0210; 29.04.2009, wykład nr 10., - Tkanka łączna właściwa; Paul Esz

Tkanka łączna to najbardziej zróżnicowany typ tkanki, wyróżnia się:

–

tkankę łączną właściwą – tak zwane podścielisko – tkanki środowiska wewnętrznego

–

tkanki oporowe (tkanka kostna, chrzęstna) – pełnią funkcję podporowe i ochronne

–

krew i limfę (tkanka łączna płynna)

Tkanka łączna właściwa

–

charakteryzuje się brakiem substancji twardych i posiada duże możliwości regeneracyjne

–

wywodzie się z mezodermy

–

wykazuje duży polimorfizm

Składa się z:

–

substancji   pozakomórkowej,   która   składa   się   z   elementów   upostaciowionych   –   włókien   i   z   substancji 
podstawowej

–

komórek tkanki łącznej właściwej
–

fibroblasty i fibrocyty oraz histiocyty, komórki plazmatyczne (plazmocyty) oraz komórki tuczne

Komórki tkanki łącznej

Fibroblasty  – młode, aktywne metabolicznie komórki, dobrze rozwinięty aparat Golgiego, liczne cysterny siateczki 
śródplazmatycznej

Fibrocyty  –  komórki  znajdujące  się  w  stanie  spoczynku,  po zakończeniu wydzielania  kolagenu  przez  fibroblasty 
zmniejsza   się   w   nich   ilość   cytoplazmy,   traci   ona   zasadochłonność   ,   zmniejsza   się   również   jądro.   Komórki   takie 
przestają być aktywne – są to fibrocyty;

Miofibroblasty – forma pośrednia między fibroblastami a komórkami mięśni gładkich – rozwinięty układ miofibryli 
aktynowych

Komórki przydanki (perycyty) - występują w tunica adventitia (przydanka) naczyń krwionośnych, są nieco mniejsze 
od fibroblastów; komórki okołonaczyniowe tkanki łącznej właściwej występują w ścianach naczyń włosowatych i żyłek 
postkapilarnych, spłaszczone, wypustkami otaczające komórki ,śródbłonka zdolne do fagocytozy i przekształceń w 
komórki mięśni gładkich lub w fibroblasty.

Histiocyty (makrofagi w stanie spoczynku) i makrofagi pobudzone – posiadają zdolność fagocytozy, są to komórki 
o   nieregularnym   kształcie,   często   z   płatowatymi   wypustkami,   którymi   przyczepiają   się   do   pęczków   włókien 
kolagenowych; liczne pofałdowania błony komórkowej, liczne lizosomy i krople tłuszczowe. Dość liczne mitochondria. 
Dobrze rozwinięty aparat Golgiego, liczne kanaliki ziarnistej i gładkiej siateczki śródplazmatycznej.

Komórki plazmatyczne (plazmocyty) – duże, owalne komórki z silnie zasadochłonną cytoplazmą, co należy od dużej 
zawartości siateczki endoplazmatycznej. Ich największa liczba występują w błonie śluzowej przewodu pokarmowego i 
narządach chłonnych. Komórki te wytwarzają i wydzielają immunoglobuliny.

Komórki tuczne (mastocyty)  – można wśród nich wyróżnić łącznotkankowe komórki tuczne, występują w obrębie 
tkanki   łącznej   całego   ustroju   oraz   komórki   tuczne   błon   śluzowych   –   występują   w   błonie   śluzowej   przewodu 
pokarmowego, dróg oddechowych i w błonie śluzowej innych narządów obok łącznotkankowych komórek tucznych. 
Na powierzchni liczne mikrokosmki, słabo rozwinięty aparat Golgiego i ziarnista siateczka śródplazmatyczna. Bardzo 
liczne,   nieregularne,   heterogenne   ziarenka   otoczone   błoną,   materiał   w   ziarenkach   ziarnisty   lub   błoniasty   o 
nieregularnym, bądź wirowym układzie.

W tkance łącznej występują także granulocyty i limfocyty – przechodzą one spoza włośnikowych żyłek (venulae) i z 
naczyń włosowatych

Komórki siateczki – podobne do fibroblastów, wytwarzają włókna siateczkowe, występują w narządach limfatycznych 
oraz w szpiku

Budowa substancji pozakomórkowej

Włókna wytwarzane są głównie przez

–

fibroblasty

–

również inne rodzaje komórek tkanki łącznej (chondroblasty, osteoblasty)

–

oraz nie należące do tkanki łącznej komórki mięśniowe gładkie głównie w ścianie naczyń krwionośnych

Włókna dzielą się na trzy grupy

–

włókna kolagenowe (klejodajne – fibrae collagenosae)
–

zbudowane z białka fibrylarnego (kolagenu)

–

makrocząsteczka kolagenu składa się z trzech spiralnie zwiniętych włókien polipeptydowych, tworzących 
helisę

–

głównymi aminokwasami kolagenu są: glicyna ok. 35%, prolina ok. 12% oraz hydroksyprolina ok. 10%

–

włókna kolagenowe są syntetyzowane w szorstkiej siateczce śródplazmatycznej fibroblastów

–

charakteryzują się dużą wytrzymałością na rozrywanie

–
–

włókna sprężyste (fibrae elasticae)
–

mają średnicę 0,2 – 1,0 um i występują w postaci sieci np. w ścianie tętnic, płucach, małżowinie usznej

–

zbudowane z glikoproteiny (elastyny), która wypełnia środek włókna oraz z włókienek, które tworzą 
zewnętrzną cześć włókna

–

główna cechą włókien sprężystych jest podatność na rozciąganie (zwiększanie o 50% swojej długości pod 
wpływem siły)

–
–

włókna retikulinowe (siateczki – fibrae reticulares)
–

młoda postać włókien kolagenowych, zbudowane z białka retikuliny, która barwi się solami srebrowymi, 
sta ich nazwa włókna srebrochłonne

–

w miarę starzenia się mogą przekształcać się w włókna kolagenowe

–

wchodzą w skład błon podstawowych, tworzą sieci oplatające naczynia krwionośne, włókna mięśniowe, 
przewody gruczołów

Substancja podstawowa – wypełnia przestrzenie pomiędzy komórkami tkanki łącznej i włóknami. Zawiera białka i 
polisacharydy. Najważniejszym jej składnikiem są mukopolisacharydy kwaśne, mają one zdolność absorpcji wody i 
przekazywania jonów do i z komórek, W tkance nie zabarwionej jest bezbarwna, przeźroczysta i ma jednorodny wygląd

******

Funkcja tkanki łącznej właściwej

–

stanowi zrąb i ochronę mechaniczną innych tkanek i narządów

–

bierze udział w transporcie substancji odżywczych i metabolitów

–

chroni organizm przed obcymi związkami i różnymi patogenami

–

komórki tkanki  łącznej właściwej  wytwarzają substancję pozakomórkową oraz  inne substancje regulujące 
procesy fizjologiczne (np. krzepliwość krwi)

Tkankę łączną właściwą dzielimy na

–

tkankę łączną włóknistą luźną

–

tkankę łączną włóknistą zwartą
–

tkankę łączną włóknistą zwartą o utkaniu regularnym

–

tkankę łączną włóknistą zwartą o utkaniu nieregularnym

Luźna – wypełnia szczeliny pomiędzy różnymi strukturami. Występują między innymi w tkance podskórnej, w błonach 
surowiczych, pomiędzy włóknami mięśniowymi, wokół naczyń krwionośnych, nerwów

Zwarta  – zbudowana głównie z włókien kolagenowych, o nieregularnym układzie włókien tworzy (ścięgna) oraz o 
układzie nieregularnym tworzącym (skórę)

Tkanka łączna siateczkowa

–

o charakterze syncytium komórkowego

Stanowi   zrąb   wszystkich   narządów   chłonnych   z   wyjątkiem   grasicy,   zbudowana   jest   z   komórek   o   kształcie 
gwiaździstym   (podobnych   do   histiocytów).   Stanowi   ona   również   główny   składnik   układu   siateczkowo   – 
śródbłonkowego, który odpowiada za

–

niszczenie ciał obcych w wyniku fagocytozy w organizmie

–

wytwarzanie przeciwciał i ciał odpornościowych oraz udział w przemianie hemoglobiny n barwniki żółciowe

Tkanka tłuszczowa – stanowi rezerwę metaboliczną, pełni funkcję termoregulacyjną

–

żółta – komórki tej tkanki są ściśle upakowane i mają kształt wieloboczny

–

najczęściej spotykana w tkance tłuszczowej żółtej to tkanka tłuszczowa pęcherzykowata, zawierające jedną 
dużą kroplę tłuszczu stanowiącą od 60 do 90% jej objętości

–

jądro komórkowe, położone na jednym z biegunów ma zazwyczaj kształt spłaszczony

–

w skład kropli tłuszczu wchodzą trójglicerydy (90 – 99%) oraz niewielki ilości kwasów tłuszczów, cholesterol 
estry cholesterolu i fosfolipidy

Tkanka tłuszczowa brunatna

–

komórka tłuszczowa brunatna charakteryzuje się obecnością licznych i dużych kropel tłuszczu w cytoplazmie 
(postać komórki wielopęcherzykowej)

–

obecność dużej liczby mitochondriów o dobrze rozwiniętych grzebieniach mitochondrialnych

–

centralnie ułożone jądro komórkowe

Tkanka łączna zarodkowa -  z niej powstają wszystkie odmiany tkanki łącznej

Zbudowana   jest   z   komórek   mezenchymatycznych   kształtu   gwieździstego   (o   silnie   zasadochłonnej   cytoplazmie   i 
zdolnościach   do   ruchu   pełzakowatego   połączonych   często   ze   sobą   w   syncytium   komórkowe   i   płynu   tkankowe 
(transportuje substancje odżywcze) wypełniającego przestrzenie międzykomórkowe.

Tkanka zarodkowa

–

występuje tylko w okresie płodowym organizmu

–

cecha charakterystyczna brak włókien

–

rozróżniamy dwa rodzaj tkanki zarodkowej
–

tkankę mezenchymatyczną

–

tkankę galaretowatą