Struktura ja a przetwarzanie informacji i motyw podtrzymywania własnej wartości

Terminy podstawowe

• Samoświadomość – zdolność do

bycia obiektem własnej uwagi.

• Pojęcie Ja – luźno zorganizowany zbiór

przekonań o sobie (Baumeister);

luźna

struktura różnych ról i tożsamości
społecznych, przekonań na własny
temat i samoocen oraz wartości i celów
uznawanych za własne

(Wojciszke).

• Struktura ja, samowiedza – wiedza na

temat własnej osoby

JA obejmuje:

• Własne

ciało

(jego obraz i ocenę)

• Wiedzę o sobie (

strukturę

ja)

• Tożsamość

(nadaje poczucie ciągłości ja

w czasie oraz odróżnia nas od innych)

• Zdolność i skłonność dokonywania

wyborów,

działań celowych

samoregulacji

• Innych

ludzi których kochamy

• Podzielane przez innych

normy i

wartości

Składowe pojęcia Ja: Ujęcie

Markus

Pojęcie Ja – składowe (

autoschematy

(1) przekonania dotyczące własnej osoby: jaki jestem?

( w tym robocze pojęcie Ja – treści dostępne

bezpośrednio świadomości,

fenomenologiczne ja)

(2) możliwe stany Ja:
• Wyobrażenia na temat „alternatywnych” przeszłości

- Jaki mógłbym być? Co mogłem osiągnąć?

• Wyobrażenia na temat przyszłych stanów – kim

mogę być? Co może mnie spotkać? (ja przyszłe)

• Zróżnicowane co do charakteru

(pozytywne/negatywne), dziedzin życia, stopnia

realizmu.

Składowe pojęcia Ja:

ujęcie

Higginsa

Wyróżnienie dwóch wymiarów analizy pojęcia Ja:

• perspektywa oceny Ja (punkty widzenia) – rola

znaczących innych (związane z ja

odzwierciedlonym):

- własny punkt widzenia
- cudzy punkt widzenia

• obszary (zakresy) Ja:

• Ja realne

• Ja idealne – pragnienia, nadzieje, aspiracje

• Ja powinnościowe – przekonania o obowiązkach i

powinnościach

Oba wymiary tworzą 6 kategorii:
(1) Ja realne w oczach własnych - tradycyjne pojęcia Ja;
(2) Ja realne w oczach cudzych – Ja odzwierciedlone
(3-6) Ja idealne i Ja powinnościowe tworzą ukierunkowania

Ja –znaczenie rozbieżności między pojęciami Ja i

ukierunkowaniami Ja

Treść ja a kultura:

• Ja niezależne (

skrzypiące koło zostaje

nasmarowane

– zyski z wyróżniania

się)

• Ja współzależne (

wystający gwóźdź

zostaje wbity

- straty z odmienności)

matk
a

ciocia

koleg
a

ojciec

matk
a

ojciec

koleg
a

chłopa
k

Skąd biorą się treści ja?

• ważnym źródłem treści ja są

inni ludzie

• Porównania społeczne

(p.Czysty i

p.Brudny)

Tożsamość

osobista

– cechy

odróżniające nas od innych

Tożsamość

społeczna

– identyfikacja z

grupami, w opozycji do „obcych”

• Własne zachowanie

(P złudzenia które

pozwalają żyć)

Rozbieżności pomiędzy ja

• Realnym a idealnym

: syndrom depresji,

słabe pobudzenie

• Realnym a powinnościowym

: syndrom

agitacji (niepokój, poczucie winy i
wstyd), silne pobudzenie

• ja idealne

: treści sprawnościowe

(depresja po porażce)

• Ja powinnościowe

: treści moralne

(emocje agitacyjne po wykroczeniu
moralnym)

Typ

rozbieżności

Znaczenie

Emocje

Ja realne własne-

ja idealne własne

Poziom

samoakceptacji,
niespełnienie
aspiracji własnych

Rozczarowanie,
frustracja

Ja realne własne
– ja idealne

innych

Niespełnienie
oczekiwań

otoczenia

Rozczarowanie,
frustracja

Ja realne własne
– ja
powinnościowe

własne

Obecność
niepożądanych
stanów

Poczucie winy,
moralna
niedoskonałość

Ja realne własne

– ja
powinnościowe
innych

Niespełnienie

wymogów
społecznych,
otrzymywanie kar

Lęk, poczucie

zagrożenia, wstyd

Motywy związane z ja

• Autowaloryzacja (

dążenie by ja było P

)

Efekt bycia lepszym niż przeciętnie
 Koncepcja totalitarnego ego

(Greenwald), fabrykowanie P faktów i
zniekształceń

• Autoweryfikacja

(dążenie by ja było

wewnętrznie zgodne)

• Samopoznanie

(dążenie by wiedza

zawarta w ja była prawdziwa)

• Samonaprawa

(dążenie by ja było

faktycznie dobre)

Autowaloryzacja

• dążenie do obrony, podtrzymania lub

nasilenia dobrego mniemania o sobie

• Zniekształcona pamięć, sukcesy
• Lepsze przetwarzanie P info o sobie
• Dwuznaczna info jest pochlebna
• Egotyzm atrybucyjny
• Wady powszechne, zalety wyjątkowe