Portret emocjonalny - zasady realizacji fotogramów, które przedstawiają ludzi i ich uczucia

24 marca 2010, 13:18

Autor: Odys J. Korczyński
czytano: 22566 razy

Portret emocjonalny - zasady realizacji fotogramów, które przedstawiają

ludzi i ich uczucia

Portret   emocjonalny   to   ogólna   nazwa   szerszej
dziedziny fotografii. Składają się na nią elementy
reportażu,   fotografii   sportowej,   portretu
klasycznego   zarówno   w   plenerze   jak   i   w
warunkach   studyjnych,   a   także   portretu   i
reportażu   we   wnętrzu.   Zajmuje   się   nim   (bądź
zajmowała na jakimś etapie swojej  działalności)
znakomita   większość   artystów   fotografów
zawodowych.   Odsetek   u   amatorów   jest   już
znacznie niższy.

Wielu fotografów w rozmowach ze mną otwarcie przyznaje, że nie fotografuje ludzi, szczególnie podczas
intensywnego przeżywania emocji, ponieważ "nie umie". Kiedy jednak pytam na czym polega ten brak
umiejętności, nikt z nich nie potrafi udzielić mi satysfakcjonującej odpowiedzi. Sądzę, że dzieje się tak
z dwojakiego rodzaju powodów.

1. Nie chodzi tu o opisy technicznych uwarunkowań, ale umiejętność patrzenia i bycia z innymi -
wyczucie odpowiedniego momentu. Być dobrym fotografem emocji, ludzi, wydarzeń, to umieć
rozpoznać decydującą chwilę dla fotografii; to oswoić się z dostępem do czyjejś intymności, z którą
zetknięcie jest nieodzowne, by móc artystycznie fotografować ludzi i świat ich uczuć.

2. Dlatego, że istnieje problem braku wiedzy na temat zasad fotografii portretowej i technicznych
sposobów eksponowania emocji na fotogramach.

Portret emocjonalny - zasady realizacji fotogramów, które przedstawiają...

http://www.swiatobrazu.pl/portret-emocjonalny-zasady-realizacji-foto...

1 z 9

2015-08-15 17:31

Bichromatyczny portret dwojga ludzi, którzy nie wiedzieli o tym, że są fotografowani. Nic nie odciąga ich uwagi od wzajemnej

relacji (fot. Odys J. Korczyński, ARW Karabus).

Wstęp

Podstawy

Najlepsze, niekomercyjne i niepozowane portrety emocjonalne powstają, gdy ingerencja fotografa jest
minimalna lub jest on w ogóle nieobecny dla fotografowanego. Nie oznacza to jednak, że zasady
fotografii reportażowo-portretowej przestają obowiązywać.

a) zachowanie fotografującego
Nie ma znaczenia czy fotografujemy osobę dorosłą czy dziecko. Nasz aparat nie może rzucać się w oczy.
Moment ustawiania parametrów ekspozycji nie może zniecierpliwić obiektu, odwracając jego uwagę.
Naturalność zachowania może być momentalnie zagubiona, a my stracimy kadr, jaki nie powtórzy się
już z udziałem tej samem osoby. Każde zdjęcie ma właściwy sobie moment. Kto go nie dotknie, utraci
zdjęcie na zawsze. (Cartier Bresson, fotograf, filozof).

b) twarze
W   portrecie   i   reportażu   właśnie   twarze   odgrywają   kluczową   rolę.   Są,   w   większości   wypadków,
wkomponowane w znacznie większy plan, są jego częścią. Zadbajmy o to, by zawsze istniała widoczna
w kadrze relacja między światem otaczającym a twarzą. Popatrzmy na twarz jako zespół elementów,
które,   w   zależności   od   oddalenia   obiektywu,   zachowują   się   odmiennie   -   broda   i   nos   wraz   ze
zmniejszającą   się   odległością,   stają   się   większe,   natomiast   szyja,   uszy,   czoło,   policzki   odwrotnie,
maleją,   zwężają   się,   niejednokrotnie   aż   do   skarykaturyzowania   całego   owalu   twarzy.   Obiektywy
szerokokątne   są  absolutnie  niedozwolone  (o  ile  nie  istnieje   zaplanowany   cel   artystyczny).  Najlepiej
posłużyć się obiektywem z ogniskową od 85 mm w górę. Starać się nie kadrować centralnie, pozostawić
w kadrze "oddech" (wolną przestrzeń) oczom (kierunek patrzenia), dłoniom, pozie tułowia.

Portret emocjonalny - zasady realizacji fotogramów, które przedstawiają...

http://www.swiatobrazu.pl/portret-emocjonalny-zasady-realizacji-foto...

2 z 9

2015-08-15 17:31

Bichromatyczny portret Marcina "Aumana" Rdesta z zespołu Frontside. Twarz wokalisty pokazana jest w mocnej relacji z

wyciągającą się ku niej ręką z widowni (fot. Odys J. Korczyński, ARW Karabus).

c) tło
Skoro   w   portrecie   i   reportażu   człowiek   jest   głównym   motywem   kadru,   zadbajmy   o   faktyczną
drugoplanowość tła. Drugi  plan  nie powinien  dominować nad  twarzą, np. skomplikowanym  wzorem,
jaskrawą   w   stosunku   do   kolorytu   skóry,   barwą,   dającą   często   przeciwstawną   do   odcienia   twarzy,
dominantę kolorystyczną całemu zdjęciu.

To zaledwie elementarne podstawy rozległego kodeksu zasad technicznych tego działu fotografii. Może
wydawać się to niezwykle trudne, by w tym, niezwykle krótkim momencie spostrzeżenia sytuacji i
naciśnięcia spustu migawki, móc je wszystkie jednocześnie ze sobą skoordynować i wypełnić. Na
szczęście jest to tylko mniemanie niedoświadczonych fotografów.

Jednolite tło boiska znakomicie nadaje się do fotografii sportowej. Na zdjęciu piłkarze Klubu Cracovii i Ruchu Chorzów. (fot.

Odys J. Korczyński, ARW Karabus).

Portret emocjonalny - zasady realizacji fotogramów, które przedstawiają...

http://www.swiatobrazu.pl/portret-emocjonalny-zasady-realizacji-foto...

3 z 9

2015-08-15 17:31

Światło

Co bardziej dociekliwi, powinni mnie teraz zapytać czemu tej, jakże ważnej dla fotografii kategorii
zagadnień technicznych, nie umieściłem w Podstawach. Zdecydowałem się na taki podział, ponieważ
światło dzieli fotografię reportażowo-portretową w zależności od miejsca, rodzaju źródła światła, stopnia
ekspresji uzyskiwanej dzięki ekspozycji, cieniowaniu i balansowaniu temperaturą barwową.

a) plener
Przez niektórych uznawany za najłatwiejszy do opanowania pod  względem  oświetleniowym. Warunki
przyrodnicze   są   tu   kluczowe.   Nie   można   ich   zmienić.   Trzeba   je   wykorzystać.   Najładniejsze   i
najkorzystniejsze   warunki   występują   zwykle   przy   obecności   chmur   z   rodzaju   Altocumulusów   i
Stratusów (ich klasyfikacja i rozpoznawanie nie są trudne). Dają one przyjemne, rozproszone i miękkie
światło,   delikatnie   rysujące   załamania   mięśni   twarzy,   ubrania   i   włosów.   Doświadczeni   fotografowie
unikają   zwykle   światła   prostopadłego,   emitowanego   przez   słońce   w   godzinach   południowych   przy
bezchmurnym   niebie.   Nie   jest   to   wszelako   światło   uniemożliwiające   fotografowanie,   zwłaszcza   z
podkreśleniem   szerokiej   tonalności   kadru   i   ekspresji   głębokich,   wymuszonych   cieniowań   postaci.
Polecam   gorąco   tego   typu   oświetlenie,   zwłaszcza   przy   jasnych,   kontrujących   elementach
architektonicznych otoczenia.

Światło w godzinach popołudniowych, padające pod kątem 45 stopni, szczególnie z boku sceny, daje
najbardziej realistyczny wyraz ekspresji.

b) wnętrza
Podczas gdy w plenerze fotograf zmuszony jest podporządkować się naturze, we wnętrzu to on odgrywa
pierwszoplanową rolę, nawet gdy ludzie fotografowani nie są świadomi jego obecności. Musi zaplanować
kąt padania światła i własne względem niego ustawienie wraz z aparatem, rozkład ewentualnych
sztucznych źródeł światła, szczegółowe parametry ekspozycji i wzajemny stosunek czasu naświetlania
cieni i jasnych partii obrazu, etc. Moim zdaniem w takich warunkach najmocniej ukazują się emocje,
fotografia graniczy tu z malarstwem. Myślę o kącie 45-90 stopni padania jednego źródła światła,
podkreślającego szczegół i drapieżność postaci.

Przy jednym źródle światła, znajdującym się blisko aparatu (lampy błyskowe), w zdjęciach reportersko-
portretowych nie ma sensu liczyć na udane zdjęcie. Dzięki obecnej automatyce pomiarowej np. E-TTL II
(Canon) uzyskamy poprawnie naświetlone zdjęcie, lecz nic ponadto. Kadr będzie płaski, pozbawiony
wyrazu i nieestetyczny. Przy jednym, oddalonym od aparatu źródle światła (np okno), sytuacja staje się
zupełnie inna. Rembrandtowskie cieniowanie twarzy, postury, chociaż niezwykle często wykorzystywane
przez doświadczonych fotografów, tworzy niezwykle szeroka gamę efektów artystycznych. Dwa źródła
światła dają juz znacznie więcej możliwości. Jedno światło rozjaśnia plan główny, podczas gdy drugie
niweluje cienie tworzone przez pierwsze. Trzecie źródło może pogłębić tło, względnie u ciemnowłosych
skontrować fryzurę. Możliwości zaplanowania jest wiele, lecz im jest ich więcej, tym bardziej maleje
spontaniczność i naturalność rysunku fotograficznego.

Studyjny portret kobiety i mężczyzny. Modelujące, ostre światło pada z lampy ustawionej pod kątem 90 stopni do planu

zdjęciowego. Przednie źródło światła niweluje zbyt głębokie cienie (fot. Odys J. Korczyński, ARW Karabus).

Portret emocjonalny - zasady realizacji fotogramów, które przedstawiają...

http://www.swiatobrazu.pl/portret-emocjonalny-zasady-realizacji-foto...

4 z 9

2015-08-15 17:31

Detale

Obserwując   wygląd   i   zachowanie   innych   pamiętajmy   także   o  detalach.  Drobne   błędy   mogą  zepsuć
estetycznie całe zdjęcie. Nie fotografujmy ludzi łysych, gdy opuszczają głowę, poczekajmy aż osoba z
podwójnym podbródkiem uniesie głowę, starajmy się umieszczać ramiona w pozycji 3/4 na fotografii,
poczekajmy,   aż   przestanie   wiać   wiatr   z   przodu   i   włosy   powrócą,   chociaż   w   części,   na   czoło,   nie
fotografujmy z profilu ludzi o niedelikatnych rysach twarzy. Jeśli mamy wystarczająco dużo czasu na
wykonanie zdjęcia, i postprodukcję warto zadbać nie tylko o perspektywę optyczną, lecz także barwną -
położenie kolorów zimnych tworzy złudzenie większego oddalenia niż kolorów ciepłych. Szczegółów tych
jest   znacznie   więcej.   Nie   będę   ich   wszystkich   tu   wyliczał.  Pamiętajmy   o  detalach,   które   pomagają
stworzyć unikalny charakter fotografii.

Ekspresja

Zdjęcie ma zwrócić uwagę widza. To rodzaj statycznego, w sensie fizycznym, teatru. Pozornie nie ma w
nim ruchu. Zatrzymujemy kadr po to, by coś zaakcentować, skierować uwagę widowni na nasz zamysł,
podprogowe założenie w treści fotogramu. Nawet jeśli zakładamy, że robiony przez nas reportaż będzie
li   tylko   surową   rejestracją   rzeczywistości,   ślad   naszej   dłoni   i   tak   pozostanie   na   każdym   zdjęciu.
Umiejętne   wyważenie   ciężaru   naszej   interpretacji   i   istnienia   świata   przedstawionego   na   fotografii,
decyduje   o   ekspresji   zdjęcia.   Zdjęcie   nie-ekspresyjne,   bezuczuciowe,   nie   zostanie   docenione   przez
umiejącego patrzeć widza. Będzie on zawsze podświadomie szukał w obrazie kawałka lustra, w którym
odbija  się   część   jego   osobiście   przeżytego  świata.   Chyba  tutaj   kryje   się   recepta  na  udany   portret
emocjonalny. Nie można po prostu wyjść na ulicę i sfotografować pierwszą napotkaną, obściskującą sie
parę.   Trzeba   szukać   odpowiedniego   momentu,   myśleć   o   zasadach,   o   celu   zdjęcia,   aż   wreszcie   je
porzucić,   ponieważ   z   czasem   zakorzenią   się   tak   głęboko,   że   nie   trzeba   będzie   ich   już   sobie
przypominać.   Wtedy   odkryje   się   swój   własny   świat   i   obecność   w   nim   odbiorcy   fotogramów.
Metafizycznie brzmiący "sposób na zdjęcie wiosennej miłości dwojga ludzi" jest jak droga, wymykająca
się   wszelkiemu   opisowi,   ale   niestrudzenie   zapraszająca   do   wkroczenia   na   nią,   bez   jakiejkolwiek
gwarancji, że u jej kresu będzie czekało coś wartościowszego, niż na jej początku.

Portret emocjonalny - zasady realizacji fotogramów, które przedstawiają...

http://www.swiatobrazu.pl/portret-emocjonalny-zasady-realizacji-foto...

5 z 9

2015-08-15 17:31

Przykład "fotografii zaangażowanej emocjonalnie", przedstawiającej Andrzeja Nowaka z zespołu Złe Psy. Odbiorca zdjęcia może

wyraźnie dostrzec emocje na twarzy gitarzysty (fot. Odys J. Korczyński, ARW Karabus).

Zakończenie

Na   zakończenie,   w   kwestiach   technicznych   wspomnę   jedynie,   że   osobiście,   jako   najlepszą   do
obrazowania   emocji,   wybrałbym   fotografię   monochromatyczną,   co   nie   oznacza,   że   musi   to   być
wyłącznie   fotografia   czarno-biała   (np.   bichromie,   trichromie).   Zrobiłbym   tak   dlatego,   ponieważ
ograniczenie koloru jako środka ekspresji wymaga jego substytucji. Zastępstwem jest tu symbol. Owa
umowność fotografii  monochromatycznej  pozwala na mocniejsze odwołanie do stanu emocjonalnego
człowieka,   do   intuicji,   przedrozumienia,   do   wszystkiego,   czego   nauczył   się   on   w   toku   rozwoju
osobniczego w ramach społeczności ludzkiej. Ułatwia mu to pozostanie sam na sam z fotogramem i
pozaracjonalne   doświadczenie   pokazanej   sytuacji.   Zrealizowany   jest   tutaj   także   inny   warunek.
Przypomnijmy sobie, że mówiliśmy na początku o intymności fotografii emocjonalnej, której wartość ma
obowiązek   docenić   fotografujący.   Dzięki   pozostawieniu   tego   pustego   pola,   nieinterpretowalnego
przeniesienia   emocji   na   oglądającego,   fotograf   umożliwia   mu   samodzielną   percepcję   tematu.   Widz
sceny   nie   jest   już   dzieckiem.   Jego   patrzenia   nie   zapośrednicza   inwazja   prostych   kolorystycznych
danych. To on odkrywa emocje, które niezauważenie pokazał fotograf, z ukrycia.

Niewiele napisałem o bezpośrednim fotografowaniu emocji, ponieważ sądzę, że nie da się nazwać
sposobu ich utrwalania w procesie wykonywania fotografii. Można pisać o środkach ułatwiających
znalezienie tematu, technice lepszego pokazywania uczuć, lecz nie o nich samych. Co powiedziałby
Robert Capa, gdyby ktoś próbował znaleźć sposób nazywania ekspresji jego fotografii, a nie starał się,
najlepiej jak tylko potrafi, przekazać w obrazie emocji innych, nierzadko tych najważniejszych w ich
życiu, ostatnich. Trzeba być blisko, jeszcze bliżej.

Portret emocjonalny - zasady realizacji fotogramów, które przedstawiają...

http://www.swiatobrazu.pl/portret-emocjonalny-zasady-realizacji-foto...

6 z 9

2015-08-15 17:31