Elektroniczne instrumenty
płatnicze
•
Przedstawienie pojęcia pieniądza i
innych środków płatniczych
•
Przedstawienie
pojęcia
elektronicznych
instrumentów
płatniczych
•
Charakterystyka poszczególnych
eip
Elektroniczne instrumenty
płatnicze
•
Przedstawienie pojęcia pieniądza i
innych środków płatniczych
•
Przedstawienie
pojęcia
elektronicznych
instrumentów
płatniczych
•
Charakterystyka poszczególnych
eip
Pojęcie pieniądza
p ie n ią d z g o tó w k o w y
p ie n ią d z b a n k o w y
p ie n ią d z e le k tro n ic z n y
p ie n ią d z b e z g o tó w k o w y
p ie n ią d z
Inne podziały
p ie n ią d z g o tó w k o w y
p ie n ią d z b e z g o tó w k o w y p ie n ią d z e le k tro n ic z n y
p ie n ią d z
Inne podziały
p ie n ią d z g o tó w k o w y
p ie n ią d z b a n k o w y
p ie n ią d z e le k tro n ic z n y
p ie n ią d z
Pieniądz gotówkowy
banknoty i monety emitowane przez
NBP, będące na podstawie ustawy
prawnym środkiem płatniczym w
Polsce i którym państwo nadało moc
umarzania zobowiązań pieniężnych
Pieniądz gotówkowy-
podstawa prawna emisji
Konstytucja RP, art. 227:
Centralnym bankiem państwa jest
Narodowy Bank Polski. Przysługuje
mu wyłączne prawo emisji pieniądza
oraz ustalania i realizowania polityki
pieniężnej. Narodowy Bank Polski
odpowiada za wartość polskiego
pieniądza.
Pieniądz gotówkowy
Znak pieniążny
m onety i banknoty em itow ane przez N B P
J ednostka pieniężna
złoty i grosz
pieniądz gotów kow y
Pieniądz bankowy
•
Zapis na rachunku prowadzonym
przez bank
•
Brak definicji ustawowej
Pieniądz elektroniczny
Pojęcie pieniądze elektronicznego
definiowane jest w wielu aktach
prawnych, z których największe
znaczenia
ma
Dyrektywa
Parlamentu Europejskiego i Rady
2000\46\EC
w
sprawie
podejmowania
i
prowadzenia
działalności
przez
instytucje
pieniądza
elektronicznego
oraz
nadzoru ostrożnościowego nad ich
działalnością oraz ustawa Prawo
bankowe.
Dyrektywa
wartość
pieniężna
stanowiącą
prawo
do
roszczenia
wobec
emitenta która jest:
•
przechowana
na
urządzeniu
elektronicznym
•
wyemitowana w zamian za środki
płatnicze o wartości nie mniejszej
niż wartość wyemitowana
•
środkiem
płatniczym
akceptowanym przez podmioty
inne niż instytucja emitująca
Ustawa prawo bankowe
Wartość pieniężna stanowiąca elektroniczny
odpowiednik znaków pieniężnych, która spełnia
łącznie następujące warunki:
•
jest
przechowywana
na
elektronicznych
nośnikach informacji,
•
jest wydawana do dyspozycji na podstawie
umowy w zamian za środki pieniężne o
nominalnej wartości nie mniejszej niż ta
wartość,
•
jest przyjmowana jako środek płatniczy przez
przedsiębiorców innych niż wydający ją do
dyspozycji,
•
na żądanie jest wymieniana przez wydawcę na
środki pieniężne,
•
jest wyrażony w znakach pieniężnych.
Instytucja pieniądza
elektronicznego
Instytucją pieniądza elektronicznego jest
osoba prawna nie będąca bankiem,
działająca w formie spółki akcyjnej
utworzonej i działającej na podstawie
zezwolenia
właściwych
władz
lub
przepisów prawa, której przedmiotem
działania jest prowadzenie we własnym
imieniu i na własny rachunek działalności
polegającej na wydawaniu do dyspozycji i
wykupie pieniądza elektronicznego oraz
rozliczanie transakcji dokonywanych przy
użyciu
instrumentów
pieniądza
elektronicznego- art. 2 pkt 5 UoEIP
Różnice między
pieniądzem gotówkowym
a bezgotówkowym
Pieniądz gotówkowy
•
jest prawnym środkiem płatniczym
•
zapłata ma charakter prawnorzeczowy
•
zwolnienie z zobowiązania z chwilą zapłaty
•
powszechność akceptacji
•
anonimowość stron
Pieniądz bezgotówkowy
•
nie jest prawnym srodkiem płatniczym
•
zapłata ma charakter obligacyjny
•
zwolnienie z zobowiązania z chwilą dokonania
rozliczenia
•
konieczne istnienie dodatkowego porozumienia
•
brak
anonimowości
(z
wyjątkiem
pieniądza
elektronicznego)
Środki pieniężne
Pieniądze (banknoty i monety) oraz
jednostki
pieniężne
(rozrachunkowe)
krajowe i zagraniczne, tak w gotówce, jak
i na rachunku bankowym lub w formie
lokaty pieniężnej, czeki i weksle obce,
jeżeli są one płatne w ciągu 3 miesięcy od
daty ich wystawienia, oraz metale
szlachetne, jeżeli nie są zaliczane do
rzeczowych
składników
majątku
obrotowego- ustawa z dnia 29 września
1994 r. o rachunkowości, art. 3 ust. 1 pkt.
1.
Środki płatnicze
Środkami płatniczymi wymienianymi w
ustawach, poza środkami pieniężnymi są
weksle,
czeki,
czeki
podróżne,
akredytywy, polecenia wypłat, przekazy i
inne dokumenty bankowe i finansowe
płatne w walucie polskiej oraz dewizy -
pełniące funkcję płatniczą weksle, czeki,
czeki podróżnicze, akredytywy, polecenia
wypłat, przekazy i inne dokumenty
bankowe i finansowe płatne w walutach
obcych
Środki płatnicze a środki
zapłaty
•
Środek płatniczy to środek,
którym dokonujemy zapłaty
•
Środek zapłaty to środek, przy
pomocy którego dokonujemy
zapłaty.
Elektroniczne instrumenty
płatnicze- definicja
Każdy instrument płatniczy, w tym z
dostępem do środków pieniężnych na
odległość, umożliwiający posiadaczowi
dokonywanie
operacji
przy
użyciu
elektronicznych nośników informacji lub
elektroniczną identyfikację posiadacza
niezbędną do dokonania operacji, w
szczególności
karta
płatnicza
lub
instrument pieniądza elektronicznego-
art. 2 ust. 4 ustawy o elektronicznych
instrumentach płatniczych.
Posiadacz
- osoba fizyczna, osoba prawna lub
inny podmiot, który na podstawie
umowy o elektroniczny instrument
płatniczy dokonuje w swoim imieniu
i
na
swoją
rzecz
operacji
określonych w umowie.
Użytkownik karty
płatniczej
- osoba fizyczna upoważniona przez
posiadacza do dokonywania w
imieniu i na rzecz posiadacza
operacji określonych w umowie,
której dane identyfikacyjne są
umieszczone na karcie płatniczej
Operacja
-
wypłata
gotówki,
wydanie
polecenia przelewu lub polecenia
zapłaty albo dokonanie zapłaty przy
użyciu elektronicznego instrumentu
płatniczego
Podział elektronicznych
instrumentów płatniczych
k a r ty p ła t n ic z e
in s tr u m e n t p ie n ią d z a
e le k tr o n ic z n e g o
u s łu g i b a n k o w o ś c i
e le k t r o n ic z n e j
e le k tr o n ic z n e in s tr u m e n t y
p ła t n ic z e
Karta płatnicza- definicja
Ustawa prawo bankowe, art. 4 ust.
1 pkt 4 :
Karta identyfikująca wydawcę i
uprawnionego
posiadacza,
uprawniająca do wypłaty gotówki
lub dokonywania zapłaty, a w
przypadku karty wydanej przez
bank
lub
instytucję
ustawowo
upoważnioną do udzielania kredytu-
także do dokonywania wypłaty
gotówki
lub
zapłaty
z
wykorzystaniem kredytu.
Karty płatnicze- podział
k a r ty k r e d y to w e
k a r t y d e b e to w e
k a r t y o b c ią ż e n io w e
k a r t y p ła t n ic z e
Karta kredytowa
Karta
płatnicza
umożliwiająca
posiadaczowi korzystanie z przyznanego
mu
kredytu
odnawialnego,
z
uwzględnieniem limitu do wysokości
którego
można
płacić
kartą
nie
posiadając środków na koncie, sposobu
spłaty oraz wysokość odsetek należnych
wydawcy karty, który udziela kredytu.
Karta debetowa
Karta funkcjonująca na zasadzie
rozliczania wykonanych transakcji
natychmiast po otrzymaniu przez
bank
informacji
o
ich
przeprowadzeniu. Najczęściej kartą
debetową można posługiwać się do
wysokości
aktualnego
stanu
rachunku powiększonego czasami o
dostępny limit zadłużenia.
Karta obciążeniowa
Karta pozwalająca na dokonywanie
płatności oraz pobieranie gotówki,
nie znajdującej się na rachunku jej
posiadacza. Moment płatności jest
odroczony w stosunku do momentu
zakupu. Dzień rozliczenia karty z
reguły ustalany jest w umowie.
Fizyczny podział kart
k a r t y w y p u k łe
( e m b o s o w a n e )
k a r t y p ła s k ie
( e le k tr o n ic z n e )
k a r t y w ir t u a ln e
k a r t y p ła t n ic z e
Podział ze względu na ilość
podmiotów biorących udział w
transakcji
d w u s tr o n n e
t r ó js t r o n n e
k a r t y p ła t n ic z e
Podmioty biorące udział w
transakcji
•
Wydawca
•
Posiadacz/użytkownik
•
agent rozliczeniowy
•
akceptant
Wydawca
Brak definicji ustawowej
Nie
określono
katalogu
form
organizacyjno-prawnych,
wiec
wydawca
może
być
każdy
przedsiębiorca (z wyjątkiem kart
kredytowych, gdzie wydawca musi
mieć uprawnienie do udzielania
kredytów)
Organizacje wydawców
kart
Jest właścicielem symbolu karty i
wszystkich praw do niej. Udziela
ona prawa do emisji i czuwa nad
całością polityki i wizerunku danej
karty, ustala wewnętrzne regulacje
dotyczące działania systemu oraz
świadczy usługi autoryzacyjne i
rozliczeniowe, sama nie wydając
kart płatniczych i nie zawierając
umów z akceptantami.
Organizacje wydawców
kart
Obecnie na świecie wydawcy kart
płatniczych są skupieni w dwóch
międzynarodowych
systemach.
Jednym
z
nich
jest
zdecentralizowany system bankowy,
do
którego
należą
Visa
International, Europay, MasterCard,
Japan Credit Bureau. Drugim jest
zcentralizowany system klubowy:
American Express oraz Diners Club.
Posiadacz
Posiadaczem karty płatniczej może
być osoba fizyczna, osoba prawna
lub jednostka organizacyjna nie
posiadająca osobowości prawnej,
mogąca jednak być podmiotem praw
i obowiązków.
Akceptant
Przedsiębiorca, który zawarł z
agentem rozliczeniowym umowę o
przyjmowanie zapłaty przy użyciu
elektronicznych
instrumentów
płatniczych
Agent rozliczeniowy
bank bądź inna osoba prawna
zawierające z akceptantami umowy
o przyjmowanie zapłaty przy użyciu
elektronicznych
instrumentów
płatniczych
Umowa o kartę płatniczą
Przez umowę o kartę płatniczą
wydawca
karty
płatniczej
zobowiązuje się wobec posiadacza
karty płatniczej do rozliczania
operacji dokonanych przy użyciu
karty
płatniczej,
a
posiadacz
zobowiązuje się do zapłaty kwot
operacji wraz z należnymi wydawcy
kwotami opłat i prowizji lub do
spłaty
swoich
zobowiązań
na
rachunek wskazany przez wydawcę.
Obowiązki posiadacza
Posiadacz jest obowiązany do:
•
przechowywania karty płatniczej i
ochrony kodu identyfikacyjnego, z
zachowaniem należytej staranności,
•
nieprzechowywania karty płatniczej
razem z kodem identyfikacyjnym,
•
niezwłocznego
zgłoszenia
wydawcy
utraty lub zniszczenia karty płatniczej,
•
nieudostępniania karty płatniczej i kodu
identyfikacyjnego
osobom
nieuprawnionym.
•
zgłosić
wydawcy
niezgodności
w
zestawieniu operacji
Obowiązki wydawcy
Wydawca obowiązany jest
•
wydać kartę płatniczą
•
przyjmować przez całą dobę zgłoszenia
posiadaczy lub użytkowników kart
płatniczych o utracie lub zniszczeniu
karty płatniczej, dokonywane przy
wykorzystaniu
dostępnych
środków
komunikowania.
•
prowadzić rejestr zgłoszeń utraty lub
zniszczenia karty
•
udostępnić posiadaczowi zestawienia
operacji dokonanych z użyciem karty
Ograniczenie
odpowiedzialności
posiadacza
Posiadacza
obciążają
operacje
dokonane z użyciem utraconej karty
płatniczej do czasu zgłoszenia
wydawcy jej utraty, do kwoty
stanowiącej równowartość w złotych
150 euro. Postanowienia umowne
mniej korzystne dla posiadacza są
nieważne.
Zapłata kartą płatniczą-
model prawny
Umowa o kartę płatniczą jest umową
nienazwaną. Prawa i obowiązki stron nie
pozwalają
na
jednoznaczne
zakwalifikowanie jej do którejkolwiek z
umów
uregulowanych
w
kodeksie
cywilnym. Ma ona charakter kauzalny,
odpłatny i dwustronnie zobowiązujący.
Jest ona konsensualna, o wyłącznie
obligacyjnych skutkach. Nie posiada ona
cech umowy wzajemnej, ewentualna
opłata za wydanie i korzystanie z karty
nie stanowi odpowiednika świadczenia
wydawcy,
jest
jedynie
opłatą
manipulacyjną.
Zapłata kartą płatniczą jako
przekaz
Przekazującego i przekazanego łączy
wewnętrzny stosunek pokrycia, w ramach
którego, jeśli przekazany jest dłużnikiem
przekazującego,
to
ma
obowiązek
honorować przekaz, a jego świadczenie,
które czyni odbiorcy przekazu jest
zarachowane
na
jego
dług
u
przekazującego (tzw. przekaz w dług).
Jeżeli przekazujący nie jest dłużnikiem
przekazanego
a
spełni
przekazane
świadczenie, staje się wierzycielem
przekazującego
w
rozmiarze
odpowiadającym temu świadczeniu (tzw.
przekaz w kredyt).
posiadacz
akceptant
wydawca
Umowa o
kartę
płatniczą
Umowa o
przyjmowan
ie zapłaty
kartą
płatniczą
Zapłata kartą
płatniczą
Proszę zapłacić z
mojego rachunku
Upoważniam do
przyjęcia zapłaty
od wydawcy
Przekazujący
Odbiorca
przekazu
przekaza
ny
Przedmiot
przekazu-
świadczenie
pieniężne
Skutek-
umorzenie
zobowiązan
ia
Instrument pieniądza
elektronicznego
urządzenie elektroniczne, na którym
jest
przechowywany
pieniądz
elektroniczny, w szczególności karta
elektroniczna zasilana do określonej
wartości- art. 2 ust. 6 ustawy o
elektronicznych
instrumentach
płatniczych.
Instrument pieniądza
elektronicznego
•
Elektroniczna portmonetka
•
Instrument programowy
Podmioty biorące udział w
zapłacie pieniądzem
elektronicznym
•
wydawca
•
posiadacz
•
akceptant
Wydawca
Wydawanie instrumentu pieniądza
elektronicznego
jest
tzw.
bezwzględną czynnością bankową, a
więc
do
jej
wykonywania
upoważnione są jedynie banki lub
inne
podmioty
na
podstawie
przepisów prawa.
Posiadacz
Posiadaczem instrumentu pieniądza
elektronicznego może być osoba
fizyczna i prawna, a także jednostka
organizacyjna
nie
posiadająca
osobowości prawnej, jeśli zostały
wyposażone
przez
ustawę
w
zdolność do nabywania we własnym
imieniu i na własny rachunek praw i
obowiązków
w
sferze
prawa
materialnego
Akceptant
przedsiębiorca, który zawarł z
agentem rozliczeniowym umowę o
przyjmowanie zapłaty przy użyciu
instrumentu
pieniądza
elektronicznego
Umowa o instrument pieniądza
elektronicznego
Przez
umowę
o
instrument
pieniądza elektronicznego bank albo
instytucja pieniądza elektronicznego
zobowiązują się do udostępnienia
posiadaczowi
pieniądza
elektronicznego w zamian za środki
pieniężne o nominalnej wartości
wydanego
pieniądza
elektronicznego.
Obowiązki wydawcy
•
zapewnienie bezpieczeństwa w zakresie
przesyłania
pieniądza
elektronicznego,
wprowadzając rozwiązania uniemożliwiające
zniekształcenie lub pozyskiwanie przez osoby
nieuprawnione informacji o czynnościach i
rozliczeniach prowadzonych z posiadaczem
•
umożliwienie
posiadaczowi,
za
pomocą
udostępnionego
instrumentu
pieniądza
elektronicznego, identyfikację co najmniej 5
ostatnich operacji zrealizowanych przy użyciu
tego
instrumentu
oraz
stanu
środków
pozostających
i
przechowywanych
na
instrumencie pieniądza elektronicznego
•
informowanie
posiadacza
o
sposobie
oznaczenia miejsc, w których można dokonać
ponownego zasilenia instrumentu pieniądza
elektronicznego
Obowiązki posiadacza
Posiadacz
zobowiązany
jest
do
niezwłocznego zawiadomienia wydawcy o
utracie pieniądza elektronicznego, na
warunkach i zasadach określonych w
umowie. Zobowiązany jest także do
odpowiedniej
staranności
co
do
utrzymania w tajemnicy przed osobami
trzecimi
kodu
identyfikacyjnego,
pozwalającego na korzystanie z pieniądza
elektronicznego
zapisanego
na
instrumencie.
Model prawny umowy o
instrument pieniądza
elektronicznego
umowa dwustronna, której elementy wymienione są
w
ustawie
o
elektronicznych
instrumentach
płatniczych. Ma ona charakter kauzalny, dwustronnie
zobowiązujący, jest także odpłatna. Wydawca zawsze
jest
podmiotem
gospodarczym,
przedsiębiorcą
spełniającym odpowiednie warunki przewidziane
prawem. Użytkownik może być konsumentem, który
nie zawiera umowy bezpośrednio w związku z
prowadzoną działalnością gospodarczą, w związku z
tym umowa może mieć charakter konsumencki.
Umowa o instrument pieniądza elektronicznego
powinna zawierać w sobie dwie powiązane ze sobą
umowy - jedną, dotyczącą samego instrumentu, na
którym przechowywany jest pieniądz elektroniczny
oraz drugą, zawierającą postanowienia odnośnie
samego pieniądza, warunków i sposobu jego
wykorzystania, nabycia oraz zwrotu wydawcy.
Usługi bankowości
elektronicznej
aplikacje związane z obsługą konta
bankowego przez telefon oraz
obsługą konta na odległość przy
wykorzystaniu
urządzeń
elektronicznych
oraz
łączy
telekomunikacyjnych
Umowa o usługi
bankowości elektronicznej
•
bank zobowiązuje się do zapewnienia
dostępu
do
środków
pieniężnych
zgromadzonych
na
rachunku
za
pośrednictwem
urządzeń
łączności
przewodowej
lub
bezprzewodowej
wykorzystywanych przez posiadacza, a
także do wykonywania operacji lub
innych czynności zleconych przez
posiadacza
•
posiadacz
upoważnia
bank
do
obciążania
jego
rachunku
kwotą
dokonanych operacji oraz należnymi
bankowi opłatami i prowizjami albo
zobowiązuje się do zapłaty należności
na rachunek wskazany przez bank, w
określonych terminach
Obowiązki wydawcy
Bank, świadcząc usługi na podstawie umowy o
usługi bankowości elektronicznej, obowiązany
jest do:
•
zapewnienia posiadaczowi bezpieczeństwa
dokonywania
operacji,
z
zachowaniem
należytej staranności oraz przy wykorzystaniu
właściwych rozwiązań technicznych,
•
udostępniania posiadaczowi informacji o
dokonanych operacjach i zrealizowanych z
tego tytułu rozliczeniach oraz pobranych
opłatach i prowizjach, w terminach i w sposób
określony w umowie,
•
niezwłocznego poinformowania o odmowie lub
braku możliwości wykonania zleconej operacji
z przyczyn niezależnych od banku.
Obowiązki posiadacza
Posiadacz
jest
obowiązany
do
nieujawniania informacji o działaniu
elektronicznego
instrumentu
płatniczego
udostępnionego
w
ramach umowy o usługi bankowości
elektronicznej, których ujawnienie
może
spowodować
brak
skuteczności
mechanizmów
zapewniających
bezpieczeństwo
zlecanych operacji.
Model prawny usług
bankowości elektronicznej
Umowa o świadczenie usług, bank przyjmuje na
siebie obowiązek działania w odpowiedni
sposób, zgodny z zakresem określonym w
umowie. Najczęściej związane są one z
prowadzeniem
rachunku
bankowego
lub
rachunku kredytowego dla klienta. Podstawą
jest umowa prowadzenia rachunku bankowego,
umowa o usługi bankowości elektronicznej
zwiększają możliwość korzystania z tego
rachunku poprzez poszerzenie kanałów dostępu
i
sposobów
komunikacji
z
bankiem,
wpływających na możliwość korzystania ze
środków
pieniężnych
zgromadzonych
na
rachunku. Umowa taka przewiduje często
również dostarczenie posiadaczowi rachunku
bankowego, z którym usługi bankowości
elektronicznej są związane urządzeń, które
stanowią dodatkowe zabezpieczenie przed
korzystaniem z nich przez osoby nieuprawnione.