Wpływ ksenobiotyków na

interpretację wyników

badań laboratoryjnych

Lucyna Pomierny-Chamioło

wpływ ksenobiotyków na wynik badania:



bezpośrednie działanie na przemiany metaboliczne
* indukcja lub hamowanie czynności enzymów
* …………………………………………………………………………………
* …………………………………………………………………………………
* inne mechanizmy związane z podstawowym lub ubocznym
działaniem leków



działanie pośrednie
* uszkodzenia narządowe (……………………………………….)
powodujące zmiany w wynikach badań



czynniki zewnętrzne
* zły dobór …………………………………………………………………
* obecność …………………………………………………………………

Gospodarka elektrolitowa

•n

admi

ern

a p

aż

pły

nó

w b

ezso

wych

•d

ożyl

ny w

……

………

…..

•te

ofl

ina

, p

ksyfl

ina

•…

………

……

………

….

•…

……………

……

………

……………

•le

………

………………

…………

………………

…………

………

……..

•g

liko

- i m

era

loko

rty

kos

roid

y, A

•a

nty

bio

tyk

i ne

fro

ksycz

(

………

……………

……..)

•in

lin

………

………………

…………

………………

…………

………

•h

orm

y t

arc

•p

rze

wlekł

y a

lko

lizm

KRE
W

Gospodarka elektrolitowa

•m

ine

lo- i g

likok

ort

ykos

roid

•k

ort

yko

tro

•……

…………

………………

…………

……………

…………

……..

•……

…………

………………

…………

……………

…………

……..

•………

…………

……………

………………

……………

…..

•N

•be

-blo

ker

•i

ito

……………

………

•po

daw

ków

sta

ci s

oli

pota

sow

ych

•………

…………

……………

………………

……………

...

KREW

Równowaga kwasowo-zasadowa

kwasica

metabolicz

………………

..,

fenformina

zatrucie

alkoholami

……………...

………………

…

zatrucie

kwasami

nieorganiczny

mi i

organicznymi

Równowaga kwasowo-zasadowa

Alkaloza metaboliczna

• intensywne leczenie

……………………………– alkaloza

hipochloremiczna

• leki powodujące niedobór

……………………………..

• trucizny wywołujące

…………………………………..

Gospodarka mineralna

- ……………………………………….
- ……………………………………….
- ………………………… leki

moczopędne

(hydrochlorotiazyd) oraz

amylorid

- przewlekły alkoholizm
- diuretyki ……………….

(furosemid)
- zatrucia fluorem
-

………………………………………

……….

- alkoholizm
- cyklosporyna
- aminoglikozydy
- diuretyki

tiazydowe

Gospodarka mineralna

Hipoglikemia

leki

przeciwcukrzycowe

leki

przeciwcukrzycowe

pochodne

…………………………

….

pochodne

…………………………

….

przedawkowanie

insuliny

przedawkowanie

insuliny

leki

……………………

………

leki

……………………

………

……………………

……

……………………

……

paracetamol

leki sercowo-

naczyniowe

leki sercowo-

naczyniowe

beta-blokery

leki

p/arytmiczne

leki

p/arytmiczne

inne

etanol

Gospodarka węglowodanowa

Hiperglikemi

leki

hormonalne

leki

hormonalne

……………………………………

…….

……………………………………

…….

doustne tabletki

antykoncepcyjne

doustne tabletki

antykoncepcyjne

syntetyczne estrogeny i

progestageny

syntetyczne estrogeny i

progestageny

hormony tarczycy

leki sercowo-

naczyniowe

leki sercowo-

naczyniowe

………………………………

……..

………………………………

……..

leki beta-

adrenolityczn

leki beta-

adrenolityczn

Gospodarka węglowodanowa

leki utrudniające

oznaczenie

leki zmieniające

wynik oznaczenia

antybiotyki

(………………………
…………………………………

…………………………………
………………………………)

dopegyt

morfna

salicylany

L-DOPA

sulfonamidy

……………………….....

Podnoszące stężenie

glukozy:

kwas nikotynowy

karbamazepina

estrogeny

diuretyki

…………………….

kortykosterydy

PAS

Wpływ leków na wynik ogólnego badania moczu

glukoza

Gospodarka węglowodanowa

leki zmniejszające tolerancję
glukozy

leki psychotropowe

– pochodne ………………..
- chlorprotiksen
- haloperidol
- sole Li
- ………………………………

 leki p/zapalne i p/bólowe

-  indometacyna
-  paracetamol
-  morfna

Gospodarka węglowodanowa

leki zmniejszające tolerancję
glukozy

 leki p/nowotworowe:

- alkilujące
- ……………………
- hamujące mitozę

Inne:

– fenytoina
- heparyna

ksenobiotyki wpływające na wynik oznaczeń

lipidowych



palenie tytoniu – dawkozależny wzrost
……………… oraz spadek …………………….



przewlekły alkoholizm – wzrost stężenia
cholesterolu całkowitego i TG, spadek LDL i HDL



leki stosowane po przeszczepach – wzrost
cholesterolu całkowitego po cyklosporynie,
wzrost TG przy leczeniu azatiopryną



kortykosteroidy – wzrost TG, a spadek HDL



doustne tabletki antykoncepcyjne – wzrost
……………..
………………………………………………………………..

Gospodarka lipoproteinowa

korzystny

wpływ

korzystny

wpływ

beta blokery

(pindolol,

celiprolol,

dilewalol)

beta blokery

(pindolol,

celiprolol,

dilewalol)

leki alfa 1-

adrenolityczne

(prazosyna,

doxazosyna,

urapidil)

leki alfa 1-

adrenolityczne

(prazosyna,

doxazosyna,

urapidil)

ośrodkowe

sympatykolityki

(metyldopa,

klonidyna)

ośrodkowe

sympatykolityki

(metyldopa,

klonidyna)

niekorzystn

y wpływ

niekorzystn

y wpływ

beta blokery

(propranolol, atenolol,

metoprolol, acebutolol,

oxprenolol)

beta blokery

(propranolol, atenolol,

metoprolol, acebutolol,

oxprenolol)

…………………….

………………………..

(hydrochlorotiazyd,

chlortalidon,

indapamid)

…………………….

………………………..

(hydrochlorotiazyd,

chlortalidon,

indapamid)

diuretyki pętlowe

(furosemid, kwas

etakrynowy)

diuretyki pętlowe

(furosemid, kwas

etakrynowy)

Gospodarka lipoproteinowa

leki hipotensyjne

Glukokortykosteroidy



działanie przeciwzapalne, przeciwalergiczne i
immunosupresyjne

hydrokortyzon, prednizolon, prednizon,

metyloprednizolon

- nasilenie ……………………………..
- działanie ……………………………..
- supresja reakcji na zakażenie lub uraz

zahamowanie

………………………………………………………

osłabiają

działanie

leków

…………………………………………..

……………………………………………………………………………
…………
- induktory enzymów wątrobowych

osłabiają

działanie glukokortykosterydów

zmiany

martwicze

swoiste dla

wątroby

………………

…

………………

…

swoiste dla

wątroby

………………

…

………………

…

inne

AST, OCT

inne

AST, OCT

zaburzeni

metabolic

zne

albuminy

………………

………

………………

………

………………

………

………………

………

PCHE

mocznik

cholestaza

ALP

………………

…

………………

…

LAP

LDL

Toksyczne uszkodzenia wątroby



powodujące zmiany martwicze:

………………………………………………….
muchomor sromotnikowy
* kwas acetylosalicylowy
* cyklofosfamid



powodujące zaburzenia metaboliczne:

* …………………………………………
* metotreksat
* nitrofurantoina



powodujące cholestazę:

* kwas acetylosalicylowy
* erytromycyna
* nitrofurantoina
* tolbutamid
* androgeny

Ksenobiotyki hepatotoksyczne

Alkohol etylowy



toksyczne uszkodzenie mitochondriów przez aldehyd octowy ->
…………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………
…..



uszkodzenie błon komórkowych



zniszczenie układów mikrokanalikowych ->
……………………… ..............................................................................
.......................



nasila syntezę glicerofosforanu i kwasów tłuszczowych ->
………………………………………………………………………………….

wzrost aktywności:
* dehydrogenazy glutaminowej ……………..
* aminotransferaz AST i ALT
* gamma-glutamylotranspeptydazy ………………….
* niekiedy pseudocholinesterazy PCHE

Indukcja enzymów wątrobowych

barbiturany



nasilają aktywność enzymów mikrosomalnych wątroby
(najsilniej fenobarbital)

…………………………………………………………………

osłabienie działania leków:

przeciwpadaczkowych, przeciwcukrzycowych
przeciwkrzepliwych

przyspieszenie katabolizmu steroidów

………………………………………………….
androgenów
………………...
progesteronu

wzrost stężenia hydroksypochodnych steroidów
w moczu

krwawienia

osłabienie działania
hormonalnych środków
antykoncepcyjnych

przyspieszenie
…………………………………………………

obniżenie poziomu wapnia we krwi

wzrost aktywności fosfatazy alkalicznej we
krwi

przyspieszenie sprzęgania bilirubiny z kwasem

glukuronowym
…………………………………………………..
…………………………………………………………………
…………..

obniżenie poziomu bilirubiny we krwii

HYDANTOINA



indukuje aktywność wątrobowej frakcji fosfatazy
alkalicznej (ALP)

Inhibicja enzymów wątrobowych

izoniazyd



hamuje aktywność enzymów mikrosomalnych
wąrtoby

potęguje działanie:

antykoagulantów, leków przeciwpadaczkowych
(fenytoina, etosuksymid, karbamazepina)



unieczynnia witaminę …………
awitaminoza …....

zapalenia wielonerwowe



powoduje
……………………………………………………………..

wzrost aktywności AST i ALT

Rabdomioliza

Przedostanie się zawartości komórek mięśniowych do

osocza

Czynniki toksyczne:



……………………………….



tlenek węgla



kolchicyna



zatrucie alkoholami



……………………………….

wzrost aktywności kinazy kreatynowej (CK), AST i LDH

………………………………………………………………………………….
.
…………………………………………………………………………………
……….
spadek stężenia wapnia w surowicy
mioglobinuria



środki osmotyczne

mannitol
dextran



antybiotyki aminoglikozydowe

amikacyna
gentamycyna
kanamycyna



antybiotyki ………………………………………………………………



polimyksyny …………………………………………………………….



amfoterycyna B



tetrachlorek węgla



metale ciężkie (Cd, Au,



toksyny wywołujące rabdomiolizę

Ksenobiotyki nefrotoksyczne

barwa

leki zmieniające

czerwonobrunatny

fenol, salicylany,
fenacetyna,

metronidazol,

nitrofurantoina,

metyldopa, lewodopa,

fenotiazyn

czerwonoróżowy

ryfampicyna,
fenytoina,

azatiopryna, barwnik

buraków czerwonych,

bakterie

…………………………

zielononiebieski

witamina B2,

……………………,

bakterie

…………………………

Wpływ leków na wynik ogólnego badania moczu

barwa

leki utrudniające

oznaczenie

leki zmieniające

wynik oznaczenia

………………………………

………..

cefalosporyny

sulfonamidy

………………………………

…….....

dekstran

L-DOPA

natrium bicarbonicum

Wywołujące lub zaostrzające
białkomocz:

………………………………

………..

sulfonamidy

………………………………

…………

kortykosterydy

izoniazyd

PAS

 zatrucie jonami złota

 zatrucie kadmem

Wpływ leków na wynik ogólnego badania moczu

białko

leki utrudniające

oznaczenie

leki zmieniające

wynik oznaczenia

kaptopril

witamina C

chloropromazyna i

poch. fenotiazyny

salicylany

L-DOPA

Podnoszące stężenie ciał
ketonowych:

insulina

zatrucie

izoniazydem

Wpływ leków na wynik ogólnego badania moczu

ciała ketonowe

leki utrudniające

oznaczenie

leki zmieniające

wynik oznaczenia

chloropromazyna i

poch. fenotiazyny

PAS

polokaina

sulfonamidy

Wpływające na wydalanie

urobilinogenu:

acetazolamid

natrium

bicarbonicum

…………………………

……………

Wpływ leków na wynik ogólnego badania moczu

urobilinogen

Ocena parametrów:

- ……………………….
- ……………………….
- ………………………
- ……………………….
- MCHC

Niedokrwistości

• ………………………

……

• ………………………

……

• ………………………

……

• ………………………

……

leki

upośledzają

wchłanianie

witaminy

B12

leki

upośledzają

wchłanianie

witaminy

B12

• ……………………………

• ……………………….....

• ……………………………

• doustne tabletki

antykoncepcyjne

leki

powodujące

niedobór

kwasu

foliowego

leki

powodujące

niedobór

kwasu

foliowego

Niedokrwistość megaloblastyczna

Niedokrwistość hemolityczna

• metyldopa

polekowa

immunologicz

polekowa

immunologicz

• …………………….

• butapirazol

• ………………......

• zatrucie Cu

toksyczna

Wpływ Pb na erytropoezę

sukcynylo-CoA

+ glicyna

……………………

……

………………….

syntetaz

a ALA

porfobilinogen

uroporfirynog

en III

………………
………………

izom

era

por

fob

ilin

oge

koproporfirynoge

n III

urogen

protoporfirynog

protoporfiryna

hem

……………….

oksydaza

……………………

……. ……….

………………

…..

czynniki uszkadzające hemopoezę:



promieniowanie jonizujące i UV



pestycydy



węglowodory aromatyczne



antybiotyki
(…………………………………………… .................................
........................................
……………………………………………………………………)



leki p/padaczkowe (………………………..., prymidon)



leki p/reumatyczne (…………………………………. …….)



leki p/tarczycowe (metizol)



leki psychotropowe (chloropromazyna, sole Li)

Niedokrwistość aplastyczna

• digoksyna

• nitrogliceryna

leki

nasercowe

leki

nasercowe

• ………………………………………………

…………….

• ………………………………………………

…………….

• ………………………………………………

…………......

leki p/zapalne

• ……………………………….

• cefalosporyny

• ……………………….........

• izonizyd i rifampicyna

leki

p/bakteryjne

leki

p/bakteryjne

• metyldopa

• furosemid

• tiazydy

leki

hipotensyjne

leki

hipotensyjne

• fenotiazyny

• karbamazepina

leki

psychotropowe

leki

psychotropowe

Trombocytopenia polekowa

Document Outline