WŁADYSŁAW STANISŁAW REYMONT - CHŁOPI

Oprac. Franciszek Ziejka

W KRĘGU LITERACKIEJ TRADYCJI

• Literatura staropolska - chłop - element wiejskiego pejzażu. Motyw chłopa stosowali min. Jan z Ludziska, ks. Piotr Skarga, Krzysztof Opaliński.

• W wieku XVIII z gorąca obrona chłopa wystąpił ks. Stanisław Staszic w Przestróg dla Polski

• Uroda chłopskiego świata w Cud mniemany, czyli Krakowiacy i Górale

• Wiek XIX uwaga pisarzy zwrócona na chłopską wieś - Wawrzyniec Surowiecki, Zorian Dołęga Chodakowski - zwolennicy koncepcji dwoistości polskiej kultury. Dwa zespoły wątków chłopskich w literaturze: pierwszy wg koncepcji tych, którzy uważali, że powstanie upadło na wskutek braku udziału w nim chłopów. Drudzy starali się przedstawiać walory dotychczasowego układu społecznego w kraju czytaj: ucisku chłopów

• Harmonia między dworem a chłopską zagrodą: Stanisław Trembecki „Polanka”, Ignacy Krasicki „Pan Podstoli”, „Pan Tadeusz” Adama Mickiewicza, „Pamiętnik Seglasa” Fryderyka Skarbka

• Joachim Lelewel nawoływał do usunięcia konfliktów społecznych na wsi poprzez mieszane małżeństwa. Autorzy często ten motyw wykorzystują w swoich utworach. Np. Orzeszkowa w „Z życia realisty”, Teodor Tomasz Jeż „Handzia Zahornicka”

• Mściciele chłopscy - bohaterzy antyarkadyjscy - proza lat XIX wieku + ofiary pańskiego kochania: „Rybka” Mickiewicza

• W pierwszej fazie pozytywizmu spotykamy się wciąż jeszcze z przedmiotowym traktowaniem chłopa. Ulana Kraszewskiego otrzymała teraz swe nowe wcielenie w postaciach Krystyny z „Nizin” Orzeszkowej czy Rzepowej ze „Szkiców węglem” Sienkiewicza

II. NIETYPOWA BIOGRAFIA SAMORODNEGO TWÓRCY

• Urodził się 7 maja 1867 we wsi Kobiele Wielkie koło Radomska. Syn wiejskiego organisty Józefa Rejmenta i Antoniny Kupczyńskich. Matka pochodziła ze szlachty. Władysława rodzice wykształcili na czeladnika krawieckiego. Ten jednak postanowił zostać aktorem. W 1885 roku przystąpił do wędrownej trupy aktorskiej.

• Od 1888 roku prowadzi „Notatniki” i „Zapiski” zachowane w zbiorach piśmiennych Ossolineum

• 1891 roku pisze pierwsze znane nam dzisiaj opowiadania - Pracy!, Franek, Suka

• Pseudonim Księżak

• Jedzie do Warszawy i żyje w skrajnej nędzy…przy życiu trzyma go jednak nadzieja zostania pisarzem

• Za namową przyjaciół idzie na pielgrzymkę na Jasną Górę z której relacje przekłada redaktorom „Tygodnika Ilustrowanego” zatytułowany Pielgrzymka do Jasnej Góry

• Zdarzy mu się być w Paryżu, Włoszech, Londynie

• Na podstawie zebranych jeszcze w roku 1895 - w czasie kilkutygodniowego pobytu w Łodzi - materiałów pisze Ziemię obiecaną

• W latach 1902 - 1908 pracuje przede wszystkim nad „Chłopami”. Równocześnie przygotowuje kolejne tomiki nowel i opowiadań - Przed świtem, Z pamiętnika, Burza, Na krawędzi, opowieść Wampir

• W 1910 roku wydaje wysoko ceniony przez niektórych krytyków szkic powieściowy Marzyciel. Później zasiada do pracy nad powieścią historyczną o czasach insurekcji kościuszkowskiej, która otrzymuje formę trylogii - Rok 1794, wydany na łamach Tygodnika Ilustrowanego

• 1924 kuruje się w Nicei podupada na zdrowiu - tam dowiaduje się o przyznaniu mu Nagrody Nobla

• W połowie 1925 roku wraca do kraju

• Umiera 5 grudnia 1925 w wieku 58 lat

III GENEZA „CHŁOPÓW”

Co wpłynęło na powstanie chłopów?

• Zmiany o znaczeniu wręcz historycznym - proces unarodowienia chłopów polskich. Zaczęli wchodzić do życia jako pełnoprawni obywatele. Polscy chłopi w trakcie powstań nie brali udziału gdyż krzywdy jakie wyrządziła im szlachta polska nie pozwoliły stanąć z nimi w jednym szeregu w walce z wrogiem

• Sprawa środowiska, które wydało pisarza i które w dużej mierze ukształtowało jego. Był bowiem pisarzem, którego ukształtowała natura, nie kultura. Jednak sam pisarz protestował przeciw przedstawianiu go jako twórcę chłopskiego.

• Swoją karierę literacką zaczynał w gronie ludzi, którzy w szczególny sposób patrzyli na wieś i jej kulturę: wśród publicystów i pisarzy „Głos”. W ideologii Głosu sprawy wsi, chłopa, kultury ludowej zajmowały miejsce pierwszorzędne.

IV PRACA NAD „CHŁOPAMI”

• 18 maja 1925 roku Reymont opisał szczegółowo - dla wychodzącej w Paryżu „L'Europe nouvelle” okoliczności pracy nad „Chłopami”. Twierdził, że duchowym ojcem jego dzieła był Emil Zola. Wszystko zaczęło się u doktora Henryka Gierzyńskiego koło Chartres. Tam przeczytał powieść Zoli o chłopach z tamtych okolic - powstałą w 1887 La Terre (Ziemia) tam też postanowił naprawić krzywdę jaką chłopom francuskim wyrządził słany pisarz.

• Gdy Reymont zdecydował się napisać o polskich chłopach, nikt wówczas nie interesował się w kraju tą warstwą społeczną

• Miał kłopot z drukowaniem „Chłopów” w „Tygodniku Ilustrowanym”. Setki czytelników odsyłało prenumeraty do redakcji, żądając zwrotu kwoty, jeśli nadal będzie drukowana ta powieść bezbożna brutalna niemoralna

• Autor miał skłonność do tworzenia wokół siebie i swego dzieła aury prawdziwie fabulistycznej (opowieści o powstaniu działa należy dzielić na 2:)

• Do pracy nad Chłopami przystąpił w 1901 roku. Jesienią powstała I część tetralogii. Od 18 stycznia 1902 roku rozpoczął druk w Tygodniku Ilustrowanym, od 28 listopada do 13 grudnia napisał II część Zimę. 18 listopad do 1903 roku do 18 sierpnia 1905- powstawała Wiosna. Lato powstawała prawdopodobnie w latach 1906 - 1907

V ŚWIAT PRZEDSTAWIONY

• Antek Boryna, spadkobierca Macieja, tylko wydaje się przeciwieństwem swego rodzica. Pisarz ulepił obydwu z tej samej gliny. Podobnie jak ojcu wszczepił największą z wielkich namiętności: miłość do ziemi.

• Reymont chciał ukazać relacje wiążące wiejską gromadę, przeobrażających ją w jedną spójną całość.

1