fiksacji. Widząc wszystkie litery tak
samo, ktoś moŜe być zdolny do odczytania znaku z odległości pół mili, ale jeśli pomyśli Ŝe
moŜe zobaczyć jedną literę najlepiej, stanie się zdolny do odczytania małych literek, których
istnienia nie podejrzewał. Nadzwyczajny wzrok dzikich ludzi, którzy mogą widzieć nagim

okiem obiekty, do zauwaŜenia których większość cywilizowanych ludzi potrzebuje teleskopów
jest sprawą centralnej fiksacji. Niektórzy potrafią widzieć pierścienie Saturna lub księŜyce
Jowisza gołym okiem. Nie wynika to w Ŝadnym stopniu z nadzwyczajnej budowy ich oczu, ale
z faktu Ŝe osiągnęli wyŜszy stopień centralnej fiksacji, niŜ większość cywilizowanych ludzi.
Gdy oko osiąga centralną fiksację zanikają nie tylko wszystkie błędy refrakcji i
zaburzenia czynnościowe, lecz takŜe zostaje wyleczonych wiele zaburzeń organicznych. Nie
jestem w stanie wyznaczyć ograniczeń tych leczniczych moŜliwości. Nie chciałbym tutaj
wyrokować, Ŝe jaskra, katarakta w stadium początkowym oraz syfilityczne zapalenie tęczówki
mogłyby zostać wyeliminowane za pomocą centralnej fiksacji, ale jest faktem, Ŝe te choroby
zanikały z chwilą osiągnięcia centralnej fiksacji. Poprawa była często widoczna juŜ po kilku
minutach i w niektórych przypadkach okazywała się trwała. JednakŜe trwała poprawa wymaga
znacznie przedłuŜonego leczenia. Wszelkiego rodzaju stany zapalne, włączając w to zapalenie
rogówki, tęczówki, spojówki, róŜnych warstw gałki ocznej, a nawet nerwu wzrokowego,
ulegały poprawie dzięki centralnej fiksacji, gdy inne metody wcześniej zawiodły. Infekcje, jak
równieŜ choroby spowodowane zatruciem białkowym, durem brzusznym, grypą, syfilisem,
rzeŜączką takŜe wykazywały poprawę dzięki centralnej fiksacji. Nawet w przypadku dostania
się ciała obcego do oka, dopóki utrzymywana jest centralna fiksacja, nie występuje
zaczerwienienie oraz ból.
PoniewaŜ centralna fiksacja nie jest moŜliwa bez kontroli umysłu, centralna fiksacja
oka oznacza równieŜ centralną fiksację umysłu. To takŜe oznacza zdrowie we wszystkich
partiach ciała, gdyŜ wszystkie czynności organizmu człowieka zaleŜą od umysłu. Nie tylko
wzrok, lecz takŜe wszystkie inne zmysły — dotyk, smak, słuch i węch — korzystają z
poŜytków centralnej fiksacji. Wszystkie Ŝyciowe procesy — trawienie, przyswajanie,
wydalanie — ulegają poprawie i usprawnieniu. Ustępują czynnościowe i organiczne objawy
chorób. Znacznie wzrasta sprawność umysłu. Zaobserwowane dotychczas korzyści osiągnięte
dzięki centralnej fiksacji są, krótko mówiąc, na tyle duŜe i liczne, Ŝe winny stać się
przedmiotem dalszych badań.

ROZDZIAŁ 9
PALMING

Wszystkie metody zmierzające do wykorzenienia błędów refrakcji są po prostu
róŜnymi sposobami osiągania stanu relaksacji, przy czym większość ludzi uwaŜa, Ŝe najłatwiej
osiągnąć taki stan przy zamkniętych oczach. Z reguły zmniejsza się wówczas napięcie
występujące przy patrzeniu co w takich przypadkach powoduje chwilową lub dłuŜej trwającą
poprawę widzenia.
Większość ludzi doświadczy korzyści dzięki zwykłemu zamknięciu oczu i z
naprzemiennym pozostawaniem w tym stanie przez kilka minut (lub dłuŜej) oraz otwieraniem
oczu i patrzeniem na tablicę przez sekundę (lub krócej).
Z reguły w bardzo krótkim czasie odnotowuje się przebłyski polepszonego widzenia.
Niektórzy, przy zastosowaniu tych środków, chwilowo odzyskują niemal normalne widzenie,
zaś czasami w rzadkich przypadkach, uzyskiwana była całkowita poprawa w czasie krótszym
od jednej godziny.
JednakŜe przez zamknięte powieki dociera do oka część światła, zaś stan znacznie
większej relaksacji moŜe być osiągnięty poprzez wyeliminowanie dopływu światła. Dokonuje
się tego poprzez zasłonięcie oczu środkiem dłoni (palce krzyŜują się na czole), tak aby uniknąć
nacisku na gałki oczne. Ta praktyka nazwana przeze mnie “palming", jest tak skuteczna w
zmniejszaniu stanu napięcia, Ŝe wszyscy czasami ją stosujemy i dzięki niej większość ludzi
potrafi osiągnąć poŜądany stopień relaksacji.
Ale nawet z zamkniętymi i całkowicie zasłoniętymi przed światłem oczami, ośrodki
wzroku w mózgu mogą być nadal zaburzone, oko nadal moŜe być pod wpływem napięcia i
zamiast widoku niewyobraŜalnie czarnego pola, kompletnej czerni, jaka powinna być
normalnie widoczna, gdy nerw wzrokowy nie jest poddawany działaniu promieni świetlnych,
dana osoba będzie widzieć iluzje świateł i kolorów przebiegających we wszystkich kierunkach
od niedoskonałej czerni (odcienia szarości) do kalejdoskopu przejawień tak Ŝywych obrazów,
Ŝe wydających się jak faktycznie widziane oczami. Z reguły im gorsza wada wzroku, tym
liczniejsze, Ŝywe i dłuŜej trwające są te pojawiające się obrazy. Jednak niektóre osoby o bardzo
złym wzroku bardzo szybko zdrowieją, poniewaŜ potrafią niemal doskonale robić “palming"
od samego początku. Zaburzenia umysłu czy ciała, takie jak: zmęczenie, głód, gniew,
zmartwienia czy depresja takŜe przyczyniają się do gorszej jakości widzenia czerni podczas
palmingu. Często pacjenci, którzy w normalnych warunkach potrafią dobrze widzieć czerń,
pod wpływem bólu lub choroby stają się do tego niezdolni.
Zobaczenie doskonałej czerni moŜliwe jest tylko przy pomocy zrelaksowanego umysłu
i jest niemoŜliwe dopóki występuje wada wzroku, ale niektórzy mogą bez trudu przybliŜyć się

do czerni w takim stopniu, w jakim ulega poprawie ich wzrok i o ile poprawie ulegnie wzrok o
tyle wzrośnie głębia widzianej czerni. Osoby, którym nie udaje się zobaczyć nawet w
przybliŜeniu czerni podczas palmingu, stwierdzają, Ŝe zamiast czarnego pola widzą smugi lub
przepływające obłoki szarości, błyski światła, czerwone, niebieskie, zielone, Ŝółte, itd. plamy.
Czasami zamiast nieruchomej czerni widziane są przepływające poprzez pole widzenia czarne
chmury. W innych przypadkach czerń pojawia się na kilka sekund, a potem zastępowana jest
przez inny kolor. ZróŜnicowanie wraŜeń wzrokowych obserwowanych u osób, które nie widzą
dobrze czerni jest bardzo liczne i czasami kuriozalne.
Niektórzy byli pod takim wraŜeniem pojawiających się kolorów, Ŝe nie moŜna było ich
przekonać, Ŝe w rzeczywistości wcale nie występowały i nie mogli widzieć ich swoimi oczami.
JeŜeli inne osoby przy zamkniętych i zasłoniętych oczach widziały jasne światła czy kolory, ci
pierwsi dopuszczali moŜliwość, iŜ te zjawiska mogą być iluzjami, ale gdy sami powtarzali
ćwiczenie nadal twierdzili, Ŝe postrzegają rzeczywistość, poniewaŜ nie kontrolowali swojej
wyobraźni.
W tych najtrudniejszych przypadkach dobrze wykonywany palming łączy się z
praktyką wszystkich metod poprawy wzroku opisanych w innych rozdziałach. Z przyczyn,
które będą opisane w następnym rozdziale, dla większości tego typu osób wielce korzystne
moŜe być przypominanie sobie czarnego obiektu. Z odległości, z której kolor jest najlepiej
widoczny, powinni patrzeć na taki obiekt, zamknąć oczy i zapamiętać kolor, po czym
powtarzać do czasu, gdy pamięć nie zrówna się ze wzrokiem.
Następnie, utrzymując czerń w pamięci, powinni w sposób juŜ opisany zakryć dłońmi
zamknięte oczy. JeŜeli pamięć czerni jest dobra, cała “widziana" przestrzeń będzie czarna.
JeŜeli tak się nie stało lub nastąpiły zmiany w obrazie czerni, naleŜy otworzyć oczy i spojrzeć
na czarny obiekt od nowa.
Dzięki tej metodzie wiele osób uzyskuje niemal doskonałą zdolność widzenia czerni w
krótkim czasie, ale sporo spośród nich, nawet ci, których wzrok nie jest bardzo zły, ma
ogromne trudności w stałym utrzymywaniu takiego stanu. Nie mogąc utrzymać w pamięci
czerni dłuŜej niŜ przez trzy do pięciu sekund, nie potrafią równieŜ dłuŜej jej widzieć. Takim
osobom pomaga centralna fiksacja. Mogąc zobaczyć pewną część obiektu jako ciemniejszą od
całości, stają się zdolni do zapamiętania małej powierzchni przez dłuŜszy czas, niŜ byłoby to
moŜliwe dla większej i dzięki temu są w stanie widzieć czerń przez dłuŜszy okres czasu.
Przydatne jest takŜe umysłowe przesuwanie uwagi (zob. rozdz. 12) z jednego czarnego obiektu
na drugi lub z jednej jego części na inną.
NiemoŜliwe jest widzenie, pamiętanie, czy wyobraŜanie sobie czegokolwiek nawet
przez czas jednej sekundy, bez przesuwania uwagi z jednej części na inną lub na inny obiekt i
powrót uwagi. Próby statycznego postrzegania zawsze spowodują napięcia. Ci, którzy sądzą, Ŝe
w sposób ciągły pamiętają czarny obiekt, w sposób nieświadomy porównują go z czymś mniej
czarnym lub nieustannie zmieniają jego zabarwienie i połoŜenie. Nawet takiej prostej rzeczy
jak kropka nie da się utrzymać w pamięci jako nieruchomej i doskonale czarnej, przez okres
dłuŜszy od jednej części sekundy.
JeŜeli zmiana uwagi nie dokonuje się nieświadomie, trzeba ją wywołać w sposób
świadomy. Na przykład przypominać sobie czarny kapelusz, czarny but, czarną aksamitną
sukienkę, czarną pluszową zasłonę, fałdę w czarnej sukni lub zasłonie, zatrzymując kaŜdą z
tych rzeczy w pamięci nie dłuŜej, niŜ przez jedną sekundę. Dla wielu osób korzystne okazało
się przypominanie sobie wszystkich doskonale czarnych liter alfabetu po kolei. Inni
preferowali przesuwanie się z jednego małego obiektu, takiego jak kropka, na inny lub
“bujanie" takim obiektem w sposób, jaki będzie opisany później (zob. rozdz. 12).
Następująca metoda w kilku przypadkach wykazała duŜą przydatność. Gdy ktoś widzi
coś, co uwaŜa za doskonale czarne, niech w wyobraźni połoŜy na tym tle kawałek białej kredy,
zaś na tej kredzie literę F równie czarną jak otoczenie. Wkrótce całe pole stanie się równie
czarne, jak najczarniejsza część litery F. To ćwiczenie moŜe być powtarzane wiele razy, aŜ do
trwałej poprawy stopnia zaczernienia pola.
NiemoŜliwa jest pamięć doskonałej czerni bez uprzedniego jej zobaczenia. JeŜeli ktoś
widział ją w sposób niedoskonały, najlepsze co moŜe zrobić, to pamiętać ją w ten sposób. Bez
wyjątku wszyscy, którzy potrafią odczytać czcionkę 5 pt z bliska, bez względu na to, jak wielka
jest ich krótkowzroczność lub jak wielkie mogą być zmiany chorobowe wewnątrz oka, są w
stanie lepiej widzieć czerń z zamkniętymi i zasłoniętymi oczami od osób z dalekowzrocznością
lub z astygmatyzmem. Wynika to z tego, Ŝe krótkowzroczni niedowidzący nawet na bliską
odległość, widzą z bliska lepiej, niŜ osoby dalekowzroczne, czy astygmatycy na jakikolwiek
dystans. JednakŜe osoby o wysokim stopniu krótkowzroczności mają często kłopoty z
palmingiem, nie potrafią wizualizować czerni dłuŜej niŜ jedną, dwie sekundy nie tyle z tego
powodu, iŜ nie potrafią dobrze widzieć czerni, ile z powodu wysiłku, jaki wkładają w proces

widzenia.
Wszystkie pozostałe choroby oka powodujące niedostatecznie dobre widzenie czerni,
powodują trudności przy palmingu. W niektórych przypadkach kolor czarny nigdy nie jest
widziany jako czarny, lecz pojawia się szary, Ŝółty, brązowy lub nawet jasno czerwony. W
takich przypadkach lepiej jest poprawiać wzrok innymi metodami, które zostaną opisane
później, przed podjęciem prób palmingu. Z reguły osoby niewidome mają większe trudności z
“widzeniem" czerni, niŜ osoby widzące, lecz mogą się wspomagać przypominaniem sobie
znajomych przedmiotów widzianych przed utratą wzroku. Niewidomy malarz, który przy
pierwszych próbach palmingu wciąŜ “widział" kolor szary, w końcu zobaczył czerń przy
pomocy przypominania sobie czarnej farby. Nie miał w ogóle percepcji światła i straszliwie
cierpiał, lecz z chwilą po jawienia się percepcji czerni ból rozproszył się, zaś po otwarciu oczu
zobaczył światło.
Nawet niezbyt dobra pamięć czarnego koloru jest uŜyteczna, gdyŜ z jej pomocą moŜna
widzieć i wizualizować coraz głębszą czerń, a to powoduje stopniową poprawę wzroku.
Popatrz na literę na tablicy Snella z takiej odległości, z której najlepiej widzisz kolor, następnie
zamknij oczy i zapamiętaj obraz. JeŜeli palming powoduje u ciebie relaksację, to stanie się
moŜliwe wyobraŜenie głębszego odcienia czerni niŜ ten widziany uprzednio. Zatem moŜna
sobie wyobrazić ciągły proces pogłębiania się czerni i ten stopień pogłębionej czerni moŜe być
w następstwie “przełoŜony" na literę umieszczoną na tablicy. Dzięki pogłębianiu i kontynuacji
tego ćwiczenia, czasami jest uzyskiwane w bardzo krótkim czasie doskonałe widzenie czerni, a
co za tym idzie doskonały wzrok. Im glebszy jest odcień czerni wyobraŜony przy zamkniętych
oczach, tym łatwiej moŜna go sobie przypomnieć podczas spoglądania na litery tablicy Snel-la.
Im dłuŜej trwa palming, tym większy wytwarza się stan relaksacji i tym ciemniejszy jest
odcień czerni, zarówno pamiętanej, jak i widzianej. NaleŜy jednak zaznaczyć, Ŝe niektóre
osoby mogą wykonywać poprawnie palming przez krótki okres czasu, lecz przy zbyt długim
wykonywaniu ćwiczenia zaczynają odczuwać napięcie.
Nie moŜna jednak tutaj osiągnąć sukcesu poprzez wysiłek lub przez usiłowanie
“skoncentrowania się" na czerni. Zwyczaj owe rozumienie koncentracji oznacza czynienie lub
myślenie tylko o jednej rzeczy — w tym wypadku jest to niemoŜliwe, a pragnienie osiągnięcia
niemoŜliwego powoduje napięcie, które niweczy cały efekt. Umysł człowieka nie potrafi
myśleć tylko o jednej rzeczy. MoŜe myśleć w większym stopniu o jednej rzeczy, niŜ o innych i
wtedy pozostaje w stanie wypoczynku, ale nie moŜe myśleć tylko o jednej rzeczy. Pewna
kobieta, która chciała widzieć tylko czerń, usiłując zignorować kalejdoskop kolorów, który
wkraczał w jej pole widzenia, stwarzała coraz gorszą sytuację w miarę nasilania prób usunięcia
kolorów. W końcu doprowadziło to do takiego napięcia, Ŝe musiała oddać się pod opiekę
lekarską, zanim mogła podjąć na nowo ćwiczenia. Zaleciłem tej kobiecie przerwanie palmingu
i przy otwartych oczach przypominanie sobie, tak wielkiej liczby kolorów, jak tylko jest to
moŜliwe, przy moŜliwie doskonałym zapamiętywaniu kaŜdego z nich. W ten sposób, biorąc
byka za rogi, poprzez świadome doprowadzenie umysłu do “błądzenia" większego, niŜ w stanie
nieświadomym, uzyskała zdolność do krótkotrwałego palmingu.
Niektóre szczególne obiekty mogą być łatwiejsze do zapamiętania od innych. U wielu
osób czarne futro było optymalnym przykładem, podobnie jak czarny aksamit, jedwab,
popelina, atrament, litery na tablicy Snella. Bliskie danej osobie przedmioty są łatwiejsze do
przypomnienia, niŜ rzeczy nieznane. Pewna krawcowa wyobraŜała sobie kawałek czarnego
jedwabiu, jako najbardziej czarny obiekt z moŜliwych do przypomnienia. JeŜeli przed
palmingiem oglądane są czarne litery, pacjent z reguły w równym stopniu pamięta czerń liter,
jak i białe tło. Jeśli utrzyma przez kilka sekund w pamięci czerń, to zwykle całe tło i pole
widzenia staje się czarne.
Z drugiej strony ludzie często mówią, Ŝe pamiętają czerń doskonale, chociaŜ wcale nie
dzieje się tak naprawdę. Trudno powiedzieć, czy jest to wpływ palmingu na proces widzenia.
JeŜeli nie odnotowuje się w takich przypadkach poprawy widzenia po otwarciu oczu, moŜna to
wykazać przybliŜając czerń do oczu niezbyt dobrze pamiętającego ją pacjenta.
ChociaŜ z reguły najłatwiejszym kolorem do zapamiętania jest kolor czarny (z
przyczyn, które będą wyjaśnione w następnym rozdziale), czasami w przypadku niemoŜności
wyobraŜenia sobie czerni stosuje się z powodzeniem następującą metodę. Przypomnij sobie
gamę kolorów — jasno czerwony, Ŝółty, zielony, niebieski, purpurowy, a zwłaszcza biały —
wszystkie w moŜliwie najbardziej intensywnych odcieniach. Nie zatrzymuj na Ŝadnym z nich
uwagi na czas dłuŜszy niŜ jedna sekunda. Ćwicz tak przez pięć do dziesięciu minut. Następnie
wyobraź sobie moŜliwie najbardziej biały kawałek kredy o średnicy ok. jednego centymetra.
ZauwaŜ kolor tła. Z reguły będzie to odcień czerni. JeŜeli tak się stało, sprawdź czy jest
moŜliwe przypomnienie sobie czegokolwiek bardziej czarnego lub zobaczenie czegoś bardziej
czarnego z otwartymi oczami. We wszystkich przypadkach, gdzie jest zapamiętana biała kreda

w doskonały sposób, tło będzie na tyle czarne, Ŝe stanie się niemoŜliwe przypomnienie sobie
przy zamkniętych oczach lub zobaczenie czegoś czarniejszego po ich otwarciu.
Dobrze wykonany palming jest jedną z najlepszych, spośród znanych mi metod,
bezpiecznej relaksacji całego układu nerwowego, włącznie z nerwami odpowiedzialnymi za
wzrok. Gdy w ten sposób uda się osiągnąć doskonały stan relaksacji, co zostaje wykazane
poprzez zdolność do zobaczenia doskonałej czerni, dzięki pozostawaniu w tym stanie
(relaksacji) przy oczach otwartych, wzrok danej osoby ulega trwałej poprawie. Równocześnie
ból oczu i głowy, a nawet w innych częściach ciała zanika całkowicie. Przy niŜszym poziomie
relaksacji, większość pozytywnych efektów ulega rozproszeniu po otwarciu oczu, zaś
uzyskany stopień poprawy nie utrzymuje się stale. Innymi słowy: im większy jest poziom
osiągniętej poprzez palming relaksacji, tym bardziej i tym dłuŜej utrzymuje się po otwarciu
oczu. Jeśli udało ci się wykonać palming w sposób doskonały — będziesz w stanie utrzymać
osiągnięty stan relaksacji po otwarciu oczu i nie utracić go. Przy (jeszcze) niedoskonałym
palmingu, uda ci się zaobserwować jedynie część uzyskanych korzyści (po otwarciu oczu), na
krótko — czasami tylko przez kilka chwil. Nawet najmniejszy stopień relaksacji jest przydatny,
gdyŜ dzięki niemu moŜna osiągnąć coraz większą jej głębię.
NaleŜy pogratulować osobom, którym udawało się skutecznie stosować palming od
samego początku, poniewaŜ zawsze podlegali bardzo szybkiemu wyleczeniu. Bardzo
spektakularnym przykładem jest przypadek blisko siedemdziesięcioletniego męŜczyzny, u
którego występowała złoŜona dalekowzroczność, astygmatyzm i starczowzroczność,
dodatkowo skomplikowana przez początkowe stadium katarakty. Ten męŜczyzna od z górą
czterdziestu lat uŜywał okularów do dali, zaś od lat dwudziestu stosował takŜe okulary do
czytania. Z powodu zmętnienia soczewek stał się niezdolny do wykonywania swojej pracy
nawet z pomocą okularów, zaś inni lekarze nie dawali mu Ŝadnej nadziei na poprawę jego stanu
za wyjątkiem operacji. Gdy stwierdził, Ŝe palming mu pomaga, zapytał:
“Czy moŜna ćwiczyć za duŜo?"
“Nie" — odpowiedziałem— “palming jest po prostu odpoczynkiem dla oczu i nie
moŜna sprawić, aby oczy były za bardzo wypoczęte".
Kilka dni później powrócił i powiedział:
“Doktorze, to było nudne, strasznie nudne, ale zrobiłem to".
“Co było nudne?" — zapytałem.
“Palming" — odpowiedział — “ćwiczyłem bez przerwy przez dwadzieścia godzin".
“PrzecieŜ nie mógł Pan tego robić przez dwadzieścia godzin bez przerwy" —
odrzekłem niedowierzająco — “musiał Pan robić przerwy na posiłki".
Wtedy opowiedział mi, Ŝe od czwartej rano aŜ do północy nic nie jadł, jedynie pił duŜe
ilości wody i praktycznie cały czas poświęcił na robienie palmingu. Jak powiedział, musiało to
być rzeczywiście nudne, ale zarazem warte tego “wysiłku". Gdy patrzył na tablicę Snella bez
okularów, odczytywał dolną linię liter z odległości dwudziestu stóp. Potrafił takŜe odczytać z
odległości piętnastu centymetrów tekst złoŜony pięciopunktową czcionką. Znacznemu
zmniejszeniu uległo zmętnienie soczewek, zaś w ich centrum rozproszyło się całkowicie. Dwa
lata później stan wzroku tego pacjenta nie uległ zmianie.
Jakkolwiek palming pomaga większości osób, to pewna mniejszość jest niezdolna do
zobaczenia czerni i próba relaksacji osiągana w ten sposób powoduje jedynie wzrost napięcia.
Poprzez zastosowanie róŜnych metod wymienionych w tym rozdziale, w większości
przypadków moŜna zachęcić pacjentów do skutecznego palmingu, lecz gdy doświadczane
trudności są zbyt wielkie, z reguły lepszym i szybszym rozwiązaniem będzie odstawienie tej
metody do czasu, gdy wzrok nie ulegnie poprawie poprzez zastosowanie innych środków.
Niektórzy stają się wówczas zdolni do widzenia czerni podczas palmingu, ale inni odnoszą
sukces dopiero po wyleczeniu wzroku.

ROZDZIAŁ 10
POMOC PAMIĘCI W PROCESIE WIDZENIA

Umysł znajduje się zawsze w stanie doskonałej relaksacji w chwili, gdy jest zdolny do
doskonałego przypomnienia sobie jakiegokolwiek wraŜenia zmysłowego. Gdy oczy są otwarte
— wzrok odnajduje stan normy (ostrego widzenia), jeŜeli się je zamknie i zakryje tak aby
wykluczyć dostęp światła, moŜna zobaczyć doskonale czarne pole — czyli absolutne nic. JeŜeli
potrafisz perfekcyjnie przypomnieć sobie tykanie zegara lub zapach, czy smak, twój umysł
znajduje się w stanie wypoczynku przy zakrytych i zamkniętych oczach zobaczysz doskonałą
czerń. JeŜeli twoja pamięć zmysłu dotyku będzie równa temu, co odczuwasz w rzeczywistości,
po odcięciu źródła światła do twoich oczu nie będziesz widział niczego oprócz czerni. Jeśli
potrafisz znakomicie przypomnieć sobie, przy zamkniętych i zasłoniętych oczach, brzmienie
utworu muzycznego, nie zobaczysz nic ponad doskonałą czerń.
Ale w przypadku kaŜdego z tych zjawisk nie łatwo jest sprawdzić poprawność pamięci,

co takŜe ma odniesienie dla kolorów innych niŜ czarny. Wszystkie inne kolory, włączając w to
biały, zmieniają się w zaleŜności od ilości światła, jakie na nie pada i są jedynie na tyle dobrze
widoczne, jak to jest moŜliwe dla normalnego oka, które je postrzega. Lecz jeśli wzrok jest w
normie, czarny jest tylko czarnym, zarówno w przyćmionym, jak i w pełnym świetle. Jest
równie czarny zarówno z bliska, jak i z daleka, mała powierzchnia jest równie czarna, jak duŜa,
a nawet faktycznie wydaje się czarniejsza. (Czarny jest ponadto znacznie bardziej czytelny niŜ
jakikolwiek inny kolor, nie ma nic czarniejszego od farby drukarskiej, jest przy tym najbardziej
rozpowszechniony.) Dlatego teŜ, poprzez pamięć koloru czarnego zyskujemy moŜliwość
pomiaru własnego stopnia relaksacji. JeŜeli moŜemy przypomnieć sobie czerń niemal
doskonałą, nasz poziom relaksacji jest prawie doskonały. JeŜeli ktoś wcale nie moŜe sobie
wyobrazić czerni, jego stan relaksacji jest bardzo słaby lub prawie Ŝaden.
Te fakty moŜna z łatwością udowodnić dzięki zastosowaniu symultanicznej
retinoskopii. Absolutnie doskonała pamięć jest niezmiernie rzadka, na tyle rzadka, Ŝe moŜna
nie brać jej pod uwagę, ale niemal doskonała pamięć, którą moglibyśmy nazwać normą, moŜe
być osiągnięta przez kaŜdego pod pewnymi warunkami. Przy tego rodzaju pamięci koloru
czarnego retinoskop wykazuje, Ŝe wszystkie błędy refrakcji uległy korekcji. Przy pamięci
poniŜej normy, ten stan zostanie wykazany w oku. JeŜeli będzie podlegać wahaniom, cień
retinoskopu takŜe będzie podlegał fluktuacjom.
Wyniki badań retinoskopem są w rzeczywistości bardziej wiarygodne od zeznań
pacjentów. Często pacjenci oświadczają i mocno wierzą w to, Ŝe wizualizują doskonałą czerń
lub jej odcień określony przez nas jako norma, podczas gdy retinoskop wykazywał błąd
refrakcji. Fakt, Ŝe pamięć w takich przypadkach nie jest równa zmysłowi wzroku moŜna
wykazać poprzez przybliŜanie tablicy Snella do takiej odległości, z której czarne litery będą
widziane najlepiej. Osoba czytająca łatwo moŜe zademonstrować, Ŝe w warunkach napięcia
oczu i umysłu nie sposób wyobrazić sobie koloru w sposób perfekcyjny, gdy dochodzi do tego
świadomy wysiłek widzenia połączony z wpatrywaniem się, częściowym zamknięciem oczu,
marszczeniem brwi lub równoczesną próbą zobaczenia wszystkich liter w danej linii naraz. W
takich warunkach okaŜe się, Ŝe przypominanie koloru jest niemoŜliwe lub jest wyłącznie
cząstkowe.
RóŜnica w stopniu wady wzroku, pomiędzy oczami danej osoby, moŜe być dokładnie
zmierzona długością czasu zapamiętania czarnej kropki przy patrzeniu na tablicę Snella
obydwoma oczami, a następnie z zamkniętym lepiej widzącym okiem. Osoba o normalnym
wzroku w prawym oku i połowie normalnej wizji w oku lewym, patrząc na tablicę testową
obydwoma oczami moŜe zapamiętać kropkę nieprzerwanie przez dwadzieścia sekund, po
zamknięciu lepszego oka zdolność zapamiętania kropki ograniczy się do dziesięciu sekund.
Osoba o połowie normalnej wizji w oku prawym i ćwierci normalnej wizji w oku lewym moŜe
zapamiętać kropkę przez dwadzieścia sekund przy obu otwartych oczach i tylko sześć sekund z
zamkniętym lepszym okiem. Trzecia osoba o normalnym wzroku w prawym oku oraz jedną
dziesiątą normalnej wizji w oku lewym, mogła zapamiętać kropkę przez dwadzieścia sekund
przy otwartych oczach i tylko przez dwie sekundy przy zamkniętym lepszym oku. Innymi
słowy, jeŜeli prawe oko jest lepsze od lewego, pamięć jest
lepsza przy otwartym prawym oku, niŜ przy otwartym lewym, zróŜnicowanie jest
wprost proporcjonalne do róŜnicy w wadzie wzroku pomiędzy oczami.
Związek pomiędzy relaksacją i pamięcią ma ogromne znaczenie praktyczne w leczeniu
zmian czynnościowych oka. WraŜenia zmysłowe dochodzące do oka z umysłu dostarczają
bardzo mało informacji o stanie ich napięcia, choć przecieŜ ten stan napięcia jest przyczyną
cierpienia. Ale dzięki sposobom umoŜliwiającym zapamiętywanie czarnego koloru pacjent
zawsze moŜe wiedzieć, czy jest pod wpływem napięcia, czy teŜ nie i dzięki temu moŜe
zapobiegać okolicznościom, które powodują stres. Bez względu na rodzaj uŜywanej metody
poprawy wzroku zawsze doradzam pacjentom, aby utrzymywali w pamięci mały obraz
zaczernionej powierzchni, jak np. kropka, by dzięki temu mogli rozpoznać i uniknąć
okoliczności powodujących stan napięcia. W niektórych przypadkach wyłącznie dzięki tym
sposobom, w bardzo krótkim okresie czasu uzyskano całkowite wyleczenie. Jedną z zalet tej
metody jest to, Ŝe nie wymaga ona tablic, oraz Ŝe bez względu na porę dnia, czy nocy oraz
niezaleŜnie od wykonywanej czynności, zawsze moŜna stworzyć warunki pozwalające
doskonale przypomnieć sobie obraz czarnej kropki.
Stan umysłu w jakim moŜe być skutecznie wizualizowana czarna kropka, nie moŜe być
osiągnięty przez jakikolwiek rodzaj wysiłku. Pamięć nie moŜe być wynikiem relaksacji, lecz
musi być przez nią poprzedzona. Jest osiągana tylko w chwilach relaksu i utrzymuje się na tyle
długo, na ile nie mają wpływu przyczyny powodujące stan napięcia, ale nie moŜna w pełni
wyjaśnić jak to się dzieje, podobnie jak wielu innych do końca nie wytłumaczalnych zjawisk
psychologicznych. Wiemy tylko tyle, Ŝe w pewnych uwarunkowaniach — które moŜna nazwać

sprzyjającymi — stopień relaksacji jest wystarczający dla przypomnienia wizji czarnej kropki,
a takŜe to, Ŝe poprzez ciągłe poszukiwanie takich okoliczności, chory staje się zdolny do
pogłębienia stopnia relaksacji oraz przedłuŜenia czasu jej trwania, tak Ŝe na koniec jest zdolny
do przebywania w tym stanie takŜe w niesprzyjających warunkach.
Dla większości ludzi, palming stwarza najbardziej sprzyjające warunki dla
przypominania sobie czerni. Gdy napięcie związane z widzeniem zostanie obniŜone poprzez
wyeliminowanie światła, chory jest z reguły zdolny utrzymać w pamięci obraz czarnego
obiektu przez kilka sekund lub dłuŜej, i ten okres relaksacji moŜe zostać wydłuŜony na jeden z
dwóch sposobów. Pierwszy to spoglądanie z centralną fiksacją na czarny przedmiot z
najkorzystniejszej dla danej osoby odległości, przy której oczy są najbardziej zrelaksowane,
drugi sposób to mentalne przesuwanie “wzroku" z jednego czarnego obiektu na inny lub z
jednej jego czarnej części na drugą. Dzięki tym sposobom, a takŜe prawdopodobnie pod
wpływem innych, nie do końca wyjaśnionych czynników, większość osób, prędzej czy później,
staje się zdolna do przypominania sobie czerni przez nie-określenie długi czas przy oczach
zarówno zamkniętych jak i otwartych.
Przy otwartych oczach i spoglądaniu na czystą powierzchnię, bez udziału świadomego
wysiłku włoŜonego w proces widzenia, poziom nieświadomego napięcia obniŜa się do tego
stopnia, Ŝe dana osoba jest zdolna do wyobraŜenia sobie czarnej kropki, zaś wszystkie błędy
refrakcji — jak wykazuje retinoskop — zostają skorygowane. Ten stan rzeczy okazuje się być
niezmienny i dopóki powierzchnia wydaje się być czysta, zaś dana osoba nie zaczyna
przypominać sobie widzianych rzeczy lub wyobraŜać w sposób niedoskonały, dopóty pamięć i
wizja zostaną utrzymane. JednakŜe wraz z poprawą widzenia, szczegóły tła mogą stać się
dostrzegalne lub dana osoba moŜe wspomnieć tablicę Snella, którą niezbyt ostro widziała, na
skutek czego powróci napięcie związane z widzeniem i obraz kropki zostanie utracony.
Podczas patrzenia na podłoŜe, na którym nie ma nic szczególnego do zobaczenia,
dystans nie odgrywa Ŝadnej roli dla pamięci, poniewaŜ dana osoba moŜe spoglądać na tę
powierzchnię bez względu na to, gdzie ona się znajduje bez udziału napięcia ze strony wzroku.
JednakŜe przy patrzeniu na litery lub inne detale, pamięć jest tak dobra, jak dogodna jest
odległość, z której widoczność danej osoby jest najlepsza, poniewaŜ z tej odległości oczy i
umysł są bardziej zrelaksowane niŜ w sytuacji, gdy te same litery, czy obiekty są oglądane z
odległości, z której ostrość widzenia nie jest równie dobra. Poprzez ćwiczenie centralnej
nk-sacji z najlepszej wybranej odległości, jak równieŜ dzięki uŜyciu innych skutecznych metod
poprawy wzroku “pamięć" czarnej kropki moŜe być znacznie poprawiona, w niektórych
przypadkach bardzo szybko.
Jeśli osiągnięta w tych sprzyjających okolicznościach relaksacja jest znakomita, dana
osoba będzie zdolna utrzymać ją w sytuacji, gdy umysł świadom jest wraŜeń wzrokowych
napływających z odległości niedogodnej. Jednak takie przypadki są bardzo rzadkie. Z reguły
poziom osiągniętej relaksacji jest niedoskonały i dlatego w niesprzyjających warunkach
jeszcze się obniŜa. Dotyczy to takŜe postrzeganych z niedogodnej odległości liter, czy innych
obiektów. W tych okolicznościach wraŜenia wzrokowe są na tyle nieprzyjemne, Ŝe kiedy tylko
jakiś detal zaczyna być dostrzegany z odległości, z której nie był wcześniej widoczny, pacjent
zazwyczaj traci stan relaksacji, a wraz z nim “pamięć kropki". W rzeczywistości napięcie oczu
moŜe pojawić się nawet wcześniej niŜ pacjent mógłby stać się świadomy obrazu odbitego na
jego siatkówce, co dokładnie zilustruje następujący przypadek.
Kobieta w wieku pięćdziesięciu pięciu lat miała wadę krótkowzroczności co w
połączeniu z innymi wadami wzroku nie pozwalało jej na widzenie wielkiego C na tablicy
Snella z odległości większej niŜ l stopa. RównieŜ poruszanie się po domu, oraz na ulicy nie było
moŜliwe bez udziału drugiej osoby. Przy spoglądaniu na zieloną ścianę, bez usiłowania
widzenia jej, stała się zdolna do wyobraŜenia sobie w pamięci doskonale czarnej kropki, a takŜe
do zobaczenia małego obszaru tapety zarówno z odległości jak i z bliska. Gdy podeszła do
ściany, została poproszona o połoŜenie ręki na klamce od drzwi, co wykonała bez wahania.
“Ale ja nie widzę klamki", pośpieszyła z wyjaśnieniem. W rzeczywistości widziała ją na długo
przed tym zanim połoŜyła na niej rękę, ale gdy tylko została zasugerowana idea zobaczenia
klamki, pacjentka straciła “pamięć kropki", a wraz z nią polepszony wzrok i gdy ponownie
próbowała znaleźć klamkę, nie mogła tego uczynić.
Gdy kropka jest utrzymywana w pamięci w sposób doskonały podczas patrzenia na
litery na tablicy Snella, litery są świadomie lub nieświadomie lepiej widoczne; niemoŜliwe jest
przebywanie w tym samym czasie zarówno w stanie napięcia, jak i relaksacji. JeŜeli ktoś
zrelaksuje się wystarczająco, aby pamiętać kropkę, musi być równieŜ wystarczająco
zrelaksowany aby zobaczyć literę (w sposób świadomy lub nieświadomy). Z drugiej strony
litery, zarówno te na które ktoś patrzy, jak i te w liniach ponad nimi, oraz pod spodem takŜe
stają się bardziej widoczne.

Zazwyczaj świadomość postrzegania liter jest bardzo rozpraszająca i powoduje z
reguły zanik “pamięci kropki". Jak juŜ to odnotowałem, wśród niektórych osób stan napięcia
powraca nawet wcześniej niŜ następuje świadome rozpoznanie liter.
W ten sposób ludzie zostają postawieni przed wielkim dylematem. Stan relaksacji
umoŜliwiający podtrzymywanie w pamięci czarnej kropki poprawia ich wzrok, zaś rzeczy
które widzą przy pomocy tej poprawionej wizji powodują utratę relaksacji i pamięci kropki.
Bardzo znamienne jest dla mnie w jaki sposób te trudności są przezwycięŜane. Niektóre osoby
są zdolne dokonać tego w ciągu pięciu minut lub pół godziny. Dla innych ten proces jest długi i
nuŜący.
Z taką sytuacją moŜna radzić sobie na wiele sposobów. Jeden z nich to zachowanie w
pamięci kropki przy patrzeniu nieco w bok od tablicy testowej, powiedzmy o stopę, następnie
nieco bliŜej, na koniec zaś spoglądanie pomiędzy liniami. W ten sposób dana osoba moŜe
widzieć litery peryferyjnie bez utraty kropki, po dokonaniu tego będzie mogła pójść krok dalej
i patrzeć bezpośrednio na literę bez utraty kontroli nad swoją pamięcią. Jeśli to się nie udaje,
moŜe patrzeć tylko na jedną część litery — z reguły na dolną — lub widzieć, czy teŜ wyobraŜać
sobie kropkę jako część litery, spostrzegając, Ŝe reszta litery jest mniej czarna i mniej wyraźna
od części bezpośrednio oglądanej. Patrząc w ten sposób moŜna osiągnąć zdolność lepszej
wizualizacji czarnej kropki, niŜ przy oglądaniu całej litery naraz. JeŜeli litera jest widziana
równie wyraźnie w całości, doskonała “pamięć czarnej kropki" jest w takim przypadku zawsze
stracona.
Następnym krokiem jest zauwaŜenie czy dół litery jest prosty, zakrzywiony, czy teŜ
otwarty bez utraty równoczesnej wizji kropki. Gdy to się uda, dana osoba moŜe próbować robić
takie same spostrzeŜenia z bokami i górą litery, utrzymując tak jak poprzednio kropkę na dole
litery. Taki sposób obserwowania oddzielnych części, pozwala z reguły na widzenie całej litery
bez utraty “pamięci kropki", jednak w rzadkich przypadkach zdarza się, Ŝe to nie działa i
wówczas potrzebna jest inna praktyka. W jednym z przypadków poskutkowała następująca
metoda.
MęŜczyzna z wadą piętnastu dioptrii krótkowzroczności był bardzo zdezorientowany
tym co zobaczył, gdy jego wzrok poprawił się dzięki “pamięci kropki", kierował wzrok na bok
od tablicy Snella lub na jakieś inne obiekty. ZauwaŜał, Ŝe litery i inne szczegóły są coraz
bardziej wyraźne. Przez około tydzień krąŜył wokoło nieustannie próbując oszukać swój
prawidłowy wzrok. PoniewaŜ jego pamięć uległa poprawie, stawało się to dla niego coraz
trudniejsze i pod koniec tygodnia po prostu niemoŜliwe. Patrząc z odległości dwudziestu stóp
na dolną linię liter jego wizualizacja czarnej kropki była znakomita, zapytany zaś o to czy
mógłby zobaczyć litery, odpowiedział:
“Nie mogę dopomóc w zobaczeniu ich".
Niektóre osoby opóźniają swój powrót do zdrowia przez całodzienne ozdabianie
otoczenia kropkami, zamiast prostego utrzymywania kropki w pamięci. Nie tylko nie jest to
dobry sposób, ale dodatkowo powoduje stan napięcia. Kropkę moŜna z korzyścią wyobrazić
sobie jako składową część czarnej litery na tablicy Snella, poniewaŜ przewaŜnie oznacza to
wyobraŜenie sobie jednej części litery jako czarniejszej; ale nie moŜna dobrze sobie tego
wyobrazić na innym podłoŜu niŜ kolor czarny i próba wyobraŜenia sobie takiego obrazu na
innym tle powoduje zaburzenie wizji.
Im mniejszy jest obszar wyobraŜonej czerni u danej osoby, tym większy jest wykazany
stopień relaksacji, jednakŜe niektóre osoby na początku łatwiej zapamiętują większy obszar,
podobnie jak część którejś z liter na tablicy Snella widzą jako bardziej czarną niŜ całą resztę.
Takie osoby mogą rozpocząć pracę z wielkim C, przechodząc później do mniejszych liter, a w
końcu do kropki. Dzieje się tak z tego powodu, Ŝe mały obszar łatwiej jest zapamiętać niŜ duŜy,
a jego czerń jest intensywniejsza. Wiele osób uwaŜa, Ŝe zamiast kropki łatwiej jest im
utrzymywać w pamięci obraz dwukropka z jedną kropką czarniejszą od drugiej, albo cały
zestaw kropek z jedną czarniejszą od pozostałych lub teŜ kropkę nad małym I czy J. Inni z kolei
w miejsce kropki wolą przecinek.
Na początku, dla większości ludzi pomocne jest nieustanne przesuwanie “spojrzenia" z
jednej spośród tych czarnych powierzchni na inną lub z jednej części powierzchni na drugą,
przy czym doświadczają wraŜenia kołysania lub pulsowania wytworzonego przez tego rodzaju
przesuwanie obrazu (zob. rozdz. 12). Gdy “pamięć kropki" staje się udoskonalona, jeden
przedmiot moŜe być utrzymywany w pamięci bez przerwy, bez pomocy przesuwania, podczas
gdy kołysanie będzie doświadczane w czasie odpowiednich ćwiczeń.
ChociaŜ czarny jest z reguły najlepszym kolorem do zapamiętania niektórzy czują się
nim znuŜeni lub przygnębieni i preferują pamięć białego lub jakiegoś innego koloru. Obiekty
znajome, albo kojarzące się z przyjemnymi doznaniami są często łatwiejsze do zapamiętania od
tych, których nie darzymy szczególnym zainteresowaniem. Wzrok jednej z kobiet uległ

poprawie dzięki pamięci Ŝółtej maselnicy, zaś innej dzięki zdolności zapamiętania opala z jej
pierścionka, gdy nie mogła utrzymać “pamięci kropki". Cokolwiek ktoś uwaŜa za najłatwiejsze
do zapamiętania — jest najlepsze do zapamiętania, poniewaŜ pamięć dotąd nie będzie
doskonała dopóki nie stanie się to łatwe.
Gdy “pamięć kropki" staje się nawykiem, nie tylko przestaje być cięŜarem, ale staje się
wielką pomocą w innych procesach umysłowych. Gdy umysł zaczyna pamiętać jedną rzecz
lepiej od innych, uzyskuje zdolność centralnej fiksacji. Zdolność ta wzrasta w taki sposób jak
uzyskiwana jest poprawność widzenia dzięki wykorzystaniu centralnej fiksacji. Innymi słowy
umysł osiąga największą wydajność w stanie wypoczynku i relaksacji i nigdy nie będzie
rozluźniony dopóki jedna z rzeczy nie będzie lepiej pamiętana od wszystkich innych. Gdy
umysł znajduje się w takim stanie, Ŝe kropka jest doskonale utrzymywana w pamięci, pamięć
innych rzeczy takŜe ulega poprawie.
Pewna studentka opowiadała jak podczas egzaminów nie mogąc znaleźć odpowiedzi na
pytanie przypomniała sobie kropkę i odpowiedź sama przyszła do niej. Gdy sam nie mogę
sobie przypomnieć imienia pacjenta, przywołuję “pamięć kropki" — i oto — mam!
Muzyk, który miał doskonały wzrok i doskonale potrafił wizualizować kropkę miał
perfekcyjną pamięć muzyczną, lecz muzyk z wadą wzroku, nie potrafiący utrzymać w pamięci
kropki, nie potrafił grać bez nut, ta “ułomność" minęła wraz z poprawą wzroku i pamięci
wzrokowej. W skrajnych przypadkach napięcie towarzyszące postrzeganiu liter na tablicy jest
tak przeraŜające, Ŝe badani stwierdzali iŜ podczas patrzenia nie tylko nie mogli pamiętać o
kropce, ale zapominali nawet swojego imienia.
Dokładność “pamięci kropki" moŜna mierzyć nie tylko przez porównanie ze wzrokiem,
lecz takŜe stosując poniŜsze testy:
Gdy “pamięć kropki" jest doskonała, jest teŜ natychmiastowa. JeŜeli potrzeba kilku
sekund lub dłuŜszego czasu, aby uzyskać tę pamięć, to nie jest ona doskonała.
Prawidłowa “pamięć kropki" jest nie tylko natychmiastowa, lecz takŜe ciągła i
długotrwała.
Gdy kropka jest wizualizowana prawidłowo, natychmiast pojawia się normalny wzrok.
Jeśli prawidłowy obraz jest uzyskiwany po sekundzie lub dwóch, moŜna zawsze wykazać, Ŝe
“pamięć kropki" jest niedoskonała podobnie jak wzrok.
“Pamięć kropki" jest takŜe testem sprawdzającym stan relaksacji. To środek
sprawdzający, dzięki któremu dana osoba wie czy jej oczy i umysł znajdują się w stanie
wypoczynku. MoŜe to zostać porównane z manometrem maszyny parowej, który nie ma nic
wspólnego z silnikiem, lecz posiada wielkie znaczenie do dostarczania danych informujących o
moŜliwościach mechanizmu wykonującego daną pracę. Gdy kropka jest czarna, wiadomo Ŝe
mechanizm oka znajduje się w dobrej formie. Później kropka, czy inne środki pomocne dla
widzenia nie są więcej potrzebne, podobnie jak silnik nie potrzebuje manometru dla
prawidłowego działania.
MęŜczyzna, który dzięki metodom prezentowanym w tej ksiąŜce doszedł do
moŜliwości widzenia zarówno teleskopowego jak i mikroskopowego, w odpowiedzi na
zapytania badaczy zainteresowanych “bez-okularowym" leczeniem błędów refrakcji wyjaśnił,
Ŝe nie tylko nic nie czyni aby uniknąć nawrotu choroby, ale nawet zapomniał w jaki sposób był
leczony. Odpowiedź nie usatysfakcjonowała pytającego, ale jest to zobrazowanie sytuacji, w
której dana osoba po skutecznej poprawie wzroku nie potrzebuje podejmować Ŝadnych
świadomych działań mających utrzymać ten stan, chociaŜ leczenie zawsze moŜna
kontynuować z licznymi korzyściami, gdyŜ nawet nadzwyczajny wzrok moŜe ulec poprawie.

ROZDZIAŁ 11
WYOBRAŹNIA JAKO POMOC W WIDZENIU

Nasz umysł widzi bardzo obszernie, zaś oczy tylko częściowo. Zjawisko widzenia
zaleŜy od interpretacji wraŜeń odebranych z siatkówki. To co widzimy to nie obraz na
siatkówce, ale nasza interpretacja tego wraŜenia. Nasz odbiór wielkości, koloru, formy i
kierunku kształtowany jest w zaleŜności od zinterpretowania przez umysł obrazu na siatkówce.
KsięŜyc w zenicie wygląda na mniejszy niŜ nad horyzontem, chociaŜ punkt widzenia (pod
względem optycznym) jest ten sam i odbicie na siatkówce powinno być takie same. Jednak nad
horyzontem umysł w sposób nieświadomy porównuje jego obraz z obrazem połoŜonych
poniŜej obiektów, podczas gdy w zenicie nie ma punktów odniesienia. Postać człowieka na
wysokim budynku, czy na szczycie masztu Ŝaglowca dla szczura lądowego wygląda na
malutką, ale dla marynarza ma normalne wymiary, gdyŜ jest on przyzwyczajony do oglądania
postaci ludzkich w takich sytuacjach.
Osoby o normalnym wzroku uŜywają pamięci lub wyobraźni jako pomocy w widzeniu,
przy niedoskonałym wzroku moŜna wykazać, Ŝe wadliwe jest nie tylko oko, ale takŜe pamięć i
wyobraźnia, zatem umysł dodaje swoje wady do wadliwego obrazu na siatkówce. Nie ma

dwóch osób o normalnym wzroku, które mogłyby odbierać taki sam obraz danego obiektu. Ich
interpretacja tego co odbija się na siatkówce będzie się róŜniła o tyle, o ile róŜne są ich
osobowości, zaś przy wadach wzroku ta interpretacja będzie znacznie bardziej zróŜnicowana.
W rzeczywistości zostanie odbita utrata mentalnej kontroli, która jest odpowiedzialna za błędy
refrakcji. Gdy oko nie jest skupione, umysłowi takŜe brakuje skupienia.
Zgodnie
z
powszechnie
akceptowanym
punktem
widzenia,
większość
nieprawidłowości w widzeniu wytwarzanych przez błąd refrakcji oka jest odpowiednio
przypisane samemu zjawisku istnienia tego błędu. Przypuszcza się, Ŝe niektóre z tych
nieprawidłowości wynikają z chorób mózgu lub siatkówki. Wielokrotność obrazów łączy się z
astygmatyzmem, choć tylko dwukrotność moŜna by prawidłowo przypisać takiemu sposobowi
tłumaczenia (gdyŜ nikt nie posiada więcej niŜ dwoje oczu). Niektóre osoby stwierdzają, Ŝe
widzą pół tuzina obrazów, albo i więcej, inni pacjenci z astygmatyzmem widzą tylko jeden.
MoŜna z łatwością udowodnić, Ŝe niewłaściwa ogniskowa odnosi się tylko do małej części
takich przypadków, a poniewaŜ wszystkie mogą być poprawione poprzez korektę błędu
refrakcji przy uŜyciu relaksacji, staje się oczywiste, Ŝe nie mogą być one spowodowane
Ŝadnymi organicznymi chorobami.
JeŜeli porównamy obraz na matówce aparatu fotograficznego w chwili gdy nie jest ona
właściwie zogniskowana, ze wzrokowymi wraŜeniami umysłu w czasie gdy oko nie jest
zogniskowane, zauwaŜymy ogromną róŜnicę pomiędzy nimi. Przy niewłaściwej ogniskowej
aparat fotograficzny zamienia kolor czarny w odcienie szarości i zamazuje kontury obrazu, lecz
wytwarza te efekty w sposób standardowy i ciągły. Na błonie aparatu fotograficznego
niedoskonały obraz czarnej litery będzie równie niedoskonały we wszystkich jej częściach, zaś
to samo dostosowanie ogniskowej zawsze wytworzy ten sam obraz. JednakŜe Ŝywe oko o
niewłaściwej ogniskowej stworzy niedoskonały obraz, który w wyobraźni widzącego będzie
ulegał ciągłym zmianom, bez względu na to czy ogniskowa zmienia się, czy teŜ nie. Będzie
więcej szarości w jednej z części obrazu, zaś zarówno odcień jak i umiejscowienie szarości
moŜe zmieniać się w szerokim zakresie w bardzo krótkim odstępie czasu. Jedna część litery
moŜe wydawać się szara, podczas gdy reszta jest czarna. Poszczególne kontury mogą być
widziane lepiej od innych; linie pionowe mogą wydawać się czarne podczas gdy poziome będą
szare i na odwrót. Z kolei czarny moŜe zamieniać się w brązowy, Ŝółty, zielony, albo nawet
czerwony. Takie zamiany w kamerze są niemoŜliwe. Z kolei mogą się pojawiać plamki koloru,
albo czerni, bądź to na odcieniach szarości, bądź na białych połaciach. Mogą pojawić się takŜe
plamki bieli lub kolorów na czerni.
W aparacie fotograficznym, czy w kamerze, niewłaściwie nastawiona ogniskowa
wytwarza obraz obiektów nieco większych niŜ obraz przy prawidłowej ogniskowej, lecz przy
podobnym stanie oka obraz odbierany przez umysł moŜe być zarówno większy jak i mniejszy
od widzianego normalnie. Wielkie C moŜe wydawać się mniejsze z odległości dziesięciu stóp,
niŜ z odległości stóp dwudziestu, albo dziesięciu cm. Dla niektórych moŜe się wydawać
większe z odległości dwudziestu stóp, zaś dla innych mniejsze.
Przy niewłaściwej ogniskowej, forma obiektów oglądanych przez pacjentów często
wydaje się być zniekształcona, podczas gdy ich umiejscowienie równieŜ wydaje się podlegać
zmianom. Obraz moŜe być podwójny, potrójny lub zwielokrotniony. RównieŜ oglądany obiekt,
albo poszczególne części obiektów mogą być zwielokrotnione, podczas gdy inne obiekty lub
ich części mogą pozostać pojedyncze. Nic podobnego nie moŜe się zdarzyć w kamerze, czy
aparacie fotograficznym.
Zdjęcia pochodzące z dwóch aparatów fotograficznych o tak samo nieprawidłowo
ustawionej ogniskowej będą takie same. JeŜeli dwoje oczu ma w ten sam sposób nieprawidłową
ogniskową, odbicia obrazu na siatkówce kaŜdego z nich będą podobne, ale wraŜenia odebrane
przez umysł będą całkowicie róŜne w zaleŜności od tego czy oczy naleŜą do jednej osoby, czy
teŜ do róŜnych osób. JeŜeli oko o prawidłowym wzroku patrzy na jakiś obiekt przez okulary,
refrakcja ulega zmianie, spowodowane tym szarości i rozmazania są jednakowe i stałe, ale oko,
które ma taki sam błąd refrakcji, jaki został wytworzony za pomocą okularów, doświadcza tych
zjawisk jako róŜnorodnych i zmiennych.
Podstawową zasadą, jaką naleŜy zrozumieć jest to, Ŝe wszystkie te zaburzenia wizji (o
których będzie więcej w późniejszym rozdziale) są iluzjami i nie są spowodowane wadą oka.
Jeśli ktoś wie, Ŝe dana rzecz jest iluzją — staje się mniej podatny na to by widzieć ją ponownie.

Gdy staje się świadomy, Ŝe to co widzi jest wyobraŜeniem, pomaga mu to na wzięcie
wyobraźni pod kontrolę, jako Ŝe doskonała wyobraźnia jest niemoŜliwa bez doskonałej
relaksacji, doskonała wyobraźnia nie tylko koryguje błędną interpretację obrazu z siatkówki,
ale koryguje błędy refrakcji.
Wyobraźnia jest bardzo zbliŜona do pamięci, chociaŜ róŜni się od niej. Wyobraźnia jest
uzaleŜniona od pamięci, poniewaŜ rzeczy mogą być wyobraŜone jedynie na tyle dobrze na ile
mogą być przypomniane. Nie moŜesz sobie wyobrazić zachodu słońca, jeŜeli go nigdy nie
widziałeś. JeŜeli zaczniesz sobie wyobraŜać niebieskie słońce, retinoskop wykaŜe, Ŝe stajesz
się krótkowidzem. Ani wyobraźnia, ani pamięć nie moŜe być doskonała dopóki umysł nie
zostanie doskonale zrelaksowany. Dlatego przy doskonałej pamięci i wyobraźni takŜe wzrok
jest doskonały (dopóki oko nie ma jakiegoś fizycznego defektu). Wyobraźnia, pamięć i wzrok
są połączone, gdy jedno z nich jest w dobrej formie pozostałe takŜe są bez wad, gdy jednemu z
nich coś dolega — wszystkie cierpią w równym stopniu. JeŜeli wyobrazisz sobie literę w
sposób doskonały, zobaczysz Ŝe ta litera i inne litery w pobliŜu staną się bardziej wyraźne,
poniewaŜ niemoŜliwe jest zrelaksować się i wyobrazić sobie, Ŝe widzisz bardzo dobrze literę,
gdy w tym samym czasie utrzymuje się stan napięcia i wzrok widzi niedostatecznie ostro. Jeśli
wyobrazisz sobie doskonałą kropkę na dole litery, będziesz równie dobrze widział całą literę,
gdyŜ nie moŜesz wytworzyć mentalnego obrazu idealnej kropki nakładając go zarazem na
niedoskonale widzianą literę. Jak to juŜ zostało podkreślone w poprzednim rozdziale moŜliwe
jest nieuświadomione widzenie. W niektórych przypadkach ludzie mogą wyobraŜać sobie
idealną kropkę, co wykazuje retinoskop, bez świadomości widzenia litery, często zdarza się to
na krótko przed osiągnięciem świadomości tego, bez utraty obrazu kropki.
Gdy dana osoba jest skłonna uwierzyć, Ŝe litery mogą zostać wyobraŜone i potrafi sobie
je wyobrazić bez usiłowania patrzenia lub porównywania tego co widzi z tym co sobie
wyobraŜa (co zawsze powoduje napięcie), czasami przy pomocy wyobraźni osiąga się bardzo
znaczące rezultaty. Niektórzy stają się zdolni do odczytania liter na dolnej linii tablicy
natychmiast, gdy tylko uzyskają zdolność do wyobraŜenia sobie jednej litery jako widocznej w
sposób idealnie czarny i wyraźny. Większość jednak jest tak zmieszana tym co dostrzega dzięki
poprawie wzroku za pomocą wyobraźni, Ŝe nawet traci tę ostatnią. Jedna sprawa to zdolność do
precyzyjnego wyobraŜenia sobie litery, a druga to zdolność do widzenia litery jak równieŜ i
innych liter bez utraty kontroli nad wyobraźnią.
Przy krótkowzroczności z powodzeniem stosowana jest następująca metoda:
Popatrz najpierw na literę z odległości, z której widzisz najlepiej. Następnie zamknij
oczy i zapamiętaj ją. Powtarzaj tak długo, aŜ pamięć litery będzie niemal równie dobra jak
widok litery z bliska. Z odległości 20 stóp od tablicy Snella, popatrz na czyste tło oddalone o 30
cm lub nieco więcej w bok od tablicy i ponownie przypomnij sobie literę. Zrób to samo w
odległości piętnastu, a później ośmiu cm. Przy ostatnim zadaniu zauwaŜ pojawienie się liter na
tablicy, czyli w peryferyjnym polu widzenia. JeŜeli pamięć jest dobra, litery będą w miejsce
szarych, blado-czarne, te znajdujące się bliŜej punktu centralnej fiksacji będą czarniejsze od
tych znajdujących się dalej. Stopniowo zmniejszaj odległość pomiędzy punktem fiksacji oraz
literą do miejsca gdzie będziesz mógł patrzeć prosto, wyobraŜając sobie zarazem, Ŝe widzisz
równie dobrze jak pamiętasz. Czasami dobrze jest podczas tego ćwiczenia zamknąć i zakryć
oczy i przypomnieć sobie literę lub kropkę doskonale czarną. Rozluźnienie i kontrola
umysłowa osiągnięta w ten sposób jest pomocna w osiąganiu kontroli podczas patrzenia na
tablicę.
Osoby z powodzeniem stosujące tę metodę są nieświadome tego, Ŝe podczas
wizualizacji idealnej litery jednocześnie patrzą na niedoskonały pierwowzór i nie rozproszają
się, gdy ich wzrok zostaje poprawiony dzięki wyobraźni. Wiele osób moŜe przypominać sobie
bardzo dobrze przy zamkniętych oczach lub patrząc w miejsce gdzie nie mogą zobaczyć litery,
ale gdy tylko na nią popatrzą pojawia się stan napięcia i utrata kontroli nad pamięcią. Dlatego
teŜ — z uwagi na to, Ŝe wyobraźnia zaleŜy od pamięci, nie są w stanie wizualizować w
wyobraźni litery. W takich przypadkach zwykłem stosować sposób opisany w poprzednim
rozdziale. Zaczynam od kwestii:
“Czy potrafisz wyobrazić sobie czarną kropkę na dole danej litery i w tym samym
czasie być zdolnym do wyobraŜenia sobie, Ŝe widzisz literę?"
Czasami pacjenci potrafią to zrobić, ale z reguły nie są do tego zdolni. W takim
przypadku zapytuję ich, czy potrafią wyobrazić sobie część litery, zwykle jej dół. Gdy potrafią
sobie wyobrazić jej prostą, krzywą, czy otwartą część (jak to bywa w takich przypadkach),
potrafią takŜe wyobrazić sobie jej boki i górną część, utrzymując kropkę na dole. Ale nawet po
dojściu do tego etapu, mogą dalej istnieć przeszkody w wyobraŜeniu całej litery bez utraty wizji
kropki. Muszę zachęcać pacjentów poprzez przybliŜanie i oddalanie tablicy. Wyobraźnia
poprawia się proporcjonalnie do stopnia zbliŜenia się do punktu, w którym wzrok jest

najlepszy, gdyŜ w tym stanie oczy są najbardziej zrelaksowane. JeŜeli chodzi o patrzenie na
ścianę, na której nie ma niczego szczególnego do oglądania, odległość nie ma znaczenia,
poniewaŜ nie wytwarza się wysiłku prowadzącego do zobaczenia.
Ogromnie pomocne przy dodawaniu odwagi ludziom podczas wyobraŜania sobie, Ŝe
widzą litery jest bezustanne i ciągłe powtarzanie:
“Oczywiście, Ŝe nie widzisz litery. Nie proszę cię o to Ŝebyś ją widział. Proszę cię
jedynie o to, Ŝebyś sobie wyobraził, Ŝe widzisz ją idealnie czarną i wyraźną".
Gdy ludzie za pomocą wyobraźni stają się zdolni do zobaczenia znanej litery, uzyskują
takŜe zdolność do zastosowania tej samej metody w stosunku do jakiejś nieznanej litery,
Wynika to z tego, Ŝe w chwili gdy tylko część litery, taką jak na przykład powierzchnia kropki,
moŜemy sobie wyobrazić jako idealnie czarną, cała litera jest widziana jako czarna, jakkolwiek
początkowo wzrokowa percepcja tego zdarzenia moŜe nie pozostawać w umyśle na tyle długo,
abyśmy stali się tego świadomi.
Starając się rozróŜnić nieznane litery dana osoba odkrywa, Ŝe jej dokładne wyobraŜenie
jest niemoŜliwe dopóki nie odpowiada ono prawdziwemu obrazowi. Dlatego teŜ, jeŜeli litera
którą sobie wyobraŜamy, albo jej część jest odmienna od faktycznego jej wizerunku, jej
mentalny obraz jest mglisty i nietrwały, dokładnie tak jak litery, których nie widzimy ostro.
Ilość sposobów jakim moŜe ulec zaburzeniu wyobraźnia jest bardzo liczna. Istnieje
jedna droga do prawidłowej wizualizacji i nieskończona ilość sposobów niedoskonałego
wyobraŜania. Prawidłowa droga jest łatwa. Umysłowy obraz wyobraŜonej rzeczy przychodzi
tak szybko jak myśl i moŜe pozostać utrzymany trwale w mniejszym lub większym stopniu. Zły
sposób jest trudny. Obraz przybywa powoli i jest zarówno krótkotrwały, jak i zmienny.
Łatwo to udowodnić przez wyobraŜenie sobie (oczy zamknięte) czarnej litery tak
dobrze, jak to jest moŜliwe, a następnie naleŜy wyobrazić sobie tę samą literę, jako widzianą
nieostro. To pierwsze moŜe być z reguły łatwo wykonalne, ale okaŜe się, Ŝe bardzo trudno
wyobrazić sobie, iŜ czarna litera z wyraźnymi konturami jest szara z rozmazanymi
krawędziami i zamglonymi otwartymi polami oraz niemoŜliwe jest stworzenie takiego obrazu
mentalnego, który utrzymywałby się trwale przez dostatecznie długi okres czasu. Litera będzie
miała róŜne kolory, kształt i umiejscowienie w polu widzenia, dokładnie tak jak ma to miejsce
w przypadku nieostro widzianej litery i tak jak stan napięcia oczu z wadą wzroku wytwarza
dyskomfort i ból, wysiłek włoŜony w błędne wyobraŜenie czasami skutkuje bólem. W
przeciwieństwie do tego, im bliŜszy doskonałości jest centralny obraz danej litery, tym łatwiej i
szybciej się pojawia i tym bardziej jest trwały.
Przy uŜyciu wyobraźni odnotowano kilka spektakularnych przypadków wyleczenia
wzroku. MęŜczyzna, lekarz, noszący okulary od czterdziestu lat, nie potrafiący bez nich
odczytać wielkiego C z odległości dwudziestu stóp, został wyleczony w ciągu piętnastu minut
wyłącznie dzięki wyobraŜaniu, Ŝe widzi czarną literę. Poproszony o opisanie wielkiego C
widzianego bez pomocy okularów powiedział, Ŝe dla niego wygląda ono szaro, zaś otwór w
literze jest przyciemniony przez szarą chmurę do tego stopnia, Ŝe wątpi w to, czy koło litery C
jest w ogóle otwarte. Z kolei po przysunięciu tablicy na bliską odległość powiedział, Ŝe litera
była czarna w sposób doskonały, a otwór i wnętrze litery było doskonale białe, bez chmurek
szarości. Po ponownym oddaleniu tablicy przypominał sobie czerń na tyle Ŝywo, Ŝe był w
stanie wyobrazić sobie, Ŝe widzi literę czarną w stopniu równie mocnym, jak przy patrzeniu na
nią z bliskiej odległości, z otworem i środkiem doskonale białym, dlatego teŜ zobaczył literę na
tablicy idealnie czarną i wyraźną. W ten sam sposób stał się zdolny do odczytywania linii
siedemdziesiąt (trzecia od góry na tablicy Snella) i podąŜał w ten sposób w dół tablicy, aby po
pięciu minutach uzyskać ostrość wzroku pozwalającą na odczytanie z odległości dwudziestu
stóp linii liter, którą przy normalnym wzroku odczytuje się z odległości 10 stóp. Następnie
otrzymał do czytania pięciopunktowy druk. Litery wydały mu się szare i nie mógł ich odczytać.
Jego uwaga była przywiązana do faktu, Ŝe litery powinny być naprawdę czarne i natychmiast
po wyobraŜeniu sobie, Ŝe widzi je jako czarne, uzyskał zdolność odczytania ich z odległości
dwudziestu pięciu cm.
Wyjaśnieniem tego nadzwyczajnego wyzdrowienia jest zwykła relaksacja. Wszystkie
nerwy w ciele doktora podczas wyobraŜania sobie czerni liter były zrelaksowane i rozluźnione
i w trakcie uświadamiania sobie, Ŝe zaczyna widzieć litery na tablicy, utrzymywał kontrolę
swojej wyobraźni. Dzięki temu nie powodował ponownego napięcia i podczas patrzenia na
litery widział je jako czarne, tak jak je sobie wcześniej wyobraził.
Doktor nie miał nawrotu wady wzroku i kontynuował proces jego usprawniania. Około
roku później odwiedziłem go w gabinecie i spytałem go jak mu idzie. Odpowiedział, Ŝe ma
doskonały wzrok zarówno na dystans jak i bliski. Potrafił odróŜniać samochody po drugiej
stronie Hudson River, oraz siedzących w nich ludzi. Mógł takŜe odczytywać nazwy statków
pływających po rzece, co inni ludzie potrafili zrobić jedynie przy pomocy lornetki.

Równocześnie nie miał Ŝadnych trudności z czytaniem gazet i udowodnił mi to czytając na głos
fragmenty artykułów. Byłem zdziwiony i zapytałem jak tego dokonał.
“Robiłem to co mi powiedziałeś" — odrzekł.
“Co ci powiedziałem?" — spytałem.
“Powiedziałeś mi, Ŝebym kaŜdego dnia ćwiczył z tablicą Snella, co uczyniłem, oraz
Ŝebym czytał najmniejszy moŜliwy druk codziennie, co takŜe robiłem".
Kolejny męŜczyzna, u którego wysoka krótkowzroczność dodatkowo była
skomplikowana przez postępujący zanik nerwu wzrokowego, przy czym wielu lekarzy
odbierało mu nadzieję na poprawę jego stanu, uzyskał poprawę tak wielką i w tak szybkim
czasie, dzięki pomocy swojej wyobraźni, Ŝe pewnego dnia w moim gabinecie kompletnie
stracił nad sobą panowanie. Podnosząc tablicę, którą trzymał w ręce, rzucił nią w poprzek
pokoju.
“To zbyt piękne, Ŝeby mogło być prawdziwe", — wykrzyknął — “Nie mogę w to
uwierzyć. MoŜliwość wyleczenia i strach przed niepowodzeniem, to więcej niŜ mogę
wytrzymać".
Z pewną trudnością uspokoiłem go i zachęciłem do dalszych ćwiczeń. Później był w
stanie czytać małe litery na tablicy jak osoba o normalnym stanie wzroku. Następnie dałem mu
do czytania mały druk. Patrząc na czcionkę 5 pt , od razu powiedział, Ŝe dla niego nie jest
moŜliwe odczytanie tak małego druku. Powiedziałem mu jednakŜe, aby zastosował taką samą
procedurę, jaka okazała się pomocna przy widzeniu na odległość. Było to wyobraŜenie sobie
czarnej kropki na fragmencie literki podczas trzymania druku w odległości piętnastu cm. Po
kilkukrotnym sprawdzeniu “pamięci kropki", stał się zdolny do wyobraŜenia sobie, Ŝe widzi
doskonale czarną kropkę na jednej z małych literek. Wówczas ponownie stał się nerwowy i
zapytany w czym problem, powiedział:
“Zaczynani czytać pięciopunktowy druk i boję się, Ŝe utracę kontrolę na sobą".
Kolejny przykład to przypadek kobiety z duŜą krótkowzrocznością połączoną z
początkowym stadium katarakty. W ciągu kilka dni wzrok uległ poprawie z 3/200 (z trzech stóp
widziała duŜe C) do 20/50 (z 20 stóp widziała litery w linii 50). Zamiast stopniowo przechodzić
w dół tablicy, dokonała natychmiastowego skoku z linii pięćdziesiąt do linii dziesiątek. Po
przybliŜeniu tablicy na odległość 7,5 cm poprosiłem, by popatrzyła na literę O (z tej odległości
widziała ją wyraźnie), a następnie o wyobraŜenie, Ŝe widzi kropkę na dole litery, oraz Ŝe dół
litery jest najbardziej zaczernioną częścią. Gdy juŜ potrafiła to zrobić z bliska, odległość
stopniowo była zwiększana, aŜ potrafiła zobaczyć O z odległości 2 stóp. Potem umieściłem
tablicę w odległości dziesięciu stóp, zaś ona wykrzyknęła:
“Doktorze, to niemoŜliwe! Litera jest zbyt mała. Zacznijmy od jakiejś większej."
JednakŜe po piętnastu minutach potrafiła odczytać małe O w linii dziesiątek z
odległości dwudziestu stóp.

ROZDZIAŁ 12
PRZESUWANIE WZROKU I KOŁYSANIE

Gdy oko o normalnym wzroku patrzy na literę, bez względu na to czy jest ona daleko
czy blisko, moŜe się wydawać, Ŝe litera pulsuje, albo porusza się w róŜnych kierunkach: na boki
lub z dołu do góry, czy w obu tych kierunkach. Jeśli przenosi się wzrok z litery na literę lub z
jednej strony litery na jej drugi brzeg, to nie tylko litera, ale nawet cała linia liter, czy tablica
moŜe sprawiać wraŜenie przesuwania się. Ten pozorny ruch wynika z przesuwania się oka i
zawsze jest skierowany w przeciwnym kierunku do ruchu oka.
Jeśli ktoś patrzy na szczyt litery, litera znajduje się poniŜej linii wzroku i dlatego wydaje
się poruszać w dół. Jeśli ktoś patrzy na podstawę litery, litera jest powyŜej linii widzenia i
wydaje się poruszać do góry. Jeśli ktoś patrzy na lewo od litery to jest na prawo od linii
widzenia i sprawia wraŜenie poruszenia się w prawo. Patrząc na prawo, litera jest na lewo od
linii wzroku i wydaje się zmierzać na lewą stronę.
Osoby o normalnym wzroku rzadko są świadome tej iluzji i mogą mieć trudności z jej
doświadczeniem, lecz w kaŜdym przypadku z jakim miałem do czynienia, po upływie pewnego
czasu moŜna to było zademonstrować. Przy wadach wzroku litery mogą wydawać się
nieruchome, albo nawet poruszać się w tym samym kierunku co oko.
Dla oka niemoŜliwe jest zatrzymanie się w jednym miejscu przez czas dłuŜszy od jednej
sekundy. JeŜeli tego spróbujemy, wytworzy się napięcie i widok stanie się nieostry. MoŜna to
łatwo udowodnić poprzez próbę utrzymania spojrzenia na jednej części litery przez
wystarczająco długi okres czasu. Bez względu na to jak dobry byłby wzrok, widok zacznie się
zamazywać, rozpraszać bardzo szybko i czasami wysiłek włoŜony w próbę utrzymania tego
stanu spowoduje ból. W przypadku nielicznych wyjątkowych osób, obserwowany punkt moŜe
wydawać się utrzymywany w nieruchomym polu widzenia przez dostateczną ilość czasu i dana
osoba moŜe myśleć, Ŝe utrzymuje nieruchome spojrzenie, ale wynika to tylko z tego, Ŝe ruchy

oka są tak szybkie, iŜ widziane obiekty wydają się tym samym symultanicznie nakładającymi
się obrazami.
Gdy wzrok jest prawidłowy ruchy oka nie są widoczne, ale bezpośrednie badanie
oftalmoskopem zawsze moŜe je wykazać. Przy badaniu jednego oka, w czasie gdy drugie
spogląda na małą powierzchnię wprost przed sobą, badane oko (które podąŜa za ruchem
drugiego) wykonuje ruchy w róŜnych kierunkach po zmieniającej się orbicie, z góry na dół, z
dołu do góry oraz na boki. Przy normalnym wzroku te ruchy są niezmiernie szybkie i nie
towarzyszą mu Ŝadne objawy wysiłku. W przeciwieństwie do tego, przesuwanie oka z wadą
wzroku jest wolniejsze, zakres ruchów obszerniejszy, przesunięcia są gwałtowne, urywane i
wykonywane z objawami wysiłku.
Wykazano takŜe, Ŝe oko jest zdolne do tak szybkich ruchów, Ŝe oftal-moskop nie jest w
stanie ich zarejestrować. Prawidłowo widzące oko moŜe odczytać czternaście liter na dolnej
linii tablicy Snella z odległości dziesięciu lub 15 stóp, w przyćmionym świetle, tak szybko, Ŝe
wydaje się jakby to było wykonane w jednej chwili. Ponadto naleŜy dodać, Ŝe aby rozpoznać
litery w takich warunkach, trzeba wykonać około czterech przesunięć oka na kaŜdej literze.
Gdy patrzymy z bliska, nawet gdy tylko jedna część litery jest dobrze widziana, moŜemy ją
rozpoznać, ale z daleka rozpoznanie litery bez wykonania przesunięć oka z góry na dół i z boku
na bok jest niemoŜliwe. Trzeba ponadto dokonać przesunięć wzroku z litery na literę, robiąc w
czasie jednej sekundy około siedemdziesięciu przesunięć.
Linia z małymi literami na tablicy Snella ma mniej niŜ stopę długości i 0,6 cm
wysokości i wymaga około siedemdziesięciu przesunięć na sekundę, aby zobaczyć ją całą, w
jednej chwili. Potrzeba wielu tysięcy ruchów oka, aby zobaczyć obszar wielkości ekranu w
kinie, ze wszystkimi jego detalami, takimi jak osoby, zwierzęta, drzewa, itd. śeby zobaczyć
szesnaście takich powierzchni na sekundę, jak to robimy w kinie, potrzebna jest
niewyobraŜalna szybkość ruchów oka.
Nie tylko ludzkie oko i umysł są zdolne do takiej szybkości działania, jednak aby działo
się to bez napięcia i wysiłku, z maksymalną efektywnością, zarówno oko, jak i umysł muszą
być w stanie rozluźnienia. Wprawdzie kaŜdy ruch oka powoduje błąd refrakcji, jednak gdy ruch
jest nieznaczny to błąd jest minimalny. Z reguły przesunięcia są tak szybkie, Ŝe nie pozostają na
tyle długo, aby wady refrakcji mogły być wykryte za pomocą retinoskopu. Ich obecność moŜe
zostać dostrzeŜona dopiero po zredukowaniu szybkości ruchów do czterech-pięciu na sekundę.
Czas podczas którego oko jest w stanie rozluźnienia jest znacznie dłuŜszy od czasu, w którym
występuje błąd refrakcji. Dlatego teŜ przy normalnych przesunięciach oka błędy refrakcji nie
wykazują swojej obecności. Im szybsze są nieświadome przesunięcia oka, tym lepsza jest
wizja, ale jeŜeli ktoś usiłowałby być świadomym zbyt szybkich przesunięć, wytworzy stan
napięcia.
Niezbędnym warunkiem prawidłowego widzenia jest nieustanne przesuwanie oka i te
przesunięcia są uderzającą ilustracją mentalnej kontroli niezbędnej w procesie prawidłowego
widzenia. Proces ten wymaga doskonałej umysłowej kontroli aby przeanalizować tysiące myśli
i wraŜeń w ciągu sekundy, zaś kaŜdy punkt fiksacji (zatrzymania wzroku) musi być
przemyślany oddzielnie, poniewaŜ niemoŜliwe jest myślenie o dwóch rzeczach lub dwóch
częściach jednej rzeczy naraz. Oko z wadą wzroku usiłuje dokonać rzeczy niemoŜliwej poprzez
patrzenie skoncentrowane na jednym punkcie przez wystarczająco długi czas — to znaczy
poprzez gapienie się. Gdy patrzy na nieznaną literę i nie widzi jej, przedłuŜa wpatrywanie się w
nią z wysiłkiem zmierzającym do jej lepszego zobaczenia. Takie zmagania zawsze skazane są
na niepowodzenie i stają się znaczącym czynnikiem doprowadzającym do wady wzroku.
Jedna z najlepszych metod jaką dotychczas odkryliśmy polega na świadomym
naśladowaniu nieświadomych przesunięć oka występujących w normalnym oku i na
doświadczaniu poruszających się obrazów wytworzonych przez takie przesunięcia. Bez
względu na to czy oko jest bez wad, czy z wadami refrakcji, świadomie wykonywane
przesunięcia wzroku i kołysanie stanowią wielką korzyść i pomoc dla oka. Nie tylko oczy z
wadą wzroku, ale takŜe normalnie widzące ulegają poprawie dzięki takim ćwiczeniom. Przy
wadach wzroku przesuwanie (jeŜeli jest prawidłowo wykonywane) daje oczom relaks i
wypoczynek w stopniu równie wielkim jak palming, i zawsze zmniejsza lub koryguje błąd
refrakcji.
Oko bez wady wzroku nigdy nie próbuje zatrzymać się na jednym punkcie przez czas
dłuŜszy od jednej sekundy, a gdy się przesuwa (jak to było wyjaśnione w rozdz. 8), to zawsze
widzi gorzej poprzedni punkt fiksacji. Gdy oko przestaje się szybko poruszać i widzieć gorzej
przesunięty punkt, wzrok takŜe przestaje być prawidłowy, kołysanie zostaje zatrzymane lub
wydłuŜone, a czasami odwrócone. To są kluczowe zagadnienia przy leczeniu za pomocą
przesuwania wzroku.
śeby zobaczyć poprzedni punkt fiksacji jako gorszy, oko z wadą wzroku musi patrzeć

znacznie dalej od niego, niŜ oko o normalnym wzroku. JeŜeli oko przesuwa się na przykład
tylko o 0,6 cm, moŜe widzieć poprzedni punkt fiksacji równie dobrze, albo równie źle jak
przedtem i zamiast rozluźnienia oczu osiąganemu dzięki przesuwaniu, jego napięcie będzie
wzrastać, nie pojawi się kołysanie, zaś ostrość widzenia obniŜy się. Z odległości kilkunastu
centymetrów oko moŜe być zdolne do “odpuszczenia pierwszego punktu fiksacji i jeŜeli ten
punkt nie będzie utrzymywany przez okres dłuŜszy od jednej sekundy, dzięki przesuwaniu
wytworzy się stan rozluźnienia oka i tym samym będzie moŜliwe odczuwanie stworzonej iluzji
kołysania. Uzyskane korzyści są tym większe im krótsze przesunięcia, ale nawet bardzo długie
przesuwanie — trzy i więcej stóp — pomaga tym, którzy nie mogą osiągnąć krótszej
odległości.
Z drugiej strony, gdy ktoś jest juŜ zdolny do wykonywania krótkich przesunięć, długie
przesunięcia pogarszają wizję. Kołysanie jest potwierdzeniem tego, Ŝe przesuwanie zostało
wykonane poprawnie i gdy się pojawia, widoczność zawsze ulega poprawie. MoŜliwe jest
przesuwanie bez poprawy wzroku, ale nie moŜna wytworzyć złudzenia kołysania bez poprawy;
gdy będzie moŜna to zrobić przy długich przesunięciach, naleŜy stopniowo skracać zakres
ruchu, aŜ dana osoba będzie mogła wykonać przesuwanie z góry do dołu najmniejszej literki na
tablicy, czy gdziekolwiek i w tym czasie utrzymywać kołysanie. Później moŜe stać się zdolna
do uzyskania świadomości pozwalającej na postrzeganie kołysania liter bez świadomego
przesuwania.
Bez względu na wielkość wady wzroku zawsze moŜliwe jest przesuwanie i
doświadczenie kołysania, tak długo jak długo poprzedzający punkt fiksacji wzroku jest gorzej
widoczny. Nawet diplopia i poliopia (podwójne i wielokrotne widzenie, kaŜde z osobna) nie
stanowią przeszkody (w pewnej mierze) w poprawie wzroku. PrzewaŜnie oko z wadą wzroku
jest zdolne do przesunięć z jednej strony tablicy Snella na drugą lub z punktu powyŜej tablicy
do punktu poniŜej niej, oraz do zaobserwowania, Ŝe w pierwszym przypadku tablica wydawała
się poruszać z boku na bok, podczas gdy w drugim przypadku wydawała się poruszać w pionie.
Pacjenci cierpiący z powodu wysokiego stopnia fiksacji peryferyjnej, aby zobaczyć
pierwszy punkt fiksacji jako gorszy podczas ćwiczenia przesuwania, będą potrzebowali
skorzystać z niektórych metod opisanych w rozdz. 8. JednakŜe z reguły osoby, które nie mogą
widzieć “gorzej" z odległości, mogą to łatwo robić z bliska, jako Ŝe wzrok z tej odległości jest
najlepszy nie tylko w krótkowzroczności, ale równie często przy dalekowzroczności. Gdy
odczucie kołysania zostanie wytworzone z bliska, odległość moŜe być stopniowo powiększana,
aŜ do momentu gdy ta sama rzecz będzie odczuwana z odległości 20 stóp.
Jako sposób rozluźnienia i relaksacji oczu, poza ich zamknięciem, czy teŜ palmingiem,
kołysanie i przesuwanie wzroku jest najbardziej owocną metodą. Dzięki tej metodzie
przeplatanej z relaksacją oczu i późniejszym naprzemiennym przesuwaniem, osoby z bardzo
powaŜnymi wadami wzroku osiągały czasami chwilowe lub trwałe wyleczenie w ciągu kilku
tygodni.
Przesuwanie moŜna wykonywać szybko lub powoli, stosownie do stanu widzenia.
Początkowo, przy szybkim przesuwaniu moŜe wystąpić napięcie, a wtedy punkt z którego się
przesuwamy nie będzie widziany gorzej i nie uzyska się efektu kołysania. W miarę postępów
szybkość moŜe ulec zwiększeniu. PrzewaŜnie jednak nie moŜna doświadczyć kołysania, jeśli
przesuwanie jest szybsze niŜ dwa, trzy razy na sekundę.
Do kołysania z reguły moŜe być uŜyty mentalny obraz litery w sposób równie dobry jak
rzeczywistej litery na tablicy. Dla niektórych osób odwrotna sytuacja teŜ jest prawdziwa, ale
dla większości ludzi kołysanie literą w umyśle jest łatwiejsze niŜ z faktycznym obrazem. Gdy
staje się to wykonalne, łatwiej jest potem wykonać kołysanie literami na tablicy Snella. Dzięki
zamiennemu stosowaniu kołysania umysłowego i wizualnego, czasami uzyskuje się
błyskawiczne postępy. Gdy tylko ulegnie poprawie stopień relaksacji, kołysanie umysłowe
moŜe zostać skrócone, aŜ do wyobraŜenia sobie kołysania literą o wielkości gazetowej kropki.
Gdy staje się to moŜliwe, okazuje się być łatwiejsze od kołysania większą literą, zaś wiele osób
osiąga w ten sposób ogromne korzyści.
Bez względu na to jak wielki jest błąd refrakcji, wszyscy uzyskują częściową albo
całkowitą poprawę wzroku (co zostaje wykazane przez retinoskop) przynajmniej przez okres
sekundy, w chwili gdy udaje się im zastosować z powodzeniem przesuwanie i kołysanie. Czas
poprawy moŜe być tak krótki, Ŝe dana osoba moŜe nie być tego świadoma, ale staje się dla niej
moŜliwe wyobraŜenie sobie ostrego widzenia i dzięki temu staje się moŜliwe utrzymanie stanu
relaksacji na tyle długo by dotarła do niej świadomość poprawionej ostrości wzroku. Na
przykład po okresie patrzenia w bok od tablicy dana osoba moŜe z powrotem spojrzeć na
wielkie C i chwilowo (ok. sekundy) błąd refrakcji moŜe być zmniejszony, bądź skorygowany,
co wykaŜe retinoskop. Jeszcze wtedy moŜe nie pojawić się świadomość poprawionej wizji.
JednakŜe poprzez wyobraŜenie wielkiego C jako widzianego lepiej, osiągnięty stopień

relaksacji moŜe być wystarczająco przedłuŜony w czasie, aby stał się dostrzegalny poprzez
swoje efekty.
Gdy mentalne, czy wizualne kołysanie jest wykonywane z powodzeniem, moŜna stać
się świadomym poczucia relaksacji jako ogólnego kołysania. To wraŜenie odnosi się do
kaŜdego obiektu, który pojawi się w naszej świadomości. Ruch moŜe zostać wyobraŜony w
kaŜdej części ciała do której skierujemy naszą uwagę. MoŜe być teŜ skierowany w stronę
krzesła na którym się siedzi lub nakierowany na jakikolwiek przedmiot w pokoju, albo
gdziekolwiek, gdzie tylko moŜna sięgnąć pamięcią. Budynki, miasto, cały świat moŜe zostać
rozkołysany. Dana osoba będąc świadoma tego “uniwersalnego kołysania" moŜe zapomnieć o
obiekcie od którego rozpoczęła kołysanie, ale tak długo jak długo jest utrzymywana zdolność
utrzymywania ruchu w kierunku przeciwnym do pierwotnego ruchu oczu, albo ruchu
wyobraŜonego w umyśle, stan relaksacji pozostanie utrzymany. JeŜeli jednak zmieni się
kierunek wystąpi napięcie. WyobraŜenie uniwersalnego kołysania nie jest trudne przy
zamkniętych oczach i niektórzy szybko potrafią to robić takŜe z otwartymi oczami. Później
uczucie relaksacji, które towarzyszy kołysaniu, moŜe być odczuwane bez świadomości tego
ostatniego, ale kołysanie zawsze się pojawi gdy o nim pomyślimy.
Stan napięcia stanowi jedyną przyczynę przeszkadzającą w kołysaniu. Niektórzy
wkładają duŜo wysiłku w to, aby kołysać literami. Takie wysiłki są zawsze przeszkodą. Oczy i
umysł nie kołyszą literami, ale same się kołyszą. Oko moŜe przesuwać się spontanicznie. Jest to
praca mięśni kierowana motorycznymi impulsami, ale kołysanie harmonizuje z naturalnym
przesuwaniem wzroku. Ono nie powoduje relaksacji, ale jest jej rezultatem; chociaŜ samo w
sobie nie posiada wartości, jest podobnie jak kropka bardzo cenną wskazówką pozwalającą
stwierdzić czy stan relaksacji pozostaje utrzymany.
W róŜnych przypadkach przydatne są następujące ćwiczenia przesuwania:
Nr l
(a) Popatrz na literę na tablicy Snella.
(b) Przesuń wzrok na literę w tej samej linii na tyle daleko, aby pierwszą (tą poprzednio
widzianą) zobaczyć gorzej.
(c) Ponownie popatrz na pierwszą widząc (lub nie) drugą gorzej.
(d) Patrz na litery naprzemiennie przez kilka sekund, widząc gorzej tę, która nie jest
aktualnie oglądana.
Prawidłowe wykonanie ćwiczenia pozwala lepiej widzieć obie litery, przy czym
powinno pojawić się wraŜenie ruchu z boku na bok w kierunku przeciwnym do ruchu oka.
Nr 2
(a) Popatrz na duŜą literę.
(b) Popatrz na mniejszą literę z daleka od duŜej. Ta większa powinna być wówczas
gorzej widoczna.
(c) Spójrz z powrotem (na duŜą), (d) Powtórz sześć razy.
Przy poprawnym wykonaniu obie litery będą lepiej widoczne, zaś tablica będzie się
poruszać do góry i na dół.
Nr 3
Przesuwanie wzroku według powyŜszych metod umoŜliwia widzenie litery w linii
lepiej od innych, oraz (z reguły) zobaczenie jej ostrego obrazu w trakcie krótkich przebłysków.
śeby ciągle widzieć literę potrzebujemy uzyskać zdolność przesuwania wzroku ze szczytu
litery do jej podstawy lub z jej podstawy do szczytu, widząc gorzej część na którą nie patrzymy
bezpośrednio, wytwarzając przy tym wraŜenie pionowego kołysania.
(a) Popatrz ponad szczytem litery, tak aby widzieć jej podstawę, albo całą literę gorzej
(nieostro).
(b) Popatrz na punkt wystarczająco daleko poniŜej podstawy litery, aby widzieć jej
szczyt, albo całą literę gorzej.
(c) Powtórz sześć razy.
Poprawne wykonanie pozwala na poprawę widzenia, oraz wytwarza wraŜenie ruchu
litery do góry i na dół. Stopniowo przesunięcie powinno zostać skrócone tak, aby było moŜliwe
przesuwanie wzroku pomiędzy szczytem i podstawą litery przy jednoczesnym utrzymywaniu
kołysania. Teraz litera jest widoczna przez cały czas. Jeśli ćwiczenie się nie udaje, rozluźnij
oczy, zrób palming i spróbuj ponownie.
MoŜna takŜe ćwiczyć przesuwanie z jednej strony litery na jej drugą stronę (lub
pomiędzy punktami znajdującymi się po bokach liter), albo z jednego jej rogu do punktu
umieszczonego za jej drugim rogiem.
Nr 4
(a)
Popatrz na literę z odległości, z której jest najlepiej widoczna. Przy

krótkowzroczności będzie to zapewne punkt odległy o stopę lub mniej od twarzy. Przesuwaj
wzrokiem od szczytu do podstawy litery dopóki nie będziesz widział (na zmianę) jednej części
gorzej od drugiej, oraz do czasu gdy stopień zaczernienia litery nie ulegnie poprawie i nie
zostanie wytworzona iluzja kołysania.
(b) Teraz zamknij oczy i ćwicz mentalne przesuwanie ze szczytu do podstawy litery.
(c) Otwórz oczy i popatrz na czystą ścianę powtarzając punkt (b). Porównaj zdolność
do mentalnego przesuwania i kołysania z moŜliwościami robienia tego wzrokowo z małej
odległości.
(d) Następnie popatrz na literę z daleka i ćwicz przesuwanie ze szczytu do podstawy.
Poprawne wykonanie charakteryzuje się poprawą widzenia i wraŜeniem kołysania.
Nr 5
Niektóre osoby, szczególnie dzieci widzą lepiej gdy ktoś wskazuje im literę. W innych
przypadkach stanowi to przeszkodę. JeŜeli stwierdzimy, Ŝe metoda wskazywania jest pomocna,
naleŜy postępować w następujący sposób:
(a) KaŜ komuś połoŜyć koniec palca w punkcie połoŜonym 7-10 cm poniŜej litery.
Niech ćwicząca osoba spogląda na literę i przesuwa wzrok na koniec palca widząc gorzej literę.
(b) Zmniejszaj dystans pomiędzy palcem a literą, początkowo do 5-8 cm, potem do 3-5
cm, a na koniec do l cm, postępując cały czas jak w punkcie (a).
Ta metoda zastosowana prawidłowo pozwala na widzenie szczytu i podstawy litery i na
naprzemienne gorsze widzenie kaŜdej z tych części przy jednoczesnym wytworzeniu wraŜenia
kołysania. W następstwie tego moŜliwe stanie się ciągłe widzenie litery.
Nr 6
Przy niedostatecznej wizji, co często zdarza się gdy ktoś patrzy na małą literę, któraś z
większych liter w liniach powyŜej, albo nawet wielkie C na szczycie tablicy wygląda na
czarniejszą, niŜ litera na którą patrzymy. UniemoŜliwia to prawidłowe zobaczenie mniejszej
litery. śeby skorygować ten rodzaj fiksacji peryferyjnej, popatrz na literę która jest najlepiej
widoczna i przesuń wzrok na mniejszą literkę. Jeśli ci się to uda, po kilku chwilach mała literka
wydawać się będzie czarniejszą od duŜej. Jeśli po kilku próbach nie uzyskasz powodzenia,
rozluźnij oczy przy pomocy palmingu i spróbuj jeszcze raz. MoŜna ponadto przesuwać
spojrzenie z duŜej litery do punktu znajdującego się w pewnej odległości poniŜej małej litery,
stopniowo przybliŜając się do niej w miarę poprawy widzenia.
Nr 7
Przesunięcia wzroku z tablicy oddalonej o 3 lub 5 stóp na tablicę zawieszoną w
odległości 10 lub 20 stóp okazuje się częstokroć skuteczne, jako Ŝe nieświadoma pamięć litery
widzianej z bliska pomaga przenieść ten obraz na bardziej oddaloną tablicę.
Te zróŜnicowane metody przesuwania wzroku ludzie będą odczuwać w sposób bardzo
odmienny; jako mniej lub bardziej satysfakcjonujące. Jeśli nie udaje się zastosować z
powodzeniem którejś z metod, naleŜy po dwóch lub trzech próbach poniechać jej i spróbować
czegoś innego. Kontynuowanie ćwiczeń, które nie przynoszą prawidłowych rezultatów jest
pomyłką. Skutkiem niepowodzeń jest stan napięcia, zaś jego przedłuŜanie nie przynosi niczego
dobrego.
JeŜeli ćwiczenia z tablicą są niemoŜliwe, moŜna uŜywać do tego celu innych obiektów.
MoŜna na przykład przesuwać wzrok z jednego okna oddalonego budynku na inne lub z jednej
jego części na drugą, z jednego samochodu na inny lub z jednej jego części na następną,
wytwarzając w kaŜdym z tych przypadków iluzję poruszania się tych obiektów w kierunku
przeciwnym do ruchu oczu. Rozmawiając z ludźmi moŜna przesuwać wzrok z jednej osoby na
następną lub z jednego fragmentu twarzy na następny. Podczas czytania ksiąŜki lub gazety
moŜna robić świadome przesuwanie z jednego słowa lub litery na kolejne, albo z jednej części
litery na inną.
PoniewaŜ przesuwanie wzroku i kołysanie angaŜują całą osobę do wykonywania tego
ćwiczenia, często stają się najbardziej skuteczną metodą osiągania stanu relaksacji i w
niektórych przypadkach przynoszą bardzo znaczące rezultaty wyłącznie dzięki unaocznieniu
faktu, Ŝe wpatrywanie się pogarsza widzenie, zaś przesuwanie wzroku je poprawia. Pewna
rnoja pacjentka, szesnastoletnia dziewczyna z postępującą krótkowzrocznością, bardzo szybko
się wyleczyła przy pomocy przesuwania wzroku. Przyszła do mojego gabinetu w bardzo mocno
przyciemnionych okularach, na skutek takiej ochrony przed światłem, była na tyle oślepiona, Ŝe
jej oczy były prawie zamknięte i miała wielkie trudności z wyszukaniem drogi podczas
poruszania się po pokoju. Jej ostrość wzroku wynosiła 3/200 (widziała ostro wielkie C z
odległości 3 zamiast 200 stóp). Zabroniono jej czytania, grania z nut na pianinie i musiała
porzucić myśl o kontynuowaniu nauki w szkole średniej.
Jej nadwraŜliwość na światło została wyleczona w ciągu kilku minut za pomocą
nasłoneczniania przy zamkniętych oczach (zob. opis w rozdz. 24). Następnie posadziłem ją na

wprost tablicy, poleciłem rozluźnić oczy, a następnie spojrzeć na wielkie C. Na ułamek
sekundy jej wzrok poprawił się i na skutek powtarzanych ćwiczeń, mogła dostrzec, Ŝe nawet
najmniejszy wysiłek włoŜony w proces widzenia kaŜdorazowo powoduje pogorszenie
widzenia. Poprzez naprzemienne patrzenie poza tablicę, a następnie na litery w krótkich
odstępach czasu (poniŜej l sek.) wzrok pacjentki uległ tak szybkiej poprawie, Ŝe w ciągu pół
godziny osiągnął niemal normalną ostrość widzenia dla patrzenia na odległość.
Później dałem jej do czytania czcionkę o wielkości 5 pt. Pierwsza próba czytania
natychmiast spowodowała powaŜny ból. Poleciłem zastosować tę samą procedurę, która była
przeprowadzona wcześniej z uŜyciem tablicy Snella. W ciągu kilku minut przez alternatywne
patrzenie w bok i na pierwszą literę kaŜdego słowa potrafiła czytać bez wysiłku, dyskomfortu,
czy bólu. Wyszła z mojego gabinetu bez okularów, widząc drogę przed sobą bez Ŝadnych
trudności. Wielu innych pacjentów takŜe skorzystało z dobrodziejstw tej prostej metody.

ROZDZIAŁ 13
ZŁUDZENIA WZROKOWE

Osoby z wadą wzroku zawsze podlegają złudzeniom wzrokowym, podobnie jak ludzie
z normalnym wzrokiem. O ile jednak iluzje normalnego wzroku wynikają ze stanu relaksacji, o
tyle złudzenia osoby z wadą wzroku są spowodowane stanem napięcia. Niektóre osoby z
wadami refrakcji mają nieliczne iluzje, inni znacznie więcej, poniewaŜ napięcie, które
powoduje błąd refrakcji nie jest tym samym rodzajem napięcia, które jest odpowiedzialne za
wraŜenia iluzji.
Złudzenia wadliwego wzroku mogą być związane z postrzeganiem koloru, wielkości,
lokalizacji i formy oglądanych obiektów. Mogą zawierać w sobie pojawianie się rzeczy, które
nie istnieją i wiele innych zadziwiających i interesujących przejawów.
Złudzenia koloru
Gdy dana osoba widzi czarne litery i jest przekonana, Ŝe są szare, Ŝółte, brązowe,
niebieskie lub zielone, to cierpi z powodu złudzeń (iluzji) dotyczących koloru. To zjawisko nie
stanowi o odróŜnianiu kolorów.
Osoba nie odróŜniająca kolorów (daltonizm) nie potrafi rozróŜnić kilku barw, z reguły
nie rozróŜnia niebieskiego i zielonego. Ta niezdolność jest stała i niezmienna.
Osoba cierpiąca na złudzenie koloru nie widzi fałszywie kolorów w sposób stały i
niezmienny. Podczas patrzenia na tablicę, czarne litery mogą wydawać się jej początkowo
szare, ale innym razem mogą przybrać odcienie Ŝółci, niebieskiego lub brązu. Niektórzy
zawsze widzą czarne litery jako czerwone; dla innych wydają się one być czerwonymi tylko
okazjonalnie. ChociaŜ wszystkie litery są tego samego koloru, niektórzy mogą widzieć duŜe
litery jako czarne, zaś małe jako Ŝółte lub niebieskie.
PrzewaŜnie, bez względu na to jakim wydaje się dany kolor duŜe litery są widziane jako
ciemniejsze.
Często róŜne kolory pojawiają się w tej samej literze, jej część jest widziana jako
czarna, a reszta moŜe być szara lub w jeszcze innym kolorze. Plamki czerni lub teŜ innego
koloru mogą pojawiać się na białym tle, jak równieŜ plamki bieli lub innej barwy mogą
zaistnieć na czerni.
Złudzenia rozmiarów
DuŜe litery mogą wydawać się małe, a małe duŜymi. Jedna litera moŜe mieć normalne
wymiary, podczas gdy inna o tej samej wielkości i z tej samej odległości moŜe wydawać się
większa lub mniejsza niŜ normalnie. Litera moŜe mieć normalne wymiary z bliska i z daleka,
ale w środku tej odległości moŜe mieć tylko połowę tych wymiarów. JeŜeli dana osoba potrafi
ocenić rozmiar litery w kaŜdej odległości, aŜ do dwudziestu stóp, jej wzrok jest w normie. Jeśli
rozmiary zmieniają się wraz ze zmianami odległości, to cierpi na złudzenie rozmiarów. Na duŜe
odległości ocena rozmiarów jest zawsze niedoskonała, poniewaŜ wzrok nie jest perfekcyjny
przy takich odległościach, nawet jeśli jest w normie przy zwykłych odległościach. Gwiazdy
wydają się być kropkami, poniewaŜ wzrok nie ma moŜliwości widzieć dobrze obiektów z
takich odległości. Świeca widziana z odległości pół mili wydaje się być mniejsza niŜ z bliska,
ale widziana przez teleskop dający precyzyjny obraz z tej odległości, będzie miała te same
rozmiary co z bliska. Wraz z poprawą widzenia wzrasta zdolność do prawidłowego oceniania
rozmiarów.
Skorygowanie wady refrakcji wyłącznie za pomocą okularów, pozwala na podobne
ocenianie rozmiarów jak czyni to normalne oko, jednakŜe ta zdolność moŜe się znacznie róŜnić
wśród osób mających ten sam błąd refrakcji. Osoba o dziesięciu dioptriach krótkowzroczności,
nosząca okulary korekcyjne moŜe (rzadko) być zdolna do prawidłowego oceniania wymiarów.
Kolejna osoba o tym samym stopniu krótkowzroczności i takich samych okularach moŜe
widzieć rzeczy o połowę, albo dwie trzecie mniejsze niŜ w rzeczywistości. Jak z tego wynika
błąd refrakcji ma niewiele wspólnego z nieprawidłową percepcją rozmiarów.

Złudzenia formy
Okrągłe litery mogą wydawać się kwadratowe lub trójkątne. Litery proste mogą jawić
się jako zakrzywione. Litery o regularnych kształtach mogą wydawać się bardzo nieregularne.
Okrągłe litery mogą sprawiać wraŜenie, Ŝe posiadają w środku szachownicę, albo krzyŜ.
Krótko
mówiąc
istnieje
nieskończona
róŜnorodność
moŜliwych
do
zobaczenia
zniekształconych form. Na ten rodzaj wady wzroku wpływają takie czynniki jak: oświetlenie,
odległość i otoczenie. Wiele osób widzi prawidłową formę litery po zakryciu innych liter, lecz
tracą tę umiejętność gdy inne litery są widoczne. Pokazanie wskaźnikiem umiejscowienia litery
pomaga niektórym ją zobaczyć. Innym wskaźnik moŜe tak bardzo przeszkadzać, Ŝe tym
bardziej nie mogą zobaczyć litery.
Złudzenia ilości
Często osoby z wadami wzroku obserwują zwielokrotnienie obrazu, zarówno przy
patrzeniu obydwoma oczami, jak i przy widzeniu jednym tylko okiem. Sposób w jaki te
zwielokrotnione obrazy przejawiają swoje istnienie jest czasami ogromnie ciekawy. Na
przykład pacjent ze starczow-zrocznością czyta wyraz HAS normalnie obojgiem oczu. Słowo
PHONES czyta prawidłowo okiem lewym, lecz gdy czyta je prawym okiem widzi podwójnie
literę P, której wyobraŜony widok jest usytuowany nieco na lewo od rzeczywistej litery. Lewe
oko chociaŜ widziało prawidłowo słowo PHONES, zwielokrotniało ostrze szpilki, podczas gdy
główka pozostawała pojedyncza w chwili gdy szpilka ustawiona była pionowo. Po zmianie
pozycji na poziomą, ostrze szpilki widziane było pojedynczo, a główka była zwielokrotniona.
Gdy ostrze szpilki zostało połoŜone poniŜej małej literki, obraz ostrza ulegał czasami
podwojeniu, podczas gdy literka pozostawała w normie.
Za tego rodzaju zjawiska nie odpowiada Ŝaden błąd refrakcji. Są to wyłącznie sztuczki
umysłu. Ilość sposobów wskutek których powstają zwielokrotnione obrazy jest nieskończona.
Są one czasami umiejscowione pionowo, czasem poziomo lub ukośnie, a czasami w formach
okręgów, trójkątów i innych figur. Ich liczba równieŜ moŜe wahać się od dwóch do trzech,
czterech i więcej. Mogą być nieruchome, albo zmieniać swoją pozycję w róŜnym tempie.
Wykazują takŜe nieskończoną róŜnorodność kolorów, włącznie z bielszym od tła odcieniem
bieli.
Złudzenia lokalizacji
Kropka postawiona przy literze, na tym samym poziomie co podstawa litery, moŜe
sprawiać wraŜenia zmiany swojej pozycji na wiele róŜnych i zadziwiających sposobów. Jej
odległość od litery moŜe się zmieniać. MoŜe nawet pojawić się po drugiej stronie litery. MoŜe
takŜe wydawać się być ponad albo poniŜej linii. Niektórzy postrzegają litery ustawione w
nieregularnym szyku. W przypadku słowa AND litera D moŜe zająć miejsce N lub pierwsza
litera moŜe zamienić się miejscami z ostatnią.
Te wszystkie rzeczy są umysłowym złudzeniem. Czasami litery wydają się być dalej niŜ
ma to miejsce w rzeczywistości, mogą wydawać się odległe o milę. Osoby zakłopotane
złudzeniem odległości zapytują czasami, czy nie uległa zmianie pozycja tablicy.
Złudzenia nieistniejących obiektów
Przy wadach wzroku umysł nie tylko przekręca widziane przez oko obrazy, ale ponadto
wyobraŜa sobie, Ŝe widzi nieistniejące rzeczy. Pośród złudzeń tego typu znajdują się ruchome
cętki, które tak często zdają się pojawiać przed oczami obciąŜonymi wadą wzroku, a nawet
przed oczami bez wad. Te cętki naukowo zwane muscae yolitantes lub “latającymi muszkami",
chociaŜ nie mają istotnego znaczenia, nie są niczym innym jak napięciem umysłu. Pochłaniają
jednakŜe tak wiele uwagi i z reguły alarmują dotknięte nimi osoby na tyle mocno, Ŝe zostały
dłuŜej omówione w rozdziale 19.
Złudzenia uzupełniania kolorów
Osoba z wadą wzroku po odwróceniu spojrzenia od czarnego, białego albo jaskrawo
kolorowego obiektu i po zamknięciu oczu często przez kilka sekund wyobraŜa sobie, Ŝe widzi
obiekt w dopełniającym, albo niemal uzupełniającym kolorze. JeŜeli obiekt jest czarny na
białym tle, biały obiekt będzie widziany na czarnym tle. Jeśli obiekt jest czerwony, moŜe być
widziany jako niebieski, zaś jeśli jest niebieski moŜe się wydawać czerwony. Te iluzje, które są
znane jako powidoki mogą być takŜe (chociaŜ nieco rzadziej) być dostrzegane przy otwartych
oczach skierowanych na jakiekolwiek tło i często są na tyle Ŝywe, Ŝe wydają się być

rzeczywiste.
Złudzenia koloru słońca
Osoby o normalnym wzroku widzą słońce w kolorze białym, jest to najbielsza biel, lecz
jeśli występuje wada wzroku moŜe pojawić się niemal kaŜdy kolor — czerwony, zielony,
purpurowy, Ŝółty, itd. Przez niektóre osoby z wadą wzroku było ono nawet opisywane jako
całkowicie czarne. Z przyczyn atmosferycznych zachodzące słońce jest zwyczajowo
postrzegane jako czerwone, ale w wielu przypadkach te przyczyny nie są wystarczające do
zmiany koloru słońca, podczas gdy ono nadal dla osób z wadą wzroku wydaje się być
czerwone, gdy osoby z prawidłowym wzrokiem widzą je jako białe. Gdy czerwień słońca jest
tylko złudzeniem i nie jest spowodowana warunkami atmosferycznymi, obraz słońca utrwalony
na błonie aparatu fotograficznego będzie biały, podobnie jak promienie zogniskowane przez
soczewkę szkła powiększającego. To samo odnosi się do czerwieni księŜyca.
Ciemne plamki, które pojawiają się po spoglądaniu w Słońce
Większość ludzi po patrzeniu na słońce widzi czarne lub kolorowe plamy, które mogą
pozostać przez okres od kilku minut do (nawet) roku i dłuŜej, lecz nigdy nie są trwałe. Te plamy
są takŜe iluzjami i nie są spowodowane, jak się zwykło przypuszczać, Ŝadnymi organicznymi
zmianami w oku. Nawet całkowita ślepota, która czasem jest chwilowym efektem parzenia na
słońce, jest wyłącznie błędnym zinterpretowaniem przez oko zjawiska sensorycznego.
Złudzenie migotania gwiazd
Myśl, Ŝe gwiazdy migoczą została utrwalona w piosenkach, w opowiadaniach i
generalnie jest akceptowana jako naturalny porządek rzeczy, lecz moŜna udowodnić, iŜ to, co
bierze się za migotanie, jest zwykłą iluzją umysłu.
Wady wzroku jako złudzenie i ich przyczyny
KaŜde złudzenie posiadania wady wzroku jest rezultatem napięcia umysłowego. Gdy
umysł jest z jakiegoś powodu zaniepokojony, bardzo łatwo moŜe się pojawić iluzja kaŜdego
typu. Nie tylko ten rodzaj napięcia róŜni się od napięcia powodującego błędy refrakcji, lecz
moŜna wykazać, Ŝe kaŜdemu z poszczególnych rodzajów złudzeń odpowiada odmienny rodzaj
napięcia. Zmiany koloru niekoniecznie muszą wpływać na rozmiar czy formę obiektów, czy teŜ
powodować innego rodzaju złudzenia. MoŜna widzieć doskonale kolor litery, albo części litery
bez rozpoznawania jaka to jest litera. Aby dokonała się zmiana czarnej litery na niebieską,
Ŝółtą, czy na inny kolor potrzebne jest wytworzenie nieświadomego napięcia, które przypomni
lub spowoduje wyobraŜenie koloru, o którym mowa. Zmiana formy obiektu wymaga
nieświadomego napięcia pozwalającego zobaczyć omawianą formę. Przy małej dozie praktyki
kaŜdy moŜe nauczyć się wytwarzać złudzenia formy, czy koloru poprzez świadome napięcie
wytwarzane w taki sam sposób, w jaki inni czynią to nieświadomie. JeŜeli złudzenie zostanie
spowodowane w ten sposób, będzie moŜna stwierdzić takŜe fiksację peryferyjną oraz błąd
refrakcji.
Rodzaj napięcia będący przyczyną zwielokrotnienia obrazu róŜni się od napięcia
powodującego złudzenia koloru, rozmiarów i formy. Większość osób po kilku próbach z
łatwością moŜe na własne Ŝyczenie wytworzyć poliopię (zwielokrotnienie widzianego obrazu).
O ile napięcie jest wystarczająco duŜe, wpatrywanie się lub zezowanie pozwala z reguły
widzieć jeden przedmiot podwójnie. Poprzez patrzenie ponad źródłem światła lub nad literą,
próbując zarazem widzieć je równie dobrze jak przy bezpośrednim spojrzeniu na obiekt,
moŜnaxwytworzyć złudzenie wielu świateł, czy liter ustawionych pionowo. Przy wystarczająco
silnym napięciu moŜe ich być około tuzina. Patrząc w bok od światła czy litery albo ukośnie
pod dowolnym kątem, obrazy będą ustawione poziomo albo ukośnie.
śeby zobaczyć obiekty w błędnej lokalizacji, jak to ma miejsce w przypadku słowa,
gdzie pierwsza litera zajmuje miejsce ostatniej, potrzebna jest dawka fiksacji peryferyjnej oraz
nauka wyobraŜania sobie sytuacji niecodziennych.
Czarne lub kolorowe plamy widziane po patrzeniu na słońce, podobnie jak dziwne
kolory, które wydają się spowodowane przez słońce, są takŜe rezultatem napięcia umysłowego.
Gdy ktoś staje się zdolny do spoglądania na słońce bez napięcia (zob. rozdz. 24), zjawiska tego
rodzaju natychmiast znikają.
Powidoki były łączone z reguły ze zmęczeniem siatkówki, przypuszczało się, Ŝe była
ona zanadto pobudzana przez pewien rodzaj koloru, tak Ŝe nie mogła go juŜ dłuŜej postrzegać i
dlatego szukała ulgi w dopełniającym kolorze. Zgodnie z tym, moŜna przypuszczać, Ŝe
zmęczonym patrzeniem na czarne C na tablicy przykładowo ulgę przyniesie zobaczenie białego
C. Takie wyjaśnienie tego zjawiska jest bardzo proste, ale zbyt trudno w nie uwierzyć. Oczy
zamknięte nie mogą widzieć i gdy w tych warunkach wydaje im się, Ŝe widzą, jest oczywiste,
Ŝe pacjent cierpi na mentalne złudzenie, w którym siatkówka nie ma Ŝadnego udziału. Ponadto
moŜe widzieć nie istniejące przedmioty i jeŜeli widzi na przykład wielkie C na tle zielonej
ściany (na której nic takiego się nie znajduje), staje się oczywiste, Ŝe pacjent cierpi na złudzenie

mentalne. W rzeczywistości powidoki wykazują zwyczajną utratę psychicznej kontroli i
przydarzają się w warunkach, gdy występuje wada refrakcji, która takŜe jest spowodowana
utratą kontroli umysłu nad procesem widzenia. KaŜdy moŜe spowodować u siebie wraŜenie
powidoku poprzez próbę wyraźnego zobaczenia naraz całego wielkiego C — czyli w
warunkach napięcia — lecz moŜna takŜe spoglądać na obiekt długo, dzięki centralnej fiksacji,
bez tego typu efektów ubocznych.
Przy niedoskonałym wzroku widzimy z reguły migoczące gwiazdy, ale nie znaczy to,
Ŝe tak jest w rzeczywistości. Z tego powodu staje się oczywiste, Ŝe stan napięcia powodujący
zjawisko migotania róŜni się od napięcia powodującego wady refrakcji. JeŜeli ktoś spogląda na
gwiazdy bez usiłowania zobaczenia ich, one nie migoczą i jeśli pojawia się iluzja migotania,
moŜna ją usunąć przy pomocy “kołysania gwiazdą". Z drugiej strony moŜna spowodować takŜe
migotanie planet, a nawet księŜyca, jeŜeli ktoś “napnie się" wystarczająco mocno, chcąc je
dokładnie zobaczyć.
Złudzenia normalnego wzroku
Złudzenia, którym podlega normalny wzrok mieszczą w sobie wszystkie zjawiska
zachodzące podczas centralnej fiksacji. Gdy oko o prawidłowym wzroku patrzy na literę na
tablicy najlepiej widzi punkt, na którym skupiony jest wzrok, zaś wszystkie pozostałe rzeczy,
znajdujące się w polu widzenia, wydają się mniej wyraźne. W rzeczywistości cała litera, a
nawet wszystkie litery mogą być widziane jako doskonale czarne i wyraźne, zaś wraŜenie, Ŝe
jedna część litery jest czarniejsza od reszty jest złudzeniem. JednakŜe Normalne oko moŜe
przesuwać się tak szybko, Ŝe stworzy wraŜenie iŜ cała linia małych literek widziana jest równie
dobrze i jednocześnie. Oczywiście taki obraz nie występuje na siatkówce. KaŜda litera jest
widziana osobno, jak to zostało wykazane w poprzednim rozdziale, zatem litery widziane z
odległości 10 czy 20 stóp nie mogą zostać rozpoznane, dopóki oko nie zrobi ok. czterech
przesunięć na kaŜdej z nich. śeby wytworzyć wraŜenie równoczesnego obrazu czternastu liter,
na siatkówce musi zostać zreprodukowanych, około sześćdziesięciu-siedemdziesięciu
obrazków (przy czym kaŜdy z nich jest postrzegany z jednym punktem wyraźniej widzianym
od innych). Myśl, Ŝe te litery są równocześnie widziane, jest iluzją.
Spotykamy się tutaj z dwoma róŜnymi rodzajami iluzji. W pierwszym przypadku
wraŜenie przeniesione do mózgu zgadza się z obrazem wytworzonym na siatkówce, ale nie
odpowiada faktom. W drugim przypadku wraŜenia odbierane przez umysł zgadzają się z
faktami, ale nie odpowiadają obrazowi na siatkówce.
Prawidłowo widzące oko z reguły widzi tło na jakim wydrukowana jest litera, jako
bielsze niŜ w rzeczywistości. Patrząc na litery na tablicy Snella widać białe paski na
marginesach liter, a przy czytaniu drobnego, pięciopunktowego pisma widać je pomiędzy
liniami liter. We wnętrzu liter biel jest bardziej intensywna niŜ w rzeczywistości. Osoby, które
nie potrafią czytać pięciopunktowej czcionki, mogą dostrzegać tę iluzję mniej wyraźnie. Im
biel jest wyraźniej widziana, tym lepszy jest stan wzroku i jeŜeli świadomie potrafimy sobie to
złudzenie wyobrazić (przy prawidłowym widzeniu jest to wyobraŜane nieświadomie) wzrok
ulegnie poprawie. JeŜeli zakryjemy linie drukowane pięciopunktową czcionką, paski pomiędzy
nimi rozproszą się. Gdy popatrzymy normalnym wzrokiem na litery przez szkło powiększające,
złudzenie nie zniknie, ale intensywność bieli i czerni ulegnie osłabieniu. W podobnym
przypadku percepcja tego złudzenia przez oko z wadą wzroku znacznie się poprawi, niemniej
pozostanie znacznie mniej intensywna, niŜ biel i czerń widziana okiem bez wad.
Opisywane szczegółowo w poprzednim rozdziale złudzenie ruchu wytwarzane przez
przesuwanie, musi być takŜe zaliczone do złudzeń charakterystycznych dla prawidłowego
widzenia, w dodatku musi być to percepcja obiektów znajdujących się w pozycji pionowej. To
ostatnie jest najbardziej zdumiewającym ze wszystkich złudzeń. UłoŜenie głowy nie ma
znaczenia, podobnie jak niewaŜny jest fakt, Ŝe obraz na siatkówce jest odwrócony, my zawsze
widzimy rzeczy prawidłowo - pionowo -stojące.

ROZDZIAŁ 14
WIDZENIE W UTRUDNIONYCH WARUNKACH

Według ogólnie akceptowanych zasad higieny dotyczących ochrony wzroku,
niezmiernie waŜna jest troska o unikanie wpływu duŜej ilości niekorzystnych czynników,
których jakŜe często nie sposób uniknąć i pod wpływem których wiele osób ma nieprzyjemne
przeświadczenie, Ŝe sami sobie “zepsuli wzrok". Jasne, sztuczne, czy przyćmione światło,
nagłe zmiany jego natęŜenia, mała czcionka, czytanie w pojazdach, czy teŜ w pozycji leŜącej i
temu podobne, od dawna były określane jako “szkodliwe dla oczu". PrzeraŜająco szkodliwy
efekt tych czynników został opisany w wielu tomach publikacji zalegających w bibliotekach.
Wszystkie te supozycje są całkowicie sprzeczne z prawdą. Gdy korzystamy z naszych
oczu w sposób prawidłowy w niesprzyjających warunkach, wzrok nie tylko nie ulega
pogorszeniu, ale nawet odnosi z nich korzyści, poniewaŜ w takich okolicznościach do lepszego

widzenia potrzebny jest większy stopień relaksacji, niŜ w odpowiednio lepszych warunkach.
Wprawdzie niekorzystne warunki początkowo mogą powodować poczucie dyskomfortu, nawet
dla osób o prawidłowym wzroku, ale uwaŜne przebadanie wielu przypadków pozwoliło
udowodnić, Ŝe powaŜne niedogodności pojawiały się tylko u osób z wadą wzroku. Jednak i te
osoby (jeśli ćwiczyły centralną fiksację) szybko przystosowywały się do tego typu okoliczności
i dzięki nim uzyskiwały szereg korzyści.
ChociaŜ oczy zostały stworzone do tego by reagować na światło, generalny lęk przed
wpływem tego czynnika na organy wzroku kieruje zarówno profesjonalnymi medykami, jak i
laikami. Przy wielu chorobach niektórzy pacjenci mają wraŜenie, Ŝe są przetrzymywani
tygodniami, miesiącami, a nawet latami w ciemnym pokoju, albo Ŝe mają zabandaŜowane
oczy.
A oto przykład czcionki 5 pt.

Kładziemy się na plecach, na niezbyt miękkim (i nie
zapadniętym) łóŜku, lub materacu. Pod głową niewielka poduszka. Zamykamy
oczy i oddychamy swobodnie, ręce wzdłuŜ tułowia. WyobraŜamy sobie, Ŝe całe
ciało staje się coraz to bardziej cięŜkie, Ŝe powosie lekko w materac, staramy się
odczuć kontakt i dotyk całego naszego ni z podłoŜem na którym leŜymy.
WyobraŜamy sobie, Ŝe nasza lewa noga staje się coraz bardziej miękka i cięŜka.
Jakby była zrobiona z miękkiego ołowiu, tak Ŝe praktycznie nie jeste-

Ten powszechny strach przed światłem oparty jest na nader kruchej podstawie. Nie
moŜna oczywiście zaprzeczyć, Ŝe oślepiające źródło światła moŜe chwilowo wywołać
nieprzyjemne objawy, ale zarówno kliniczne jak i eksperymentalne badania, mające określić
patologiczny wpływ światła na oczy albo trwałe pogorszenie wzroku pod wpływem silnego
światła, wykazały wyłącznie jego pozytywny wpływ. W przeprowadzonych przeze mnie
eksperymentach stosowanie silnego źródła światła nigdy nie spowodowało dłuŜszej
niesprawności wzroku.
To nie światło, ale właśnie ciemność jest niebezpieczna dla oka. DłuŜsze odcięcie od
źródła światła zawsze obniŜa zdolność widzenia i moŜe przyczynić się do stanów zapalnych
oka. Powszechna obawa przed czytaniem małych liter lub wykonywaniem precyzyjnych robót
przy słabym oświetleniu jest takŜe pozbawiona podstaw. Tak długo, jak długo światło jest
wystarczające, aby widzieć bez poczucia dyskomfortu, nie jest to szkodliwe i moŜe być
poŜyteczne.
Przypuszcza się, Ŝe nagłe kontrasty w natęŜeniu światła mogą być szczególnie
szkodliwe dla oka, lecz nie znalazłem Ŝadnego potwierdzenia dla tego rodzaju teorii. Nagłe
zmiany światła niewątpliwie stanowią kłopot dla wielu osób, ale daleko im do czynników
patogennych. We wszystkich obserwowanych przeze mnie przypadkach stwierdziłem ich
korzystne oddziaływanie. Osoby z wadą wzroku cierpią z powodu niedostosowania
wynikającego z pogorszenia wizji spowodowanej zmianami intensywności światła.
Pogorszenie widzenia zawsze jest chwilowe i jeŜeli oko jest wytrwale eksponowane w takich
warunkach, okaŜe się to korzystne dla wzroku.
Polecam ćwiczenia polegające na naprzemiennym czytaniu w jasnym i przyćmionym
świetle lub na przechodzeniu z ciemnego do jasnego pokoju i odwrotnie. Nawet tak szybkie i
raptowne zmiany światła, jakie wywołuje obraz filmowy są na dłuŜszą metę korzystne dla
oczu. Zawsze doradzam osobom z wadą wzroku częste wizyty w kinie i ćwiczenie tam
centralnej fiksacji. Takie osoby szybko przystosowują się do błyskającego światła i dzięki temu
lepiej tolerują inne rodzaje oświetlenia i odbicia światła.
Przypuszcza się, Ŝe czytanie jest jednym z koniecznych negatywnych czynników
cywilizacji, przy czym panuje przekonanie, Ŝe unikanie małego druku i stwarzanie szczególnie
korzystnych warunków do czytania moŜe zminimalizować szkodliwy wpływ tej czynności.
Wykonano szeroko zakrojone badania dotyczące wpływu róŜnych krojów pisma na wzrok
dzieci w wieku szkolnym, wielkości czcionki, jej odcienia, odstępu pomiędzy literami,
przestrzeni pomiędzy liniami, długości linii, itd. Dzieci mogą się nudzić ksiąŜką wydrukowaną
małymi literami, ale nie widziałem nigdy Ŝadnego powodu, który pozwalałby przypuszczać, Ŝe
ich oczy (lub jakiekolwiek inne oczy), mogłyby ponieść szkodę w wyniku czytania tego
rodzaju czcionki. Przeciwnie, czytanie pięciopunktowego pisma, wykonywane bez uczucia
dyskomfortu, niezmiennie okazywało się być korzystne, przy czym pozytywny efekt zwiększał
się wraz z przyciemnianiem światła, przy którym moŜna jeszcze czytać i z przybliŜaniem tekstu
do oczu. Przy uŜyciu tych prostych środków powaŜny ból oczu znikał w ciągu kilku minut, a
nawet natychmiast.
Wynika to z tego, Ŝe pięciopunktowy tekst nie moŜe być czytany w półmroku i blisko
oczu dopóki oczy nie są zrelaksowane, podczas gdy duŜy druk moŜna czytać przy dobrym
świetle i z normalnej odległości w sytuacji gdy oczy znajdują się w stanie napięcia. Gdy moŜna
odczytać go w niesprzyjających warunkach, czytanie normalnego druku w standardowych
okolicznościach ulega ogromnej poprawie. Przy krótkowzroczności, napięcie związane z
widzeniem
pięciopunktowego

tekstu
moŜe
być
poŜyteczne,
poniewaŜ
stopień
krótkowzroczności zawsze ulega zmniejszeniu, gdy wytwarza się napięcie spowodowane
patrzeniem na bardzo bliskie obiekty, co czasami przeciwdziała tendencji do wytwarzania
stanu napięcia przy patrzeniu na odległe przedmioty, które to napięcie zawsze jest związane z
powstawaniem wady krótkowzroczności. Dla niektórych krótkowidzów korzystne jest nawet
samo napięcie związane z patrzeniem na druk tak mały, Ŝe nie moŜe być odczytany.
Wiele osób w trosce o swój wzrok unika czytania w pojazdach, lecz w związku z
postępem cywilizacji muszą one spędzać znaczną część czasu w środkach komunikacji i spora
grupa nie ma moŜliwości czytania w innym czasie. Byłoby zatem bezowocne oczekiwać, Ŝe
zaprzestaną praktykowania lektury podczas podróŜy. Na szczęście teoria o szkodliwości
czytania w trakcie jazdy nie jest oparta na faktach. Oglądanie poruszających się obiektów
początkowo powoduje napięcie i pogorszenie się ostrości widzenia, lecz jest to tylko chwilowe
zjawisko i wraz z praktyką poprawia się ostrość widzenia.
Czytanie w pozycji leŜącej to chyba najbardziej i najczęściej zwalczane
przyzwyczajenie rzekomo niszczące wzrok. Na szkodliwość tego rodzaju aktywności
przytaczano szereg wymyślnych argumentów, lecz ten sposób czytania jest na tyle przyjemny,
Ŝe prawdopodobnie niewiele osób przejęło się groŜącymi konsekwencjami. Z satysfakcją mogę
oświadczyć, iŜ odkryłem, Ŝe te “konsekwencje" działają raczej z korzyścią niŜ ze szkodą na
wzrok. Podobnie jak przy uŜywaniu wzroku w innych nie sprzyjających okolicznościach jest
dobrą rzeczą móc czytać na leŜąco, zaś czynność ta wraz z praktyką staje się coraz łatwiejsza.
W pozycji wyprostowanej, z dobrym światłem padającym znad lewego ramienia, moŜna czytać
przy pewnym stopniu napięcia wzroku, ale w pozycji leŜącej, przy niekorzystnym ustawieniu
światła oraz czytanych stron, czytanie jest moŜliwe tylko w stanie relaksacji. KaŜdy, kto potrafi
czytać leŜąc bez poczucia dyskomfortu, nie powinien mieć najmniejszych trudności przy
czytaniu w normalnych warunkach.
Widzenie w utrudnionych warunkach jest dobrym treningiem umysłowym. Początkowo
umysł moŜe być rozproszony niesprzyjającym otoczeniem, lecz po przystosowaniu się do tego
rodzaju otoczenia, w miarę poprawy psychicznej kontroli wzrok ulega poprawie.
Rekonwalescent nie musi od razu uprawiać maratonu, nie moŜna takŜe oczekiwać od osoby z
wadą wzroku, aby (bez odpowiedniego przygotowania) wpatrywała się w południowe słońce.
Lecz, tak jak osoba powaŜnie chora, moŜe stopniowo wzmacniać swoje siły, Ŝe nie straszny
będzie dla niej maraton, tak oko z wadą wzroku moŜe być przyuczone do stanu poprawnego
widzenia, gdzie warunki widzenia postrzegane ogólnie jako rujnujące wzrok, staną się nie tylko
bezpieczne dla oczu, ale nawet korzystne.

ROZDZIAŁ 15
OPTIMUM I PESIMUM CZYLI TO CO NAJLEPSZE I TO CO
NAJGORSZE

Niemal we wszystkich przypadkach wad wzroku spowodowanych błędami refrakcji
istnieje taki obiekt albo obiekty, które mogą być widziane z normalną ostrością wzroku.
Nazwałem te obiekty mianem “optimum". Z drugiej strony są takie obiekty, które osoby o
prawidłowym wzroku widzą zawsze w sposób niedoskonały, wytwarzając przy tym błąd
refrakcji dostrzegalny podczas badania za pomocą retinoskopu. Te obiekty zostały przeze mnie
nazwane “pesimum". Dany obiekt moŜe stać się optimum albo pesimum zgodnie z tym w jaki
sposób oddziaływuje na umysł. MoŜna to w łatwy sposób wytłumaczyć.
Dla wielu dzieci twarz matki to optimum, zaś twarz nieznanej osoby stanowi pesimum.
Pewna krawcowa zawsze potrafiła nawlec cieniutką jedwabną nitkę na igłę nr 10 bez uŜycia
okularów, podczas gdy musiała zakładać okulary przy przyszywaniu guzików, gdyŜ nie
widziała dziurek. Była takŜe nauczycielką krawiectwa i uwaŜała, Ŝe dzieci są głupie, poniewaŜ
nie potrafią określić róŜnicy pomiędzy odcieniami czerni. Mogła dobierać kolory bez
porównywania ich z przykładami, chociaŜ nie mogła zobaczyć czarnej kreski na fotografii,
która nie była cieńsza od jedwabnej nici, nie mogła takŜe zapamiętać obrazu czarnej kropki.
Pewien bednarz zatrudniony przez lata jako brakarz przy taśmie, gdzie w szybkim tempie
przesuwały się beczki, potrafił bez problemów zauwaŜyć ich wady, chociaŜ jego wzrok przy
patrzeniu na inne obiekty wykazywał bardzo duŜą wadę. Osoby ze znacznie lepszym wzrokiem
nie potrafiły wskazać beczek z defektami. Znajomość tego rodzaju obiektów pozwala na
patrzenie na nie bez napięcia wzroku — czyli bez usiłowania widzenia ich. Dlatego beczki
stanowiły optimum dla kontrolera jakości, zaś oko igły i kolory jedwabiu dla krawcowej.

Przedmioty i postacie nieznane zawsze stanowią pesimum, jak to zostało wykazane w rozdziale
4.
W innych przypadkach trudno jest wytłumaczyć tendencje umysłu do czynienia z
jednych obiektów pesimum, a z innych optimum. Nie moŜna takŜe wyjaśnić, dlaczego jeden
obiekt moŜe być w pewnych okolicznościach i w pewnej odległości optimum, a w innych
przypadkach juŜ nie. Pośród tych wszystkich niepoliczalnych optimów często bywa jednym z
nich szczególna litera na tablicy Snella. Jeden z moich pacjentów potrafił widzieć literę K w
linii 40, 15 i 10 (stóp), lecz nie był w stanie rozróŜnić Ŝadnej innej litery w tych liniach, chociaŜ
większość tego typu pacjentów potrafi widzieć inne litery z uwagi na to, Ŝe ich obrys jest
znacznie bardziej prosty niŜ ma to miejsce w przypadku litery K.
Pesimum moŜe być równie kuriozalne i niewytłumaczalne jak optimum. Litera V w
swych zarysach jest tak prosta, Ŝe większość moŜe ją widzieć, przy niemoŜności zobaczenia
innych liter w tej samej linii. Pomimo tego niektóre osoby są niezdolne do rozróŜnienia jej z
jakiegokolwiek dystansu, chociaŜ mogą czytać inne litery w tym samym słowie, czy linii na
tablicy. Inne osoby z kolei będą niezdolne nie tylko do rozpoznania litery V w słowie, ale takŜe
do przeczytania jakiegokolwiek słowa zawierającego tę literę. Ich wzrok ulega pogorszeniu
zarówno przy patrzeniu na pesimum jak i na inne obiekty.
Niektóre litery albo obiekty stają się pesimum wyłącznie w szczególnych
okolicznościach. Litera moŜe stać się pesimum w sytuacji gdy znajduje się na końcu lub na
początku linii lub zdania, zaś nie być nim w innych przypadkach. Gdy zwrócimy uwagę
pacjenta na fakt, Ŝe litera widziana w jednej pozycji powinna być na zdrowy rozum widziana
równieŜ dobrze w innych miejscach, taka litera często przestaje być pesimum bez względu na
jej umiejscowienie.
Podobnie jak optimum, pesimum moŜe zaniknąć, by zamanifestować później swoją
obecność. MoŜe się zmieniać w zaleŜności od oświetlenia i odległości. Obiekt, który stanowi
pesimum w stonowanym oświetleniu moŜe nim nie być w ciemniejszym lub jaśniejszym
oświetleniu. Pesimum dla dwudziestu stóp moŜe nim nie być z odległości 1,2 czy 30 stóp, zaś
obiekt, który stanowi pesimum przy patrzeniu na wprost, moŜe być widoczny przy widzeniu
peryferyjnym.
Dla większości osób tablica Snella to pesimum. JeŜeli potraficie ją prawidłowo widzieć,
moŜecie zobaczyć niemal wszystko na świecie. Często pacjenci, którzy nie mogą zobaczyć liter
na tablicy, potrafią dobrze widzieć inne obiekty o tej samej wielkości z takiej samej odległości.
Błąd refrakcji ulega powiększeniu podczas patrzenia na litery widziane niewyraźnie, a nawet
przy patrzeniu na litery, których w ogóle nie moŜna widzieć lub których widoczności dana
osoba nie jest świadoma. Dana osoba moŜe patrzeć na czystą białą tablicę bez błędu refrakcji,
lecz jeśli spojrzy na dolną część tablicy Snella, nawet po zakryciu widocznych liter, gdy tablica
wydaje się równie biała jak widziana poprzednio czysta tablica — zawsze moŜna wykazać błąd
refrakcji. Mówiąc w skrócie, pesimum mogą stanowić obiekty czy litery, których widzenia
dana osoba nie jest świadoma. To zjawisko jest bardzo rozpowszechnione.
Gdy tablica znajduje się w peryferyjnym polu widzenia moŜe wpływać na pogorszenie
jakości widzenia obiektu oglądanego na wprost. Przykładowo dana osoba moŜe patrzeć z
odległości na powierzchnię pokrytą zieloną tapetą i widzieć kolor równie dobrze jak z bliska,
lecz jeśli tablica, na której litery nie są dobrze (albo wcale) przez nią widziane zostanie
umieszczona w sąsiedztwie oglądanej powierzchni, retinoskop moŜe wykazać błąd refrakcji. W
miarę poprawy wzroku zmniejsza się ilość liter na tablicy, które stanowią pesimum, wzrasta zaś
liczba tych, które są optimum do czasu, gdy cała tablica nie stanie się optimum.
Pesimum podobnie jak i optimum jest wytworem umysłu. Czasami wiąŜe się z
napięciem w trakcie widzenia (optimum nie ma takich powiązań). Nie jest spowodowane
błędem refrakcji, ale zawsze wytwarza taki błąd i w chwili gdy zanika stan napięcia, zanika
takŜe pesimum i przekształca się w optimum.

ROZDZIAŁ 16
STARCZOWZROCZNOŚĆ: PRZYCZYNY I LECZENIE

Wśród ludzi Ŝyjących w warunkach współczesnej cywilizacji siła ako-modacji oka
stopniowo ulega zmniejszeniu. W większości przypadków wydaje się być całkowicie stracona
u ludzi w wieku sześćdziesięciu — siedemdziesięciu lat, całkowicie uzaleŜnionych od
okularów w wypadku bliskiego widzenia. Niewiele jest informacji dotyczących tego zjawiska
wśród ludów pierwotnych i Ŝyjących z dala od cywilizacji. Niektórzy oftalmolodzy utrzymują,
Ŝe u osób, które uŜywają swojego wzroku głównie do bliskiego widzenia ta wada jest o wiele
rzadsza (o ile w ogóle występuje), niŜ wśród osób, które przewaŜnie potrzebują widzenia na
dystans jak rolnicy czy marynarze, inni twierdzą coś całkiem przeciwnego-
JednakŜe osoby, które nie mogą czytać, bez względu na ich wiek, poproszeni o
spojrzenie na drukowane pismo wykazują wady wzroku w zakresie bliskiego widzenia, chociaŜ

ich ostrość widzenia w odniesieniu do bliskich i znanych obiektów moŜe być doskonała. JeŜeli
chodzi o tego typu osoby w wieku czterdziestu pięciu — pięćdziesięciu lat wniosek, Ŝe siła
akomodacji ich oczu jest osłabiona, nie stanowi wystarczającego wyjaśnienia. Młody
analfabeta teŜ tego lepiej nie zrobi, zaś młody student, który bez trudu potrafi czytać z bliska
łacińskie pismo, zawsze wykaŜe symptomy wady wzroku przy próbie czytania
staroangielskiego, greckiego, czy chińskiego za pierwszym razem.
Ludziom u których siła akomodacji obniŜyła się do tego stopnia, Ŝe mają trudności z
czytaniem i pisaniem powiada się, Ŝe mają presbiopię albo — mówiąc bardziej pospolicie —
Starczowzroczność. Ta choroba jest ogólnie akceptowana zarówno przez lud jak i przez
naukowców jako jedna z nieuniknionych skutków starzenia się.
Powszechne obniŜanie się siły akomodacji wraz z wiekiem przypisuje się stwardnieniu
soczewek, co powoduje ich spłaszczenie obniŜając moŜliwości refrakcji w połączeniu ze
zwiotczeniem i atrofią mięśnia rzęskowego. W większości przypadków ów regres jest tak
regularny, Ŝe wymyślono tabele pokazujące jakiego stopnia ostrości wzroku moŜna oczekiwać
w danym wieku. Zgodnie z tym, co tam napisano, prawie moŜliwe jest przepisywanie okularów
bez badania wzroku danej osoby lub patrząc na to z drugiej strony, moŜna określić wiek danej
osoby z dokładnością do roku lub dwóch biorąc do ręki czyjeś okulary.
Zgodnie ze smutnym zestawieniem tych tabelek, trzydziestolatek moŜe dowiedzieć się,
Ŝe stracił połowę swojej pierwotnej siły akomodacji, czterdziestolatek dwie trzecie, zaś u
sześćdziesięciolatka ta siła w ogóle nie istnieje.
JednakŜe Ŝyje duŜa ilość osób nie odpowiadających temu schematowi. Wiele osób w
wieku czterdziestu lat potrafi czytać pismo 5 pt z odległości dziesięciu cm, chociaŜ według
tabel powinni stracić tę siłę wkrótce po ukończeniu dwudziestu lat. Gorsza sprawa, Ŝe są ludzie,
którzy w ogóle nie mają zamiaru stać się starczowzroczni. Oliver Wendell Holmes wspomina o
jednym z takich przypadków w ksiąŜce The Auto-crat of the Breakfast Table. “śyje obecnie w
Stanie Nowy York", pisze, “pewien starszy gentlemen, który natychmiast po stwierdzeniu faktu
pogarszania się jego wzroku podjął ćwiczenia koncentrujące się głównie na czytaniu
najdrobniejszego z dostępnych druków przechytrzając w ten sposób swoim uporem prawa
natury. Teraz ten starszy pan wyczynia za pomocą swojego pióra nadzwyczajne sztuki,
wykazując przy tym, Ŝe jego oczy muszą mieć jakość mikroskopu. Nie potrafię powiedzieć jak
wiele psalmów i fragmentów ewangelii potrafi on umieścić na okręgu wielkości połowy
dziesięciocentówki".
Spotyka się takŜe ludzi, którzy odzyskują zdolność do bliskiego widzenia po jej
uprzedniej utracie przed piętnastoma (i więcej) laty, są takŜe takie osoby, które wykazując
starczowzroczność w stosunku do niektórych obiektów, do innych mają prawidłowy wzrok. Na
przykład wiele krawcowych moŜe nawlekać nitkę gołym okiem, zaś retinoskop wykazuje przy
tym, Ŝe ich oko prawidłowo ogniskuje promienie światła odbite od tych obiektów, jednakŜe nie
potrafią one czytać, ani pisać bez uŜycia okularów.
Od kiedy jestem tego świadomy zawsze dostrzegam ten ostatni z wymienionych
przypadków, są one znane takŜe wszystkim okulistom bez względu na ich doświadczenie.
MoŜna o nich usłyszeć na spotkaniach stowarzyszenia oftalmologów, są takŜe opisywane w
czasopismach medycznych, lecz jeśli przychodzi do napisania ksiąŜki objaśniającej takie
przypadki, większość artykułów poruszających ten temat powtarza stare stwierdzenie, Ŝe
presbiopia jest: “naturalnym wynikiem starzenia się". Martwa ręka niemieckiej nauki ciągle
uciska intelekty i powstrzymuje nas przed zawierzeniem ewidentnym świadectwom naszych
zmysłów. Niemiecka oftalmologia wciąŜ jest świętością i nie istnieją takie fakty, które
uprawniałyby do zdyskredytowania jej.
Szczęśliwie dla tych, którzy czują się powołani do obrony starych teorii,
krótkowzroczność opóźnia nadejście presbiopii, zaś zmniejszanie się rozmiarów źrenicy, które
często zdarza się w późnym wieku, wywołuje efekt ułatwiający widzenie na bliską odległość.
Zatem odnotowane przypadki osób, które w wieku powyŜej pięćdziesięciu pięciu lat bez trudu
czytają bez uŜycia okularów, mogą być łatwo wyjaśnione przypuszczeniem, iŜ te osoby muszą
być bliskowidzami lub Ŝe ich źrenice są nadzwyczajnie małe. JeŜeli jednak przebadamy taki
przypadek, sprawa moŜe nie być wcale taka prosta, poniewaŜ dana osoba moŜe być bardzo
daleko od wady krótkowidzenia, wykaŜe zaś wadę dalekowzroczności, zaś źrenice będą się
charakteryzować normalnymi rozmiarami. Nie pozostanie zatem nic innego do zrobienia jak
zignorować takie przypadki.
Utrzymanie się zdolności do bliskiego widzenia albo powrót po uprzedniej utracie
takiej zdolności w podeszłym wieku bywa przypisywane nienaturalnym zmianom w kształcie
soczewek. W tego rodzaju przypadkach wypukłość soczewek w początkowym stadium
katarakty, dostarcza bardzo wygodnego i wiarygodnego wyjaśnienia. W przypadkach
przedwczesnej presbiopii przytacza się wyjaśnienia oparte na przeświadczeniu o

“przyspieszonej sklerozie soczewek i zwiotczeniu mięśnia rzęskowego" i jeŜeli będziemy
obserwować takie przypadki jak przykład krawcowej, która potrafi nawlekać igłę, choć nie
moŜe juŜ czytać gazet, bez wątpienia zostaną wynalezione jakieś wyjaśnienia tego rodzaju
prawidłowości zgadzające się z niemieckim punktem widzenia.
Prawda o starczowzroczności jest taka, iŜ nie jest to “normalny efekt procesu starzenia
się", poniewaŜ moŜna jej zarówno przeciwdziałać, jak i wyeliminować ją. Jest ona
spowodowana bynajmniej nie stwardnieniem soczewek, ale stanem napięcia przy patrzeniu na
bliską odległość. Niekoniecznie musi to być powiązane z wiekiem, jako Ŝe zdarza się to w
niektórych przypadkach w wieku dziesięciu lat, a w innych wcale nie występuje, chociaŜ dane
osoby mogą być bardzo zaawansowane w tak zwany “presbiotyczny" wiek. To prawda, Ŝe
soczewki twardnieją wraz z wiekiem, podobnie jak twardnieją kości i zmienia się struktura
skóry, ale poniewaŜ soczewki nie są istotnym czynnikiem w procesie akomo-dacji, ten fakt nie
ma większego znaczenia. Zatem gdy w niektórych przypadkach soczewki stają się bardziej
wypukłe albo wraz z wiekiem mogą tracić swoją siłę refrakcji, to moŜna takŜe zaobserwować
soczewki pozostające w doskonale przejrzystym stanie i w niezmienionym kształcie w wieku
dziewięćdziesięciu lat. Jako Ŝe mięsień rzęskowy takŜe nie bierze udziału w procesie
akomodacji, jego zwiotczenie bądź atrofia nie mogą być łączone z obniŜeniem się siły
akomodacji.
Presbiopia jest w gruncie rzeczy formą dalekowzroczności, w której głównie
upośledzone jest bliskie widzenia, natomiast widzenie na odległość, wbrew temu co się
powszechnie sądzi, jest takŜe w kaŜdym przypadku pogorszone. RozróŜnienie pomiędzy tymi
dwoma wadami nie zawsze jest proste. Osoba dalekowzroczna nie jest w stanie czytać 5
punktowego pisma, zaś osoba w “wieku presbiopii" moŜe je czytać bez objawów trudności,
mając przy tym kłopoty z widzeniem na odległość. W obydwu przypadkach będą występować
obie wady, chociaŜ dana osoba moŜe być tego nieświadoma.
Zostało wykazane, Ŝe gdy oko wytwarza stan napięcia w celu zobaczenia bliskiego
obiektu, ogniskowa jest zawsze w jednym albo we wszystkich meridianach przesunięta dalej,
niŜ to miało miejsce wcześniej. Przy pomocy symultanicznej retinoskopii moŜna wykazać, Ŝe
starczowzroczna osoba próbująca bezskutecznie czytać pięciopunktową czcionkę, będzie
zawsze miała przesuniętą ogniskową znacznie dalej, niŜ miało to miejsce przed dokonywaniem
tej próby. Wskazuje to na fakt, Ŝe niemoŜność czytania była spowodowana stanem napięcia.
Nawet myśl o dokonaniu tego rodzaju wysiłku będzie powodować napięcie w takim stopniu, Ŝe
zmieni się refrakcja i będzie występować ból, dyskomfort i zmęczenie, które nie były
doświadczane przed patrzeniem na tak mały druk.
Ponadto, gdy osoba ze starczowzrocznością pozwoli wypocząć oczom poprzez
zamknięcie ich lub palming, będzie zawsze zdolna przynajmniej przez kilka chwil czytać
pięciopunktowy tekst z odległości dziesięciu cm, co ponownie wskazuje na to, Ŝe wada wzroku
nie jest spowodowana organicznymi zmianami oka, ale stanem napięcia przy patrzeniu. Gdy
napięcie zostanie trwale wyeliminowane, presbiopia takŜe zostaje na trwałe usunięta. Zdarzało
się to nie tylko w kilku sporadycznych przypadkach, lecz w bardzo wielu i to we wszystkich
grupach wiekowych poczynając od sześćdziesięciolatków poprzez siedemdziesięciolatków i
osoby osiemdziesięcioletnie.
Pierwszym wyleczonym ze starczowzroczności pacjentem byłem ja sam. Po
udowodnieniu za pomocą eksperymentów na zwierzętach, Ŝe soczewki nie biorą udziału w
procesie akomodacji, wiedziałem, Ŝe presbiopia musi być uleczalna. Lecz zdawałem sobie
sprawę z tego, iŜ nie mogę oczekiwać jakiegokolwiek zaakceptowania moich rewolucyjnych
odkryć do jakich doszedłem, dopóki będę nosił okulary z powodu przypuszu-czalnej utraty siły
akomodacji przez moje soczewki.
Cierpiałem zatem z powodu maksymalnego stopnia presbiopii. Siła mojej akomodacji
równa była zeru i miałem powaŜny problem z dopasowaniem okularów, poniewaŜ okulary,
które umoŜliwiały mi czytanie pięciopunktowego druku z odległości 33 cm nie pozwalały na to
juŜ z odległości 30 czy 36 cm. Gdy usiłowałem zobaczyć coś z bliska bez okularów retinoskop
wykazywał, Ŝe moje oczy są zogniskowane jak przy patrzeniu w dal, gdy zaś próbowałem
zobaczyć coś z daleka, oczy były zogniskowane jak do widzenia z bliska.
Moim problemem było zatem znalezienie sposobu odwrócenia mojej niesprawności i
doprowadzenia oczu do moŜliwości ogniskowania się na punkcie, który w danej chwili
Ŝyczyłem sobie widzieć. Konsultowałem mój problem z licznymi specjalistami chorób oczu,
lecz moje rozmowy z nimi były podobne do tych, jakie prowadził św. Paweł z Grekami, czysty
obłęd.
,,Twoje soczewki są twarde jak kamienie" — mówili. “Nikt nic nie moŜe dla ciebie
zrobić".
Wtedy poszedłem do neurologa. Przebadał mnie retinoskopem i potwierdził moje

spostrzeŜenia co do specyficznego przestawienia sposobu akomodacji moich oczu, lecz nie
miał Ŝadnego pomysłu co do tego jak mógłby mi pomóc. Powiedział, Ŝe musi się skonsultować
z jednym ze swoich kolegów i poprosił mnie o przyjście w przyszłym miesiącu, co uczyniłem.
Wówczas oświadczył, Ŝe doszedł do wniosku iŜ istnieje tylko jeden człowiek, który mógłby
mnie wyleczyć i jest nim dr William H. Bates z Nowego Jorku.
“Dlaczego tak uwaŜasz?" zapytałem.
“PoniewaŜ wydaje mi się, Ŝe jesteś jedynym człowiekiem, który mógłby coś wiedzieć
na ten temat" — odpowiedział.
W ten sposób byłem zdany na samego siebie. Na szczęście spotkałem dŜentelmena, bez
medycznego wykształcenia, który był łaskaw zostać moim asystentem. Przez wiele długich i
nuŜących godzin z wielką uprzejmością trwał przy retinoskopie, podczas gdy ja usiłowałem
znaleźć jakiś sposób akomodacji oka właściwej dla czynności czytania, gdy chciałem czytać,
zamiast dotychczasowego ustawienia akomodacji do dali.
Pewnego dnia patrząc na zawieszony na ścianie obraz skały Gibraltaru zauwaŜyłem na
niej kilka czarnych plamek. Wyobraziłem sobie, Ŝe te plamki są otworami jaskiń i Ŝe w tych
jaskiniach znajdują się poruszający się ludzie. Gdy to zrobiłem moje oczy zogniskowały się na
odległość umoŜliwiając czytanie. Następnie popatrzyłem na ten sam obrazek z odległości
pozwalającej normalnym oczom czytać, cały czas wyobraŜając sobie, Ŝe te plamki były
jaskiniami z ludźmi w środku. Retinoskop wykazał, Ŝe moje oczy podjęły akomodację oraz Ŝe
byłem zdolny do odczytania podpisu pod obrazkiem. W ten sposób na pewien czas pomogłem
sobie uŜywając wyobraźni.
Później odkryłem, Ŝe gdy wyobraŜałem sobie litery jako czarne, mogłem widzieć je
jako czarne, gdy zaś widziałem je jako czarne, potrafiłem rozróŜniać ich kształty. Nie moŜna
nazwać moich postępów błyskawicznymi, ale po sześciu miesiącach mogłem czytać gazety z
pełnym poczuciem komfortu. To doświadczenie było niezwykle waŜne, poniewaŜ zawierało w
sobie wszystkie objawy, jakie później zaobserwowałem u innych pacjentów ze
starczowzrocznością.
Na szczęście dla moich pacjentów leczenie innych osób jest znacznie krótsze, niŜ to
miało miejsce w tym pierwszym przypadku. Niekiedy, całkowite i trwałe wyleczenie zostało
osiągnięte w ciągu kilku minut. Pewien pacjent, który z powodu starczowzroczności nosił
okulary od dwudziestu lat poprawił sobie wzrok za pomocą metody wyobraźni w czasie
krótszym od piętnastu minut.
W jego przypadku po poproszeniu o odczytanie 5 punktowych liter, odrzekł iŜ nie jest w
stanie tego zrobić, poniewaŜ wszystkie litery są szare i wyglądają tak samo. Przypomniałem
mu, Ŝe druk został wykonany za pomocą farby drukarskiej i Ŝe nie ma nic bardziej od niej
czarnego. Zapytałem go czy widział kiedykolwiek farbę drukarską. Odrzekł, Ŝe tak. Czy
przypomina sobie jak bardzo była czarna? Tak. Czy wierzy w to, Ŝe te litery są równie czarne
jak farba, którą widział a zarazem sobie przypominał? Stwierdził, Ŝe tak i wtedy odczytał litery,
a poniewaŜ poprawa wzroku okazała się trwała, oświadczył, Ŝe go zahipnotyzowałem.
W innym przypadku dziesięcioletnia starczowzroczność została wyleczona równie
szybko przy pomocy tej samej metody. Po przypomnieniu pacjentowi, Ŝe litery których nie
mógł odczytać są czarne, pacjent odrzekł, Ŝe o tym wie, lecz one wyglądają na szare.
“JeŜeli Pan wie Ŝe one są czarne, a widzi je Pan jako szare" — powiedziałem — “to
musi je Pan sobie wyobraŜać jako szare. Przypuśćmy, Ŝe wyobrazi Pan sobie te litery jako
czarne. MoŜe Pan to zrobić?"
“Tak" — odpowiedział — “Mogę wyobrazić sobie, Ŝe są czarne".
Po czym zaczął czytać litery.
Takie ekstremalnie szybkie wyzdrowienia są rzadkie. W dziewięciu przypadkach na
dziesięć uzyskiwany postęp jest znacznie wolniejszy i potrzebne jest zastosowanie wszystkich
metod powodujących relaksację, stosowanych przy leczeniu innych błędów refrakcji. W
najtrudniejszych przypadkach starczowzroczności ludzie często cierpią z powodu iluzji
złudzeń koloru, wielkości, formy i zwielokrotnienia obrazu w chwili gdy próbują czytać
pięciopunktowy tekst, podobnie jak osoby z dalekowzroczno-ścią, astygmatyzmem i
krótkowzrocznością podczas próby czytania liter na tablicy testowej z dali. Nie są w stanie
przypomnieć sobie albo nawet wyobrazić tak małej rzeczy, jak mała czarna plamka podczas
próby widzenia z bliska, ale jednocześnie pamiętają ją doskonale, gdy nie usiłują widzieć. Ich
wzrok na dystans często nie jest doskonały i zawsze poniŜej normy, choć mogą sądzić, Ŝe jest
prawidłowy. Dokładnie jak ma to miejsce w innych przypadkach błędów refrakcji, poprawa w
widzeniu na odległość powoduje takŜe lepsze widzenie z bliska. JednakŜe bez względu na
stopień trudności danego przypadku i wiek pacjenta, zawsze jest odnotowywany pewien
stopień poprawy widzenia i jeŜeli leczenie było prowadzone wystarczająco długo, osiągano
całkowicie normalny stan ostrości wzroku.

Przeświadczenie o tym, Ŝe starczowzroczność jest normalnym efektem starzenia się
organizmu jest przyczyną wielkiej liczby osób z wadami wzroku. Gdy osoby, które osiągają
“wiek presbiotyczny" doświadczają trudności przy czytaniu, bardzo chętnie zakładają okulary,
często nawet bez fachowej medycznej konsultacji. W niektórych przypadkach takie osoby
mogą być faktycznie starczowzroczne, w innych doświadczane trudności mogą być chwilowe,
jednak dane osoby mogą pomyśleć, Ŝe juŜ nie są takie młode więc to co się dzieje z ich
wzrokiem jest zgodne z działaniem natury i Ŝe nie naleŜy się jej sprzeciwiać. Lecz gdy juŜ
załoŜy się okulary, w przewaŜającej większości przypadków, właśnie one spowodują wadę
wzroku, którą miały wyleczyć lub jeŜeli taka wada występuje, tylko ją pogorszą, czasami w
bardzo szybki sposób o czym kaŜdy okulista doskonale wie.
Bywa i tak, Ŝe po kilku tygodniach (jak to zostało juŜ opisane w rozdz. 5) dana osoba
spostrzega, Ŝe nie moŜe juŜ bez okularów odczytać duŜych liter, które przed rozpoczęciem ich
uŜywania nie sprawiały trudności w czytaniu. W przeciągu pięciu-dziesięciu lat zanika siła
akomodacji oka i dana osoba moŜe czuć się szczęśliwa, jeŜeli w tym czasie nie zapadnie na
kataraktę, jaskrę lub zapalenie siatkówki.
Tylko w wyjątkowych przypadkach oko nie poddaje się tym sztucznie stworzonym i
narzuconym mu warunkom, lecz w takich przypadkach odbywają się zadziwiające długotrwałe
zmagania z tymi negatywnymi wpływami. Pewna kobieta w wieku siedemdziesięciu lat nosiła
okulary od lat dwudziestu i wciąŜ była zdolna do odczytania czcionki 5 pt, a takŜe miała
prawidłowy wzrok przy patrzeniu na odległość bez uŜywania szkieł. Jak mówiła: “okulary
męczą jej wzrok i zamazują obraz", lecz ona pomimo częstej chęci odrzucenia, ich wciąŜ nosiła
okulary, poniewaŜ kiedyś powiedziano jej, Ŝe jest to potrzebne dla jej wzroku.
JeŜeli jakaś osoba stwierdza, Ŝe dotyka ją starczowzroczność lub przybliŜa się do
“wieku presbiotycznego" moŜe, zamiast zakładać okulary, podąŜać za przykładem
dŜentelmena wspomnianego przez dr Holmes'a i wykonywać ćwiczenia polegające na czytaniu
najmniejszych dostępnych czcionek. Wówczas idea głosząca tezę, Ŝe obniŜenie się siły
akomodacji jest “normalnym rezultatem procesu starzenia się organizmu" wkrótce umrze
naturalną śmiercią.

ROZDZIAŁ 17
ZEZ I AMBLIOPIA: PRZYCZYNY

Ambliopia — niedowidzenie przy zezie, amblyopia ex enopsia — osłabienie wzroku z
powodu nieuŜywania go.
PoniewaŜ mamy dwoje oczu, jest rzeczą oczywistą, Ŝe musi zaistnieć proces widzenia
dwóch obrazów. Aby te dwa obrazy zostały połączone w jedną całość w umyśle, potrzebna jest
perfekcyjna harmonia współdziałania pomiędzy tymi dwoma organami. Podczas patrzenia na
oddalony obiekt, osie widzenia oczu muszą być równoległe, natomiast przy patrzeniu na
obiekty nieco bliŜej połoŜone, powiedzmy bliŜej niŜ 20 stóp, osie muszą zbiegać się dokładnie
pod tym samym kątem.
Brak tego typu harmonii w działaniu jest znany jako zez i jest jednym z najbardziej
przykrych defektów oczu, nie tylko z powodu obniŜenia się jakości widzenia, ale takŜe z
powodu utraty symetrii w wyraŜającej największą ekspresję części twarzy, co z kolei
przyczynia się do powstania przykrego defektu urody. Ta choroba od dawna wprowadza w
zakłopotanie naukowców. O ile teorie opisujące w naukowych opracowaniach przyczyny
powstania zeza przybliŜają się w niektórych przypadkach do ich wyjaśnienia, o tyle w praktyce
wiele przypadków pozostaje niewyjaśnionych, zaś wszystkie metody leczenia ocenia się pod
względem rezultatów, jako bardzo niepewne.
Idea wyjaśniająca, Ŝe brak harmonii w ruchach oka jest spowodowany
współwystępującą i odpowiadającą im nierównowagą sił w mięśniach poruszających okiem w
oczodołach, wydaje się na tyle naturalna, Ŝe ta teoria została niemal natychmiast powszechnie
zaakceptowana. Przeprowadzane chirurgiczne operacje początkowo miały wielkie wzięcie, ale
dziś są doradzane przez większość autorytetów wyłącznie jako ostateczny środek ratunku.
Sporo osób dzięki takim operacjom wiele skorzystało, lecz najlepsza operacyjna korekta zeza
jest wyłącznie przybliŜona, zaś w wielu przypadkach wada ta uległa pogorszeniu, podczas gdy
pełne odzyskanie równego jakościowo widzenia obydwoma oczami — czyli moŜliwości
połączenia dwóch wzrokowych obrazów w jedną całość — zostało w tragiczny sposób na
zawsze zaprzepaszczone.
W chwili obecnej teoria tłumacząca powstawanie zeza na skutek niesymetrycznej pracy
mięśni wyjaśnia ten problem na tyle nie wystarczająco, Ŝe gdy zasugerowano, iŜ zez jest
schorzeniem powstającym w wyniku powiększającego się błędu refrakcji — dalekowzroczność
byłaby zatem odpowiedzialna za powstanie zeza zbieŜnego, zaś krótkowzroczność
powodowałaby zeza rozbieŜnego — zostało to takŜe powszechnie zaakceptowane. Ta teoria
równieŜ nie wyjaśnia w sposób satysfakcjonujący problemu i teraz opinie świata medycznego

są podzielone pomiędzy róŜnymi teoriami.
Aby którąkolwiek z tych teorii uznać za wiarygodną, najpierw koniecznie musi ona
wyjaśnić wielką liczbę skomplikowanych faktów. Niepewność co do wyników operacji
korygujących mięśnie oka, jest wystarczającym powodem do nabrania wątpliwości co do teorii
bazującej na stwierdzeniu, Ŝe zez jest wadą spowodowaną niewłaściwą pracą mięśni. W wielu
przypadkach wykazano paraliŜ co najmniej jednego z tych mięśni w oku, które nie zezowało.
Wyleczenie poraŜenia mięśni nie zawsze skutkuje wyleczeniem zeza, podobnie
wyleczenie zeza nie zawsze powoduje poprawę stanu niedomagających mięśni. Jeden ze
znanych oftalmologów zarejestrował, tak wielką liczbę przypadków nie poddających się
leczeniu za pomocą ćwiczeń umoŜliwiających połączone widzenie, Ŝe w tego typu
przypadkach przepisywał leczenie operacyjne. Inny zauwaŜył, Ŝe większość osób
dalekowzrocznych nie zezuje, co zmusiło go do stwierdzenia, Ŝe dalekowzroczność nie moŜe
być przyczyną zeza bez uwzględnienia innych współwy-stępujących przyczyn.
To, Ŝe stan wzroku nie jest istotnym czynnikiem w wytworzeniu zeza, potwierdziła
wielka ilość faktów. To prawda, Ŝe zez występuje z reguły w połączeniu z błędami refrakcji,
lecz niektóre jednostki zezują mając minimalny błąd refrakcji. Jest takŜe prawdą, Ŝe większość
osób ze zbieŜnym zezem wykazuje się dalekowzrocznością, chociaŜ u wielu innych pacjentów
tego się nie stwierdza. Niektóre osoby z przypadkiem zbieŜnego zeza są krótkowzroczne.
Bywają takŜe osoby ze zbieŜnym zezem z jednym okiem prawidłowym, a drugim
dalekowzrocznym, krótkowzrocznym lub nawet niewidome na drugie oko.
Z reguły w oku, które skręca wzrok jest gorszy, niŜ w tym, które patrzy prosto, ale
zdarzają się odwrotne przypadki. Przy ślepocie pary oczu, oba mogą być na wprost lub jedno
moŜe skręcać. Z jednym dobrym i jednym ślepym okiem, oba mogą być ustawione prosto. Im
bardziej ślepe jest oko, tym większą wykazuje tendencję do zezowania, lecz często zdarzają się
wyjątki i w rzadkich przypadkach oko o wzroku niemal prawidłowym moŜe być trwale
skręcone.
Zez moŜe takŜe zaniknąć i ponownie powrócić, jak równieŜ zez zbieŜny moŜe zamienić
się w rozbieŜny i na odwrót. Przy takim samym błędzie refrakcji, jedna osoba moŜe zezować,
inna nie. Trzecia z kolei będzie zezować innym okiem. A czwarta początkowo będzie zezować
jednym okiem, a następnie drugim. U piątej osoby stopień tej wady będzie się zmieniał. Jedni
będą się dobrze czuć bez okularów, czy innego leczenia, inni będą potrzebować pomocy.
Stosowane metody leczenia mogą dawać trwałą, bądź tymczasową poprawę, zaś nawroty wady
mogą się zdarzać zarówno przy noszeniu okularów jak i bez nich.
Nawet przy niewielkim błędzie refrakcji, jakość widzenia okiem zezującym jest gorsza
od tej okiem patrzącym prosto i z reguły nie sposób znaleźć przyczyny tego stanu rzeczy w
wadach budowy oka. Istnieje znaczna rozbieŜność opinii co do tego, czy ten specyficzny błąd
wynika z zeza, czy teŜ jest powodem zezowania, przewaŜa jednakŜe opinia, Ŝe to zez wpływa
na pogorszenie się wad wzroku. Znalazło to odzwierciedlenie w nazwie nadanej temu
schorzeniu amblyopia ex anopsia (osłabienie wzroku z powodu nie uŜywania go) — gdyŜ
uwaŜa się, Ŝe umysł pomija obraz dochodzący z wadliwego oka, aby uniknąć podwójnej wizji
Spotkałem jednakŜe wiele par oczu z zezem, które nie miały ambliopii, moŜna takŜe spotkać tę
przypadłość u osób, które nigdy nie zezowały.
W literaturze traktującej o tym temacie, pełno jest stwierdzeń o niemoŜliwości leczenia
ambliopii, zaś w popularnych opracowaniach doradza się rodzicom zezujących dzieci, aby jak
najszybciej rozpoczynali leczenie zeza z uwagi na groŜącą utratę wzroku w oku, które zezuje.
Jeden z waŜniejszych oftalmologów stwierdził, Ŝe nie naleŜy się spodziewać większych
wyników w leczeniu ambliopii w wieku powyŜej szóstego roku Ŝycia, podczas gdy inny
powiedział: “czynności siatkówki nigdy nie powrócą do normalnego stanu, nawet jeŜeli
przyczyny zaburzeń wzroku zostały usunięte ..." Jest to dobrze rozeznane w przypadku, gdy
dobrze widzące oko traci wzrok na jakiś czas, ale wzrok w przypadku ambliopii często powraca
w pełni do normy. Ponadto jedno oko moŜe być w pewnym czasie obarczone tą wadą, a kiedy
indziej nie. Przy zakryciu dobrze widzącego oka, oko zezujące moŜe mieć na tyle duŜą
ambliopię, Ŝe z trudnością rozróŜni dzienne światło od ciemności, lecz po otwarciu obydwu
oczu, wzrok w oku zezującym moŜe się okazać równie dobry, jak w oku patrzącym na wprost,
a czasem nawet lepszy. W wielu przypadkach am-bliopia występuje na zmianę to w jednym, to
w drugim oku.
Podwójne widzenie zdarza się często wyłącznie w przypadku zeza i gdy tak się dzieje
ma to bardzo zadziwiające formy. Gdy oczy skierowane są do środka, obraz widziany przez
prawe oko, powinien być (zgodnie z wszelkimi prawami optyki) widziany po prawej stronie,
zaś obraz widziany przez lewe oko winien być przesunięty na lewo. Przy oczach zwróconych
na zewnątrz sytuacja powinna być odwrotna. Lecz często usytuowanie obrazów jest
odwrócone, obraz widziany przez prawe oko w przypadku zeza zbieŜnego jest widziany po

lewej stronie, zaś widok dochodzący z lewego oka widziany jest ze strony prawej. W
przypadku zeza rozbieŜnego sytuacja jest odwrotna. Taki stan rzeczy znany jest pod nazwą
“paradoksalna diplopia". Trzeba wszelako zaznaczyć, Ŝe osoby o wzroku niemal
prawidłowym, patrzące doskonale na wprost, mogą wykazywać obydwa rodzaje takiego
podwójnego widzenia.
śadna z przedstawionych teorii nie wyjaśnia wszystkich okoliczności związanych z tą
wadą wzroku, gdyŜ tak naprawdę moŜna udowodnić, Ŝe we wszystkich przypadkach zeza
występuje specyficzny stan napięcia i usunięcie tego napięcia pociąga za sobą we wszystkich
przypadkach wyleczenie z zeza, podobnie jak ma to miejsce w przypadku amblio-pii i błędów
refrakcji. Jest oczywiste, Ŝe wszyscy o normalnym wzroku potrafią zrobić zeza “na Ŝyczenie"
poprzez napięcie odpowiednich mięśni. Nie jest to trudna do wykonania czynność i wiele dzieci
bawi się w ten sposób, dostarczając swoim rodzicom nieuzasadnionego lęku, iŜ ten chwilowy
zez stanie się trwałą przypadłością.
Wytworzenie zeza zbieŜnego jest stosunkowo łatwe. Dzieci z reguły czynią to poprzez
napięcie wzroku ześrodkowane na widzeniu końca swojego nosa. Wytworzenie zeza
rozbieŜnego jest trudniejsze, lecz po krótkiej praktyce osoba o normalnym wzroku moŜe
zgodnie ze swoją wolą odwracać na zewnątrz zarówno jedno, jak i oboje oczu. MoŜliwe jest
takŜe zwrócenie jednego oka do góry albo na dół lub jednego na dół i drugiego do góry oraz w
dowolnym Ŝądanym kierunku. KaŜdy rodzaj zeza moŜe być wykonany “na Ŝyczenie" poprzez
odpowiadający mu rodzaj napięcia. Z reguły przy takim wywołanym na Ŝyczenie zezie
odnotowuje się pogorszenie widzenia, zaś pomiar siły odpowiednich mięśni wykazuje ich
słabość korelującą z danym sposobem zezowania.

ROZDZIAŁ 18
ZEZ I AMBLIOPIA: LECZENIE

Oczywisty wniosek wynikający z poprzednich rozwaŜań pozwala stwierdzić, Ŝe zez i
ambliopia, podobnie jak błędy refrakcji są zaburzeniami wyłącznie czynnościowymi. PoniewaŜ
zawsze poddają się leczeniu przy pomocy zredukowania i usunięcia stanu napięcia z nimi
związanego, w celu wyeliminowania tych wad naleŜy stosować wszystkie metody, które
powodują stan relaksacji wzroku i centralną fiksację. Podobnie jak ma to miejsce w
przypadkach błędów refrakcji, zez zanika, zaś ambliopia zostaje skorygowana tak szybko, jak
szybko dany pacjent osiągnie wystarczającą kontrolę nad umysłem, pozwalającą na
utrzymywanie w pamięci obrazu doskonale czarnej kropki. Dzięki tej metodzie obydwie wady
mogą być czasowo usunięte, zaś ich trwałe wyeliminowanie jest juŜ tylko kwestią zamiany tego
chwilowego stanu w trwałą i nieprzemijającą jakość.
Jednym z lepszych sposobów osiągnięcia kontroli umysłu (w zakresie zmysłu wzroku)
w przypadku zeza, jest świadome nauczenie się powiększania tej wady lub wytwarzania
odmiennego rodzaju zeza. Typowym przykładem moŜe być tutaj przypadek kobiety, która
cierpiała na rozbieŜnego, pionowego zeza obu oczu. Gdy lewe oko patrzyło na wprost, prawe
skręcało na zewnątrz i do góry, gdy prawe było usytuowane prosto lewe skręcało w dół i na
zewnątrz. W obydwu oczach występowała ambliopia i podwójne widzenie z postrzeganiem
obrazów czasami po właściwej, a czasami po przeciwnej stronie. Kobieta cierpiała na bóle
głowy, przepisane okulary i inne metody leczenia nie przynosiły Ŝadnego efektu, tak Ŝe
zdecydowana była poddać się operacji. Chirurg, do którego zwróciła się z tym projektem,
podczas badania stwierdził w tym przypadku tak wiele nieprawidłowo pracujących mięśni, Ŝe
poprosił mnie o opinię, które z nich powinny być zoperowane.
Pokazałem tej pani, jak w sposób świadomy moŜe powiększać swojego zeza i zaleciłem
chirurgowi, by leczył jej oczy przy pomocy reedukacji wzroku bez operowania. Podjęli
ćwiczenia i po upływie niecałego miesiąca pacjentka nauczyła się odruchowo poruszać oczami.
Początkowo robiła to patrząc na ołówek trzymany na wysokości nosa, lecz później potrafiła to
robić bez uŜycia ołówka, zaś na koniec potrafiła wytworzyć kaŜdy rodzaj zeza “na Ŝyczenie".
Leczenie nie było przyjemne, poniewaŜ robienie nowych rodzajów zeza lub powiększanie juŜ
istniejącej wady sprawiało jej ból, lecz poskutkowało całkowitym i trwałym wyleczeniem
zarówno zeza jak i ambliopii. Ta sama metoda z powodzeniem była stosowana w stosunku do
innych pacjentów.
Niektórzy nie wiedzą czy patrzą prosto na dany obiekt, czy teŜ nie. MoŜe im pomóc
druga osoba dostrzegająca skręcenie oka i nakierowu-jąca je w patrzeniu bliŜszym właściwemu
kierunkowi. Gdy skręcające oko patrzy wprost na dany obiekt, napięcie podczas widzenia
zmniejsza się, w konsekwencji czego ulega poprawie wzrok. Zakrycie dobrego oka
nieprzeźroczystym ekranem, czy matowym szkłem okularu, zachęca zezujące oko do bardziej
prawidłowej pracy, szczególnie gdy ostrość widzenia nie jest prawidłowa.
W przypadku dzieci w wieku poniŜej siedmiu lat, zez moŜe być z reguły leczony przy
uŜyciu atropiny. Stosuje się dwa razy dzienne zakrapianie jednoprocentowego roztworu

atropiny do jednego lub obu oczu, przez szereg miesięcy, czasem ponad rok. Atropina utrudnia
dziecku widzenie i sprawia, Ŝe światło słoneczne jest odbierane jako nieprzyjemne. Aby
przezwycięŜyć te trudności, dziecko musi się zrelaksować, a relaksacja leczy zeza.
Rezultaty leczenia osiągane dzięki reedukacji wzroku w przypadku zeza i ambliopii są
czasami tak szybkie, Ŝe wydają się być niewiarygodne. Następujący przykład jest jednym z
wielu, które mogłyby być wymienione.
Jedenastoletnia dziewczynka miała zbieŜnego pionowego zeza lewego oka. Ostrość
widzenia tego oka na dystans wynosiła 3/200, podczas gdy widzenie z bliŜy było na tyle
niedoskonałe, Ŝe uniemoŜliwiało czytanie. Wzrok w prawym oku był prawidłowy zarówno z
bliŜy jak i z dali. Gdy zjawiła się w moim gabinecie nosiła okulary, lecz bez Ŝadnych
korzystnych rezultatów. Wielkie C widziała lepiej gdy patrzyła swoim lewym okiem trzy stopy
w bok od litery, niŜ patrząc wprost na nią. Lecz gdy poprosiłem ją o policzenie palców mojej
dłoni trzymanej 3 stopy od tablicy, przyciągnęło to na tyle jej uwagę, Ŝe była w stanie widzieć
“gorzej" wielką literę. DuŜe wraŜenie zrobił na niej fakt, Ŝe patrząc obok tablicy mogła ją
zgodnie ze swoim Ŝyczeniem widzieć lepiej albo gorzej. Poprosiłem ją o zwrócenie uwagi na
fakt, Ŝe gdy widziała literę gorzej jej wzrok się poprawia, zaś podczas gdy widzi ją lepiej wzrok
ulega pogorszeniu. Po kilkukrotnym przesuwaniu wzroku z tablicy na punkt oddalony o 3 stopy
od niej, przy jednoczesnym spostrzeganiu, Ŝe to poprzednie miejsce widziane jest jako gorsze,
jej wzrok uległ poprawie do ostrości 10/200.
Jej zdolność do przesuwania i “gorszego widzenia" rosła tak szybko, Ŝe w ciągu
dziesięciu dni jej wzrok uzyskał normalną ostrość w obu oczach, zaś po następnych dwóch
tygodniach poprawił się do 20/10 (normalne 10/10), podczas gdy czcionka o rozmiarze 5 pt
mogła być odczytywana przez kaŜde jej oko w zakresie odległości od 7,5 cm do 50 cm. W ciągu
następnych trzech tygodni ostrość jej wzroku wynosiła 20/5 przy sztucznym świetle, mogła
takŜe czytać fotograficznie pomniejszaną czcionkę z odległości 5 cm. Testy zostały
przeprowadzone dla obu oczu razem, jak i dla kaŜdego z osobna. Potrafiła w równie dobrym
stopniu odczytywać zarówno poznaną wcześniej tablicę testową, jak i całkiem obcą.
Poradziłem jej aby kontynuowała leczenie w domu, by zapobiec nawrotowi wady, lecz po
upływie trzech lat nic takiego nie nastąpiło. Podczas ćwiczeń w gabinecie oraz w domu, dobre
oko było zasłaniane nieprzeźroczystym ekranem, lecz nie noszono go w innym czasie.
Podobny jest przypadek czternastoletniej dziewczynki, która zezowała od dzieciństwa.
Wewnętrzny mięsień prosty (rectus) prawego oka został przecięty w wieku dwóch lat, lecz
nadal ściągał oko do środka. Dziewczynka nie chciała nosić okularów z zaślepką na zdrowym
oku, poniewaŜ koledzy dokuczali jej z tego powodu i nabrała przekonania, iŜ jest to bardziej
rzucające się w oczy od zeza. Pewnego dnia zgubiła w śniegu okulary, lecz ojciec natychmiast
dostarczył jej następną parę. Wówczas oświadczyła, Ŝe czuje się chora i nie moŜe chodzić do
szkoły. Wyjaśniłem jej ojcu, Ŝe jest to reakcja nerwowa polegająca na zastąpieniu chorobą
stosowanego aktualnie leczenia. PoniewaŜ sytuacja nie ulegała zmianie, ani poprawie
poprosiłem, aby przyszła do mnie.
W obecności ojca udało się ją przekonać, Ŝe powinna kontynuować leczenie, ona zaś
natychmiast wzięła się do pracy z taką energią i zrozumieniem, Ŝe w ciągu pół godziny wzrok w
jej zezującym i ambliopicznym oku uległ poprawie z 3/200 do 20/30. Stała się takŜe zdolna do
odczytania czcionki 5 pt z odległości 30 cm. Powróciła do szkoły nosząc okulary z zaślepką na
dobrym oku, ale gdy chciała coś zobaczyć, spoglądała jednak ponad okularami. Jej ojciec
chodził z nią do szkoły i nalegał by uŜywała gorzej widzącego oka w miejsce lepszego.
Uświadomiła sobie w końcu, Ŝe najprostszą drogą wyjścia z kłopotów będzie stosowanie się do
moich instrukcji i w ciągu tygodnia zez poddał się korekcie, zaś dziewczyna odzyskała
prawidłowy wzrok w obydwu oczach. Na początku leczenia z odległości 3 stóp nie była w
stanie policzyć palców ręki gorzej widzącym okiem, zaś po trzech tygodniach (wliczając w to
zmarnowany przez nią czas) nie miała juŜ Ŝadnych problemów ze wzrokiem. Gdy
powiedziałem jej o tym, to co ją najbardziej zaniepokoiło, to kwestia ewentualnej konieczności
załoŜenia okularów z zaślepką w przyszłości. Zapewniłem ją, Ŝe dopóki nie powróci wada,
dopóty nie będzie musiała zakładać tych okularów. Taka konieczność nigdy się nie zdarzyła.
W trzecim przypadku ośmioletnia dziewczynka cierpiała od dzieciństwa na zeza i
ambliopię. Wzrok w prawym oku był na poziomie 10/40, a w lewym 20/30. Okulary nie dawały
poprawy. Posadziłem dziecko w odległości 20 stóp od tablicy z prawym — gorszym okiem
zasłoniętym. Skierowałem jej wzrok na wielką literę na tablicy z prośbą o odnotowanie jej
wyrazistości. Następnie powiedziałem jej, Ŝeby popatrzyła 3 stopy w bok od tablicy zwracając
jej uwagę na fakt, Ŝe juŜ nie widzi tej wielkiej litery tak dobrze, jak miało to miejsce wcześniej.
Stopniowo przybliŜaliśmy punkt fiksacji coraz bliŜej litery, aŜ do chwili, gdy stwierdziła, Ŝe
chociaŜ patrzy tylko kilka—kilkanaście centymetrów od litery, nadal widzi ją w gorszym
stopniu. Gdy patrzyła na małą literę, z łatwością rozpoznawała, Ŝe zewnętrzna fiksacja

odsunięta juŜ o dwa centymetry w bok zmniejsza jej ostrość widzenia.
Potem nauczyła się jak zwiększać ambliopię lepszego oka (tego, które było zakryte
podczas otrzymywania instrukcji zwiększających zewnętrzną fiksację, czyli naukę “gorszego
widzenia słabszym okiem), co zostało osiągnięte w ciągu kilku minut. Powiedziałem jej, Ŝe
przyczyną jej wadliwego wzroku jest przyzwyczajenie do patrzenia na wybrane obiekty tylko
jedną częścią siatkówki, znajdującą się z boku prawdziwego centrum widzenia. Doradziłem jej
by popatrzyła prosto na tablicę testową. W ciągu pół godziny wzrok w lewym oku osiągnął
normę, podczas gdy w prawym poprawił się z 10/40 do 10/10. Po dwóch tygodniach została w
pełni wyleczona.

ROZDZIAŁ 19
PRZEPŁYWAJĄCE PLAMKI: ICH PRZYCZYNY I LECZENIE

Jedną z częściej ostatnio zgłaszanych przypadłości pogarszających jakość widzenia,
jest wcześniej wspomniana przypadłość znana jako muscae yohtantes albo latające muszki. Te
pływające cętki są zwykle ciemne lub czarne, lecz czasami wydają się być białymi balonikami,
zaś w rzadkich przypadkach przyjmują wszystkie kolory tęczy. Poruszają się dosyć szybko, z
reguły po zakrzywionych liniach przed oczami i zawsze wydają się być tuŜ poza punktem
fiksacji. JeŜeli ktoś próbuje spojrzeć wprost na nie, wydają się zawsze poruszać nieco szybciej i
dalej. Stąd ich nazwa.
Literatura traktująca o tym zjawisku pełna jest przeróŜnych spekulacji co do źródeł
pochodzenia tych przewidzeń. Niektórzy łączą je z obecnością pływających plamek —
martwych komórek lub ich szczątków — w ciele szklistym1, przeźroczystej substancji
wypełniającej w czterech piątych gałkę oczną. UwaŜa się, Ŝe podobne plamki na powierzchni
rogówki mogą być takŜe odpowiedzialne za taki stan rzeczy. Istnieją takŜe domniemania, Ŝe
plamki mogą być spowodowane przepływaniem łez po powierzchni rogówki.
Latające muszki są na tyle powszechne w krótkowzroczności, Ŝe przypuszcza się iŜ
stanowią jeden z jej symptomów, jakkolwiek zdarzają się i w innych wadach refrakcji, jak
równieŜ i u osób o prawidłowym wzroku. Są łączone z zaburzeniami krąŜenia, trawienia, złym
funkcjonowaniem nerek, a poniewaŜ tak wiele zdrowych osób równieŜ cierpi na tę
przypadłość, zakłada się, Ŝe mogą stanowić objawy początkowych stadiów choroby. Dzięki
temu schorzeniu biznes medyczny dobrze prosperuje i by-
     Tak jest to między innymi tłumaczone w aktualnie wydawanych ksiąŜkach, np. w
cytowanej w rozdz. “Od tłumacza" pozycji G. Lefebvre “Zaburzenia wzroku" [od

red].

łoby naprawdę trudno opisać ogrom psychicznych cierpień, jakie mogą spowodować te
niepozorne plamki, co zilustrują poniŜsze przykłady.
Pewien duchowny, który był na tyle zaniepokojony pojawiającymi się przed oczyma
plamkami, Ŝe wybrał się do swojego okulisty, dowiedział się, Ŝe moŜe to być objaw choroby
nerek, oraz Ŝe w wielu przypadkach kłopotów z nerkami, ostrzegawczym sygnałem moŜe być
choroba siatkówki. Zatem w regularnych odstępach czasu, wyruszał do tego specjalisty
przebadać swoje oczy, a gdy tylko,ów doktor zmarł, począł natychmiast rozglądać się za kimś,
kto mógłby wykonywać okresowe badania. Jego lekarz domowy skierował go do mnie.
Trudno powiedzieć czy byłem równie dobrze znanym lekarzem, jak poprzedni
oftalmolog, ale zdarzyło się pewnego razu, Ŝe wytłumaczyłem lekarzowi rodzinnemu jak
naleŜy uŜywać oftalmoskopu, gdy inni specjaliści nie potrafili tego zrobić. Zapewne dlatego
stwierdził, Ŝe muszę wiedzieć wszystko o sposobie uŜywania tego instrumentu, zaś to czego ów
duchowny potrzebował w szczególności, to kogoś zdolnego do przeprowadzenia badania
wnętrza oka i natychmiastowego wykrycia najmniejszych pojawiających się znaków
świadczących o zbliŜającej się chorobie nerek. Zatem pacjent ów przybył do mnie, ja zaś
przeprowadziłem bardzo szczegółowe badanie jego oczu. Wyszedł szczęśliwy, bo nie mogłem
znaleźć niczego złego w jego oczach, lecz potem systematycznie do mnie wracał wyłącznie w
celu sprawdzenia stanu swego zdrowia.
Pewnego dnia, gdy byłem poza miastem, wpadł mu popiół do oka i udał się do innego
okulisty w celu usunięcia go. Gdy wróciłem późno w nocy, napotkałem go na progu moich
drzwi. Jego historia była godna politowania. Nowy lekarz przebadał oftalmoskopem oczy i
zasugerował moŜliwość jaskry, opisując tę chorobę jako bardzo podstępną, mogącą pozbawić
go nagle wzroku i która moŜe być potwornie bolesna. Gdy dowiedział się, Ŝe pacjent był
wcześniej informowany o niebezpieczeństwie zapadnięcia na chorobę nerek, wyraził sugestię,
Ŝe równieŜ wątroba i serce mogą być nie w porządku i doradził dokładne badanie tych organów.
Raz jeszcze przebadałem oczy duchownego, ze szczególnym uwzględnieniem ciśnienia
w gałce ocznej, pozwoliłem mu naciskać moje oczy i porównać ze swoimi, aby mógł sam
zobaczyć iŜ wcale nie stały się twarde jak kamienie, co w końcu pozwoliło mi przekonać i
uspokoić go.

x

W innym ze znanych mi przypadków, pewien powracający z Europy męŜczyzna
patrząc na białe chmury pewnego dnia dostrzegł latające muszki pojawiające się przed jego
oczami. Skonsultował to z lekarzem okrętowym, który powiedział mu, Ŝe są to bardzo powaŜne
objawy i mogą świadczyć o zbliŜającej się ślepocie. Mogą takŜe oznaczać początki obłędu, jak
równieŜ inne nerwowe i organiczne przypadłości. Doradził mu jak najszybszą konsultację ze
swoim domowym lekarzem, jak równieŜ ze specjalistą chorób oczu, co niezwłocznie uczynił.
Było to dwadzieścia pięć lat temu, ale nigdy nie zapomnę przeraŜającego stanu rozbicia
nerwowego i lęku w jakim znajdował się ten człowiek w chwili, gdy do mnie przyszedł. Był to
stan znacznie gorszy, niŜ w przypadku duchownego, który był gotów przyznać, Ŝe jego lęki są
nieracjonalne. Bardzo dokładnie przebadałem oczy i stwierdziłem, Ŝe całkowicie odpowiadają
normie. Ostrość wzroku była prawidłowa zarówno w bliŜy, jak i w dali. Kolor, kształt i
ciśnienie wewnątrz gałki ocznej były prawidłowe i nawet przy uŜyciu silnie powiększającego
szkła nie mogłem znaleźć Ŝadnych zmętnień ciała szklistego. Krótko mówiąc nie było Ŝadnych
symptomów jakiejkolwiek choroby.
Powiedziałem temu męŜczyźnie, Ŝe nic złego nie dzieje się z jego oczami, a takŜe
pokazałem mu wielkie ogłoszenie w pewnej gazecie, w którym jakiś szarlatan opisywał
przeraŜające rzeczy jakie mogą się przydarzyć pacjentom wkrótce po zauwaŜeniu latających
plamek przed oczami, o ile nie zaczną dostatecznie szybko zaŜywać lekarstwa zachwalanego w
ogłoszeniu w cenie jednego dolara za butelkę. ZauwaŜyłem, Ŝe to ogłoszenie, które ukazuje się
codziennie we wszystkich większych gazetach w mieście i prawdopodobnie równieŜ w innych
miejscowościach, musi kosztować masę pieniędzy i pewnie przynosi teŜ pokaźne zyski. Musi
być oczywiście wielka liczba osób cierpiących na tego rodzaju objawy i jeŜeli byłyby one
rzeczywiście na tyle powaŜne, na ile się w to wierzy, to w społeczeństwie pojawiłaby się wielka
masa niewidomych i oszalałych ludzi, których jak dotąd nie widać.
Mój pacjent wyszedł w nieco lepszym stanie, lecz o godzinie jedenastej (jego pierwsza
wizyta miała miejsce o dziewiątej) przyszedł raz jeszcze. Nadal widział latające muszki i wciąŜ
się ich obawiał. Ponownie przebadałem jego oczy, robiąc to równie uwaŜnie jak poprzednio i
ponownie udało mi się przekonać go, iŜ nic złego się nie dzieje. Po południu nie było mnie w
gabinecie, ale powiedziano mi, Ŝe znowu przyszedł piętnaście po trzeciej. O siódmej przyszedł
raz jeszcze, tym razem ze swoim domowym lekarzem — moim starym przyjacielem.
Powiedziałem do tego ostatniego:
“Proszę, zrób coś Ŝeby ten człowiek pozostał w domu. Muszę pobierać opłaty za jego
wizyty, poniewaŜ zajmują mi tak wiele czasu, lecz jest mi wstyd brać od niego pieniądze,
poniewaŜ nic złego się z nim nie dzieje."
Nie wiem co mu powiedział mój przyjaciel, lecz pacjent więcej juŜ nie wracał.
Nie widziałem wtedy jeszcze o muscae volitantes tyle ile mi wiadomo teraz lub na tyle
duŜo, aby uwolnić obu opisanych męŜczyzn od ich ogromnego zaniepokojenia. Mogłem im
powiedzieć, Ŝe ich oczy są zdrowe, lecz nie wiedziałem jak wyleczyć ich z tych objawów, które
są po prostu złudzeniem spowodowanym psychicznym napięciem. Plamki są powiązane z
odpowiednim stopniem wykazywanej wady wzroku, poniewaŜ osoby o niedoskonałym wzroku
zawsze wykazują napięcie podczas widzenia, lecz takŜe osoby, których wzrok normalnie jest
prawidłowy mogą je czasami dostrzegać, gdyŜ nikt nie ma optymalnego wzroku przez cały
czas. Większość ludzi moŜe zobaczyć muscae yolitantes podczas patrzenia na słońce lub na
jakąkolwiek jednolitą jasną powierzchnię, taką jak oświetlona światłem słonecznym biała
kartka papieru. Dzieje się tak dlatego, Ŝe większość ludzi wykazuje stan napięcia patrząc na
tego rodzaju powierzchnię.
Innymi słowy plamki mogą być widziane tylko w wypadku działania oczu i umysłu w
stanie napięcia i zawsze zanikają, gdy napięcie zostanie usunięte. JeŜeli ktoś potrafi
przypominać sobie małą literkę na tablicy testowej widzianą za pomocą centralnej fiksacji,
plamki natychmiast znikną albo przestaną się poruszać. Lecz jeŜeli ktoś spróbuje przypomnieć
sobie dwie lub więcej literek, jako widzianych równie dobrze w tym samym czasie, plamki
ponownie pojawią się i będą się poruszać.
Z reguły bardzo łatwo wyleczyć napięcie będące przyczyną muscae yolitantes.
Nauczycielka, którą muszki nękały od wielu lat, trafiła do mnie z powodu znacznego
pogorszenia się tych objawów. W ciągu pół godziny udało mi się poprawić jej lekką
krótkowzroczność i gdy jej wzrok wrócił do normy, plamki zniknęły. Następnego dnia wróciła,
lecz ta druga wizyta przyniosła trwałą poprawę. Później potrafiła stosować sama leczenie w
domu i nie miała juŜ więcej kłopotów.
Lekarz, który cierpiał na ustawiczne bóle głowy oraz na muscae yolitantes, patrząc na
tablicę testową potrafił odczytać jedynie 20/70, podczas gdy retinoskop wykazywał
zróŜnicowany astygmatyzm, pacjent zaś widział plamki. Gdy patrzył na białą ścianę lub na
białą tablicę nadal widział plamki, a retinoskop wykazywał astygmatyzm. Ale gdy podczas

patrzenia na te powierzchnie potrafił wyobrazić sobie czarną plamkę równie dobrze jak gdyby
ją widział, nie było juŜ plamek, a retinoskop nie wykazywał błędów refrakcji. W ciągu kilku dni
wyleczył się całkowicie z astygmatyzmu, muscae yolitantes, bólów głowy, jak równieŜ z
chronicznego zapalenia spojówek. Jego oczy, które wcześniej były na wpół przymknięte,
otworzyły się szeroko, a twardówka stała się biała i czysta. Potrafił bez problemów czytać w
tramwajach oraz — co zrobiło na nim największe wraŜenie — mógł siedzieć całą noc przy
swoich pacjentach, nie mając trudności z oczami następnego dnia.

ROZDZIAŁ 20
LECZENIE W DOMU

Nie dla wszystkich jest moŜliwe znalezienie kompetentnego lekarza. Jako Ŝe metody
opisywane w tej ksiąŜce są stosunkowo nowe, moŜe być bardzo trudno odszukać w sąsiedztwie
lekarza, który by je rozumiał, a nie kaŜdy jest w stanie podejmować dalekie podróŜe z powodu
braku pieniędzy lub czasu. Chciałbym powiedzieć tym osobom, Ŝe dla wielkiej liczby osób
moŜliwa jest korekta wad wzroku bez pomocy lekarza, czy kogokolwiek innego. MoŜna
poprawić swój wzrok i aby osiągnąć ten cel nie jest konieczne zrozumienie wszystkiego co
zostało napisane w tej ksiąŜce, czy w innych pozycjach. Wszystko to co jest potrzebne to
zastosowanie się do kilku prostych wskazówek.

Przymocuj tablicę testową1 (Np.

tę załączoną do ksiąŜki, l stopa to 30,48 cm.) na ścianie w

odległości 10, 14, czy 20 stóp i przeznacz pół minuty (albo więcej) dziennie na czytanie
najmniejszych literek, jakie moŜesz widzieć, kaŜdym okiem z osobna, zakrywając drugie
dłonią, tak aby nie naciskać ręką gałki ocznej. Rejestruj kiedy i jakich dokonałeś postępów.
Najprościej robić to metodą stosowaną przez okulistów, którzy zapisują stan wzroku w formie
ułamka, gdzie odległość z jakiej odczytywana jest litera zapisywana jest jako licznik, a
odległość z jakiej powinna być odczytana jest mianownikiem.
Cyferki powyŜej linii liter albo z boku tablicy testowej wskazują odległość z jakiej te
litery powinny być odczytane przez osoby o wzroku normalnym. Zatem jakość widzenia
10/200 będzie oznaczać, Ŝe wielkie C, które standardowo powinno być czytane z odległości
200 stóp, nie moŜe być widziane z odległości powyŜej dziesięciu stóp. Zdolność widzenia
20/10 oznacza, Ŝe linia dziesiątek, którą normalne oko w zwyczajnych okolicznościach
powinno odczytać z odległości nie większej niŜ 10 stóp, jest widziana z dwukrotnie większej
odległości. Taka ostrość widzenia jest powszechna u osób stosujących moje metody.
Kolejnym, nawet jeszcze lepszym testem wzroku jest porównywanie stopnia
zaczernienia liter z bliska i z daleka oraz przy dobrym i niedostatecznym oświetleniu. Jak to juŜ
wyjaśniłem, przy dobrym wzroku czerń nie zmienia się pod wpływem oświetlenia albo zmiany
odległości. Jest tak samo czarna z daleka i z bliska, w przyćmionym i w dobrym świetle. JeŜeli
wydaje ci się, Ŝe litery pod wpływem zmiany warunków zmieniają swój stopień zaczernienia,
moŜe to oznaczać, Ŝe masz wadę wzroku.
Dzieci w wieku poniŜej dwunastu lat, które nie nosiły okularów, mogą zazwyczaj
skorygować swój wzrok przy uŜyciu powyŜszych metod w czasie od trzech do dwunastu
miesięcy. Dorośli, którzy nie nosili jeszcze okularów odczuwają poprawę w ciągu tygodnia -
dwóch, a jeŜeli ich stan nie jest bardzo zły, mogą odzyskać optymalną jakość wzroku w ciągu
trzech-sześciu miesięcy. JednakŜe dzieci i dorośli, którzy nosili juŜ okulary mają większe
trudności z wyleczeniem wzroku i muszą stosować metody osiągania stanu relaksacji opisane
w innych rozdziałach tej ksiąŜki. Muszą takŜe poświęcić na to większą ilość czasu.
Absolutnie koniecznym warunkiem jest porzucenie okularów. JeŜeli chcemy uzyskać
całkowite wyleczenie nie moŜemy stosować półśrodków. Nie zakładajcie słabszych okularów,
ani teŜ nie uŜywajcie ich w szczególnych przypadkach. Osoby, które nie są w stanie zrobić
wszystkiego bez okularów, nie wyglądają na takich, którzy potrafiliby się sami wyleczyć.
Dzieci i dorośli, którzy nosili okulary będą zmuszeni do przeznaczenia jednej godziny więcej
na codzienne ćwiczenia z tablicą testową, jak równieŜ muszą znaleźć dodatkowy czas na
praktykę z innymi obiektami. Dobrze jest mieć dwie tablice testowe, jedną do uŜywania z
bliska, gdzie moŜe być widziana lepiej, a drugą zawieszoną w odległości 10, czy 20 stóp.
Bardzo pomocne jest przesuwanie wzroku z bliŜszej tablicy na odleglejszą, gdyŜ nieświadoma
pamięć liter widzianych bliŜej pomaga w zobaczeniu tych liter z daleka.
Ogromną pomocą będzie zapewnienie sobie obecności osoby o prawidłowym wzroku.
Dla osób, których przypadki są trudne do wyleczenia będzie, bardzo trudne, o ile nie
niemoŜliwe, wyleczenie się samemu bez pomocy nauczyciela. Nauczyciel, jeŜeli ma być
rzeczywiście pomocny, musi sam być zdolny do osiągnięcia korzyści z zaprezentowanych tutaj
metod. JeŜeli jego wzrok jest na poziomie 10/10 musi potrafić poprawić go na 20/10 lub lepiej.
JeŜeli moŜe czytać tekst pięciopunktowy z odległości 30 cm, musi stać się zdolny do czytania
go z odległości 15 lub 8 cm. Musi mieć takŜe wystarczającą kontrolę nad swoją pamięcią
wzrokową, aby móc zapobiegać wadom i leczyć je. Osoba z wadą wzroku nie będzie mogła

słuŜyć skuteczną pomocą w uporczywych i trudnych przypadkach. Nikt nie moŜe być
przewodnikiem w stosowaniu metod, jeŜeli sam nie potrafi posłuŜyć się nimi z sukcesem.
Rodzice, którzy chcą ochraniać i poprawiać wzrok swoich dzieci, powinni zachęcać je
do codziennego czytania tablicy testowej. Takie tablice powinny znajdować się w kaŜdym
domu, gdyŜ przy właściwym uŜywaniu, zawsze uchronią przed krótkowzrocznością i innymi
błędami refrakcji. Zawsze wpływają na poprawę widzenia, nawet jeŜeli jest ono prawidłowe.
Ćwiczenia z tablicą będą korzystnie wpływać na funkcjonowanie systemu nerwowego.
Rodzice sami powinni poprawiać swój wzrok doprowadzając go do stanu prawidłowej ostrości,
tak aby dzieci nie musiały naśladować nieprawidłowych metod stosowania oczu i aby nie
wpływała na nie atmosfera wprowadzająca w stan napięcia. Powinni się takŜe nauczyć zasad
centralnej fiksacji, aby móc potem nauczyć tego swoje dzieci.

ROZDZIAŁ 21
LECZENIE W SZKOLE: METODY, KTÓRE ZAWIODŁY

śaden temat w oftalmologii, nawet problem akomodacji nie był przedmiotem tylu
badań i dyskusji, jak przyczyny i moŜliwości zapobiegania krótkowzroczności. PoniewaŜ
przypuszcza się, Ŝe dalekowzroczność wynika w głównej mierze z wrodzonej deformacji gałki
ocznej i podobnie ma być w przypadku astygmatyzmu, nie zastanawiano się nad wyjaśnieniem
tych chorób lub nad środkami zapobiegania im. JednakŜe przypadek krótkowzroczności
wydaje się być wadą nabytą. Dlatego stanowi to problem o wielkim praktycznym znaczeniu,
nad którym wiele światłych umysłów poświęciło lata pracy.
Zgromadzono wiele tomów statystyk dotyczących tej przypadłości i nadal trwają
badania. W bibliotekach temat ten wypełnia wiele miejsca. Lecz przeczytanie całego tego
materiału daje niewielkie rozjaśnienie problemu i w większości pozostawia czytelnika w stanie
beznadziejnej konfuzji. Nie moŜna nawet dojść do Ŝadnego wniosku co do przewagi
określonych rodzajów dolegliwości, poniewaŜ nie zastosowano jednolitych standardów i
metod badawczych, jak równieŜ Ŝaden z badaczy nie wziął pod uwagę faktu, Ŝe refrakcja oka
nie jest stanem stałym, lecz podlega ciągłym zmianom.
W kaŜdym bądź razie nie ma wątpliwości co do tego, Ŝe większość dzieci w chwili
pójścia do szkoły nie ma wad wzroku, oraz Ŝe zarówno liczba przypadków, jak i stopień ich
krótkowzroczności wzrasta wraz z ilością lat przebytych w szkole. Na ten problem pierwszy
zwrócił uwagę profesor Herman Cohn w relacji ze swoich badań przeprowadzonych na ponad
dziesięciu tysiącach niemieckich dzieci. Stwierdził krótkowzroczność u jednego procenta
dzieci w Realschulen1, 30-35% w gimnazjach i 53-54% w szkołach zawodowych. Jego badania
zostały powtórzone w wielu miastach Europy i Ameryki, a te wyniki z niewielkimi wahaniami
zostały wszędzie potwierdzone.
Wada została jednogłośnie przypisana nadmiernej pracy oka skoncentrowanego na
bliskim widzeniu, chociaŜ zgodnie z teorią głoszącą, Ŝe to soczewki są czynnym elementem w
akomodacji oka, jest dosyć trudno wyjaśnić dokładnie dlaczego bliskie widzenie moŜe
wytworzyć taki efekt. Przy załoŜeniu, Ŝe akomodacja jest spowodowana wydłuŜeniem się osi
gałki ocznej, moŜna by dosyć łatwo zrozumieć dlaczego nadmierny stopień akomodacji
mógłby wytworzyć trwałe wydłuŜenie. Ale dlaczego nadmierna ilość siły akomodacji
soczewek powoduje zmianę nie w kształcie tego właśnie organu, ale w kształcie gałki ocznej?
Proponowano wiele odpowiedzi wyjaśniających tę kwestię, ale Ŝadna nie zasłuŜyła na miano
zadowalającej.
Wiele autorytetów twierdzi, Ŝe w przypadku dzieci sprawa wygląda w ten sposób, Ŝe
poniewaŜ powłoka oka jest u nich znacznie bardziej delikatna, niŜ w późniejszym wieku, to nie
jest ona w stanie przeciwdziałać ciśnieniu wewnątrz oka spowodowanym bliskim widzeniem.
W przypadku innych wad wzroku takich, jak dalekowzroczność i astygmatyzm, które uwaŜa
się za wrodzone, zakłada się, Ŝe to gwałtowne wysiłki w akomodacji przy patrzeniu na róŜną
odległość
wytwarzają
zaburzenia
i
napięcie,
które
są
pomocne
w
rozwijaniu
krótkowzroczności. JeŜeli ta wada rozwija się u osoby dorosłej, wyjaśnienie musi zostać
zmodyfikowane, by odpowiadać danemu przypadkowi, zaś fakt Ŝe sporą liczbę przypadków
odnotowano wśród osób Ŝyjących na wsi, tudzieŜ u innych osób rzadko uŜywających oczu do

bliskiego widzenia, pozwolił autorytetom dokonać podziału na dwie klasy, z których jedna jest
spowodowana przez nadmierne uŜywanie wzroku do bliskiego patrzenia, a druga ma odmienne
przyczyny, przy czym ta druga grupa została tradycyjnie powiązana z obciąŜeniami
dziedzicznymi.
PoniewaŜ nie moŜna zrezygnować ze szkolnictwa, uwaga została skierowana na
zminimalizowanie przypuszczalnych złych efektów czytania, pisania i innej pracy, przy której
wymagane jest bliskie widzenie. RóŜne autorytety stworzyły precyzyjne i dokładne reguły
określające rozmiar czcionek uŜywanych w podręcznikach, długość linii, ich oddzielenie,
odległość z jakiej ksiąŜka powinna być czytana, ilość i sposób oświetlenia, budowę ławki,
długość czasu w jakim oko moŜe być uŜywane bez zmiany ogniskowej, i tak dalej. Wymyślono
nawet podpórki do twarzy, aby utrzymać oczy w przepisowej odległości od ławki, oraz aby
zapobiec garbieniu się, co jak przypuszczano było przyczyną przekrwienia gałki ocznej i
pośrednio jej wydłuŜenia. Niemcy z charakterystyczną dla nich sumiennością, nadal stosują te
narzędzia tortur. Cohn nigdy nie pozwala swoim dzieciom pisać bez nich, “nawet jeśli siedzą
przy najlepszym z moŜliwych biurek".
Wynik tych prewencyjnych działań nie jest zachwycający. Niektórzy badacze
sygnalizują nieznaczne zmniejszenie się odsetka dzieci krótkowzrocznych w szkołach, w
których zastosowano profilaktyczne zalecenia, ale w ogólnym rozrachunku szkodliwy efekt
procesu nauczania nie został w najmniejszym stopniu wyeliminowany.
Kolejne badania związane z tym tematem jedynie powiększyły skalę trudności, gdyŜ
wykazały Ŝe szkoły nie są w tak duŜym stopniu odpowiedzialne za wykształcenie czynników
łączonych z przyczynami powstawania krótkowzroczności. Jak to stwierdziła American
Encyclopedia of Ophthalmology “teoria głosząca, Ŝe krótkowzroczność jest spowodowana
ciągłym patrzeniem na blisko znajdujące się obiekty, zwłaszcza w warunkach miejskich i w
słabo oświetlonych pomieszczeniach nie znajduje potwierdzenia w statystyce."
W jednym z przeprowadzonych w Londynie badań, w którym starannie dobrano szkoły,
tak aby wykluczyć wszelkie róŜnice, które mogłyby pochodzić z róŜnic rasowych, socjalnych
czy stosowanej higieny, stwierdzono większą stosunkowo liczbę dzieci krótkowzrocznych w
budynkach lepiej oświetlonych, niŜ w obiektach, gdzie oświetlenie było gorsze.
Odkryto takŜe, Ŝe ilość dzieci krótkowzrocznych w szkołach, w których ogranicza się
zadania związane z koniecznością bliskiego patrzenia jest taka sama, jak w szkołach, w których
wymagania stawiane sile akomodacji oka są większe. Ponadto tylko mniejszość dzieci staje się
krótkowzroczna,
chociaŜ
wszystkie
dzieci
poddane
są
takim
samym
warunkom
środowiskowym. Nawet u tego samego dziecka jedno oko moŜe być bli-skowzroczne, podczas
gdy drugie pozostanie w normie. Teorii o wpływie czynników zewnętrznych na powstawanie
krótkowzroczności nie da się pogodzić z faktem, Ŝe w tych samych warunkach oczy róŜnych
ludzi, a nawet poszczególne oczy jednego człowieka zachowują się odmiennie.
Z powodu trudności związanych z pogodzeniem tych faktów z wcześniejszymi
teoriami, istnieje tendencja do przypisywania tej wady skłonnościom do obciąŜeń
dziedzicznych. Lecz nie ma satysfakcjonujących dowodów, które uzasadniałyby tę teorię, a
fakt, Ŝe ludnie pierwotni, mający zawsze dobry wzrok stają się równie szybko jak wszyscy inni
krótkowzroczni w warunkach współczesnej cywilizacji (jak np. badani Indianie w Carlisle
Institute) wydaje się być konkretnym dowodem przeciw powyŜszym sugestiom.
Przewaga krótkowzroczności, niedoskonałość wszystkich teorii wyjaśniających jej
przyczyny, nieskuteczność wszystkich metod prewencyjnych doprowadziły niektórych
reputowanych autorów do konkluzji, Ŝe wydłuŜenie się osi gałki ocznej jest naturalnym
fizjologicznym procesem adaptacji do potrzeb cywilizacyjnych. Przeciw takiemu punktowi
widzenia przytoczę dwa jeszcze nie wymieniane argumenty. Jeden to fakt, Ŝe oko
krótkowzroczne wcale nie widzi równie dobrze, jak oko o normalnym wzroku, nawet z bliska, i
drugi, to fakt, Ŝe takie oko ma tendencję do powiększania swojego defektu z bardzo powaŜnymi
konsekwencjami często kończącymi się ślepotą.
JeŜeli natura miałaby zaadaptować oko do warunków cywilizacji poprzez wydłuŜenie
kuli, zrobiłaby to w bardzo niezgrabny sposób. Większość autorytetów zgadza się z istnieniem
dwóch rodzajów krótkowzroczności: jeden rodzaj to fizjologiczny lub przynajmniej

nieszkodliwy, a drugi patologiczny. Jednak z uwagi na to, Ŝe trudno jest z całą pewnością
stwierdzić czy dany przypadek będzie miał tendencję do pogarszania swej wady, czy teŜ nie, to
owe rozróŜnienie istnieje bardziej w teorii, niŜ w praktyce.
Do tego bagna beznadziei i sprzeczności doprowadziły nas błędne prace badawcze
nagromadzone na przestrzeni setek lat. Ale w świetle prawdy problem okazuje się bardzo
prosty. Dzięki faktom przedstawionym w rozdziale 6, łatwo moŜna zrozumieć dlaczego wysiłki
zmierzające do zapobieŜenia krótkowzroczności zawiodły. Wszystkie wysiłki zostały
skierowane w stronę zmniejszenia stanu napięcia przy bliskim patrzeniu, pozostawiając
napięcie związane z widzeniem oddalonych obiektów i całkowicie ignorując napięcie
psychiczne, które leŜy u podłoŜa napięcia zmysłu wzroku.
Istnieje bardzo wiele róŜnic pomiędzy warunkami w jakich kształtują się dzieci plemion
pierwotnych i uwarunkowaniami, jakim poddane są dzieci w warunkach cywilizacji. Wśród
nich znajduje się fakt, Ŝe jedne z nich uczą się z ksiąŜek i posługują się słowem pisanym na
papierze, a inne nie. W trakcie nauczania dzieci są zamykane w czterech ścianach na długie
godziny pod nadzorem nauczycieli, którzy czasami są nerwowi i zirytowani. Dzieci są nawet
przymuszane do pozostawania przez długi okres czasu w tej samej pozycji. Rzeczy, których
powinny się nauczyć są czasem przedstawione w sposób kompletnie zniechęcający, znajdują
się pod bezustannym przymusem myślenia o tym, w jaki sposób otrzymać dobry stopień i
nagrodę zamiast myśli o zdobywaniu wiedzy dla jej czystej wartości poznawczej.
Niektóre dzieci znoszą te nienaturalne warunki lepiej od innych. Wiele nie moŜe
wytrzymać napięcia i w ten sposób szkoły stają się wylęgarnią nie tylko krótkowzroczności,
lecz takŜe wszystkich innych błędów refrakcji.

ROZDZIAŁ 22
LECZENIE W SZKOŁACH: METODY, KTÓRE POSKUTKOWAŁY

Powtórzmy bardzo waŜną zasadę: nie moŜesz niczego dobrze zobaczyć, jeŜeli tego nie
widziałeś juŜ wcześniej. Gdy oko patrzy na nieznany obiekt, zawsze w większym lub
mniejszym stopniu, podczas patrzenia na niego, podlega stanowi napięcia wytwarzając tym
samym błąd refrakcji. Gdy dzieci patrzą na nieznany napis czy figurę na czarnej tablicy, odległe
mapy, diagramy, czy na obrazki, retinoskop zawsze wykazuje, Ŝe są krótkowzroczne, chociaŜ
ich wzrok w innych okolicznościach jest całkowicie prawidłowy. To samo dzieje się, gdy oko
dorosłego spogląda na jakiś nieznany mu obiekt z daleka. JednakŜe gdy oko spojrzy na znany
mu obiekt, efekt jest całkowicie odmienny. Nie tylko moŜe oglądać bez napięcia, ale napięcie
powstałe podczas wcześniejszego patrzenia na nieznaną rzecz ulega zmniejszeniu.
Te fakty dostarczają nam środków do przezwycięŜenia psychicznego napięcia, jakiemu
podlegaj ą dzieci w wyniku działania nowoczesnego systemu edukacji. Jest niemoŜliwością
zobaczyć coś prawidłowo, gdy umysł znajduje się w stanie napięcia i jeśli dzieci odpręŜą się
podczas patrzenia na znajome im obiekty, stają się zdolne, czasami w niewiarygodnie krótkim
czasie, do osiągnięcia tego poziomu relaksacji równieŜ podczas patrzenia na nieznane obiekty.
Odkryłem ten fakt podczas badania oczu wielu setek dzieci w wieku szkolnym w Grand
Forks w Północnej Dakocie. W wielu przypadkach dzieci, które nie mogły przeczytać
wszystkich liter na tablicy testowej za pierwszym razem, robiły to przy drugiej albo trzeciej
próbie. Gdy przebadano całą klasę, dzieci, którym nie udało się odczytać liter za pierwszym
razem, prosiły o ponowną próbę i wówczas często okazywało się, Ŝe potrafiły prawidłowo
odczytać wszystkie litery. Te przypadki były na tyle częste, iŜ nie było moŜliwości uniknięcia
wniosku, Ŝe w jakiś sposób ich wzrok ulegał poprawie dzięki czytaniu tablicy testowej.
W jednej z klas trafiłem na chłopca, który początkowo wydawał się być bardzo
krótkowzroczny, ale który dzięki niewielkiej zachęcie odczytał wszystkie litery na tablicy.
Nauczycielka zapytała mnie o wzrok tego chłopca, poniewaŜ uwaŜała go za bardzo
krótkowzrocznego. Gdy powiedziałem, Ŝe jego wzrok jest w normie, nie dowierzała mi i
zasugerowała, Ŝe chłopiec mógł się nauczyć liter na pamięć lub Ŝe ktoś mu podpowiadał.
Powiedziała, Ŝe nie jest on w stanie czytać napisów na czarnej tablicy, ani widzieć map,
wykresów, czy diagramów wiszących na ścianie, nie potrafił takŜe rozpoznać ludzi idących po
drugiej stronie ulicy. Poprosiła mnie Ŝebym sprawdził jego wzrok jeszcze raz, co zrobiłem pod
jej nadzorem, w sposób bardzo uwaŜny, eliminując starannie ewentualne źródła błędów, które
wcześniej zasugerowała. Ponownie chłopiec przeczytał wszystkie litery na tablicy. Następnie
nauczycielka napisała kilka słów i figur na szkolnej tablicy i poprosiła go o przeczytanie ich.
Zrobił to prawidłowo. Później napisała dodatkowe słowa, które zostały odczytane równie
dobrze. Na koniec poprosiła go o powiedzenie, która jest godzina na zegarze znajdującym się w
odległości 25 stóp, co teŜ uczynił poprawnie.
Trzy inne przypadki były podobne, wzrok, który uprzednio szwankował przy patrzeniu
na odległe obiekty, w ciągu kilku chwil przeznaczonych na sprawdzanie wzroku stał się
prawidłowy.

Nie jest więc dziwną rzeczą, Ŝe po takich doświadczeniach nauczycielka poprosiła o
pozostawienie na stałe tablicy testowej w klasie. Dzieci były zachęcane do czytania
najmniejszych liter jakie widziały ze swego miejsca siedzenia przynajmniej raz dziennie,
obydwoma oczyma i kaŜdym oddzielnie, oko nie uŜywane było zakrywane wnętrzem dłoni w
taki sposób, aby uniknąć nacisku na gałkę oczną. Ci, którzy mieli wadę wzroku byli zachęcani
do częściejszego patrzenia na tablicę testową, ale zachęty nie były potrzebne, gdy stwierdzili,
Ŝe dzięki tym ćwiczeniom mogą widzieć czarną tablicę szkolną pozbywając się przy tym bólu
głowy i innych nieprzyjemnych objawów, wynikających ze zmęczenia oczu.
W innej klasie, gdzie było czterdzieścioro dzieci w wieku 6-8 lat, trzydzieścioro
wykazało prawidłowy wzrok podczas badania. Środkiem zaradczym w tej sytuacji były
ćwiczenia w patrzeniu na odległość pod nadzorem nauczycielki i przy uŜyciu tablicy testowej.
Ta nauczycielka zauwaŜyła, Ŝe rokrocznie od piętnastu lat, wszystkie dzieci mogły prawidłowo
widzieć litery na tablicy szkolnej na początku roku szkolnego. Lecz przed wakacjami niemal
wszyscy bez wyjątku nie widzieli dobrze z odległości większej, niŜ 10 stóp. Po nauczeniu się
ćwiczenia ze znajomymi obiektami znajdującymi się w centrum fiksacji, nauczycielka
umieściła tablicę testową w klasie i codziennie wykonywała z dziećmi ćwiczenia. W wyniku
tego, przez następne osiem lat, spośród dzieci znajdujących się pod jej opieką, ani jedno nie
doświadczyło pogorszenia wzroku.
Nauczycielka tej klasy łączyła niezmiennie pogarszający się stan wzroku swoich
podopiecznych podczas roku szkolnego z faktem, Ŝe jej klasa znajdowała się w przyziemiu i
miała słabe oświetlenie. Ale nauczyciele z innych klas mieli takie same doświadczenia i po
wprowadzeniu tablic testowych, zarówno do dobrze, jak i do słabo oświetlonych pomieszczeń,
przy codziennym czytaniu ich przez dzieci, zjawisko pogarszania się wzroku przestało
występować, a nawet wzrok dzieci ulegał poprawie. Wzrok dzieci, który był poniŜej normy w
większości przypadków ulegał poprawie do stanu normalnego, podczas gdy dzieci, które miały
normalny wzrok, z reguły jeszcze go usprawniały z 20/20 do 20/15 lub 20/10. Dzięki tym
ćwiczeniom eliminowana była nie tylko krótkowzroczność, ale takŜe ulegało poprawie
widzenie bliskich obiektów.
Rozporządzeniem kuratora Oświaty w Grand Forks wprowadzono ten system do
wszystkich szkół w mieście, gdzie był stosowany bez przerw przez osiem następnych lat. Przez
ten czas wskaźnik krótkowzroczności wśród dzieci został zmniejszony z sześciu procent do
niecałego jednego procenta.
Sześć lat później ten sam system wprowadzono do niektórych szkół w Nowym Jorku,
obejmując opieką około dziesięć tysięcy dzieci. JednakŜe wielu nauczycieli zaniedbywało
stosowanie tablic testowych, nie mogąc uwierzyć w to, Ŝe ta prosta metoda, całkowicie
odmienna od nauk propagowanych wcześniej w tej dziedzinie, mogłaby spowodować poŜądane
rezultaty. Inni trzymali tablice w ukryciu, wyciągając je jedynie na czas codziennych ćwiczeń,
Ŝeby dzieci o nich nie zapomniały. W ten sposób nie tylko wytwarzali pewien rodzaj
ograniczenia i oddzielenia, ale dodatkowo przeciwdziałali właściwym celom ćwiczeń, które
polegają na umoŜliwieniu dziecku codziennych ćwiczeń w patrzeniu na oddalone, aczkolwiek
bliskie i znajome obiekty.
Z drugiej jednak strony, znaczna liczba nauczycieli stosowała ćwiczenia wytrwale i w
sposób właściwy, i w ciągu roku szkolnego mogli przedstawić raport, z którego wynikało, Ŝe
spośród trzech tysięcy dzieci mających wady wzroku, ponad tysiąc przy pomocy tych właśnie
metod odzyskało prawidłowy wzrok. Niektóre spośród tych dzieci, tak jak to było w przypadku
dzieci z Grand Forks, zostały wyleczone w ciągu kilku minut. TakŜe wzrok wielu spośród
nauczycieli uległ całkowitej poprawie, w niektórych przypadkach stało się to bardzo szybko.
Czasami efekty stosowania tego systemu były zadziwiające, ale władze oświatowe i specjaliści
od “szklanych oczu" nie mogli się z tym jakoś pogodzić i z czasem uŜywanie tablic testowych
w celu poprawy wzroku zostało zarzucone.
W klasie dzieci o opóźnionym rozwoju, gdzie nauczycielka odnotowywała stan wzroku
dzieci na przestrzeni wielu lat, odkryliśmy, Ŝe stan ten znacznie się pogarszał, gdy zbliŜał się
termin kolejnych badań. JednakŜe gdy tylko wprowadziliśmy tablice testowe, nastąpiła
poprawa. Wtedy przyszedł lekarz miejscowej słuŜby zdrowia, który przebadał wzrok dzieci i
przepisał wszystkim okulary, nawet tym, których wzrok był całkiem dobry. Przerwaliśmy
wtedy ćwiczenia z zastosowaniem tablicy, poniewaŜ nie moŜna ich wykonywać prawidłowo,
gdy dzieci były poubierane w okulary przepisane przez lekarza.
JednakŜe bardzo szybko dzieci zaczęły gubić, rozbijać, i niszczyć swoje okulary. Wiele
mówiło, Ŝe okulary powodują u nich ból głowy lub, Ŝe bez nich czują się lepiej. W ciągu
miesiąca większość tych dostarczonych przez słuŜbę zdrowia “pomocy" po prostu się
rozproszyło. Nauczycielka poczuła się wówczas upowaŜniona do wznowienia ćwiczeń z
tablicą. Korzyści były natychmiastowe. Zarówno wzrok jak i zdolności umysłowe dzieci

ulegały równoczesnej, symultanicznej poprawie i wkrótce wiele spośród nich zostało
skierowanych do normalnych klas, gdyŜ stwierdzono, Ŝe osiągane przez nie postępy w nauce są
równie szybkie, jak dzieci uczących się w zwykłych klasach.
Kolejna nauczycielka relacjonowała równie interesujące doświadczenie. Pracowała z
klasą dzieci, których poziom nauki był znacznie gorszy od innych. Wielu było opóźnionych w
nauce, niektórzy byli uporczywymi wagarowiczami i wszyscy mieli wady wzroku. Tablica
testowa została zawieszona w miejscu ogólnie widocznym, zaś nauczyciel wypełniał dokładnie
moje instrukcje. Po sześciu miesiącach wszystkie oprócz dwójki dzieci miały prawidłowy
wzrok, zaś tych dwoje znacznie zmniejszyło swoją wadę. Najgorsze łobuzy i wagarowicze
zostały przyzwoitymi uczniami.
W celu uniknięcia wątpliwości co do przyczyn poprawy wzroku wśród dzieci,
przeprowadziliśmy testy porównawcze z uŜyciem tablic testowych oraz bez nich. W jednym z
przypadków sześcioro dzieci było badanych z wadą wzroku codziennie przez tydzień bez
uŜywania tablic. Nie odnotowano poprawy. Następnie zainstalowaliśmy tablicę i
przykazaliśmy tej grupie codziennie czytać na niej literki. Po tygodniu wszyscy uzyskali
poprawę, w tym pięcioro odzyskało zupełnie prawidłowy wzrok. Przy badaniach innej grupy
dzieci z wadami wyniki były podobne. Podczas tygodnia, w którym nie uŜywano tablic
testowych nie odnotowano poprawy, lecz po tygodniu ćwiczeń w czytaniu na odległość przy
uŜyciu tablicy, wszyscy wykazali znaczącą poprawę, zaś z końcem miesiąca wzrok wszystkich
badanych był w normie.
Aby uniknąć wątpliwości co do wiarygodności zapisów stanu wzroku dokonywanych
przez nauczycieli, w niektórych przypadkach dyrektorzy szkół kontaktowali się ze słuŜbą
zdrowia w celu przysłania fachowych sił, które badały stan wzroku wychowanków i zawsze
gdy zostało to wykonane, adnotacje dokonane przez nauczycieli okazywały się prawidłowe.
Pewnego dnia przebywając w mieście Rochester w stanie Nowy Jork, spotkałem się z
tamtejszym kuratorem okręgowym i opowiedziałem mu o moich metodach zapobiegania
krótkowzroczności. Okazał się być tym bardzo zainteresowany i zalecił wprowadzenie tych
metod do jednej ze szkół. Zrobiłem to i po trzech miesiącach przesłano mi raport wykazujący,
Ŝe wzrok wszystkich dzieci uległ poprawie, a spora liczba dzieci odzyskała prawidłowe
widzenie. JednakŜe moje metody w późniejszym czasie spotkał taki sam koniec, jaki miał
miejsce w Nowym Jorku.
Moja metoda była stosowana w wielu miastach i zawsze wzrok dzieci ulegał poprawie,
a wiele spośród nich osiągało prawidłowe widzenie w ciągu kilku minut, dni, tygodni lub
miesięcy. Próbując znaleźć negatywne strony mojej metody naleŜy podkreślić, Ŝe nie tylko
poprawiła ona stan wzroku wszystkim uŜywającym jej dzieciom, ale nigdzie nie zanotowano
przypadku pogorszenia się jakości widzenia. Dlatego jest oczywiste, Ŝe ten sposób musi
zapobiegać krótkowzroczności. Nie moŜna tego powiedzieć o jakiejkolwiek innej metodzie
zapobiegania krótkowzroczności stosowanej uprzednio w szkołach. Wszystkie inne metody
bazowały na idei tłumaczącej przyczyny powstawania krótkowzroczności nadmiernym
wysiłkiem oczu przy bliskim patrzeniu, i wszystkie spośród nich okazały się nieskuteczne.
Jest oczywiste, Ŝe ta metoda musi być takŜe skuteczna w zapobieganiu innym wadom
wzroku, a więc rozstrzyga problem, który wcześniej nie był nawet brany powaŜniej pod uwagę
ze względu na to, Ŝe daleko-wzroczność i w większości przypadków astygmatyzm, zwykło się
uwaŜać za wady spowodowane czynnikami dziedzicznymi. JednakŜe kaŜdy kto potrafi
posługiwać się retinoskopem moŜe w ciągu kilku minut wykazać, Ŝe obie te przypadłości są
wadami nabytymi. Bez względu bowiem na to, jak wielki jest stopień dalekowzroczności czy
astygmatyzmu, stan widzenia oka staje się w pełni normalny, gdy spogląda ono na czystą
powierzchnię bez usiłowania widzenia. MoŜna takŜe udowodnić, Ŝe gdy dzieci uczą się czytać,
pisać, rysować, szyć, czy teŜ robić cokolwiek innego, co wymaga patrzenia na nieznajome
przedmioty z bliska, zawsze wytwarzana jest dałekowzroczność albo dalekowzroczny
astygmatyzm. To samo dotyczy osób dorosłych.
Te fakty dobitnie uświadamiają nam, Ŝe dzieci potrzebują przede wszystkim edukacji
oczu. śeby zrobić większy postęp w nauce, muszą najpierw być zdolne do patrzenia na obce im
litery, czy obiekty z bliska bez napinania oczu. We wszystkich przypadkach, w których
stosowano moją metodę, zostało udowodnione, Ŝe moŜna to osiągnąć dzięki codziennym
ćwiczeniom w patrzeniu na odległość przy zastosowaniu tablicy testowej. Gdy dzięki tym
sposobom widzenie na odległość ulegało poprawie, dzieci niezmiennie potrafiły uŜywać
swoich oczu bez napinania wzroku przy patrzeniu z bliska.
Metoda jest skuteczniejsza, gdy nauczyciel nie uŜywa okularów. Dzieci nie tylko
naśladują wzrokowe nawyki nauczyciela, który nosi okulary, ale takŜe napięcie nerwowe
nauczyciela, którego wyrazem jest wadliwy wzrok. W klasach równorzędnych, z takim samym
oświetleniem, tam gdzie nauczyciel nosił okulary wzrok dzieci zawsze był gorszy, niŜ w

klasach porównywalnych, gdzie nauczyciel nie nosił okularów. W jednym z przypadków
badałem wzrok dzieci, których nauczycielka nosiła okulary i stwierdziłem bardzo zły stan.
Nauczycielka wyszła na przerwę i po jej wyjściu raz jeszcze przebadałem dzieci. Wyniki były
znacznie lepsze. Gdy nauczycielka wróciła, zapytała o wzrok jednego, bardzo nerwowego
chłopca. Stanęła przed nim i powiedziała: “Teraz, gdy pan doktor powie ci Ŝebyś przeczytał
literki, zrób to". Chłopiec nie mógł nic zobaczyć. Potem stanęła za nim i wynik był taki sam, jak
w czasie gdy nie było jej w klasie. Chłopiec przeczytał wszystkie litery na tablicy.
Aktualnie w szkołach całych Stanów mamy miliony dzieci z wadami wzroku.
Wynikające z nich ograniczenia nie pozwalają dzieciom w pełni korzystać z moŜliwości, jakie
stwarza system oświaty, pogarszając ich stan zdrowia i prowadząc do marnotrawienia
pieniędzy podatników. JeŜeli zgodzimy się tolerować taki stan rzeczy, będzie to w równym
stopniu szkodliwe, jak i kosztowne dla tych dzieci przez całe ich Ŝycie. W wielu przypadkach
stanie się źródłem trwałego nieszczęścia i cierpienia. Przy czym wszystkie te przypadki mogą
zostać wyleczone, zaś ewentualnym, nowo powstającym przypadkom wad, moŜna zapobiegać
poprzez nowo powstały program profilaktyki, polegający na nieskomplikowanym codziennym
odczytywaniu liter na tablicy.
Dlaczego nasze dzieci miałyby być skazane na cierpienie i noszenie okularów z powodu
nie zastosowania tej prostej metody leczenia? Koszty są prawie Ŝadne. W wielu przypadkach
nawet nie potrzebne byłoby kupowanie tablic testujących, gdyŜ są one w wyposaŜeniu
szkolnych gabinetów lekarskich. Nie stanowi to takŜe dodatkowego obciąŜenia dla nauczycieli,
zaś poprawa wzroku, zdrowia, zdolności i dyspozycji umysłowych ich wychowanków znacznie
ułatwi im pracę. Nie znalazł się ponadto nikt, kto mógłby zasugerować, Ŝe ta metoda mogłaby
okazać się w jakiejkolwiek mierze szkodliwa.
Instrukcja dotycząca stosowania w szkołach tablic testowych, w celu poprawy jakości
widzenia
NaleŜy zawiesić tablicę testową na stałe na ścianie klasy i poprosić dzieci o codzienne
odczytywanie najmniejszych liter, jakie z miejsca gdzie siedzą, mogą zobaczyć. NaleŜy to
wykonywać kaŜdym okiem oddzielnie, zakrywając w tym czasie drugie dłonią w taki sposób,
aby uniknąć nacisku na gałkę oczną. Zabiera to niewiele czasu i jest wystarczającym
ćwiczeniem pozwalającym poprawić wzrok wszystkich dzieci i wyeliminować wszystkie błędy
refrakcji po kilku miesiącach, a czasem po roku-dwóch.
Dzieci z wyraźną wadę wzroku powinny być zachęcane do częstszego czytania tablicy.
Dzieci noszące okulary nie powinny wykonywać ćwiczeń, poniewaŜ przypuszczalnie znajdują
się pod opieką lekarską i te ćwiczenia niewiele im pomogą dopóki noszone będą okulary.
Choć nie jest to bezwzględnie konieczne, wielką pomocą będzie zapisywanie
systematycznie dokonywanych pomiarów wzroku kaŜdego ucznia, począwszy od czasu
wprowadzenia tej metody w odstępach przynajmniej rocznych (lub częściej). Zapisów i
pomiarów moŜe dokonywać nauczyciel.
Rejestracja powinna zawierać imię, nazwisko, wiek ucznia, ostrość wzroku przy
badaniu na odległości 20 stóp oraz datę. Na przykład:
Janek Kowalski w. 10 lat 10.09.1997 r.
L.O. (lewe oko) 20/40
P.O. (prawe oko) 20/40
Janek Kowalski w. 11 lat 20.01.1998 r.
L.O. 20/30
P.O. 20/15
Pewien wskaźnik liczby dzieci o wzroku powyŜej normy jest absolutnie konieczny.
Przynajmniej raz w roku osoba dobrze zapoznana z tą metodą powinna odwiedzić kaŜdą klasę
w celu udzielenia odpowiedzi na zadawane pytania, zachęcając nauczycieli do kontynuowania
stosowania tej metody i dokonania statystycznych sprawozdań ze skuteczności prowadzonych
ćwiczeń. Nie ma jednak takiej potrzeby, aby wizytator, czy nauczyciele lub dzieci musieli znać
się na fizjologii działania oka.

ROZDZIAŁ 23
UMYSŁ I ZDOLNOŚĆ WIDZENIA

Jak powiedziałem, wadliwy wzrok jest wynikiem nie dość optymalnego działania
umysłu. Okulary mogą zneutralizować czasami wpływ niekorzystnego oddziaływania umysłu
na oczy i sprawić, Ŝe dana osoba poczuje się znacznie lepiej co poprawi podniesie działanie jej
funkcji psychicznych do pewnego poziomu, lecz nie spowodują one zasadniczego zmniejszenia
napięcia psychicznego, a poprzez utrwalenie złych nawyków widzenia spowodujemy
pogorszenie się sytuacji.
MoŜna łatwo wykazać, Ŝe spośród wielu funkcji umysłu, które ulegają osłabieniu wraz
z pogorszeniem się wzroku najbardziej poszkodowana jest pamięć. PoniewaŜ większa część

procesu nauczania polega na gromadzeniu danych w pamięci i z uwagi na to, Ŝe inne procesy
umysłowe są zaleŜne od zaznajomienia się z tymi danymi, łatwo moŜna zrozumieć jak niewiele
moŜna osiągnąć przez zwyczajne załoŜenie okularów przez osobę, która ma “kłopoty z
oczami". Nadzwyczajna pamięć członków niepiśmiennych plemion przypisywana była ich
nieznajomości sposobów gromadzenia danych w innej formie, niŜ w ich pamięci, dzięki czemu
ta ostatnia rozwinęła się stosownie do potrzeb. Ale znając związki pomiędzy pamięcią i
wzrokiem, bardziej sensowne będzie przypuszczenie, Ŝe pojemność pamięci u ludzi z plemion
pierwotnych jest większa, z tego samego powodu z jakiego mają tak ostry wzrok, czyli z
umiejętności utrzymywania umysłu w stanie relaksacji.
Ten rodzaj pamięci, podobnie jak ostrość wzroku ludzi pierwotnych, spotyka się takŜe
wśród ludzi Ŝyjących w warunkach współczesnej cywilizacji. JeŜeli przeprowadzono by takie
badania, to bez wątpienia okazałoby się, Ŝe nadzwyczajna pamięć współwystępuje z
nadzwyczajnie dobrym wzrokiem, jak to miało miejsce w przypadku, który ostatnio miałem
okazję obserwować. Obiektem badań była młoda dziewczyna o wzroku tak znakomitym, Ŝe
potrafiła widzieć gołym okiem księŜyce Jowisza, co zostało potwierdzone przez porównanie
wykonanych przez nią rysunków tycfi satelitów z rysunkami wykonanymi przy uŜyciu
teleskopu.
Jej pamięć była równie nadzwyczajna. Mogła recytować całą zawartość ksiąŜki po
przeczytaniu jej i nauczyła się więcej łaciny bez nauczyciela w ciągu kilku dni, niŜ jej siostra
(która miała sześć dioptrii krótkowzroczności) przez kilka lat. Pamiętała co jadła w restauracji
pięć lat wcześniej i przypominała sobie imię kelnera, numer budynku i ulicę, na której stała.
Pamiętała równieŜ w co była ubrana wówczas, a takŜe w co były ubrane inne osoby przy tej
okazji. To sarno miało miejsce z kaŜdym innym wydarzeniem, które przyciągnęło jej
zainteresowanie, a ulubioną zabawą jej rodziny było pytanie jej o rodzaj menu i o to jak byli
ubrani poszczególni ludzie w trakcie okolicznościowych imprez.
Gdy dwoje ludzi róŜni się wzrokiem, moŜna stwierdzić, Ŝe ich pamięć będzie się róŜnić
w takim samym stopniu. U dwóch sióstr, z których jedna miała dobry wzrok określony jako
20/20, a druga 20/10, stwierdzono, Ŝe czas potrzebny im do nauczenia się ośmiu wersów
wiersza róŜnił się w takim samym stopniu jak ich wzrok. Jedna z nich, której wzrok był
określony jako 20/10 potrzebowała na nauczenie się tych ośmiu wersów piętnastu minut, a
druga ze wzrokiem 20/20 potrzebowała trzydziestu minut.
Po palmingu siostra z normalnym wzrokiem nauczyła się następnych ośmiu wersów w
ciągu dwudziestu jeden minut, podczas gdy ta ze wzrokiem 20/10 mogła skrócić swój czas o
dwie minuty. Innymi słowy umysł drugiej siostry pracował juŜ w normalnych lub prawie
normalnych warunkach i niewiele mogła poprawić jego stan przez zastosowanie palmingu.
Lecz pierwsza siostra mogła uzyskać stan relaksacji i stąd wyniknęła poprawa jej pamięci.
Nawet jeŜeli występuje róŜnica w widzeniu pomiędzy poszczególnymi oczami tej
samej osoby, moŜna wykazać, jak to juŜ było podkreślone w 10 rozdziale, Ŝe wystąpi róŜnica w
pamięci w zaleŜności od tego czy oboje oczu będzie otwarte, czy teŜ lepsze z nich będzie
zamknięte.
Pamięci nie moŜna wysilać, podobnie jak nie da się wysilić wzroku. Przypominamy
sobie coś bez wysiłku, podobnie jak widzimy coś pod warunkiem nie wysilania się. Im bardziej
usiłujemy sobie coś przypomnieć albo zobaczyć, tym mniej jesteśmy do tego zdolni.
Rzeczy, które zapamiętujemy są rzeczami, które nas interesują, zaś powodem dla
którego mamy trudności z nauczeniem się niektórych tematów jest nasze znudzenie się nimi.
Gdy jesteśmy znudzeni nasz wzrok pogarsza się. Nuda jest czynnikiem, który powoduje
psychiczne napięcie, a w tym stanie niemoŜliwe jest prawidłowe funkcjonowanie oka.
Wspomniana na początku rozdziału dziewczyna o wzroku nadzwyczajnie ostrym,
mogła zacytować z pamięci całą ksiąŜkę w przypadku zainteresowania się nią. Ale nie cierpiała
matematyki i anatomii, i nie tylko nie mogła się nauczyć dobrze tych przedmiotów, lecz
podczas kontaktu z tymi zagadnieniami stawała się bliskowzroczna. Potrafiła czytać literki o
wysokości 0,6 cm z odległości 20 stóp przy słabym oświetleniu, lecz poproszona o odczytanie
cyfr o wysokości 3-5 cm w dobrym świetle z odległości 10 stóp pomyliła połowę z nich.
Poproszona o dodanie dwóch do trzech początkowo powiedziała cztery (później pięć), zaś
podczas zajmowania się tym nieprzyjemnym tematem, retinoskop cały czas wykazywał jej
krótkowzroczność. Gdy poprosiłem ją, Ŝeby zajrzała do wnętrza mojego oka za pomocą
oftalmoskopu nie mogła nic zobaczyć, chociaŜ stopień ostrości wzroku potrzebny przy
obserwacji wnętrza oka jest znacznie mniejszy, niŜ przy oglądaniu księŜyców Jowisza.
Przeciwieństwem tego przypadku była młoda, krótkowzroczna kobieta, której pasją
była matematyka i anatomia. Nauczyła się posługiwać oftalmoskopem równie łatwo, jak
dalekowidząca dziewczyna nauczyła się łaciny. Prawie natychmiast dostrzegła nerw wzrokowy
i zauwaŜyła, Ŝe jego centrum jest bardziej białe, niŜ otoczenie. Widziała jaśniejsze tęt-niczki i

ciemniejsze Ŝyłki, widziała takŜe jaśniejsze smugi w naczyniach krwionośnych. Nawet
niektórzy specjaliści nie potrafią tak dobrze widzieć, zaś nikt nie moŜe tego uczynić, jeśli nie
ma prawidłowego wzroku. Dlatego teŜ jej wzrok musiał ulec chwilowej poprawie podczas
oglądania wnętrza oka. Oglądane przez nią cyfry, chociaŜ poniŜej normy były lepiej przez nią
widziane, niŜ litery.
W tych obu przypadkach zdolność do uczenia się i zdolności do widzenia szły w parze z
zainteresowaniami. Jedna z nich mogła czytać fotograficznie pomniejszoną Biblię i cytować
dosłownie to co przeczytała, jak równieŜ widzieć księŜyce Jowisza, ale nie mogła zobaczyć
wnętrza oka, ani cyferek o połowę większych od widzianych literek, poniewaŜ te rzeczy
nudziły ją. Ale gdy zasugerowałem jej, Ŝe byłoby niezłym Ŝartem zaskoczenie jej nauczyciela,
który zawsze rugał ją za brak postępów w matematyce, za pomocą osiągnięcia dobrej oceny w
zbliŜającym się egzaminie, jej zainteresowanie przedmiotem znacznie się zwiększyło i potrafiła
się na tyle dobrze przygotować, Ŝe zdobyła 78 punktów (na 100). W drugim przypadku
“przeciwnikiem" były litery. Kobieta nie była zainteresowana większością tematów, którymi
się zajmowała i dlatego w wyniku unikania tych tematów rozwinęła u siebie nawyk
krótkowzroczności. Ale gdy poprosiłem ją o popatrzenie na przedmioty budzące jej największe
zainteresowanie, jej wzrok stał się normalny.
Krótko mówiąc, jeŜeli ktoś nie jest zainteresowany oglądanymi obiektami, jego umysł
wymyka się spod kontroli i bez tego rodzaju “kontroli umysłu" nie moŜna ani widzieć, ani się
uczyć. Nie tylko pamięć, ale takŜe wszystkie inne rodzaje aktywności umysłowej ulegają
poprawie wraz z odzyskaniem normalnej ostrości wzroku. Na porządku dziennym są
doświadczenia, gdzie osoby dzięki wyleczeniu swojego wzroku, odkryły Ŝe ich zdolność do
wykonywania swojej pracy znacznie wzrosła.
Niespełna siedemdziesięcioletni księgowy, który od czterdziestu lat nosił okulary, po
odzyskaniu normalnej ostrości wzroku odkrył, Ŝe bez uŜywania okularów potrafi pracować
znacznie szybciej, poprawniej oraz z mniejszym zmęczeniem, niŜ kiedykolwiek miało to
miejsce w całym jego Ŝyciu. W okresach szczególnego nawału pracy albo gdy nie miał
pomocy, pracował w niektóre tygodnie od siódmej rano do jedenastej wieczór i obstawał przy
tym, Ŝe czuje się mniej zmęczony, niŜ rano po rozpoczęciu pracy. Poprzednio, chociaŜ nie
pracował cięŜej, niŜ inni koledzy w biurze, zawsze odczuwał ogromne zmęczenie. Odnotował
takŜe poprawę samopoczucia. Pracując tyle lat w biurze i wiedząc tak duŜo o biznesie, przy
którym pracowali takŜe jego koledzy, często był proszony o radę. Tego rodzaju odrywanie od
pracy, zanim jego wzrok stał się prawidłowy, bardzo go denerwowało i często tracił panowanie
nad sobą. JednakŜe po wyleczeniu wzroku takie rzeczy nie były w stanie go zirytować.
W innym przypadku udało się wyleczyć wraz ze wzrokiem początki choroby
psychicznej. Lekarz, który odwiedził juŜ wielu neurologów i okulistów trafił do mnie, nie
dlatego iŜby wierzył w stosowane przeze mnie metody, ale dlatego, Ŝe nie pozostało mu juŜ nic
innego. Przyniósł ze sobą całkiem niezłą kolekcję okularów przepisanych przez róŜnych
specjalistów, z których kaŜda para była róŜna. Powiedział mi, Ŝe nosi okulary od wielu
miesięcy bez Ŝadnych oznak poprawy, oraz Ŝe gdy je zdejmuje sprawy wcale nie wyglądają
gorzej. Zmiana otoczenia takŜe mu nie pomogła. Za radą znanego neurologa zaprzestał nawet
na kilka lat praktyki i wyjechał na wieś na rancho, lecz te wakacje wcale mu dobrze nie zrobiły.
Przy badaniu jego oczu nie znalazłem zmian organicznych, ani błędów refrakcji. Jednak
jego wzrok spełniał normę jedynie w trzech czwartych, przy czym cierpiał na podwójne
widzenie i całą gamę nieprzyjemnych dolegliwości ubocznych. Widywał ludzi stojących na
głowach i małe diabełki tańczące na dachach budynków. Miał takŜe szereg innych iluzji, zbyt
licznych na to, aby tutaj o nich wspominać. W nocy jego wzrok był na tyle niedobry, Ŝe miał
trudności z odnalezieniem drogi, idąc zaś wiejską drogą, był przekonany, Ŝe znacznie lepiej
będzie widział odwracając oczy w bok, patrząc na drogę boczną stroną siatkówki, zamiast jej
częścią centralną. W róŜnych odstępach czasu, bez Ŝadnych zwiastunów i bez utraty
świadomości, miał napady ślepoty. To sprawiało mu najwięcej kłopotów, gdyŜ był cenionym i
doświadczonym chirurgiem i obawiał się, Ŝe mógłby mieć taki atak podczas operacji.
Miał bardzo słabą pamięć. Nie potrafił przypomnieć sobie koloru oczu Ŝadnego z
członków swojej rodziny, chociaŜ widywał ich codziennie od lat. Nie mógł takŜe przypomnieć
sobie koloru swojego domu, ilości pokoi na poszczególnych piętrach, czy teŜ innych
szczegółów. Twarze i nazwiska pacjentów i przyjaciół przypominał sobie z największym
trudem abo wcale.
Leczenie tego człowieka okazało się bardzo trudne, głównie dlatego, Ŝe był pełen
nieskończonej ilości błędnych idei dotyczących działania oka, szczególnie w jego własnym
przypadku. Upierał się przy tym, Ŝe kaŜda z nich powinna być omówiona i podczas tych
długotrwałych dyskusji poprawa nie następowała. Codziennie całymi godzinami przemawiał i
perswadował. Jego logika była cudowna, niemal nie do zaprzeczenia, a jednocześnie

całkowicie błędna.
Jego zewnętrzna fiksacja miała tak duŜy stopień, Ŝe gdy patrzył pod kątem czterdziestu
pięciu stopni w bok od wielkiego C na tablicy, widział tę literę jako równie czarną jak podczas
patrzenia wprost na nią. Napięcie potrzebne do wytworzenia takiego stanu rzeczy było
przeraŜające i powodowało ogromny astygmatyzm, lecz pacjent nie był tego świadom i nie
mogłem go przekonać, Ŝe w odczuwanych przez niego symptomach nie było nic
nienormalnego. Gdy widział literę w całości, tłumaczył Ŝe musi ją widzieć tak czarną jak ona
jest w rzeczywistości, poniewaŜ nie jest daltonistą. W końcu potrafił spojrzeć w bok od jednej
małej literki na tablicy i zobaczyć ją jako gorzej widzianą, niŜ przy patrzeniu wprost na nią.
Osiągnięcie tego etapu zajęło osiem czy dziewięć miesięcy, lecz gdy się to udało pacjent
powiedział, Ŝe czuje się tak jakby zdjęto wielki cięŜar z jego umysłu. W całym ciele
doświadczył cudownego uczucia rozluźnienia i relaksacji.
Poproszony o przypomnienie sobie czarnego koloru, po uprzednim zamknięciu i
zasłonięciu oczu, powiedział, Ŝe nie moŜe tego zrobić gdyŜ widzi kaŜdy kolor tylko nie czarny.
Normalnie, gdy nerw wzrokowy nie jest poddawany działaniu światła, czarny kolor powinien
być w takich warunkach widoczny. PoniewaŜ był zapalonym piłkarzem w czasie nauki w
szkole średniej, odkrył w końcu, Ŝe potrafi sobie przypomnieć czarną piłkę. Poprosiłem go,
Ŝeby wyobraził sobie, Ŝe ta piłka została wrzucona do morza i tam została zabrana przez
odpływ, stając się stopniowo coraz mniejsza, lecz nie mniej czarna. Potrafił to dobrze zrobić i
napięcie odpływało razem z piłką, do chwili, gdy piłka zmniejszyła się do rozmiarów
najmniejszej kropki w gazecie. Wówczas napięcie całkowicie odpłynęło. Objawy ustąpiły na
tak długi okres czasu, jak długo pacjent utrzymywał w pamięci czarną plamkę, ale z uwagi na
to, Ŝe nie potrafił pamiętać o niej przez cały czas, zasugerowałem jeszcze jeden sposób na
osiągnięcie trwałego wyleczenia. Polegał on na świadomym pogorszeniu wzroku, przeciwko
czemu chirurg gwałtownie zaprotestował.
“Wielkie nieba!" wykrzyknął. “CzyŜ mój wzrok nie ma juŜ dość, bez uczynienia go
gorszym?"
JednakŜe po tygodniu przekonywania, zdecydował się wypróbować tę metodę, zaś
wynik okazał się niezwykle satysfakcjonujący. Po nauczeniu się dostrzegania dwóch lub więcej
świateł w miejscu, gdzie w rzeczywistości było jedno, za pomocą wytworzonego napięcia
będącego wynikiem próby widzenia w sposób równie dobry zarówno punktu znajdującego się
ponad źródłem światła, jak i samego światła — tak jak gdyby było widziane przy patrzeniu
wprost na nie, męŜczyzna ów uzyskał zdolność unikania nieświadomego stanu napięcia
powodującego podwójny i zwielokrotniony obraz i dzięki temu nie był juŜ więcej niepokojony
przez zbyteczne obrazy. Inne złudzenia zostały wyleczone za pomocą podobnych sposobów.
Jedną z ostatnich iluzji, którą trzeba było rozproszyć było jego przekonanie, Ŝe do
utrzymywania czerni w pamięci czy przypomnienia sobie czerni potrzebny jest wysiłek.
Trudno było przezwycięŜyć opór jego racjonalnego umysłu, ale po pokazaniu wielu
przykładów, udało mi się go przekonać, Ŝe nie potrzeba do tego uŜywać Ŝadnego wysiłku i gdy
zdał sobie z tego sprawę, zarówno jego wzrok, jak i stan psychiczny, natychmiast uzyskały
pełne wyleczenie.
Na koniec leczenia potrafił czytać 20/10 abo i lepiej, pomimo wieku 55 lat, czytał takŜe
czcionkę 5 pt w zakresie odległości od 15 do 60 cm. Nocna ślepota ustąpiła, podobnie jak
napady ślepoty w dzień, opowiadał mi takŜe o kolorze oczu swojej Ŝony i dzieci. Pewnego dnia
powiedział do mnie:
“Doktorze, dziękuję ci bardzo za to, co uczyniłeś dla moich oczu, ale nie mam słów
mogących wyrazić wdzięczność jaką czuję do ciebie, za to, co zrobiłeś dla mojej psychiki".
Kilka lat później zadzwonił do mnie, aby powiedzieć, Ŝe nie nastąpił nawrót Ŝadnego z
objawów.
Wszystkie te fakty pozwalają zrozumieć, Ŝe problemy związane ze wzrokiem są
znacznie ściślej związane z umysłem, niŜ zwykło się przypuszczać i Ŝe nie mogą być
rozwiązane za pomocą umieszczenia wklęsłych, wypukłych, czy astygmatycznych soczewek
przed oczami.

ROZDZIAŁ 24
PODSTAWOWE ZASADY LECZENIA

Celem wszystkich metod stosowanych w leczeniu wad wzroku bez uŜycia okularów jest
zapewnienie rozluźnienia, czy teŜ relaksacji w pierwszym rzędzie umysłu, a następnie oczu.
Stan relaksu zawsze poprawia wzrok. Wysiłek zawsze go pogarsza. Osoby, które pragną
poprawić swój wzrok powinny rozpocząć od przekonania się o tym osobiście.
Aby wykazać, Ŝe stan napięcia pogarsza proces widzenia, pomyśl o czymś
nieprzyjemnym, o poczuciu fizycznej niewygody albo o czymś widzianym niewyraźnie. Przy
oczach otwartych zauwaŜysz obniŜenie się jakości wizji. Spróbuj takŜe zobaczyć w równie

dobrym stopniu całą literę na tablicy testowej albo wpatrz się w jedną jej część przez jakiś czas.
Ten stan niezmienności pogorszy widzenie i moŜe spowodować, Ŝe litery znikną. Kolejnym
objawem napięcia jest drŜenie powiek, które moŜe być zaobserwowane przez drugą osobę abo
odczuwane przez pacjenta poprzez przyłoŜenie palców. MoŜemy to skorygować poprzez
odpowiednie wydłuŜenie czasu wypoczynku. Wiele osób traci moŜliwość chwilowej poprawy
wzroku, osiąganej przy pomocy zamknięcia oczu, z uwagi na zbyt krótki czas ich zamknięcia.
Dzieci dadzą odpoczynek swoim oczom przez odpowiednio długie ich zamknięcie, jeŜeli będą
do tego zachęcone przez asystującą im osobę. Wielu dorosłych równieŜ potrzebuje nadzoru.
Rozluźnianie oczu
Najprostszy sposób w jaki oczy mogą wypocząć, to zamknięcie ich na pewien czas i
równoczesne myślenie o czymś przyjemnym. Jest to zawsze pierwsza rzecz jaką robimy i
bardzo mało jest osób, które nie osiągnęłyby dzięki temu chociaŜ chwilowej korzyści.
Palming
Znacznie większy stopień rozluźnienia moŜna osiągnąć dzięki zamknięciu i zakryciu
oczu dłońmi tak, aby wykluczyć dostęp światła. Zamknij oczy i zakryj je wnętrzem obu dłoni,
palce skrzyŜowane na czole. Samo wyłączenie wraŜeń wzrokowych jest czasami wystarczające
do wytworzenia stanu głębokiego relaksu, chociaŜ zdarza się, Ŝe napięcie moŜe wzrosnąć.
Prawidłowo wykonany palming z reguły pozwala doświadczyć szeregu innych wraŜeń
charakterystycznych dla stanu relaksacji. Samo zakrycie i zamknięcie oczu jest nieskuteczne,
jeŜeli w tym samym czasie nie nastąpi usunięcie napięcia psychicznego. Jeśli wykonujesz
palming w sposób doskonały, zobaczysz pole czerni niemoŜliwe do przypomnienia go sobie w
inny sposób, wyobraŜenia sobie, czy teŜ zobaczenia czegokolwiek czarniejszego i w chwili,
kiedy będziesz w stanie to zrobić, twój wzrok będzie prawidłowy.
Kołysanie
Udowodniono, Ŝe kołysanie nie tylko poprawia wzrok, lecz takŜe zmniejsza lub leczy
ból, uczucie dyskomfortu i przemęczenia.
Stań w szerokim na jedną stopę rozkroku pod kątem prostym do ściany pokoju. Podnieś
nieco lewą piętę ponad podłogę podczas obracania ramionami, głową i oczami w prawo, do
chwili gdy twoje ramiona będą się znajdować równolegle do ściany. Teraz po postawieniu
lewej pięty na podłodze, obracaj ciałem w lewo, unosząc piętę prawą. Patrząc naprzemiennie to
na prawą, to na lewą ścianę, zwracaj uwagę na to, aby głowa i oczy poruszały się wraz z ruchem
ramion. Gdy ćwiczymy kołysanie z łatwością, bez przerw, bez wysiłku i bez zwracania uwagi
na poruszające się przedmioty, moŜna stwierdzić stopniowe zmniejszanie się napięcia mięśni i
nerwów (zapamiętaj jednak, Ŝe im krótsze kołysanie potrafisz wykonać prawidłowo, tym
większy będzie efekt leczniczy).
Widziane przedmioty będą się poruszały ze zróŜnicowaną szybkością. Obiekty
umieszczone niemal na wprost ciebie, będą pozornie osiągać szybkość ekspresowego pociągu i
powinny być bardzo rozmazane. Bardzo waŜną rzeczą jest unikanie próby wyraźnego
zobaczenia obiektów, które wydają się poruszać z duŜą szybkością.
Kołysanie pomaga szczególnie osobom cierpiącym na napięcie wzroku podczas snu.
TuŜ przed zaśnięciem i zaraz po przebudzeniu naleŜy wykonać w takich przypadkach co
najmniej piętnaście “bujnięć".
Pamięć
Przy prawidłowym wzroku umysł pozostaje zrelaksowany, umysł jest rozluźniony
takŜe w przypadku posiadania bardzo dobrej pamięci. Dlatego moŜna wyleczyć wzrok dzięki
uŜyciu pamięci. Wszystko, co twoja pamięć uwaŜa za przyjemne, przyczynia się do
zrelaksowania umysłu, ale dla celów poprawy wzroku, uŜycie małych czarnych przedmiotów,
takich jak kropka albo literka pięciopunktowa jest z reguły najbardziej odpowiednie. Najlepiej
jest wykonywać ćwiczenia pamięci z oczami zamkniętymi i zasłoniętymi, ale wraz z postępem
praktyki będzie moŜliwe pamiętanie o tych obiektach równieŜ przy otwartych oczach.
Przy bardzo dobrze wykształconej pamięci, przy zakrytych i zamkniętych oczach, obraz
pięciopunktowej litery będzie sprawiał wraŜenie (podobnie jak przy jej oglądaniu w
rzeczywistości) trwania w niewielkim ruchu, zaś białe przestrzenie wewnątrz litery będą
wydawać się bardziej białe, niŜ otaczające tło. JeŜeli nie potrafisz stworzyć takiego obrazu w
pamięci, przesuwaj “spojrzenie świadomie" z jednej strony litery na drugą stronę, wyobraŜając
sobie, Ŝe białe wnętrze litery jest bielsze od tła. Gdy tak uczynisz, litera będzie się pozornie
poruszać w kierunku przeciwnym do wyobraŜonego ruchu oka i będziesz zdolny do utrzymania
jej w pamięci przez nieokreślenie długi czas.
Codzienne czytanie małych, znanych literek z moŜliwie najodleglejszego dystansu, z
jakiego mogą być widziane, stanowi wypoczynek dla oczu, gdyŜ oko zawsze w pewnym
stopniu relaksuje się poprzez patrzenie na znajome mu przedmioty.
Wyobraźnia

Wyobraźnia jest blisko powiązana z pamięcią, poniewaŜ bez trudu moŜemy sobie
wyobrazić coś jedynie wtedy, gdy dobrze to pamiętamy, a w leczeniu wad wzroku trudno
byłoby oddzielić te dwie funkcje. Widzenie jest w wielkiej mierze kwestią wyobraźni i
pamięci. PoniewaŜ zarówno wyobraźnia jak i pamięć nie działają dobrze bez stanu relaksacji,
praca nad usprawnieniem tych cech umysłu poprawia nie tylko interpretację obrazu odbitego na
siatkówce, ale sam obraz. Gdy wyobraŜasz sobie, Ŝe widzisz literę na tablicy testowej, to
rzeczywiście ją widzisz, poniewaŜ nie moŜna w jednej chwili rozluźnić psychiki i wyobraŜać
sobie doskonałego obrazu litery, a zarazem wytwarzać napięcia poprzez nieostre widzenie jej w
tym samym czasie.
Następująca metoda wykorzystująca wyobraźnię w wielu przypadkach przyniosła
szybkie efekty. Popatrz z bliska na największą widzianą literę na tablicy, z reguły potrafisz
zaobserwować, Ŝe mały obszar ok. 5 cm2 wydaje się czarniejszy od reszty, wtedy zakryj gorzej
widzianą część litery. Ponownie część eksponowanej powierzchni powinna wydać się
czarniejsza od reszty. Gdy raz jeszcze zakryjesz gorzej widzianą część powierzchni litery,
powierzchnia maksymalnego zaczernienia ulegnie kolejnej redukcji. Gdy lepiej widziana część
litery zostanie pomniejszona do wymiarów litery z linii znajdującej się poniŜej, wyobraź sobie,
Ŝe taka litera zajmuje tę powierzchnię i jest zarazem czarniejsza od reszty (większej) litery.
Następnie popatrz na literę z linii poniŜej i wyobraź sobie, Ŝe jest czarniejsza od tej większej
litery. Jeśli potrafisz to zrobić, będziesz mógł od razu zobaczyć litery w dolnej linii.
Błysk lub mignięcie
PoniewaŜ to właśnie wysiłek jest czynnikiem psującym wzrok, wiele osób z wadami
wzroku po pewnym okresie wypoczynku i rozluźnienia potrafi zobaczyć dany obiekt przez
ułamek sekundy. JeŜeli oczy zostaną zamknięte zanim powróci nawyk napięcia zdarza się, Ŝe tą
drogą szybko zostaje osiągnięty trwały stan relaksacji. To ćwiczenie nazwałem “błyskiem" lub
“mignięciem"i wiele osób, które nie mogły poprawić wzroku innymi metodami, zyskało dzięki
niemu pomoc. Rozluźnij przez kilka minut oczy poprzez zamknięcie ich albo przez palming i
potem popatrz przez ułamek sekundy na literę na tablicy testowej lub na pięciopunk-tową literę
w przypadku kłopotów z bliskim widzeniem. Natychmiast zamknij oczy i powtórz cały proces.
Centralna fiksacja
Przy normalnym patrzeniu oko widzi najlepiej tylko pewną część wszystkiego na co
spogląda, zaś cały pozostały obraz jest widziany proporcjonalnie gorzej w zaleŜności od
odległości przesunięcia od punktu najlepiej widzianego (fovea centralis). Przy wadach wzroku
niezmiennie stwierdza się, Ŝe oko próbuje zobaczyć znaczną część swojego pola widzenia w
tym samym czasie w sposób równie dobry. Wywołuje to ogromny stan napięcia zarówno dla
oka jak i dla umysłu, co kaŜdy o prawidłowym wzroku moŜe w łatwy sposób stwierdzić
próbując zobaczyć wystarczająco duŜy obszar w tej samej jednostce czasu. Przy bliskim
widzeniu nawet próba zobaczenia okręgu o średnicy 0,6 cm w ten sposób spowoduje
dyskomfort i ból. Wszystkie ćwiczenia rozluźniające wzrok powodują odzyskanie normalnej
siły centralnej fiksacji. MoŜna ją takŜe odzyskać przez świadomą praktykę i czasami jest to
najszybsza i najłatwiejsza droga wyleczenia wzroku.
Gdy zaczynasz w sposób świadomy widzieć pewną część pola widzenia lepiej, niŜ
resztę, staje się moŜliwe zredukowanie najlepiej widzianej powierzchni.
JeŜeli będziesz patrzył na wielkie C umieszczone na karcie testowej od jej podstawy do
szczytu widząc część, na którą nie patrzysz bezpośrednio, gorzej niŜ część na którą skierowałeś
wzrok, będziesz potrafił zrobić to samo z literami w następnej linii i w ten sposób moŜesz
podąŜać w dół tablicy, aŜ staniesz się zdolny(a) do patrzenia w ten sposób (od góry do dołu
liter) na litery w najniŜszej linii widząc część litery, nie oglądaną bezpośrednio, jako gorzej
widoczną. W takim przypadku uzyskasz zdolność odczytania tych liter.
Jako Ŝe małe przedmioty nie mogą być widziane bez centralnej fiksacji, czytanie pisma
o rozmiarze pięciu punktów (jeŜeli jest wykonalne) jest jednym z lepszych ćwiczeń, zaś im
ciemniejsze jest światło przy którym moŜesz czytać i im bliŜej oka moŜe być trzymany druk,
tym lepiej dla ciebie.
Leczenie słońcem
Dla prawidłowo widzących oczu, pozostających w stanie rozluźnienia i relaksacji,
światło słońca jest niezbędne. JeŜeli jest to moŜliwe, zaczynaj dzień od wystawienia
zamkniętych oczu na słońce. Kilka minut dziennie takiej kuracji powinno być pomocne przy
licznych schorzeniach. Rozpocznij przyzwyczajanie się do mocnego światła słonecznego
poprzez wystawianie zamkniętych oczu na słońce. śeby zapobiec objawom napięcia poruszaj
głową lekko na boki. Po pewnym czasie i przyzwyczajeniu się do światła w ten sposób, podnieś
nieco górną powiekę i popatrz na dół, na promienie słoneczne odbijające się od twardówki.
Mrugaj jeŜeli masz na to ochotę lub jeŜeli poczułeś, Ŝe zmniejsza się stopień twojej relaksacji.
Przy nasłonecznianiu nie ma potrzeby ograniczeń czasowych.

Jak ćwiczyć z tablicą Snella
1. Powieś tablicę na stałe w dobrze oświetlonym miejscu na ścianie.
2. Stań (lub usiądź) w odległości 10 do 20 stóp od tablicy, na tyle daleko, na ile
potrafisz odczytywać litery bez napinania wzroku. Nad kaŜdą linią liter znajdują się małe
cyferki wskazujące odległość. Ponad wielkim C na górze jest liczba 200. Zatem wielkie C przy
normalnym wzroku moŜna przeczytać z odległości 200 stóp.
3. ZałóŜmy, Ŝe moŜesz przeczytać z tej odległości tylko piąty rząd liter. ZauwaŜ, Ŝe
ostatnią literą w tej linii jest R. Teraz zastosuj palming utrzymując w pamięci obraz R. JeŜeli
będziesz pamiętać, Ŝe lewa strona litery jest prosta, prawa częściowo zakrzywiona, a jej
podstawa otwarta (z białym polem), będziesz mieć całkiem dobry mentalny obraz R przy
zamkniętych oczach. Ten pamięciowy obraz pomoŜe ci zobaczyć literę znajdującą się
bezpośrednio poniŜej R, którą jest T. Zastosuj ten sam sposób do jakiejkolwiek linii, której
ostrość widzenia jest niedostateczna: zauwaŜ ostatnią literę ostatniej czytelnej dla ciebie linii,
zrób palming, stwórz w pamięci dobry obraz ostatniej widzianej litery i stwierdzisz, Ŝe ostrzej
widzisz literę znajdującą się bezpośrednio pod nią.
4. JeŜeli teraz utkwiłeś wzrok w ostatniej literze, zauwaŜysz, Ŝe wszystkie pozostałe
litery w tej linii zaczynają się rozmazywać. Korzystnie jest zaraz po zobaczeniu ostatniej litery
szybko zamknąć oczy, następnie je otworzyć i wykonać przesunięcie wzroku do pierwszej
figury w tym rzędzie. Później zamknij oczy i zapamiętaj pierwszą literę. Poprzez zamykanie
oczu po kaŜdej widzianej literze będziesz mógł przeczytać wszystkie litery w tym rzędzie.
Rozluźnianie oczu przy pomocy tablicy testowej zajmuje nie więcej, niŜ minutę. JeŜeli
spędzisz pięć minut na porannych ćwiczeniach z tablicą, stanie się to wielką pomocą w ciągu
całego dnia. Trzymaj takŜe zapisy testów sprawdzających, aby móc sprawdzić swoje postępy.
Notuj ostrość wzroku w formie ułamka, gdzie odległość z jakiej odczytujesz literę jest
licznikiem, zaś dystans z jakiego powinna być dana linia odczytana stanowi mianownik. Na
przykład: 20/20 to norma, 10/20 jest poniŜej normy, a 25/20 jest lepszym wzrokiem od normy.

DODATEK A
DODATEK DO WYDANIA POLSKIEGO

Ten dodatkowy rozdział został napisany specjalnie do pierwszego polskiego wydania
“Naturalne leczenie wzroku" W.H. Bates'a z zamiarem uzupełnienia niektórych idei i metod,
jakie zostały stworzone na bazie metody Bates'a w ciągu blisko siedemdziesięciu lat od czasu
opublikowania pierwszego wydania jego ksiąŜki pt. “Better Byesight Without Glasses".
UwaŜny Czytelnik z pewnością dostrzeŜe jak kompletna i komplementarna jest Metoda
Bates'a, gdyŜ ćwiczenia uczniów i następców Ba-tes'a prezentowane w tym dodatku stanowią
niemal wyłącznie rozwinięcie i wariacje na temat metod opracowanych dziewięćdziesiąt lat
temu przez twórcę nowoczesnej wizjonetyki, jak zwykło się nazywać system reedukacji
wzroku bazujący na odkryciach Bates'a.
Jak napisał Bates liczba ćwiczeń i technik usprawniających wadliwy wzrok moŜe być
równa ilości ludzi z wadami wzroku i niemal w kaŜdym przypadku konieczne okazują się
niewielkie modyfikacje stosowanego ćwiczenia. W wielu przypadkach okazuje się, Ŝe pacjenci
znając ogólną zasadę sami opracowują najkorzystniejsze dla siebie techniki. Ponadto jak
stwierdził Bates, jeŜeli któreś z wykonywanych ćwiczeń sprawia trudności, czy kłopoty w
realizacji, tak Ŝe podczas jego wykonywania moŜe wystąpić mniej lub bardziej świadomy stres
(stan napięcia) naleŜy zarzucić wykonywanie tego ćwiczenia i przejść do następnego
wykonywanego swobodnie i w stanie rozluźnienia (co nie znaczy, Ŝe będzie to od razu
komfortowa i rekreacyjna przejaŜdŜka). Dlatego teŜ zdecydowaliśmy dla dobra Naszych
Czytelników i osób stosujących metodę Bates'a przedstawić moŜliwie największą ilość
aktualnie stosowanych i skutecznych w róŜnych wadach wzroku ćwiczeń.
Większość przedstawionego na następnych stronach materiału została nam
udostępniona za pośrednictwem E-mailu i sieci Internet w zbiorze pytań i odpowiedzi (FAQ)
skompilowanych przez Vic'a Cinc'a. Odpowiedni adres to:
vicceextro.ucc.su.oz.au
lub
http://www.usyd.edu.au/-vicc/home.html
Całość nosi tytuł “Natural Vision Freąuently Asked Questions"
Podobnie jak “Natural Vision FAQ" tak i ten “Dodatek do wydania polskiego" jest
materiałem wolnym od ograniczeń prawa autorskiego, pod warunkiem, Ŝe jego dystrybucja i
powielanie nie będzie przedmiotem sprzedaŜy, lub jakiegokolwiek innego komercyjnego
wykorzystywania.

ZARÓWNO

“NATURAL

VISION

FAQ",

JAK

i

TEN DODATEK

JEST

DEDYKOWANY JEGO
ŚWIĄTOBLIWOŚCI TENZIN GYATSO CZTERNASTEMU DALAJ LAMIE. OBY

ZASŁUGI
PŁYNĄCE
Z
ROZPOWSZECHNIANIA
TEGO
MATERIAŁU
O
NATURALNYM LECZENIU WZROKU PRZYNIOSŁY KORZYŚĆ WSZYSTKIM
CZUJĄCYM ISTOTOM.
Jak wykazał w dziesiątkach tysięcy przypadków osobistej praktyki dr Bates, a później w
przypadkach liczonych w setkach tysięcy — jego następcy, wzrok zarówno prawidłowy jak i
cechujący się wadami moŜe zostać usprawniony. W Stanach Zjednoczonych piloci sił
zbrojnych, i linii lotniczych przechodzą kursy świadomego widzenia w celu poprawy wzroku.
Wyleczenie wad wzroku w znaczącej większości przypadków jest całkowicie moŜliwe.
Przypadłości takie jak krótkowzroczność, astygmatyzm i nadwzroczność (dalekowzroczność)
mogą być w pełni skorygowane, lub przynajmniej moŜna osiągnąć znaczącą poprawę, jest to
uzaleŜnione od warunków indywidualnych, motywacji, oraz wrodzonych zdolności
przystosowawczych procesów postrzegania wzrokowego.
Pomimo tego co zostało tutaj powiedziane, prosimy nie brać niczego co zostało
napisane w tym “Dodatku" — “na wiarę". Wszystko naleŜy weryfikować za pomocą własnego
umysłu, rozumu, doświadczeń i dociekań.
Praktyka systemu reedukacji wzroku — wizjonetyki, jak zwykło się określać ostatnimi
czasy ten coraz bardziej rozbudowany i skuteczny system, jest kwestią rozwinięcia
prawidłowych nawyków widzenia i zintegrowania ich z normalnym codziennym Ŝyciem, co
powoduje wyparcie i zastąpienie szkodliwych wzorców patrzenia zestresowanym okiem.
Leczenie wzroku nie jest więc sprawą wykonywania codziennych półgodzinnych
ćwiczeń, a następnie powrotu do starego szkodliwego rodzaju percepcji. Skuteczna terapia
polega na uświadomieniu sobie złych nawyków, przekształcenia ich w taki sposób, aby
stały się prawidłowymi przyzwyczajeniami poprzez powtarzanie ich na tyle długo, aŜ
staną się one podświadome.
Innymi słowy terapia wzroku polega na wykształceniu trwałego nawyku naturalnego
sposobu patrzenia, który staje się samoleczącą aktywnością pozwalającą na wytworzenie i
rozszerzenie nowych ścieŜek neuronowych w mózgu.

OKULARY

To co stwierdził w swoich badaniach Bates znajduje pełne potwierdzenie w
najnowszych doświadczeniach. Noszenie okularów i szkieł kontaktowych pogarsza wzrok.
Szkła i plastikowe soczewki w okularach zmniejszają ilość dochodzącego do oka
światła. Kolor jest zawsze bardziej wyrazisty gdy widzimy go nagim okiem, niŜ poprzez
jakąkolwiek soczewkę. Z uwagi na to, Ŝe kolor w percepcji kształtów stanowi znaczącą
funkcję, określone formy nie są tak dobrze postrzegane w okularach jak bez nich. Ponadto
mocno wklęsłe szkła stwarzają złudzenie, Ŝe oglądane obiekty są mniejsze niŜ w rzeczywistości
(przy bliskowzroczności), a przy szkłach wypukłych obiekty wydają się być większe (przy
nadwzroczności). PoniewaŜ błędy refrakcji zmieniają się z dnia na dzień i z godziny na
godzinę, a nawet z minuty na minutę, praktycznie nie istnieje moŜliwość dokładnego
dopasowania szkieł korekcyjnych. Warto takŜe zwrócić uwagę na rzadko wspominany w
róŜnych publikacjach fakt, Ŝe okulary z tzw. szkłami korekcyjnymi powodują (zwłaszcza w
przypadkach postępującej błiskowzroczności) pełne uzaleŜnienie, które objawia się nie tylko
niemoŜnością jakiegokolwiek funkcjonowania bez okularów, ale takŜe klasycznym dla
wszelkiego typu uzaleŜnień (w tym od alkoholu i od narkotyków) “zespołem
odstawie-niowym". Dlatego teŜ przy leczeniu metodą Bates'a terapeuci dokładnie tak samo jak
w przypadku leczenia uzaleŜnień opowiadają się za dwoma sposobami leczenia. Pierwszy
“klasyczny" wymaga całkowitego zaprzestania noszenia okularów w przypadku podjęcia
kuracji, drugi proponuje metodę “stopniową" poprzez wspomaganie z uŜyciem w przypadkach
koniecznych szkieł o mniejszej mocy.
Próbując po raz pierwszy przeŜywać świat bez pomocy sztucznych środków
wspomagania wzroku, zetkniemy się juŜ w kilka minut później z dwoma niezbyt prostymi
przeŜyciami: w indywidualnie zróŜnicowany sposób odczujemy narastanie uczucia bezsilności
oraz spostrzeŜemy, Ŝe nawet przy zupełnie prostych pracach nasza sprawność pogorszy się
znacznie (w zaleŜności od nasilenia wady) w stosunku do analogicznych prac wykonywanych
w okularach.
Poznałam ludzi krótkowzrocznych o wadzie tylko trzy dioptrie, którzy ulegali uczuciu
paniki juŜ w kilka sekund po zdjęciu okularów, stojąc w obliczu identycznych co zwykle

codziennych sytuacji. Jak równieŜ ludzi, których uczucia bezsilności były mniejsze, mimo
znacznie większej wady, sięgającej niejednokrotnie nawet dziesięciu dioptrii. Pozwala to na
wyciągnięcie wniosku, Ŝe to nie samo nieostre widzenie prowokuje stany paniki lub
niepewności, lecz przede wszystkim stopień indywidualnych zdolności do pokonywania
trudności. Najwyraźniej widać to przy pierwszej próbie funkcjonowania bez okularów1.
MoŜe to stanowić pierwszy krok w kierunku poznania własnych odczuć w krańcowych
sytuacjach oraz przyjrzenia się własnym reakcjom i uczuciom, wynikającym z głębokich
warstw podświadomości.
Zaakceptowanie tych całkowicie osobistych trudności będzie funkcjonowało zawsze
ręka w rękę ze świadomością odpowiedzialności. Jest to zjawisko korzystne, uczące nas czegoś
zupełnie nowego: mianowicie, Ŝe za stan własnych oczu moŜemy być w równym stopniu
odpowiedzialni jak za nadwagę, dolegliwości trawienne czy stany napięciowe w ciele i duszy.
Zacząć powinno się od stopniowego uwraŜliwiania się na stan własnych oczu, czyli w
ciągu dnia powinniśmy dość często zadawać sobie pytania: jak w tej chwili czują się moje
oczy? Czy są wytęŜone? Czy są podraŜnione i zaczerwienione? Czy nie chciałbym ich
najchętniej zamknąć?
Jeśli nauczymy się więc dbać o oczy, nauczymy się jednocześnie dbać o siebie, czyli
zadawać sobie pytania: Jak się czuję w tej chwili? Czy jestem rozdraŜniony i przemęczony?
Czy sytuacja jest juŜ na tyle nieznośna, Ŝe najchętniej zamknęłoby się oczy, by nie wiedzieć o
niczym i niczego nie widzieć?
Przy takim postępowaniu juŜ w stosunkowo krótkim czasie doświadczamy wyraźnych
powiązań pomiędzy ogólnym samopoczuciem a jakością wzroku. Jest to prosta relacja: gdy
cały organizm w wyniku zmęczenia (lub innych przyczyn) ma osłabioną sprawność, to i oczy
są mniej sprawne. Doświadczenie takie moŜna powtarzać właściwie w kaŜdych warunkach i
niemal zawsze się sprawdza. Jeśli wypróbujemy więc na sobie tę relację, przeŜyjemy pierwszą
prawdę, którą “przeocaaliśmy" do tej pory.
W konsekwencji tego będziemy musieli nauczyć się lepszego obchodzenia z naszym
narządem wzroku, niŜ do tej pory. Większość obarczonych wadą wzroku twierdzi w tym
momencie, Ŝe przecieŜ są dookoła ludzie, którzy wymagają od swych oczu znacznie więcej,
nadweręŜają je przy kaŜdej okazji, a mimo to widzą dobrze. Jest to całkowicie słuszna
obserwacja, nie uwzględnia ona jednak całokształtu.

OD CZEGO ZACZĄĆ?

Zaczynamy od przebadania stanu zdrowia naszych oczu, oraz od określenia wady i
ostrości wzroku. Dobrze byłoby to zrobić u okulisty, który słyszał o metodzie Bates'a, moŜna to
takŜe wykonać samemu zgodnie z tablicami i wskazówkami zawartymi w tej ksiąŜce.
Znając dobrze stan zdrowia swoich oczu moŜna dobrać najskuteczniejsze dla siebie
ćwiczenia i metody. Oznaczenie początkowej ostrości wzroku pozwoli takŜe na dokonanie
porównań, do tego początkowego stanu. Dzięki temu moŜna mieć punkt odniesienia,
pozwalający ocenić miarę dokonanych postępów. Jako Ŝe ludzie róŜnią się pomiędzy sobą, nie
określono ogólnej, standardowej procedury postępowania. Kierując się sugestiami i
przykładami zawartymi w ksiąŜce Bates'a oraz w tym dodatku, kaŜdy moŜe znaleźć i twórczo
rozwinąć podane techniki i z powodzeniem dopasować je do własnego przypadku, potrzeb i
moŜliwości. Cały przedstawiony materiał jest generalną sugestią co do idei i stosowanych
metod, ale z racji tego, Ŝe kaŜdy jest indywidualnym przypadkiem, jest to w głównej mierze
klucz do pozytywnych i szybkich zmian.
Poprawa wzroku, jak to wykazał Bates jest w większości przypadków natychmiastowa.
JeŜeli jesteś krótko-, daleko- wzroczny, lub cierpisz na astygmatyzm, moŜesz się o tym
przekonać juŜ po kilku minutach palmin-gu i zanotowaniu wyników testu. Działanie palmingu
jest początkowo krótkotrwałe, ale jego początkowo krótkotrwałe pozytywne efekty, wraz z
zastosowaniem innych ćwiczeń stopniowo będą się przedłuŜać w czasie i w swoim działaniu.
NaleŜy jednak zapamiętać, Ŝe nie ma cudownych natychmiastowych ozdrowień (chyba,
Ŝe trafi, się na lekarza z taką praktyką i z taką znajomością metody jak sam Bates), chwilowe
przebłyski natychmiastowego ostrego widzenia mogą wystąpić juŜ pierwszego dnia ćwiczeń,
ale ten stan chwilowego dobrego widzenia wymaga ćwiczeń i utrwalenia, co moŜe trwać
tygodniami, miesiącami, a nawet latami. Wszystko uzaleŜnione jest od indywidualnych cech
swoistych dla kaŜdego przypadku, stopnia otwartości do przyjęcia zmian, zdolności
dostosowawczych i motywacji.

CO TO JEST WIZJONETYKA I PARĘ INNYCH DEFINICJI

Wizjonetyka, zwana takŜe okulistyką behewioralną jest współczesnym rozwinięciem i
kontynuacją leczenia wzroku metodą Bates'a. Stanowi złoŜony terapeutyczny system leczenia
neuromięśniowych, neurofizjo-logicznych i neurosensorycznych zaburzeń upośledzających
proces widzenia. Wizjonetyka rozpatruje większość problemów zaburzeń wzroku, wad i

chorób jako zewnętrzny wyraz zaburzeń psychosomatycznych obecnych w podświadomości
człowieka,
spowodowanych
stresem,
związanym
z
trudnościami
adaptacyjno-kompensacyjnymi.

BŁĄD REFRAKCJI

Sytuacja, w której na siatkówce nie zostaje wytworzony prawidłowy, ostry obraz.
Większość błędów refrakcji, to minimalne zmiany w oku, często wyraŜające się wielkością
dziesiętnych części milimetra. Wystarczy popatrzeć na róŜnicę w grubości pomiędzy środkiem,
a brzegiem soczewki kontaktowej, aby dostrzec jak w rzeczywistości w kategoriach fizycznych
mały jest ten problem.
Emocjonalna natura widzenia
KaŜdy z nas postrzega świat jako zbiór metafor. Te metafory reprezentują nasz system
przekonań i wierzeń, oraz sposób w jaki odbieramy i odczuwamy świat przedstawiony naszym
zmysłom. KaŜdy ma prawo do posiadania swojego indywidualnego zbioru metafor. Ale nikt
nie ma prawa twierdzić, Ŝe któryś z tych zbiorów jest bardziej prawidłowy i bardziej właściwy
od innych. Systemy przekonań są relatywne w stosunku do kaŜdej jednostki, niektóre po prostu
mogą być bardziej przystające do określonych uwarunkowań, niŜ inne.
Terapia reedukacji wzroku polega na uŜyciu zewnętrznych środków w taki sposób, by
umoŜliwić wgląd wewnątrz siebie samego, swoich emocji i metafor, które stosujemy w Ŝyciu, a
szczególnie w uaktywnianiu i uŜywaniu naszych ciał. Natura twoich metafor (zespołów
wierzeń, przekonań, wyobraŜeń, sposobów postrzegania, przenośni) odzwierciedla się w
naturze twoich psychofizycznych problemów i vice versa.
Krótki test
• Co działo się z tobą i twoim otoczeniem w czasie, gdy pierwszy raz załoŜyłe(a)ś okulary?
• Dlaczego chcesz poprawić swój wzrok i widzenie?
• Jak wyglądały pierwsze kontakty z twoim okulistą?
•
Czego się obawiasz? Jak poszczególnego rodzaju lęki wpływają na to czego nie chcesz
zobaczyć?
• Co jest niedostępne dla Ciebie przy twoim obecnym stanie wzroku?
• Jakie odnosisz korzyści z twojego obecnego stanu wzroku?
• Jak wyglądały twoje doświadczenia z nauką czytania?
• Jaki masz stosunek do swoich okularów?
• Jaki wzrok mają twoi rodzice?
Bliskowzroczność
Miopia, krótkowzroczność jest niezdolnością ostrego widzenia oddalonych obiektów.
Fizjologia tego zjawiska polega na tym, Ŝe wytworzony w oku obraz zostaje zogniskowany
przed siatkówką, pozostawiając zamazany widok padający na plamkę Ŝółtą (macula).
Przyczyny tego zjawiska mogą być róŜne: wydłuŜona oś gałki ocznej na linii pomiędzy
soczewką, a siatkówką (najczęściej wymieniana przyczyna), soczewka moŜe wykazywać
nadmierną akomodację, lub moŜe być zmieniony stopień zakrzywienia rogówki, albo
soczewki. Same soczewki mogą ulec nieznacznemu przemieszczeniu, co bywa spowodowane
takŜe zbyt wielkim ciśnieniem w oku. Znanym powodem jest cukrzyca i ogólnie zły stan
zdrowia. PowaŜne stresy i problemy emocjonalne mogą być przyczyną przejściowego
pogorszenia się wzroku w tym zakresie. Nieliczne przypadki są spowodowane genetycznymi
wadami pigmentacji siatkówki.
W kategoriach emocjonalnych krótkowzroczność jest rodzajem zamknięcia się w sobie
i wycofaniem się. Jest wyrazem niedowierzania w to co się widzi i sposobem patrzenia na świat
wypełnionym lękiem (mniej lub bardziej uświadomionym). Krótkowzroczność często
wskazuje na utratę poczucia bezpieczeństwa i uogólnionym zbyt wielkim dąŜeniu do
zobaczenia.
Krótkowzroczność wskazuje takŜe na umysł krytyczny, analityczny, osądzający i
mający zbyt wielką skłonność do przywiązywania wagi do szczegółów. Soczewki
krótkowidzów mają wartość ujemną i tak teŜ pozwalają im się czuć. Koncentrują ponadto
światło na plamce Ŝółtej pozbawiając pozostałą część siatkówki udziału w procesie widzenia.
Widzenie peryferyjne jest stosowane do umiejscowienia siebie w czasie i w przestrzeni. Dzieci
w przypadku porzucenia i odrzucenia mają tendencję do rozwijania wysokiego stopnia
krótkowzroczności.

Dalekowzroczność
Hipermetropia, albo nadwzroczność. Jest to wada, w której oko wykazuje tendencję do
ogniskowania obrazu poza siatkówką. Z reguły nie stanowi problemu przy niewielkich wadach
i moŜe być przezwycięŜona za pomocą akomodacji. Większość ludzi rodzi się
dalekowzrocznymi.
Przyczyny powstawania tej wady nie są dobrze zrozumiane, podobnie jak wszystkie
inne zagadnienia związane z problemami widzenia. Najczęściej wymienianą przyczyną jest
niedostateczna długość gałki ocznej, inne moŜliwości to odklejenie siatkówki, niedostateczna
akomodacja itd. itd.
W wymiarze psychicznym nadwzroczność jest rodzajem zdystansowania się od czasu
teraźniejszego i kwestii waŜnych tu i teraz. Dalekowzroczność moŜe być takŜe rodzajem
patrzenia poprzez filtr lęku. Uwaga dalekowzrocznych jest kierowana w przyszłość i na
zewnątrz.
Just Do It! czyli Do dzieła!
Gdy często pytano niektórych ludzi, którzy dokonali wielkich i na pozór niemoŜliwych
rzeczy, w jaki sposób to zrobili, odpowiedź często była zadziwiająco prosta i głęboka zarazem:
“Nikt mi nie powiedział, Ŝe to niemoŜliwe".
Problemy ze wzrokiem niemal zawsze towarzyszą napięciom i zwiotczeniu
poszczególnych grup mięśni. Na przykład w krótkowzroczności często jest to wyraŜane
napięciem czoła, szczęk, szyi, ramion, odcinka lędźwiowego kręgosłupa i łydek. Najlepsze
rezultaty osiąga się, gdy postrzegamy ciało i umysł w sposób holistyczny i ich wzajemne
napięcie jest równie waŜne jak problemy oczu. MasaŜ jest doskonałą formą relaksacji dla ciała.
Zacznij od twarzy, przy czym zapamiętaj, które rejony są najbardziej napięte. Następnie zrób
masaŜ szyi i obracaj ramionami. Przy pomocy drugiej osoby moŜesz zrobić masaŜ pleców, nóg
i łydek, jeŜeli odczuwasz napięcie w tych rejonach ciała. Zastosuj relaksację ciała — umysłu
zgodnie z metodami treningu autogennego Schulza, lub podobnie (zob. opis w ksiąŜce
“Samoleczenie wzroku"). •
Czy sen redukuje napięcie?
Tak i nie. JeŜeli dana osoba znajduje się w stanie napięcia przez cały dzień, to zabiera ze
sobą ten stan do łóŜka. Nawet podczas snu, oczy co pewien czas są bardzo aktywne podczas
fazy REM (Rapid Eye Move-ment) — fazy, w której mamy sny — co pozwala raz jeszcze
unaocznić jak bardzo wyobraźnia, myślenie i wszystkie inne funkcje mózgu są związane z
oczami.
Niektórzy stwierdzą, Ŝe ich wzrok najlepszy jest po przebudzeniu, zapewne jako
rezultat snu, podczas gdy inni odczują rano znaczące pogorszenie. Efekt snu na jakość wzroku
moŜe być spowodowany stanem napięcia w jakim się znajdowałe(a)ś w chwili połoŜenia się do
łóŜka, ilością światła w pokoju podczas snu, kolacją itd. Generalnie moŜna stwierdzić, Ŝe jeŜeli
potrafisz się całkowicie zrelaksować zanim połoŜysz się spać (zob. ćwiczenia np. palming,
kołysanie itp.), wpływ snu na twoje oczy następnego ranka będzie bardzo pozytywny.
Niestety nieświadome powiązania neuronowe przewodzące stany napięcia z umysłu do
włókien mięśni nie podlegają kuracji podczas snu, ani rozluźnieniu.
Okulary — cz. II
JeŜeli nosisz okulary od dłuŜszego czasu, przystosowanie się do obywania się bez nich
moŜe być dosyć trudne. Z reguły najgorszy jest pierwszy tydzień, ale być moŜe będziesz mile
zaskoczony tym jak szybko potrafisz zaadoptować się do nowych warunków. Podstawowym
problemem jest przekroczenie bariery psychologicznej; większość ludzi natychmiast
wykrzyknie: “Nic nie widzę", podczas gdy w rzeczywistości treść tego okrzyku brzmi: “Nie
widzę wyraźnie". W takiej sytuacji widzenie umysłem przejmuje priorytet nad widzeniem
oczami, co znaczy Ŝe uczysz się rozróŜniać stopnie “niewidzenia" i stajesz się świadomy
dokładnie tego co widzisz.
Po rozwinięciu tego rodzaju sposobu patrzenia będziesz w stanie natychmiast ocenić
stan swojego wzroku. Niektóre osoby potrafią ocenić ostrość swojego wzroku na podstawie
spojrzenia na dostępny skrawek czerni, poniewaŜ nauczyli się, Ŝe wraz z pogorszeniem ostrości
widzenia czerń staje się szara, zaś aktualnie widziany odcień szarości wskazuje na obecny stan
wzroku. Zainteresuj się tym co dokładnie w tej chwili (bez okularów) widzisz? Na ile róŜni się
to od tego co chciałbyś zobaczyć? Czy linie są wyraźniejsze w jednym szczególnym połoŜeniu?
Czy widzisz podwójnie, albo jeszcze więcej obrazów? Która część twojego pola widzenia jest
wyraźniejsza? Czy któreś z twoich oczu jest mocniejsze? Czy to się zmienia? Czy jakość
twojego widzenia ulega zmianie w ciągu dnia?
Oczywiście przy podejmowaniu decyzji o pozbyciu się okularów trzeba kierować się
głównie zdrowym rozsądkiem, zatem wskazane jest szczególnie przy powaŜnych wadach
wzroku towarzystwo drugiej osoby zwłaszcza w nieznanym terenie, na ulicy itp.

Okulary słoneczne
W świetle doświadczeń Bates'a i praktyków jego metody w ciągu następnych
osiemdziesięciu lat, zostało niezbicie wykazane, Ŝe okulary słoneczne są całkowicie zbędne, a o
konieczności ich noszenia prawdopodobnie przekonują nas wyłącznie ich producenci.
Ćwiczenia takie jak naświetlanie, nasłonecznianie przy zamkniętych i półotwartych oczach
skutecznie eliminują napięcie i stres wynikający z lęku przed światłem, powodującym
mruŜenie oczu. Oczywiście dotyczy to normalnych warunków słonecznego dnia i nie odnosi się
do specyficznych warunków lodowo-śniegowych przestrzeni, odbijających w kaŜdym
krysztale lodu refleksy słońca w zenicie. Ponadto zwiększona wraŜliwość na światło bardzo
często jest spowodowana spoŜytymi substancjami, jak np. lekarstwa, szczególnie zaś leki
psychotropowe, barbiturany i niektóre krople do oczu (atropina).
Mruganie
Pamiętaj o częstym mruganiu. Ludzie z wadami refrakcji wykazują tendencję do
mrugania w rytmie rzadszym niŜ 20 mrugnięć na minutę. Zbyt mała częstotliwość mrugania
prowadzi do gapienia się, lub zeza. Prawidłowe mruganie daje odpoczynek oczom,
gimnastykuje zewnętrzne mięśnie gałki ocznej, nawilŜa rogówkę, masuje gałkę oczną i zmusza
źrenicę do zwęŜania się i rozszerzania.
Praca przy monitorach komputerowych powoduje wysuszenie oka i w tej sytuacji
częstsze mruganie pomaga nawilŜyć prawidłowo rogówkę. Niektórzy stosują umieszczanie
karteczek przy klawiaturach komputerów przypominających o częstym mruganiu.
Jak oddychać?
Oczy zuŜywają jedną trzecią ilości tlenu jaka jest potrzebna na przykład do pracy serca.
JeŜeli twój oddech jest płytki, albo słaby, rozejrzyj się za jakimiś dotleniającymi ćwiczeniami
(spacer lub aerobic). śeby poprawnie oddychać nie trzeba zbyt wiele ćwiczeń. Wystarczy:
umiejętność oddychania przeponowego, prawidłowa — prosta postawa (ramiona cofnięte),
droŜny nos i sama świadomość tego, Ŝe się oddycha (np. powoli “śledząc wewnętrznym okiem"
drogę powietrza np. do pępka i z powrotem).
John Selby doradza ćwiczenie, które łączy oddychanie, wizualizację, relaksację i
świadomość posiadania oczu, nazywając tę praktykę “oddychanie oczami". Usiądź wygodnie
na krześle z plecami prostymi i zamkniętymi oczami, rozluźnij ciało. Spokojnie oddychaj
nosem i wyobraŜaj sobie, Ŝe twoje oczy wdychają i wydychają powietrze będąc częścią tego
samego rytmicznego cyklu oddychania, tak jakby twoje oczy stały się płucami. WyobraŜaj
sobie równieŜ, Ŝe zdrowie, siła, spokój i energia wpływają do twoich oczu wraz z kaŜdym
oddechem.
Na umiejętność prawidłowego oddychania korzystnie wpływają wszystkie ćwiczenia
oddechowe rozwinięte przez wschodnie systemy medytacji, takie jak joga, chi-kung, itd.
Co naprawdę widzę?
Oto punkt wyjściowy całego systemu. Stań się świadomy tego co widzisz bez
wydawania osądów zarówno co do jakości widzenia, jak i widzianych obiektów. Po prostu
odnotuj w świadomości stopień zamazywania się konturów, zauwaŜ czy widzisz obraz
pojedynczo, podwójnie, czy w większych ilościach. Na ile jednolite jest twoje pole widzenia?
Co dzieje się jeŜeli wpatrujesz się w jeden punkt zbyt długo? Czy widziane linie są bardziej
wyraźne w jednym z kierunków? Czy jedno z oczu widzi ostrzej od drugiego? Czy w
poszczególnych oczach widzisz ten sam kolor? Czy jakość twojego wzroku ulega zmianie w
róŜnych okresach dnia? Czy stan wzroku zmienia się w zaleŜności od twojego samopoczucia i
stanu zdrowia? Przeprowadź w ten sposób szczegółową obserwację swojego zmysłu wzroku.
Centralna fiksacja II
Ostrość widzenia zaleŜy od zdolności zogniskowania wpadającego do oka światła na
plamce Ŝółtej (macula). Im mniejszy jest stan napięcia oka, tym bardziej zbliŜa się ono do
kształtu idealnego i tym lepsze będzie zogniskowanie promieni światła na plamce Ŝółtej, w jej
centrum fovea centrahs. Super ostry wzrok polega na super precyzyjnym zogniskowaniu, albo
wyostrzeniu promieni światła dokładnie w centrum powierzchni plamki Ŝółtej. Oczywiście
patrząc w ten sposób widzimy bardzo małą powierzchnię, ale mimowolne, błyskawiczne ruchy
(do 70 razy na sekundę) oka pozwalają zbudować w umyśle obraz dowolnie wielkiej
powierzchni.
Do ćwiczenia tej umiejętności Bates często uŜywał tablicy testowej. PoniŜsze ćwiczenie
nie wymaga stosowania takiej tablicy i moŜe zostać bez problemów włączone w cykl dnia
powszedniego przy uŜyciu dowolnie wybranych obiektów. Ćwicz najpierw osobno kaŜdym
okiem, a następnie obydwoma.
Patrząc na szczyt największej litery na tablicy, jej dolna część powinna być gorzej
widoczna od szczytu. Przy problemach ze wzrokiem, pacjentom nader rzadko udaje się
odnotować takie spostrzeŜenie.

Patrz dookoła litery i znajdź taki punkt widzenia, z którego dostrzeŜesz, Ŝe szczyt
największej litery widziany jest najostrzej. Niektórzy osiągają to poprzez patrzenie się w jedno
miejsce i równoczesne obracanie głową. Niektórzy stwierdzają, Ŝe ich punkt centralnej fiksacji
przy oddaleniu 20 stóp od tablicy umiejscowiony jest kilka stóp od niej!
Zdobycie świadomości tego co się widzi jest podstawowym narzędziem prowadzącym
do odzyskania prawidłowego wzroku. Niektórzy uwaŜają, Ŝe wszystko co widzą jest w równym
stopniu niewyraźne, co nie moŜe być prawdą. DostrzeŜenie delikatnych róŜnic w polu widzenia
wymaga intymnego i bliskiego kontaktu z własnym umysłem. W takich przypadkach pomocne
jest nauczenie się w pierwszym rzędzie rozwijania zdolności widzenia umysłem (wizualizacji).
Po zlokalizowaniu punktu największej ostrości przesuwaj płynnie wzrok w dół i w górę litery
do miejsca najlepiej widzianego. Wykonaj to ćwiczenie sześć razy i zastosuj palming przez
minutę. Powtarzaj ten cykl tak długo jak długo nie będzie to dla ciebie męczące.
Stopniowo dystans pomiędzy tym na co patrzysz i punktem o najlepszej ostrości stanie
się coraz krótszy i zacznie się ogniskować na plamce Ŝółtej.
Bardzo waŜnym aspektem centralnej fiksacji jest paradoksalne zjawisko polegające na
tym, Ŝe dopuszczamy do świadomości fakt, iŜ większość dostrzeganego pola widzenia moŜe
być niewyraźna. To z kolei powoduje większą relaksację, skutkującą powrotem lepszego
wzroku w całym polu widzenia.
W niektórych trudniejszych przypadkach Bates stosował punkty świetlne zamiast liter
w celu zwiększenia efektu przyciągnięcia uwagi umysłu. JeŜeli widzisz wszystko rozmazane w
takim samym stopniu i nie udało ci się osiągnąć większych sukcesów w odnalezieniu twojego
punktu o największej ostrości, moŜesz spróbować tej właśnie metody.
Przy wysokim stopniu bliskowzroczności, lepiej jest czasami podjąć próbę odnalezienia
punktu najostrzejszego widzenia z bliska poprzez patrzenie na zadrukowaną stronę. Gdy
patrzysz prosto na daną literę, moŜesz spostrzec, Ŝe któraś z innych liter wykonuje podskoki w
twoim kierunku.
O ćwiczeniach — wskazówki ogólne
Wszystkie ćwiczenia zawsze wykonujemy bez okularów. JeŜeli zdecydowałeś się
zastosować metodę Bates'a, powinieneś takŜe zrezygnować z noszenia okularów na codzień (w
najgorszym przypadku załoŜyć słabsze szkła). NaleŜy takŜe racjonalnie wywaŜyć proporcje
pomiędzy ćwiczeniami pasywnymi (palming, przesuwanie, kołysanie) i aktywnym widzeniem.
W początkowej fazie pasywne ćwiczenia relaksacyjne powinny dominować w 90% nad
metodami aktywnymi i nigdy nie powinny przekroczyć granicy poniŜej 50% poświęconego
ogólnie czasu na stosowanie metody Bates'a. Gdy tylko wystąpi napięcie, zmęczenie,
zniechęcenie natychmiast naleŜy zrobić palming i dłuŜszą przerwę. Pamiętaj, Ŝe to właśnie stan
napięcia wspólny dla wzroku i umysłu jest przyczyną wad wzroku. Mięśnie, które dotychczas
wykonywały inny rodzaj pracy, albo w ogóle nie były uŜywane, łatwo mogą ulec
przemęczeniu. Twoja intuicja i zdrowy rozsądek podpowie ci czego potrzebują twoje oczy.
Postawa Ŝądnego sukcesu sportowca nie jest wskazana (chyba Ŝe wykonujesz palming, albo
kołysanie), gdyŜ taki stan zawsze wytwarza napięcie związane z oczekiwaniem i roszczeniami
szybkiego sukcesu. Z reguły wyraźna i nagła poprawa przydarza się nie w czasie ćwiczeń, ale w
trakcie odpoczynku po wykonaniu postawionych sobie zadań. Dosyć często podczas
wykonywania prostych ćwiczeń moŜna doświadczyć nagłego i spontanicznego powrotu
normalnego (ostrego) widzenia. Początkowo są to tylko krótkie przebłyski, ale stopniowo
ulegają wydłuŜeniu w czasie. Bardzo często takie przebłyski wprowadzają łudzi w stan
dodatkowego napięcia i pacjenci usiłują niejako wymusić powrót tego chwilowego stanu.
Takie działania pod wpływem stresu są całkowicie bezowocne. UŜyteczne wówczas będzie
powtarzanie sobie w myśli takiego na przykład tekstu: “Zdarzyło się raz, zdarzy się ponownie".
Przesuwanie II
Wykonaj następujące ćwiczenie i zaadoptuj je tak, by mogło stać się rutynowo
wykonywaną codzienną czynnością. Przesuwanie moŜe być praktykowane w kaŜdej chwili i z
kaŜdym obiektem.
Popatrz na literę na tablicy. Przesuń wzrokiem w tej samej linii, tak aby pierwsza litera
była widziana mniej wyraźnie. Przesuń wzrok z powrotem na pierwszą literę, widząc
niewyraźnie tę drugą. Przesuwaj spojrzenie w ten sposób sześć razy.
Sprawdź czy litera wydaje się przesuwać w kierunku przeciwnym do ruchu oka.
ZauwaŜ takŜe czy jakość widzenia liter poprawiła się po sześciu naprzemiennych
przesunięciach. JeŜeli stworzyłe(a)ś stan napięcia, lub wysiłku próbując spowodować ruch liter
w kierunku przeciwnym do przesunięć oka, odpocznij i zastosuj przez kilka minut palming,
następnie spróbuj znowu. Przesuwanie jest często o wiele bardziej skuteczne w połączeniu z
palmingiem. JeŜeli punkt, z którego wyruszyłeś nie wydaje się mniej wyraźny po dokonaniu
przesunięcia na drugą literę, spróbuj rozszerzyć zakres przesunięcia. MoŜesz nawet

potrzebować przerzucić wzrok w poprzek liter, albo nawet wykroczyć poza tablicę.
W przypadkach krótkowzroczności, moŜna początkowo stosować to ćwiczenie z bliska,
przy lepszej ostrości obrazu. JeŜeli po kilku próbach nie uda ci się wytworzyć, albo zauwaŜyć
przeciwnego ruchu uciekających liter, odpocznij i zastosuj palming. Wraz z wprawą i praktyką
przesunięcia staną się stopniowo coraz krótsze i szybsze, odpowiadając stopniowej poprawie
wzroku.
Krawędzie — ćwiczenie opracowane przez Lisette Schol
Usiądź wygodnie bez okularów i wybierz sobie jakiś obiekt tuŜ poza granicą twojego
wyraźnego widzenia. Powoli i precyzyjnie obrysuj krawędzie tego obiektu, podąŜając wzdłuŜ
jego konturów. UŜyj swojego nosa jako wskaźnika i poruszaj swoją głową tak jakbyś
obrysowywał wybrany obiekt. Następnie powróć do tego obiektu, jeŜeli przedtem obrysowałeś
jego krawędzie zgodnie z ruchem wskazówek zegara, to teraz wykonaj to w przeciwnym
kierunku.
KsiąŜki i gazety. Ćwiczenie opracowane przez Meir Schneider
Odwróć ksiąŜkę odwrotnie niŜ normalnie przy czytaniu i śledź wzrokiem krawędzie
liter. Nie próbuj rozpoznawać liter, tylko podąŜaj wzrokiem za ich obrysem, oddychaj często i
jeszcze częściej mrugaj.
Rysowanie nosem.
Wyobraź sobie długi ołówek przyczepiony do końca twojego nosa. Staraj się nim
rysować i pisać litery na wyobraŜonym ekranie poruszając całą głową.
Pisanie z zamkniętymi oczami.
Napisz na kartce A4 krótkie zdanie duŜymi literami. Powtórz to zdanie kilka razy,
próbując za kaŜdym razem zmniejszać wielkość liter. Po kaŜdym napisanym zdaniu moŜesz
otworzyć oczy, ale nie zakładaj okularów.
Kołysanie krótkie
Idea przewodnia jest taka sama jak w przypadku kołysania opisanego przez Bates'a, tyle
Ŝe poruszamy tylko szyją zamiast całego ciała takŜe w kierunku pionowym (tak, tak), czy teŜ
kreśląc ósemki poziome i pionowe. MoŜna dodatkowo trzymać jakiś przedmiot np. ołówek w
ręce przed sobą, mimochodem rejestrując jego pozornie odwrotny kierunek ruchu w stosunku
do tła. W ten sposób włączamy do kołysania elementy przesuwania.
Ćwiczenia usprawniające akomodację
śonglowanie, podrzucanie i podbijanie piłki, tenis stołowy.
śonglowanie jest znakomitym sposobem na poprawienie centralnej fiksacji i
rozwinięcia współpracy pomiędzy systemami wzrokowymi. Zawsze wykonuj te ćwiczenia
będąc rozluźnionym, podąŜaj wzrokiem za ruchem piłki, nie zapominaj o oddychaniu i
mruganiu.
Zoom przy uŜyciu kciuka
Wyciągnij przed siebie rękę z podniesionym kciukiem. Spójrz na kciuk, widząc go
dokładnie i ostro na tle pozostałego niewyraźnie postrzeganego pola widzenia. Teraz popatrz na
tło i zauwaŜ, Ŝe twój kciuk podzielił się na dwa obrazy. Kieruj wzrok naprzemiennie na kciuk i
odległe tło.
Szybka ręka
To ćwiczenie jest zalecane przez Lisette Scholl jako szczególnie pomocne w stanach
napięcia obwódki (mięśni) rzęskowej. Zakryj swoją prawą ręką lewe oko i wyciągnij przed
siebie lewą rękę, wnętrzem dłoni do siebie, przesuwając ją w lewo na tyle na ile pozwała na to
zakres widzenia prawego oka. Skieruj wzrok na lewą dłoń i szybko ją przybliŜ na odległość
kilku centymetrów od prawego oka. Gdy tylko obraz dłoni się wyostrzy natychmiast powróć
dłonią do pozycji wyjściowej. Zmuszaj prawe oko do szybkiej zmiany ogniskowej. Wykonaj to
ćwiczenie kilka razy i zmień ćwiczące oko i rękę.

SWOBODNE PATRZENIE

Do wykonania tego ćwiczenia potrzebne są dwie kartki papieru formatu A5, z
wymalowanym czarnym flamastrem znakiem X na środku kaŜdej z nich, oraz czarna kartka
papieru formatu A4. Czarną kartkę przypinamy do ściany i na jej środku mocujemy jedną z
białych kartek ze znakiem X. Tekst tego ćwiczenia warto nagrać sobie na taśmę. JeŜeli nie jest
to moŜliwe naleŜy kogoś poprosić, by w trakcie jego wykonywania odczytywał nam pomału
zamieszczony poniŜej opis — do czasu, aŜ dokładnie opanujemy jego wykonanie. Jeśli Ŝadna z
tych moŜliwości nie wchodzi w rachubę, warto przed rozpoczęciem ćwiczenia nauczyć się go
na pamięć. Ćwiczenie to bowiem składa się z wielu szczegółowych instrukcji i jedynie
dokładne ich wykonanie moŜe zagwarantować sukces.
Wielu ludziom ćwiczenie to moŜe wydawać się przesadnie dokładne i z tego powodu
osoby te odczuwają przed nim podświadomy opór. Początkowo przezwycięŜenie tego oporu
wydaje się niemoŜliwe i lepiej jest zdobyć się na cierpliwość i przerwać ćwiczenie, niŜ

kontynuować je czując wzrastające napięcie i złość. Przy kaŜdym następnym wykonaniu z
pewnością uda się posunąć o krok naprzód. Korzystnie jest wprowadzić element odpręŜający w
trakcie wykonywania tego ćwiczenia, na przykład zastosować podkład muzyczny w tle -
spokojne odpręŜające utwory na harfę, gitarę klasyczną lub muzykę barokową. Zamieszczona
poniŜej szczegółowa instrukcja jest pomyślana dla krótkowidzów. Jeśli jesteś dalekowidzem —
przeczytaj szczegółowy aneks zamieszczony na końcu opisu, gdyŜ dalekowidze wykonują to
ćwiczenie dokładnie odwrotnie.
Ćwiczenie moŜna wykonywać stojąc lub siedząc. Na ścianie na wysokości oczu mamy
kartkę czarnego papieru na której centralnie jest usytuowana biała kartka z czarnym znakiem X.
Drugą kartkę papieru ze znakiem X trzymamy w ręku. Oddalamy się od kartki na ścianie
dokładnie na odległość granicy ostrości naszego wzroku, tak aby znak X wydawał się juŜ lekko
rozmyty. Następnie unosimy rękę z drugą kartką papieru nieco poniŜej linii oczu. Oddychamy
głęboko i mrugamy oczkami. Koncentrujemy wzrok na literze X znajdującej się na kartce
trzymanej w ręku, odsuwamy ją od siebie maksymalnie, aŜ do pełnego wyprostu ręki, a
następnie, nie odrywając wzroku od znaku X, szybkim ruchem przywodzimy ją do samego
nosa.
Ćwiczenie powtarzamy dziesięć razy, następnie głęboko oddychamy i mrugamy.
Następnie ustawiamy kartkę trzymaną w ręku tak by widzieć ostro znak X (normalny wzrok: —
ca 35 cm.) i poruszamy głową lekko w górę i w dół, przy czym wzrok powinien przesuwać się
po lewej krawędzi kartki. Powinno się przy tym wydawać, Ŝe kartka przesuwa się pionowo w
przeciwną stronę. Ćwiczenie z przesuwaniem powtarzamy równieŜ dziesięciokrotnie.
Utrzymując rytmiczny ruch głowy przenosimy wzrok na lewą krawędź białej kartki
umocowanej na czarnym tle na ścianie. Czubkiem nosa zakreślamy dziesięciokrotnie jej lewą
krawędź. RównieŜ kartka na ścianie powinna sprawiać wraŜenie jakby poruszała się w
kierunku przeciwnym do ruchów głowy. Teraz widzimy to, co równieŜ powinniśmy dostrzec
przy omiataniu wzrokiem kartki trzymanej w ręku. Wydaje się, Ŝe na krawędzi kartki powstaje
bardzo jasna pionowa kreska. Jest to dowód na prawidłowe wykonanie ćwiczenia.
Utrzymujemy ruch głowy.
Powtarzamy całe ćwiczenie w pamięci przy zamkniętych oczach. Kartka w ręce, lewa
krawędź dziesięć razy — krawędź się rozjaśnia. Następnie kartka na ścianie — powtórzenie
dziesięć razy — krawędź się rozjaśnia. Teraz otwieramy oczy i rozpoczynamy ćwiczenie z
górną krawędzią. Prowadzimy czubek nosa delikatnie z lewa na prawo i z prawa na lewo
wzdłuŜ poziomej krawędzi. Ponownie widzimy białą kreskę. Kręcimy dziesięć razy głową i
wydaje się, Ŝe kartka przesuwa się w przeciwnym kierunku. Teraz kierujemy wzrok na kartkę
na ścianie i powtarzamy śledzenie górnej krawędzi kręcąc łagodnie dziesięć razy głową — w
efekcie krawędź się rozjaśnia. Następnie zamykamy oczy i powtarzamy to w pamięci,
utrzymując jednak skręty głowy w lewo i w prawo. Nie zapominamy przy tym o głębokim,
spokojnym oddychaniu. Otwieramy oczy i kilka razy mrugamy. Powtarzamy całość omiatając
wzrokiem dolną krawędź kartki trzymanej w ręku. Następnie to samo wykonujemy z dolną
krawędzią kartki umocowanej na ścianie. Potem znowu powtarzamy to ćwiczenie w pamięci
przy zamkniętych oczach i utrzymanych ruchach głowy. Otwieramy oczy i omiatamy
wzrokiem (i końcem nosa) wszystkie cztery krawędzie kartki trzymanej w ręku — przez cały
czas utrzymując ruch głowy z prawa na lewo i z powrotem. Powinno się wydawać, Ŝe
obramowana jaśniejszymi liniami kartka papieru kaŜdorazowo przesuwa się w przeciwnym
kierunku. Powtarzamy dziesięć razy.
Następnie w identyczny sposób postępujemy z kartką na ścianie, by na koniec
odtworzyć to ćwiczenie przy zamkniętych oczach. Następnie otwieramy, oczy rzucając
przelotne spojrzenie na znak X znajdujący się na kartce trzymanej w ręku. Zamknij oczy i
wyobraź sobie ten znak z taką dokładnością, na jaką jesteś w stanie się zdobyć, kręcąc przy tym
dalej głową. Jeśli mamy kłopoty z przypomnieniem sobie dokładnego obrazu znaku X,
otwieramy ponownie na krótko oczy, spoglądając na znak trzymany w ręku. Zamykamy oczy i
końcem nosa rysujemy czarny znak w powietrzu. Teraz otwieramy oczy, by spojrzeć na znak X
trzymany w ręku. Zamykamy oczy i wyobraŜamy sobie znak X znajdujący się na ścianie i w
myślach sprowadzamy go bliŜej. Znak widziany przed zamkniętymi oczyma powinien być
intensywnie czarny. Jeśli w tym momencie nie moŜemy sobie wyobrazić ostrego, wyraźnego,
głęboko czarnego znaku X przed oczyma, lepiej ćwiczenie przerwać. Nie naleŜy się jednak
denerwować — stosujemy krótki relaks — na przykład ćwiczymy krótkie kołysanie i jeśli
mamy ochotę, moŜemy zacząć od początku lub przełoŜyć wykonanie tego ćwiczenia na
następny dzień. JeŜeli jednak udało się ostro i wyraźnie wyobrazić sobie głęboko czarny znak X
przed oczami, otwieramy je i przelotnie patrzymy na znak na ścianie. Powinniśmy go zobaczyć
równie ostro i wyraźnie. WaŜne jest przy tym, by nie koncentrować spojrzenia bezpośrednio na
znaku, lecz raczej na białej krawędzi lub poniŜej. Zazwyczaj ostre widzenie znaku X na ścianie

osiąga się na mniej niŜ jedną sekundę, z rzadka dłuŜej niŜ kilka sekund. Niektórzy widzą ostro
jedynie fragmenty obrazu. Te mianowicie, które poprzednio przy zamkniętych oczach byli
sobie w stanie wyobrazić. Jeśli udało się osiągnąć przebłysk ostrego widzenia, jest to dowodem
na skuteczne przeprowadzenie ćwiczenia i jednocześnie podstawą do wyciągnięcia wniosku, Ŝe
jesteśmy w stanie ponownie nauczyć się odpręŜonego i swobodnego patrzenia, przechytrzając
tym
samym
dotychczasowe,
nieprawidłowe
nawyki
świadomego
postrzegania
(i
niepostrzegania).
Aneks dla dalekowidzów
Dla dalekowidzów sposób wykonywania tego ćwiczenia jest zasadniczo identyczny,
jednak z jedną waŜną róŜnicą: dalekowidz ustawia się w takiej odległości od ściany, by znak X
widzieć ostro i wyraźnie, natomiast znak X trzymany w ręku przybliŜa do granicy ostrości
wzroku tak, aby był rozmyty i niewyraźny. Na koniec ćwiczenia naleŜy spojrzeć na kartkę
trzymaną w ręku — ostry i wyraźny znak X jest dowodem, Ŝe ćwiczenie się powiodło.

LUSTRO DO LECZENIA ASTYGMATYZMU

Rys. 3. Diagram do ćwiczenia “Lustro".
“Lustro" jest niezastąpionym narzędziem pomocnym w leczeniu przypadków
astygmatyzmu. Rysunek nr 3 naleŜy dwukrotnie powiększyć na dobrej jakości kserografie i
pokolorować fluoryzującymi pisakami słuŜącymi do podkreślania tekstu. Kolory nie są
najwaŜniejsze, moŜna nawet zostawić rysunek czarno-biały, ale my proponujemy uŜycie
koloru jasno Ŝółtego i jasno pomarańczowego. Podkreśl kaŜdą “szprychę" koła
pomarańczowym pisakiem i wypełnij przestrzeń pomiędzy szprychami kolorem Ŝółtym.
Wewnętrzne koło pozostaw białe. Jasne kolory pomagają uaktywnić umysł i stymulują
wszystkie meridiany oka.
Teraz rysunek jest podobny do tęczówki. Zawieś go na oknie na wysokości oczu i odsuń
się na taką odległość, abyś mógł rozróŜnić większość linii bez okularów.
Popatrz teraz na linie blisko środka. Co zauwaŜasz? JeŜeli jesteś astygmatykiem
stwierdzisz, Ŝe linie w niektórych kierunkach wydają się być ciemniejsze niŜ w innych.
Wykonaj następujące doświadczenia: spróbuj poruszać głową, albo patrzeć na “lustro" z boku.
Próbuj patrząc obwieść spojrzeniem wewnętrzne i zewnętrzne koło. Spróbuj przejść wzrokiem
poza koło. Zapamiętaj co widziałeś w kaŜdym z tych przykładów. Spróbuj pomrugać, albo
ziewnąć. Wykonaj przez minutkę, albo dwie palming. Zasłaniaj kaŜde z oczu osobno i sprawdź
czy jest róŜnica w widzeniu poszczególnymi oczami.
JeŜeli jesteś “typowym" astygmatykiem, linie poziome powinny wydawać się
wyraźniejsze i ciemniejsze od linii pionowych. MoŜesz takŜe zauwaŜyć, Ŝe przestrzeń
pomiędzy liniami zbliŜonymi do poziomu jest większa niŜ odległości pomiędzy pionowymi
“szprychami". W niektórych przypadkach moŜna stwierdzić, Ŝe wewnętrzne koło nie jest
idealnie okrągłe.
Spróbuj popatrzeć na “lustro" w swoich okularach. JeŜeli twoje okulary w pełni
korygują astygmatyzm, wówczas wszystkie linie powinny być równie czarne, a odległości
pomiędzy nimi identyczne. JeŜeli twoje okulary nie korygują prawidłowo astygmatyzmu,
wówczas nadal niektóre spośród linii będą ciemniejsze od innych.
Ćwiczenia z “lustrem"
Lustro do leczenia astygmatyzmu daje bezpośredni i pełny obraz twojej wady. MoŜesz
uŜywać go jako narzędzia działającego na zasadzie sprzęŜenia zwrotnego. Lustra — w którym
wszystkie zmiany, jakie uda ci się uzyskać i jakie nauczysz się wytwarzać będą się natychmiast
odbijać.
Powiedzmy, Ŝe linie poziome wydają się być dla ciebie ciemniejsze. Twoim zamiarem
jest sprawić, aby ciemniejsze stały się linie pionowe. Zacznij od zdjęcia sztucznych soczewek,
rozluźnienia się i kilku głębszych oddechów. Mrugaj i oddychaj w naturalnym rytmie. Znajdź
linię, która jest najbledsza i poruszaj okiem powoli i dokładnie w górę i w dół tej linii
wyobraŜając sobie, Ŝe staje się ona coraz ciemniejsza i czarniej-sza. Powtarzaj sobie, Ŝe jesteś
zrelaksowan(a)y (oby tak było naprawdę) i wyobraŜaj sobie, Ŝe linia staje się coraz to
ciemniejsza. Kluczowym zagadnieniem jest zrelaksowanie twoich oczu na tyle na ile potrafisz.
Być moŜe zechcesz rozpocząć to ćwiczenie od masaŜu twarzy wokół oczu i kilku minut
palmingu.

Po pewnym czasie praktyki, będziesz w stanie sprawić, Ŝe linia w dowolnie wybranym
przez ciebie kierunku jest ciemniejsza od pozostałych ale twoim celem jest uczynienie ich
wszystkich równie ciemnymi.
JeŜeli jesteś bliskowzroczny, to warto zawiesić kółko w oknie, aby uzyskać większy
kontrast pomiędzy czernią i fluoryzującymi kolorami twojego “lustra", moŜesz takŜe sprawdzić
rzutem oka za okno, jaki efekt na twój wzrok ma zabawa z kółkiem.
Pomocne jest takŜe zawieszenie kółek w pracy, w domu, aby w czasie przerw w pracy
moŜna było wykonać serię ćwiczeń i sprawdzić co w rzeczywistości dzieje się z oczami.
“Lustro" astygmatyczne pozwoli ci przekształcić twoje zwyczajowe wzrokowe
zniekształcenia w taki sposób, Ŝe będą one pracować z korzyścią dla ciebie.
Ćwiczenia percepcji wzrokowej
Widzenie jest w głównej mierze funkcją umysłu. Widzenie jest naszą interpretacją
wraŜeń odbitych na siatkówce. Bates stwierdził, Ŝe gdy umysł-oko nie jest zogniskowane,
umysł-mózg takŜe znajduje się w rozproszeniu. WyobraŜanie sobie, Ŝe moŜesz widzieć dobrze,
skieruje twój umysł w tym kierunku. Wyobraźnia opiera się na pamięci i jej sposób
zastosowania w procesie odzyskiwania dobrego wzroku jest podobny. Cierpliwość jest
kolejnym waŜnym czynnikiem pomagającym w stosowaniu metody Bates'a. Napięcie
wytworzone w związku z oczekiwaniami szybkich postępów jest szkodliwe, o wiele lepiej jest
uŜyć wyobraźni i pozwolić na dokonanie się zmian w swoim własnym czasie, na ich
spontaniczne i “samoistne" nadejście.

INTEGRACJA PERCEPCJI

John Selby zaproponował doskonałe ćwiczenie słuŜące do rozszerzania postrzegania.
Selby wyróŜnił cztery rodzaje percepcji: postrzeganie ruchu, postrzeganie formy, postrzeganie
koloru i percepcja objętości, albo przestrzeni. Często ograniczamy naszą świadomość nie
korzystając z niej w pełni i koncentrując się wyłącznie na jednym lub dwóch jej rodzajach.
Wypowiedz w pamięci słowo “ruch" i obejrzyj swoje otoczenie próbując dostrzec w
nim ruch, lub jego brak. Wraz z drugim oddechem powtórz “kształt" i dodaj świadomość
kształtu, czy formy, linii i struktury obiektów. Przy trzecim oddechu powtórz “kolor" i dodaj
percepcję koloru. Na koniec wraz z czwartym oddechem wykonaj krótką powtórkę wszystkich
trzech poprzednich spostrzeŜeń i odnieś je do wszystkiego innego co pozostało, po czym
umiejętnie zlokalizuj te wraŜenia w przestrzeni, jak równieŜ uświadom sobie samą przestrzeń
zarówno zajmowaną przez obiekt jak i rozciągającą się przed, za i wokół niego (odległość,
szerokość, wysokość). To wszystko moŜe stać się naprawdę przyjemnym doświadczeniem. Ten
zabieg moŜna stosować w odniesieniu do kaŜdego obiektu i moŜna go z łatwością wykonywać
co godzinkę, aŜ nie stanie się nieświadomym nawykiem.
Filmy
Jedno z ulubionych ćwiczeń Aldousa Huxley'a, polegające na kilkakrotnym oglądaniu
(oczywiście bez okularów) tego samego filmu na duŜym kinowym ekranie, z kaŜdorazową
zmianą rzędu, wyłącznie w celu uŜycia ruchomego obrazu i koloru do pobudzenia zmysłu
wzroku.
Błysk
Rzuć szybko okiem na jakąś scenę, czy obiekt, bez zamiaru dokładnego zobaczenia go.
Szybko zamknij oczy i powtórz sobie w pamięci to co zobaczyłeś. Błysk jest mentalnym
rodzajem mrugania.
Czarna kropka
Narysuj czarną kropkę za pomocą najbardziej czarnego z dostępnych tuszy (atramentu).
Badaj kolor tej kropki, tak aby stała się tobie doskonale znajoma, aby przypomnienie sobie jej
czerni i kształtu było moŜliwe w kaŜdej chwili. Popatrz na jakąś (niewyraźnie widzianą) literę
na tablicy i “połóŜ" na jej fragmencie swoją kropkę. Porównaj róŜnicę w kolorach. Nie musisz
widzieć wyraźnie litery. Zamknij oczy i ponownie wyobraź sobie swoją czarną kropkę, otwórz
oczy i raz jeszcze postaw ją na fragmencie litery. Czy intensywność czarnego koloru kropki
zmienia się, czy teŜ nie? Powtórz z innymi literami.
Metoda “czarnej kropki" była jedną z najbardziej lubianych i skutecznych metod
stosowanych przez Bates'a w leczeniu swoich pacjentów. Bates odkrył zadziwiające sprzęŜenie
zwrotne związane z moŜliwością wyobraŜenia i wywoływania z pamięci idealnie czarnej
kropki. JeŜeli pacjent potrafił po otworzeniu oczu utrzymać jej idealnie czarny kolor i kształt (z
reguły jednak w początkowym okresie leczenia kropka “bladła"), a następnie nałoŜył ją na
literę na tablicy testowej, to okazywało się, Ŝe potrafił wyraźnie zobaczyć tę (i inne) literę.
Moment utrzymania w pamięci, po otworzeniu oczu obrazu czarnej kropki jest po prostu
chwilą, w której wzrok pracuje normalnie, uwolniony od nawykowego stanu napięcia.
PoniewaŜ wraz ze zmysłem wzroku umysł takŜe podlega relaksacji, metoda czarnej kropki
znalazła zastosowanie w procesie przypominania sobie zapomnianych faktów. JeŜeli nie

moŜesz sobie czegoś przypomnieć, wyobraź sobie swoją czarną kropkę i koncentrując się na
tym, aby jej czerń nie zbladła i nie zszarzała, staraj się nakierować ją w ten region umysłu, w
którym podejrzewasz istnienie tymczasowo zapomnianego faktu, czy zdarzenia. Kładąc nań
obraz swojej kropki, powoli zaczną pojawiać się wszystkie potrzebne chwilowo zapomniane
szczegóły. Czasami samo przywołanie z pamięci wyobraŜenia czarnej kropki powoduje nagły i
dokładny przypływ poŜądanych wspomnień.
JeŜeli uda ci się umiejscowić kropkę na literze, a ona nie straciła swojego głęboko
czarnego koloru, spróbuj przesuwać kropkę po konturach tej litery. JeŜeli ci się to uda, to być
moŜe ze zdumieniem spostrzeŜesz, iŜ potrafisz wyraźnie odczytać tę literę!
O — wahadło
Ćwiczenie opracowane przez Margaret Corbett.
Zamknij oczy i wyobraź sobie okrągłą, duŜą czarną literę O. Tak jak gdyby to była
tarcza zegara, postaw duŜą czarną kropkę na miejscu godziny 12 i 6. Traktując swój nos jak
długi ołówek, przy nadal zamkniętych oczach obrysuj krawędź litery O tam i z powrotem
pomiędzy punktami odpowiadającymi godzinie 12 i 8. Następnie powtórz ten wahadłowy ruch
pomiędzy punktami odpowiadającymi godzinom 3 i 9. Powtarzaj ten cykl sześć razy.
Zapamiętywanie domina
Ćwiczenie opracowane przez Rosanes Berrett.
Ustaw kostki domina, z tradycyjnie białymi kropkami na czarnym tle, w rzędzie
obrócone kropkami do ciebie i rozstawione co 3 cm na wysokości twojego wzroku. Odsuń się
na taką odległość, z której zaczynasz widzieć rozmazane kropki. Popatrz na pierwsze domino
po czym zamknij oczy i wyobraź sobie, Ŝe wizualizujesz je w tylnej części twojego mózgu.
Staraj się w wyobraźni wyostrzyć ten obraz, aŜ nie stanie się jasny i wyraźny. Otwórz oczy i
popatrz na to samo domino. Powtórz sześć razy, a potem powtórz to z pozostałymi kostkami.
MoŜna stosować to ćwiczenie z kartami do gry i starym typem kalendarzy.
Droga koloru
Ćwiczenie opracowane przez Martin Sussman.
Usiądź wygodnie, zamknij oczy i oddychaj swobodnie. Wyobraź sobie, Ŝe twoje lewe
oko jest wypełnione jasno-Ŝółtym światłem, tak jakby słońce wpadło do niego. Powoli
przemieszczaj to Ŝółte słoneczne światło do tyłu, wzdłuŜ nerwu wzrokowego do centrum
wzrokowego w lewej tylnej części kory mózgowej, później przesuń światło w prawo i wzdłuŜ
prawego nerwu optycznego powróć do prawego oka.
Kołysanie ołówkowe
Kołysanie ołówkowe jest odmianą kołysania krótkiego i moŜe być praktykowane w
małym pomieszczeniu podczas siedzenia, czy w przerwach w pracy.
Przy tym rodzaju kołysania, obiektem bliskim moŜe być ołówek, pióro, długopis, czy
teŜ własny palec, trzymany pionowo w odległości piętnastu centymetrów przed nosem.
Kołysząc głową z jednej strony na drugą, moŜna obserwować pozorny ruch ołówka w poprzek
bardziej oddalonych przedmiotów.
Oczy naleŜy co pewien czas zamykać i kontynuować ten pozorny ruch wewnętrznym
okiem wyobraźni.
Podczas otwarcie oczu moŜna spoglądać kolejno na ołówek, jak i na bardziej oddalone
przedmioty w poprzek których ołówek odbywa swoją pozorną drogę.

ZEZ

Zrelaksuj się poprzez zakrycie dłońmi oczu; następnie weź ołówek i trzymaj go na
odległość wyciągniętej ręki, na wysokości oczu, z czubkiem skierowanym w stronę nosa. Po
czym przybliŜaj ołówek coraz bliŜej siebie normalnie mrugając oczami. Kiedy ołówek będzie
juŜ blisko twarzy, zmień jego pozycję z poziomej na pionową. Trzymaj go tak, bezpośrednio na
wysokości nosa, po prawej strome w odległości około dziesięciu centymetrów od twarzy.
NaleŜy skupić się na ołówku i aby uniknąć wytrzeszczania oczu, trzeba przesuwać szybko
uwagę ze szczytu, do jego podstawy. NaleŜy wykonać to pół tuzina razy, potem spojrzeć
ponownie przez szczyt ołówka na jakiś oddalony przedmiot w drugim końcu pokoju. Gdy oczy
pozostają skupione na tym oddalonym obiekcie, ołówek umiejscowiony bliŜej oczu będzie
sprawiał wraŜenie rozdwojonego. Dla równolegle ustawionych oczu, te dwa ołówki będą
wyglądały, jakby były oddalone od siebie o około dziesięć centymetrów. Ale tam, gdzie
występuje brak równowagi mięśni, dystans między dwoma obrazami ołówka okaŜe się duŜo
mniejszy. (A jeśli chodzi o silnego zeza, to zjawisko to w ogóle nie da się zaobserwować.). Gdy
te dwa obrazy będą widziane zbyt blisko siebie, naleŜy zamknąć oczy, “odpuścić sobie" i
wyobrazić, Ŝe ciągle jeszcze patrzymy na ten oddalony przedmiot, przy czym odległość między
tymi dwoma obrazami ołówka powinna zostać trochę zwiększona. Gdy wyraźnie wyobrazimy
sobie normalny obraz, to oczy automatycznie zmierzać będą do takiego połoŜenia, w którym
będą mogły zaopatrzyć umysł w środki do widzenia właśnie takiego obrazu. W związku z tym,

gdy otworzymy ponownie oczy i spojrzymy jeszcze raz w rzeczywistości na ten oddalony
przedmiot, to te dwa obrazy ołówka poprzednio widziane w mniejszym odstępie, będą teraz
sprawiały wraŜenie (oczywiście jeśli twój obraz wyobraźni był czysty i dokładny) dalej od
siebie oddalonych. Ponownie zamknij oczy i powtórz cały proces, tym razem wyobraŜając
sobie jednak, Ŝe ołówki są jeszcze dalej od siebie oddalone; po czym ponownie otwórz oczy i
zweryfikuj swoją wyobraźnię. Rób to dalej, aŜ do czasu, gdy obydwa obrazy będą od siebie
mniej więcej tak oddalone, Ŝe będą odpowiadały obrazom rzeczywiście oddalonych obrazów
ołówka.
Gdy to zostanie juŜ osiągnięte, naleŜy zacząć kołysać głową delikatnie z jednej strony
na drugą, spokojnie i regularnie mrugając oczyma i oddychając, tak jak to robimy zazwyczaj —
i oczywiście nie przestawać patrzeć na ten oddalony przedmiot. Te dwa obrazy ołówka będą
sprawiały wraŜenie ruchu w przeciwnym kierunku do ruchu głowy, ale zachowają swoją
odległość od siebie.
Ćwiczenie to moŜna powtarzać często w przeciągu całego dnia, jeśli wprowadzeniem
do niego będzie odpręŜenie poprzez przykrycie oczu dłońmi i towarzyszyć mu będzie
swobodne mruganie i regularne oddychanie. Natychmiastowym rezultatem będzie nie
zmęczenie, lecz odpręŜenie i rozluźnienie mięśni; a długotrwałym następstwem będzie
stopniowa poprawa dawno nabytych nawyków nierównowagi mięśni.

Relaksacja ogólna (czcionka 5 pt)
Kładziemy się na plecach, na niezbyt miękkim łóŜku, lub materacu. Pod głową niewielka poduszka.
Zamykamy oczy, oddychamy swobodnie, ręce wzdłuŜ tułowia lub oparte na kolcach biodrowych.
WyobraŜamy sobie, Ŝe całe ciało staje się coraz to bardziej cięŜkie, Ŝe powoli od tego cięŜaru
zaczynamy zapadać się lekko w materac, staramy się odczuć kontakt i dotyk całego naszego ciała,
kaŜdego centymetra powierzchni z podłoŜem na którym leŜymy. WyobraŜamy sobie, Ŝe nasza lewa
noga staje się coraz bardziej miękka i cięŜka. Jakby była zrobiona z miękkiego ołowiu, tak Ŝe
praktycznie nie jesteśmy zdolni jej unieść. To samo powtarzamy z nogą prawą i z rękami. Następnie
staramy się zaobserwować wewnętrznym okiem, stan rozluźnienia mięśni naszych kończyn i to samo
próbujemy zrobić z najtrudniejszym miejscem do rozluźnienia, czyli okolicą barków, szyi i karku. Jeśli
nam się to udaje chociaŜby częściowo — co moŜemy sprawdzić juŜ w ten sposób, Ŝe poczuliśmy
istnienie naszych mięśni i kończyn — to juŜ jest dobrze i moŜe być tylko lepiej. Następnie
przechodzimy naszym wewnętrznym okiem na teren naszej twarzy, na której znajduje się wielka ilość
prawie zawsze napiętych mięśni mimicznych. Próbujemy rozluźnić te mięśnie, pozwalamy opaść
cięŜkim policzkom, zauwaŜamy czy mamy zaciśnięte szczęki, czy teŜ zęby jedynie lekko się dotykają.
Następnie próbujemy zaobserwować co dzieje się wokół naszych oczu, czy brwi są ściągnięte, czy
podniesione w zdziwieniu, pozwalamy, aby powieki stawały się coraz to cięŜsze i swoim własnym
cięŜarem opadały na dół. Następnie zaczynamy obserwować co robi nasz oddech. Chodzi o to, aby nie
twierdzić, Ŝe to ja oddycham, ale Ŝe oddech, jakby własnym istnieniem sam dla siebie wydychał
powietrze, które potem w opróŜnione płuca Aby zająć czymś umysł zaczynamy liczyć oddechy, l
wdech, 2 wydech, 3 wdech, 4 wydech, i tak dalej do 10. Nieparzysta wdech, parzysta liczba wydech.
Powoli staramy się przedłuŜyć wydech przy liczbie parzystej. Wydech powinien być długi równy i
mocny. Po takim wydechu powietrza nie trzeba wdychać - ono samo wpada do płuc. Powietrze po
pewnym czasie powinno nawet dochodzić dalej, jakby omijając, czy teŜ przelatując przez płuca,
powinno wpaść do brzucha, a nawet do nóg. Przy wydłuŜonym wydechu, wydychamy powietrze
właśnie z brzucha. Nie musimy ruszać klatką piersiową. Oddychanie to praca przepony, która znajduje
się poniŜej klatki piersiowej, a więc dla naszych potrzeb powiedzmy w brzuchu. Po kilku dziesiątkach,
o ile nie zapomnieliśmy o liczeniu, kończymy nasz relaks poprzez powolne i jak najbardziej świadome
tego ruchu, otwarcie powiek. Akt ruchu i wstawania powinien być bardzo powolny, pozwalający na
uświadomienie sobie pracy szkieletu i mięśni. Po kilku tego rodzaju sesjach będziemy mniej więcej
wiedzieli, co to znaczy odpręŜenie, rozluźnienie się, relaks.

10 WSZYSTKIE METODY ZMIE-

20 RZAJĄCE DO WYKORZENIENIA BŁĘDÓW REFRAKCJI SĄ PO

35

50

75

100

PROSTU RÓśNYMI SPOSOBAMI OSIĄGANIA STANU RELAKSACJI PRZY CZYM WIĘ-

KSZOŚĆ LUDZI UWAśA, śE NAJŁATWIEJ OSIĄGNĄĆ TAKI STAN PRZY ZAMKNIĘTYCH OCZACH. Z REGUŁY

ZMNIEJSZA SIĘ WÓWCZAS NAPIĘCIE WYSTĘPUJĄCE PRZY PATRZENIU, CO W TAKICH PRZYPADKACH POWODUJE CHWILOWĄ LUB DŁUśEJ TRWAJĄCĄ POPRAWĘ

Ostrość wzroku dla bliŜy (w procentach) przy odległości równej 30 cm.

WIDZ ENIA. WIĘKSZ OŚĆ LUDZ I D OŚWIADCZ Y KORZ YŚ CI DZI ĘKI Z WYKŁEMU ZAM KNIĘ CIU OCZU l POZ OST AWAN IEM W TYM ST ANIE PRZEZ KILKA MINUT Z NAP RZ EMIENN YM OT WIERA NIEM OCZU l PAT RZEN IEM N A T ABLI C Ę.