1
Rachunkowość w banku 2010 dr Marta Gawart
Rozliczenia pieniężne przeprowadzane za pośrednictwem banków
(art. 63 – 68 prawa bankowego):
Przeprowadzanie rozliczeń pieniężnych jest jedną z czynności bankowych
(art. 5.1 p.b.)
Polegają one na wykonywaniu przez bank zleceń płatniczych klientów
banków lub zleceń płatniczych związanych z gospodarką własną banku, w
celu rozliczenia należności i zobowiązań powstałych z tytułu transakcji
podmiotów gospodarczych, instytucji, osób fizycznych, samego banku.
Rozliczenia pieniężne mogą być przeprowadzane za pośrednictwem
banków, jeżeli przynajmniej jedna ze stron rozliczenia (dłużnik lub
wierzyciel) posiada rachunek bankowy.
2
Rozliczenia pieniężne przeprowadzane za pośrednictwem
banków
Rozliczenia pieniężne
gotówkowe
bezgotówkowe
czek gotówkowy
wpłata gotówki
na rachunek
wierzyciela
polecenie przelewu
polecenie zapłaty
czek rozrachunkowy
karta płatnicza
przeprowadzane za
pomocą
papierowych
instrumentów
płatniczych
przeprowadzane za
pomocą
elektronicznych
instrumentów
płatniczych
Rachunkowość w banku 2010 dr Marta Gawart
3
Rozliczenia pieniężne przeprowadzane za pośrednictwem banków
Przeprowadzenie bankowego rozliczenia pieniężnego inicjuje złożenie
zlecenia płatniczego (w formie odpowiedniego dokumentu) przez klienta
banku, którego kontrahent ma rachunek bankowy w:
•
tym samym banku
•
w innym oddziale tego samego banku (rozliczenia międzyoddziałowe)
•
w innym banku (rozliczenia międzybankowe)
Rodzaje zleceń płatniczych:
•
zlecenia płatnicze uznaniowe – zlecenia płatnicze, w których środki
pieniężne są transferowane w tym samym kierunku co same zlecenia
(polecenie przelewu, wpłata gotówkowa)
•
zlecenia płatnicze obciążeniowe zlecenia płatnicze, w których środki
pieniężne są transferowane w odwrotnym kierunku co te zlecenia (czek
rozrachunkowy, czek gotówkowy, polecenie zapłaty, gospodarcze
obciążenia bezpośrednie - GOBI)
Rachunkowość w banku 2010 dr Marta Gawart
4
Rozliczenia pieniężne przeprowadzane za pośrednictwem banków
Formy rozliczeń bezgotówkowych – polecenie przelewu
Najpopularniejsza forma rozliczeń bezgotówkowych w Polsce.
Dłużnik (płatnik) wydaje bankowi dyspozycję przelania określonej kwoty z
jego rachunku bankowego na rachunek bankowy wierzyciela (beneficjenta)
(wskazany przez niego rachunek w dowolnym banku).
Wykorzystywane przez posiadające rachunek bankowy:
•
osoby prawne
•
osoby fizyczne
Dyspozycję dłużnika bank wykonuje w sposób przewidziany w umowie
rachunku bankowego.
Warunkiem wykonania polecenia jest posiadanie przez zleceniodawcę
(dłużnika) wystarczających środków na rachunku bankowym, chyba że
bank udzielił klientowi kredytu w rachunku bieżącym.
Rachunkowość w banku 2010 dr Marta Gawart
5
Rozliczenia pieniężne przeprowadzane za pośrednictwem banków
Formy rozliczeń bezgotówkowych – polecenie zapłaty
Polski odpowiednik istniejącego w krajach UE produktu direct debit.
Stroną inicjującą transakcję jest wierzyciel (odwrotnie niż przy poleceniu
przelewu), który wydaje bankowi dyspozycję obciążenia określoną kwotą
rachunku bankowego dłużnika (płatnika) i uznania tą kwotą rachunku
wierzyciela.
Warunki dopuszczalności przeprowadzenia rozliczeń poleceniem zapłaty:
1)
Wierzyciel i dłużnik posiadają rachunki w bankach, które zawarły
porozumienie w sprawie stosowania polecenia zapłaty.
2)
Dłużnik udzielił wierzycielowi zgody do obciążania rachunku dłużnika
w drodze polecenia zapłaty w umownych terminach zapłaty z tytułu
określonych zobowiązań
3)
Wierzyciel zawarł z bankiem prowadzącym jego rachunek umowę w
sprawie stosowania polecenia zapłaty przez wierzyciela.
Rachunkowość w banku 2010 dr Marta Gawart
6
Rozliczenia pieniężne przeprowadzane za pośrednictwem banków
Formy rozliczeń bezgotówkowych – polecenie zapłaty
Ograniczenia dotyczące wartości pojedynczego polecenia zapłaty:
a)
1.000 euro - w przypadku gdy dłużnikiem jest osoba fizyczna
niewykonująca działalności gospodarczej,
b)
50.000 euro - w przypadku pozostałych dłużników.
Uznanie rachunku bankowego wierzyciela następuje po uzyskaniu przez
jego bank od banku dłużnika środków pieniężnych wskazanych w poleceniu
zapłaty.
Dłużnikowi przysługuje prawo odwołania:
a)
pojedynczego polecenia zapłaty – w ciągu 30 dni kalendarzowych w
przypadku osoby fizycznej lub 5 dni w przypadku pozostałych
dłużników
b)
w każdym czasie – zgody do obciążania rachunku udzielonej
wierzycielowi.
Rachunkowość w banku 2010 dr Marta Gawart
7
Rozliczenia pieniężne przeprowadzane za pośrednictwem banków
Formy rozliczeń bezgotówkowych – Gospodarcze Obciążenia
Bezpośrednie (GOBI)
Forma rozliczeń bardzo zbliżona do polecenia zapłaty.
Różnice w odniesieniu do polecenia zapłaty:
•
przeznaczone wyłącznie do używania w obrocie gospodarczym
•
brak kwotowego ograniczenia pojedynczego zlecenia
•
brak możliwości odwołania pojedynczego zlecenia przez dłużnika
(klauzula ostateczności rozliczenia)
Rachunkowość w banku 2010 dr Marta Gawart
8
Rozliczenia pieniężne przeprowadzane za pośrednictwem
banków
Formy rozliczeń bezgotówkowych – czek rozrachunkowy
Czek rozrachunkowy stanowi dyspozycję wystawcy czeku wydaną
trasatowi do obciążenia jego rachunku kwotą, na którą czek został
wystawiony oraz uznania tą kwotą rachunku posiadacza czeku.
Czek gotówkowy stanowi dyspozycję wystawcy czeku udzieloną
trasatowi obciążenia jego rachunku kwotą, na którą czek został
wystawiony, oraz wypłaty tej kwoty okazicielowi czeku lub osobie
wskazanej na czeku.
Rachunkowość w banku 2010 dr Marta Gawart
9
Rozliczenia pieniężne przeprowadzane za pośrednictwem banków
Formy rozliczeń bezgotówkowych – karty płatnicze
Najnowsza i najbardziej dynamicznie rozwijająca się forma rozliczeń
bezgotówkowych.
Karta płatnicza - karta identyfikującą wydawcę i upoważnionego
posiadacza, uprawniająca do wypłaty gotówki lub dokonywania zapłaty, a w
przypadku karty wydanej przez bank lub instytucję ustawowo upoważnioną
do udzielania kredytu - także do dokonywania wypłaty gotówki lub zapłaty z
wykorzystaniem kredytu.
Różne kryteria klasyfikacji kart, np.:
•
ze względu na zasięg obowiązywania karty (krajowe vs międzynarodowe)
•
ze względu na sposób zapisywania informacji (z paskiem magnetycznym, z
mikroprocesorem (chip), karty hybrydowe
•
ze względu na standard wydawanych kart: (Classic, Silver, Gold, Platinum,
Infinite (VISA), World Signia (MasterCard)
•
Ze względu na sposób autoryzacji (wypukła / płaska)
Rachunkowość w banku 2010 dr Marta Gawart
10
Rozliczenia pieniężne przeprowadzane za pośrednictwem banków
Formy rozliczeń bezgotówkowych – karty płatnicze
Podział
kart
płatniczych
według
sposobu
rozliczenia
przeprowadzonych przez posiadacza transakcji:
•
Karty debetowe wydawane do konta osobistego. Dokonanie
transakcji oznacza automatyczne odjęcie środków z konta.
•
Karty obciążeniowe łączące cechy kart debetowych i kredytowych.
Do konta osobistego wyznaczany jest limit, w oparciu o który dokuje
się transakcji. Transakcje są sumowane i odejmowane od konta
cyklicznie, zwykle raz w miesiącu.
•
Karty kredytowe w odróżnieniu od pozostałych rodzajów kart nie są
związane z kontem osobistym. Na podstawie dochodów bank
wyznacza Klientowi limit, w ramach którego Klient dokonuje
transakcji. Raz w miesiącu generowane jest zestawienie wszystkich
transakcji. Klient ma do wyboru może spłacić całość kwoty w
podanym terminie, może spłacić tylko część zaciągając tym samym
kredyt.
Rachunkowość w banku 2010 dr Marta Gawart
11
Rozliczenia pieniężne przeprowadzane za pośrednictwem
banków
Przebieg rozliczenia
Rozliczenie międzybankowych zleceń płatniczych klientów banków
(płatności detaliczne) odbywa się za pośrednictwem systemów:
•
ELIXIR - dla płatności krajowych w złotych
•
EuroELIXIR - dla płatności krajowych i transgranicznych w
euro
prowadzonych przez Krajową Izbę Rozliczeniową KIR SA.
Są to systemy wymiany zleceń płatniczych pomiędzy uczestnikami
rozliczenia i rejestracji wzajemnych wierzytelności banków z tego
tytułu.
Rozliczenia międzybankowe za pośrednictwem systemów ELIXIR i
EuroELIXIR mają charakter rozliczeń netto, to jest w systemach
tych następuje kompensata wzajemnych należności i zobowiązań
banków z tytułu zleceń płatniczych.
Rachunkowość w banku 2010 dr Marta Gawart
12
Rozliczenia pieniężne przeprowadzane za pośrednictwem banków
Przebieg rozliczenia
Należności i zobowiązania wynikające z rozliczeń w ramach systemu
rozliczeniowego regulowane są następnie w ramach systemów
rozrachunkowych (settlement system) prowadzonych przez Narodowy
Bank Polski:
•
SORBNET - dla płatności krajowych w złotych
•
SORBNET-EURO - dla płatności w euro
Rachunkowość w banku 2010 dr Marta Gawart
13
Rozliczenia pieniężne przeprowadzane za pośrednictwem
banków
Formy rozliczeń bezgotówkowych – polecenie przelewu
Źródło: Krajowa Izba Rozliczeniowa SA,
www.kir.com.pl
Rachunkowość w banku 2010 dr Marta Gawart
14
Rozliczenia pieniężne przeprowadzane za pośrednictwem
banków
Formy rozliczeń bezgotówkowych – polecenie zapłaty
Źródło: Krajowa Izba Rozliczeniowa SA,
www.kir.com.pl
Rachunkowość w banku 2010 dr Marta Gawart
15
Rozliczenia pieniężne przeprowadzane za pośrednictwem banków
Przebieg rozliczenia
Ponadto, w systemach SORBNET i SORBNET-EURO odbywa się
rozrachunek międzybankowy z tytułu:
•
operacji banków z NBP,
•
operacji dokonywanych na międzybankowych rynkach: pieniężnym,
walutowym lub papierów wartościowych,
•
transakcji
rozliczanych
przez
Krajowy
Depozyt
Papierów
Wartościowych S.A
•
innych rozliczeń wysokokwotowych (ponad 1.000.000 złotych lub
50.000 EURO)
Rachunkowość w banku 2010 dr Marta Gawart
16
Rozliczenia pieniężne przeprowadzane za pośrednictwem banków
Przebieg rozliczenia
Zlecenia płatnicze w systemach SORBNET i SORBNET-EURO są
realizowane:
•
zgodnie z zasadą rozrachunku brutto – odrębna realizacja każdego
zlecenia płatniczego
•
zgodnie z zasadą rozrachunku w czasie rzeczywistym – na bieżąco
w ciągu dnia operacyjnego
•
w kolejności wynikającej z zasad pierwszeństwa, określonych w
umowach
pomiędzy
bankami
a
NBP
lub
pośrednikami
rozliczeniowymi.
Rachunkowość w banku 2010 dr Marta Gawart
Document Outline