Wykład, „Rachunkowość” Uniwersytet Ekonomiczny, Ewa Wanda Maruszewska
1
Pozostałe
koszty
operacyjne
- Koszty:
*w układzie rodzajowym
*w układzie kalkulacyjnym
- Koszty sprzedanych
produktów gotowych
-
Wartość sprzedanych
materiałów i towarów
Wykład 4
Literatura obowiązkowa
1. Ewa Wanda Maruszewska, Marzena Strojek-
Filus: Wprowadzenie do rachunkowości. Teoria,
przykłady, zadania. Wydawnictwo PKJS, Gliwice 2012. Rozdział 4.3.3, 5, 6.4.1, str. 98 – 102.
Klasyfikacja i ewidencja kosztów działalności przedsiębiorstwa
Koszty
to wyrażone w pieniądzu zużycie środków trwałych, wartości niematerialnych i
prawnych materiałów, usług obcych, energii, czasu pracy pracowników wyrażonego poprzez
wynagrodzenia oraz niektóre wydatki nie odzwierciedlające zużycia, związane z normalną,
cel
ową i efektywną działalnością jednostki gospodarczej w określonym czasie.
Przychody
to kwoty uzyskane lub należne jednostce z tytułu sprzedanych wyrobów,
towarów i usług oraz innych rzeczowych i finansowych składników majątku.
Segmenty działalności przedsiębiorstwa podział wyniku finansowego
Wynik na
pozostałej
działalności
operacyjnej
Wynik na
działalności
finansowej
Wynik na zdarzeniach
nadzwyczajnych
Pozostałe
przychody
operacyjne
Przychody
finansowe
Koszty
finansowe
Straty
nadzwyczajne
Zyski
nadzwyczajne
Przychody ze
sprzedaży:
-
produktów
-
towarów
-
usług
-
materiałów
Zyski
nadzwyczajne
Wynik na
sprzedaży
(podstawowa
działalność
operacyjna)
Wykład, „Rachunkowość” Uniwersytet Ekonomiczny, Ewa Wanda Maruszewska
2
KLASYFIKACJA KOSZTÓW
Kryterium klasyfikacji
Rodzaj kosztów
Rodzaj działalności gospodarczej
(ujęcie w rachunku zysków i strat)
Koszty podstawowej działalności operacyjnej
Pozostałe koszty operacyjne
Koszty finansowe
Sposób ujęcia w sprawozdaniach
finansowych
Koszty produktów (aktywa bilansu)
Koszty okresu (rachunek zysków i strat)
Rodzaj kosztów
Amortyzacja, zużycie materiałów i energii, usługi obce,
wynagrodzenia, podatki i opłaty, ubezpieczenia społeczne i inne
świadczenia, pozostałe koszty
Sfera działalności (cel poniesienia)
Koszty zakupu
Koszty produkcji
Koszty zarządzania
Koszty sprzedaży
Miejsca powstawania kosztów
Koszty wydziałów podstawowych
Koszty wydziałów pomocniczych
Koszty zarządu
Koszty zakupu
Koszty sprzedaży
Sposób odnoszenia kosztów na
produkty
Koszty
bezpośrednie
Koszty pośrednie
Stopień zależności od wielkości
produkcji
Koszty zmienne:
proporcjonalnie,
progresywnie,
degresywnie
Koszty stałe
Wewnętrzna struktura kosztów
Proste,
Złożone
EWIDENCJA
KOSZTÓW
PODSTAWOWEJ
DZIAŁALNOŚCI
W
PRZEDSIĘBIORSTWIE
PRODUKCYJNYM
KONTA BILANSOWE
KOSZTY PRODUKCJI
WYROBY GOTOWE
(3)
PÓŁFABRYKATY
(1)
(4)
PRODUKCJA W TOKU
(5)
KOSZTY OGÓLNE
WYNIK FINANSOWY
(2)
(6)
1.
Bieżąca ewidencja kosztów produkcji
2.
Bieżąca ewidencja kosztów ogólnych
3.
Przyjęcie do magazynu wyrobów gotowych wycenionych według kosztu wytworzenia
4.
Przyjęcie do magazynu półfabrykatów wycenionych według kosztu wytworzenia
5.
Ustalenie na dzień bilansowy wartości produkcji w toku
6.
Przeniesienie na dzień bilansowy kosztów ogólnych na konto wynik finansowy
Wykład, „Rachunkowość” Uniwersytet Ekonomiczny, Ewa Wanda Maruszewska
3
Koszty wydziałowe
Produkcja podstawowa
Koszty w układzie rodzajowym:
1)
Amortyzacja,
2)
Zużycie materiałów i energii,
3)
Usługi obce,
4)
Podatki i opłaty,
5)
Wynagrodzenia,
6)
Ubezpieczenia społeczne i inne świadczenia,
7)
Pozostałe.
EWIDENCJA KOSZTÓW W UKŁADZIE RODZAJOWYM
KONTA BILANSOWE
KOSZTY
RODZAJOWE
(1)
Koszty w układzie funkcjonalnym (kalkulacyjnym):
Układ kalkulacyjny powstał na skutek:
1.
Podziału kosztów na bezpośrednie i pośrednie z punktu widzenia ich związku z
produkowanym wyrobem.
2.
Podziału kosztów pośrednich według miejsc ich powstawania i rodzajów działalności.
1)
koszty działalności podstawowej
2)
koszty działalności pomocniczej
3)
koszty ogólne zarządu
(ogólnoadministracyjne)
4)
koszty sprzedaży
5) koszty zakupu
EWIDENCJA KOSZTÓW W UKŁADZIE KALKULACYJNYM
KONTA BILANSOWE
KOSZTY W
UKŁADZIE
KALKULACYJNYM
(1)
Wykład, „Rachunkowość” Uniwersytet Ekonomiczny, Ewa Wanda Maruszewska
4
EWIDENCJA KOSZTÓW W UKŁADZIE RODZAJOWYM
Umorzenie śr. trwałych
Amortyzacja
1
Materiały
Zużycie materiałów
1
Zobowiązania
Zużycie energii
1
VAT naliczony
Usługi obce
1
Rachunek bieżący
Podatki i opłaty
1
Rozrachunki z tytułu
wynagrodzeń
Wynagrodzenia
1
Rozrachunki
publicznoprawne, ZFŚS
Ubezpieczenia społeczne i
inne świadczenia
1
Różne konta
Pozostałe koszty
1
Wykład, „Rachunkowość” Uniwersytet Ekonomiczny, Ewa Wanda Maruszewska
5
EWIDENCJA KOSZTÓW W UKŁADZIE KALKULACYJNYM W PRZEDSIĘBIORSTWIE
PRODUKCYJNYM
Różne konta bilansowe
np. Materiały,
Zobowiązania
Produkcja podstawowa
1
Koszty zakupu
1
Koszty wydziałowe
1
Koszty zarządu
1
Koszty sprzedaży
1
Produkcja
pomocnicza
1
Ze względów ewidencyjnych i sprawozdawczych koszty podstawowej działalności
operacyjnej
klasyfikowane są i ujmowane w dwóch układach jednocześnie: rodzajowym i
kalkulacyjnym.
EWIDENCJA KOSZTÓW W UKŁADZIE RODZAJOWYM I UKŁADZIE KALKULACYJNYM
KONTA
BILANSOWE
KOSZTY
RODZAJOWE
ROZLICZENIE
KOSZTÓW
KOSZTY W
UKŁADZIE
KALKULACYJNYM
(1)
(2)
Wykład, „Rachunkowość” Uniwersytet Ekonomiczny, Ewa Wanda Maruszewska
6
Przykład 1
:
EWIDENCJA KOSZTÓW PODSTAWOWEJ DZIAŁALNOŚCI W
PRZEDSIĘBIORSTWIE PRODUKCYJNYM
KONTA BILANSOWE
KOSZTY
PRODUKCJI
WYROBY GOTOWE
(3)
35 000
35 000
PÓŁFABRYKATY
(1)
(4)
60 000
60 000
PRODUKCJA W
TOKU
(5)
25 000
25 000
KOSZTY OGÓLNE
WYNIK FINANSOWY
10 000
(2)
10 000
(6)
10 000
10 000
1.
Poniesiono koszty zużycia materiałów, wynagrodzeń pracowników itp. w związku z
produkcją w wysokości
60
000 zł
2.
Poniesione koszty administrowania przedsiębiorstwem
10
000 zł
3.
Przyjęcie z produkcji do magazynu wyroby gotowe wycenionych według kosztu
wytworzenia
35
000 zł
4.
W przedsiębiorstwie nie występują półfabrykaty
5.
Ustalenie na dzień bilansowy wartości produkcji w toku
60 000
– 35 000 = 25 000
6.
Przeniesienie na dzień bilansowy kosztów ogólnych na konto wynik finansowy 10 000 zł
KONTA BILANSOWE
PRODUKCJA PODSTAWOWA
/ KOSZTY WYDZIAŁOWE
WYROBY GOTOWE
(3)
35 000
35 000
PÓŁFABRYKATY
(1)
(4)
60 000
60 000
PRODUKCJA W
TOKU
(5)
25 000
25 000
KOSZTY ZARZĄDU /
KOSZTY
SPRZEDAŻY
WYNIK FINANSOWY
10 000
(2)
10 000
(6)
10 000
10 000
Wykład, „Rachunkowość” Uniwersytet Ekonomiczny, Ewa Wanda Maruszewska
7
EWIDENCJA KOSZTÓW TYLKO W UKŁADZIE RODZAJOWYM
KONTA
BILANSOWE
KOSZTY
RODZAJOWE
EWIDENCJA KOSZTÓW TYLKO W UKŁADZIE KALKULACYJNYM
KONTA
BILANSOWE
KOSZTY W
UKŁADZIE
KALKULACYJNYM
EWIDENCJA
KOSZTÓW W UKŁADZIE RODZAJOWYM
I UKŁADZIE KALKULACYJNYM JEDNOCZEŚNIE
KONTA
BILANSOWE
KOSZTY
RODZAJOWE
ROZLICZENIE
KOSZTÓW
KOSZTY W
UKŁADZIE
KALKULACYJNYM
(1)
(2)
Przykład 2
Zaksięguj podane operacje gospodarcze wiedząc, że:
A.
Przedsiębiorstwo ewidencjonuje koszty wyłącznie w układzie rodzajowym,
B.
Przedsiębiorstwo ewidencjonuje koszty wyłącznie w układzie kalkulacyjnym,
C.
Przedsiębiorstwo ewidencjonuje koszty jednocześnie w obu układach.
1.
Opłacono przelewem ubezpieczenie majątku firmy
2 0
00 zł
2.
Obliczono wynagrodzenia pracowników za bieżący miesiąc 9 000 zł, z czego:
a. 5
000 zł to wartość wynagrodzeń pracowników bezpośrednio produkcyjnych
b. 4
000 zł to koszty wynagrodzeń pracowników administracji
3. O
płacono z rachunku bieżącego podatek od nieruchomości za kolejny miesiąc 3 000 zł
Stany początkowe kont:
Rachunek bieżący 6600
Wykład, „Rachunkowość” Uniwersytet Ekonomiczny, Ewa Wanda Maruszewska
8
Wariant A: Przedsiębiorstwo ewidencjonuje koszty
wyłącznie w układzie
rodzajowym
Rachunek bieżący
Pozostałe koszty
Sp. 6600
2 000 (1)
(1)
2 000
3 000 (3)
Zobowiązania wobec pracowników z tytułu
wynagrodzeń /
Rozrachunki z tytułu wynagrodzeń
Wynagrodzenia
9 000 (2)
(2)
9 000
Podatki i opłaty
(3) 3 000
Wariant B:
Przedsiębiorstwo ewidencjonuje koszty
wyłącznie w układzie
kalkulacyjnym
Rachunek bieżący
Koszty ogólnego zarządu
Sp. 6600
2 000 (1)
(1)
2 000
3 000 (3)
(2)
4000
(3)
3 000
Zobowiązania wobec pracowników z tytułu
wynagrodzeń /
Rozrachunki
z tytułu wynagrodzeń
Produkcja podstawowa
9 000 (2)
(4)
5 000
Wykład, „Rachunkowość” Uniwersytet Ekonomiczny, Ewa Wanda Maruszewska
9
Wariant C: Przedsiębiorstwo ewidencjonuje koszty
jednocześnie w układzie
rodzajowym i kalkulacyjnym
Rachunek bieżący
Pozostałe koszty
Sp. 6600
2 000 (1)
(1)
2 000
3 000 (3)
Zobowiązania wobec pracowników z tytułu
wynagrodzeń /
Rozrachunki z tytułu wynagrodzeń
Wynagrodzenia
9 000 (2)
(2)
9 000
Podatki i opłaty
(3) 3 000
Rozliczenie kosztów
Koszty
ogólnego zarządu
2 000 (1a)
(1a) 2 000
9 000 (2a)
(2a) 4000
(3a) 3 000
3 000 (3a)
Produkcja podstawowa
(2a) 5 000
Wykład, „Rachunkowość” Uniwersytet Ekonomiczny, Ewa Wanda Maruszewska
10
EWIDENCJA KOSZTÓW POZOSTAŁEJ DZIAŁALNOŚCI OPERACYJNEJ,
DZIAŁALNOŚCI FINANSOWEJ ORAZ STRAT NADZWYCZAJNYCH
KONTA BILANSOWE
POZOSTAŁE KOSZTY
OPERACYJNE /
KOSZTY FINANSOWE /
STRATY NADZWYCZAJNE
1.
Bieżąca ewidencja ponoszonych kosztów
2.
Przeniesienie wszystkich kosztów na dzień bilansowy na konto wynik finansowy
Przykład 3
Stany początkowe kont:
Dt
Ct
Kasa
5 000
Rozrachunki z dostawcami
60 000
Rachunek bankowy
33 000
Materiały
10 000
Zaksięguj podane operacje gospodarcze:
1.
Na rachunek jednostki wpłynęły odsetki od środków zgromadzonych na lokatach
bankowych
500
2.
Jednostka otrzymała notę odsetkową od kontrahenta z tytułu nieterminowej płatności
faktury
100
3.
Otrzymano od kontrahenta gotówkę z tytułu kary umownej należnej za materiały
dostarczon
e w złej jakości
900
4.
Na skutek dużych opadów śniegu zawaleniu uległ magazyn jednostki. Zniszczenia
materiałów oszacowano na kwotę
8 000
5.
Ubezpieczyciel wypłacił odszkodowanie za zniszczone materiały w równowartości
50% zniszczeń
Kasa
Rozrachunki z
dostawcami
Materiały
Sp.
5 000
60 000
Sp.
Sp.
10 000
8 000 /4
3/ 900
100 /2
Rachunek
bankowy
Zyski
nadzwyczajne
Sp.
33 000
4 000 /5
1/ 500
5/ 4000
Przychody
finansowe
Koszty
finansowe
Pozostałe
przychody
operacyjne
Straty nadzwyczajne
500 /1
2/ 100
900 /3
4/ 8 000
Wykład, „Rachunkowość” Uniwersytet Ekonomiczny, Ewa Wanda Maruszewska
11
EWIDENCJA KOSZTÓW W CZTERECH SEGMENTACH DZIAŁALNOŚCI
Przykład 4
Stany początkowe kont:
Dt
Ct
Rachunek bieżący
80 000
Rozrachunki z odbiorcami
20 000
Materiały
10 000
Do ewidencji materiałów jednostka stosuje konta analityczne, na których wyróżnia:
-
materiały produkcyjne
9 000
-
materiały pozostałe
1 000
Dla ewidencji zmian w wartości środków trwałych jednostka wykorzystuje podział pionowy
kont wyróżniając konta „Środki trwałe” oraz „Umorzenie środków trwałych”.
Zaksięguj podane operacje gospodarcze:
1.
Jednostka zakupiła materiały produkcyjne, które przyjęto do magazynu
a.
Wartość netto z faktury
5 000
zł
b. Podatek VAT
1 150 zł
2.
Około połowę materiałów (znajdujących się na ten moment na stanie w magazynie;
7000 zł) przekazano do warsztatu produkcyjnego, jako materiały bezpośrednio
produkcyjne.
3.
Otrzymano rachunek (za jeden miesiąc) od osoby zatrudnionej na umowę zlecenie
dotyczący sprzątania w pomieszczeniach administracji oraz warsztatu 1 000 zł
4.
Ujęto otrzymane na rachunek bankowy odsetki od środków zgromadzonych na
rachunku bankowym
12 zł
5.
Zakupiono sprzęt komputerowy do wykorzystania przez pracowników warsztatu, który
służyć będzie do przygotowania produkcji (np. obliczeń prognozowanego zużycia
mater
iałów, wypełniania kart pracy pracowników warsztatu itp.)
4 000 zł
6.
Otrzymano fakturę od podwykonawcy za lakierowanie 100 sztuk wyrobu X
a.
Wartość netto faktury
10 000 zł
b. Podatek VAT
2 300 zł
7.
Ujęto miesięczny odpis amortyzacyjny od zakupionych w operacji 5. komputerów 167
8.
Otrzymano przelew od odbiorcy tytułem regulacji należności
2 000 zł
9.
Przekazano w darowiźnie zaprzyjaźnionemu przedsiębiorstwu materiały pozostałe o
wartości 800 zł
10.
Ujawniono nadwyżkę materiałów w magazynie (pozostałych)
48 zł.
Wykład, „Rachunkowość” Uniwersytet Ekonomiczny, Ewa Wanda Maruszewska
12
Rachunek bieżący
Rozrachunki z
odbiorcami
Materiały
Materiały
produkcyjne
Sp.
80 000
Sp.
20 000
2000 (8)
Sp.
10 000
7 000 (2)
800 (9)
Sp. 9 000
(1a) 5 000
7 000
(2a)
(4) 12
(1) 5 000
(8) 2000
(10) 48
Rozrachunki z
dostawcami
VAT naliczony
Rozrachunki z
osobami
zatrudnionymi na
umowę zlecenie
Materiały pozostałe
6 150 (1)
12 300 (6)
(1) 1 150
(6) 2 300
1 000 (3)
Sp. 1 000
(10a) 48
800 (9a)
Środki trwałe
Umorzenie
środków trwałych
Pozostałe
rozrachunki
(5) 4 000
167 (7)
4 000 (5)
Zużycie materiałów
i energii
Wynagrodzenia
Usługi obce
Amortyzacja
(2) 7 000
(3) 1 000
(6) 10 000
(7) 167
Rozliczenie
kosztów
Koszty produkcji
podstawowej
Koszty ogólnego
zarządu
Koszty wydziałowe
7 000 (2’)
1 000 (3’)
(2’) 7 000
(6’) 10 000
(3’) 1 000
(7’) 167
10 000 (
6’)
167 (7’)
Przychody
finansowe
Pozostałe koszty
operacyjne
Pozostałe
przychody
operacyjne
12 (4)
(9) 800
48 (10)