Geneza i przebieg I
wojny światowej
Geneza i przebieg I
wojny światowej
Sytuacja polityczna
przez I wojną
światową
Tuż przed wybuchem I wojny światowej nastąpił
gwałtowny wzrost napięcia pomiędzy państwami
zrzeszonymi w dwóch blokach politycznych – państwami
centralnymi związanymi z sojuszem Trójprzymierza a
państwami Ententy (Trójporozumienia).
Dodatkowo pojawiły się napięcia w Serbii, gdzie wpływy
zdobyła Rosja dążąca do wojny z Turcją. Krzyżuje się to z
planami Austro – Węgier, które także walczą o wpływy
na Bałkanach (wojna na Bałkanach 1877-78);
Ententa
(Trójporozumienie)
Sojusz pomiędzy Wielką Brytanią, Francją i Rosją. Do jego
powstania dochodziło stopniowo. Najpierw doszło do zawarcia
układu francusko-rosyjskiego17 sierpnia 1892, później angielsko-
francuskiego a następnie angielsko-rosyjskiego (1907).
Trójporozumienie zaczęło funkcjonować w 1907.
Już po wybuchu I wojny światowej do Wielkiej Brytanii, Francji i
Rosji, które stanowiły trzon ententy, dołączyła szeroka koalicja 25
państw, z których nie wszystkie wzięły czynny udział w wojnie
przeciwko państwom centralnym.
Niebieskim Kolorem oznaczona Ententa
P
Państwa Centralne
(Trójprzymierze)
Istniejący w okresie I wojny światowej sojusz
Cesarstwa Niemieckiego, Monarchii Austro-
Węgierskiej, Carstwa Bułgarii i imperium
osmańskiego. Przeciwnikiem państw centralnych była
Ententa.Nazwa sojuszu pochodzi od centralnego
położenia w Europie Niemiec i Austro-Węgier, które
były otoczone ze wszystkich stron państwami
Ententy.
Czerwonym Kolorem oznaczone państwa
centralne
Kocioł Bałkański
W 1908 r. – Austro – Węgry dokonały
aneksji Bośni i Hercegowiny, co
spowodowało pogorszenie się stosunków z
Rosją. Do sprawy bałkańskiej wkrótce
dołączyły Niemcy, starające się o
pozyskanie wpływów na Bałkanach
przeciwko Turcji. Rezultatem takiej polityki
były wojny bałkańskie trwające w latach
1912 – 13. Kiedy Austro – Węgry
zaatakowały Serbię, związana z nią
sojuszem Rosja nie pozostała obojętna i
ogłosiła mobilizację wojsk. Na tę
wiadomość zareagowały Niemcy, które 1
sierpnia wypowiedziały wojnę Rosji, a 3
sierpnia – Francji. 4 sierpnia Niemcy
wtargnęły na terytorium Belgii (była
neutralna), a wojnę Niemcom
wypowiedziała Wielka Brytania.
6 sierpnia Austro – Węgry wypowiedziały
wojnę Rosji. Stopniowo do konfliktu zaczęły
przyłączać się inne państwa np. Włochy
(chcieli zdobyć wpływy na Bałkanach)
Niemcy od dłuższego czasu
szukały pretekstu do wojny,
niezadowolone zwłaszcza z
podziału świata i niewielkiej
liczby kolonii, dlatego
jeszcze przed wojną
pracowały plan ataku
zwany „Planem Schlieffena”
– zakładał on
przeprowadzenie wojny
błyskawicznej (Blitzkriegu)
przeciwko Francji (6 tygodni)
a potem skoncentrowanie sił
przeciw Rosji. Plan się
jednak nie powiódł
ponieważ wojska francuskie
i belgijskie ku zaskoczeniu
stosunkowo długo stawiały
Niemcom opór.
Plan Schlieffena
Przyczyny Wybuchu I
wojny światowej
-Zamach na arcyksięcia Franciszka
Ferdynanda w czerwcu 1914 roku;
-Chęć odwetu Francji za porażkę z
Prusami w latach 1870-71;
-Rywalizacja o kolonie i
niezadowolenie Niemiec z podziału
świata;
-Rywalizacja państw na Bałkanach;
-Dążenie Rosji do opanowania
cieśnin Bosfor i Dardanele;
-Rywalizacja polityczno –
gospodarcza pomiędzy Wielką
Brytanią a Niemcami;
-Powstanie rywalizujących między
sobą bloków politycznych –
Trójprzymierza i Trójporozumienia;
„The German
Monster”
Siły
Ententa:
Państwa
Centralne:
-Siły zbrojne – ok. 7, 5 mln
żołnierzy;
-Plan niemiecki- realizacja
Planu Schlieffena – szybkie
pokonanie Francji i atak na
Rosję;
-Plan A.-W.: pokonanie
Serbów i atak przeciwko
Rosji;
-Plan Turcji – absorbowanie
sił Rosji w rejonie cieśnin
Bosfor i Dardanele, walki w
rejonie Kaukazu oraz
rywalizacja z Wielką
Brytanią na Bliskim
Wschodzie;
-Siły zbrojne – ok. 11 mln
żołnierzy;
-Plan Francji- uderzenie w
Lotaryngii i zachowanie osłony
ze strony Belgii;
-Plan Rosji – początkowo
wysiłek w kierunku A.- W. ,
potem na prośbę Francji siły
skierowane na Prusy
Wschodnie;
-Plan Serbii – absorbować siły
austrowęgierskie na
pograniczu austrowęgierskim;
Działania zbrojne w
1914 r
.
-26 – 28 VIII – zwycięstwo
Niemców nad Rosją pod
Tannenbergiem;
- 13 IX – upadek koncepcji
wojny błyskawicznej z
Francją;
- 12 XI – Turcja oficjalnie
wypowiada wojnę
państwom Ententy
Działania Wojenne w
1915r.
- IV - Niemcy po raz pierwszy stosują broń
biologiczną w bitwie pod Ypres ;
- IX – utrata przez Rosję Królestwa Polskiego;
- IX – XI – nieudane ataki szarpane francuskich
żołnierzy w Szampanii;
- X – lądowanie wojsk Ententy w Salonikach;
Stosowanie gazów w bitwie pod
Ypres
Działania wojenne w
1916r.
II – VIII – ofensywa niemiecka i bitwa pod Verdun;
VI – XI – ofensywa aliantów nad Sommą (zgineło 1
mln żołnierzy) i pierwsze zastosowanie czołgów;
27 VIII – przystąpienie Rumunii do wojny
5 XI – Austro – Węgry i Niemcy proklamują „Akt 5
listopada” zapowiadający powstanie państwa
polskiego;
Bitwa pod Sommą
Działania wojenne w
1917r.
1 II – Niemcy ogłaszają
nieograniczoną wojnę podwodną;
15 III – obalenie monarchii w Rosji
na skutek rewolucji lutowej;
6 VI – Stany Zjednoczone
wypowiadają wojnę Niemcom, na
skutek zatopienia statku
pasażerskiego „Lusitania”;
5, 15 XI – rosyjsko – niemieckie
zawieszenie broni w Brześciu
Litewskim i koniec działań na
froncie wschodnim;
Działania Wojenne w
1918r.
8 I – prezydent USA – W. Willson ogłosił 14 –
punktowe orędzie, w pkt. 13 zapowiedział
konieczność utworzenia państwa polskiego;
- 3 III – Rosja podpisała traktat pokojowy z
Niemcami, A. – W., Bułgarią i Turcją;
- VII – VIII – zwycięstwo ofensywy francuskiej
nad Marną;
- IX – kapitulacja Bułgarii;
- 9 XI – abdykacja cesarza Niemiec –
Wilhelma III;
11 listopada 1918 został podpisany rozejm
Niemiec z państwami Ententy w wagonie
kolejowym w Compiègne. O godzinie 11
zaczęło obowiązywać zawieszenie broni i
wojska obydwu stron zaczęły się wycofywać ze
swoich pozycji. Formalny stan wojny pomiędzy
obydwoma stronami trwał jeszcze 7 miesięcy i
została oficjalnie zakończony wraz z
podpisaniem traktatów pokojowych z Austrią,
Węgrami, Bułgarią oraz Turcją. Traktat
pokojowy z Turcją został jednak zerwany przez
jej wojnę z Grecją i ostateczny traktat
pokojowy został z nią zawarty w Lozannie 24
lipca 1923.
Koniec Wojny
Przyszłe
problemy
Po zakończeniu walk, zwycięscy alianci spotkali się w
Wersalu, żeby przedyskutować warunki pokojowe.
Wynikiem spotkania był traktat wersalski, podpisany 28
czerwca 1918 roku. Alianci (szczególnie Francuzi) domagali
się od Niemiec odszkodowania za straty poniesione w
czasie wojny. W ramach reparacji wojennych, Niemcy
zmuszone zostały do oddania aliantom części swoich
terytoriów, złota, żywego inwentarza i surowców, takich jak
żelazo i węgiel. Ponadto musiały znosić upokarzającą
okupację wojskową w Nadrenii.
Warunki traktatu były surowe, a nadmierne
odszkodowania spowodowały finansową zapaść Niemiec w
1920 roku. Sądzi się, że stanowiło to pośrednią przyczynę
dojścia Hitlera do władzy w 1933 roku, co w efekcie
doprowadziło do II Wojny Światowej - zaledwie 20 lat po
podpisaniu pokoju w Wersalu.