Heraklit

Pochodził z Efezu. Urodził się 
około 540 
p.n.e., zmarł ok. 480 p.n.e.  
Spędził swoje
życie w koloniach Azji 
Mniejszej. 

Jego dzieło składało się z 
trzech traktatów:

Kosmologicznego

Politycznego

Teologicznego 

Poglądy

1.Ogień jako 

zasada świata

Ogień staje się morzem, 

powietrzem, ziemią i znów 
z powrotem ogniem. 
Przemiany ognia odbywają 
się w dwóch drogach , „w 
dół” i „w górę” : spływając 
z górnych swych siedzib 
ogień zmienia się w 
powietrze, ono znów 
opadając skrapla się w 
wodę, a woda spływa na 
ziemię i wsiąka w nią; ale 
znów ziemia paruje, 
wyziewy jej tworzą wodę, 
ta przetwarza się w 
chmury i wraca wreszcie 
do górnej ojczyzny jako 
ogień; kierunki są dwa, ale 
„droga w dół i w górę jest 
jedna”

2. Zmienność rzeczy

Obrazem rzeczywistości jest 
rzeka. Wszystko płynie nic nie 
trwa, „niepodobna wstąpić 
dwukrotnie do tej samej rzeki” , 
bo już inne napłynęły w nią 
wody. 
Obrazem rzeczywistości jest 
również śmierć: „obawiamy się 
jednej śmierci, a już wielu 
śmierciom ulegliśmy „

Nie możemy powiedzieć , że 
jesteśmy, bo „jesteśmy i nie 
jesteśmy zarazem”; prawdą jest 
tylko że się zmieniamy.

3. Względność 
rzeczy

Dzień i noc w osnowie swej są 
jednym i tym samym, 
podobnie młodość i starość, 
sen i jawa, życie i śmierć . 
Podobnie też wszelkie inne 
własności są względne.

„Wszechświata nie stworzył 
żaden bóg ani żaden człowiek, 
lecz był  on zawsze, jest i 
będzie zawsze żywym 
ogniem.” 

4. Rozumność 
świata

Zmienność jest stałością 
przyrody. Stały jest porządek 
wedle, którego dokonuje się 
przemiana. „Ogień według 
miary zapala się , i gaśnie 
według miary.” Jedno prawo 
rządzi wszystkimi 
przemianami, rządzi 
zarówno człowiekiem jak  
i wszechświatem. 
Człowiekiem rządzi rozum 
(z gr.

 

λόγος- logos); stąd 

wniosek , że i wszechświatem 
rządzić musi rozum. Rozum 
jest nie specjalnie ludzką 
zdolnością, lecz siłą 
kosmiczną, człowiek ma w 
niej jedynie udział. 

5. Refleksje 
epistemologiczne i 
etyczne

„Złymi świadkami są oczy i uszy 
ludziom, którzy mają dusze 
barbarzyńców.”

 

                            

Moralność 

przeciętna

• Moralność tłumu

Tłum przekłada zdrowie 
nad chorobę, ciepło nad 
zimno, radość nad 
smutek – i skarży się, 
gdy chory, gdy mu 
zimno i smutno.

Moralność  wyższa

• Moralność mędrca

Mędrzec wie, że 
przeciwieństwa są 
potrzebne, że zło czyni 
dobro przyjemnym, a głód 
każe cenić nadmiar.

Znaczenie 

Heraklita w 

dziejach filozofii

Znaczenie 

Heraklita w 

dziejach filozofii

1. Teoria powszechnej 

zmienności

2. Teoria rozumności świata

Ponadto był tym który 

skierował refleksję

ku zagadnieniom 

humanistycznym, i

wprowadził do filozofii czynnik
introspekcyjny.

Następcy Heraklita

Następcy Heraklita

Heraklit

Kratylos

 

głosił 

wariabilizm w 
jeszcze 
skrajniejszej  
postaci

Platon

 był 

słuchaczem 
Kratylosa. 
Natomiast od 
Heraklita 
przejął dla 
realnego 
świata 
wariabilizm

Protagoras 

rozwinął 
relatywizm i 
zainteresowani
a 
humanistyczne 

Stoicy

 

odnowili 

teorię ognia i 
rozumu 
kosmicznego

Bibliografia

• Władysław Tatarkiewicz „Historia 

filozofii”

• Internet