• system informacyjny wspierający zarządzanie
• proces generowania informacji finansowych i
niefinansowych
do potrzeb zarządzania
przedsiębiorstwem, a w szczególności w celu
ułatwienia podejmowania decyzji operacyjnych
i strategicznych przez pracowników i
menedżerów przedsiębiorstwa
Definicja rachunkowości zarządczej
Różnice pomiędzy rachunkowością finansową i zarządczą
Rachunkowość
finansowa
Rachunkowość
zarządcza
Odbiorcy
odbiorcy zewnętrzni:
instytucje państwowe, banki,
akcjonariusze (aktualni i
potencjalni),
odbiorcy wewnętrzni: rada
nadzorcza, zarząd
odbiorcy wewnętrzni: zarząd,
kierownicy średniego szczebla,
pracownicy
Sposób
regulacji
prawnej
zasady prowadzenia
rachunkowości finansowej
dokładnie uregulowane
prawnie
brak regulacji prawnych
Priorytety
prezentacji
informacji
wiarygodność,
porównywalność (w czasie i
przestrzeni)
istotność decyzyjna, szybkość,
wpływ na rozwiązanie problemu
Główne
cele
kontrola przez podmioty
zewnętrzne
ułatwienie procesu
podejmowania decyzji w
przedsiębiorstwie
Miejsce rachunkowości zarządczej w systemie
informacyjnym zarządzania
System informacyjny zarządzania
System informatyczny zarządzania
Rachunkowość finansowa
Rachunkowość zarządcza
Info o klientach - CRM
Info o popycie, nowych trendach, preferencjach - Marketing
Info o produkcji - MRP II
Info o zapasach, zakupach i sprzedaży - MRP II
Info o makroekonom.
Ogólny schemat rozliczania kosztów 1
Konta bilansowe Zp.4. Koszty wg rodzaju
PKO, KF, SN
Zp.6. Rozl. m/o kosztów
Produkcja podst.
Zp.5. Koszty wg nośników mpk:
490 Rozlicz. kosztów
.
Produkcja pomoc.
Koszty wydziałowe
Koszty sprzedaży
Koszty ogólnozakł.
5/6 Koszty zakupu
1
1
2
2
3
4
5
5
Ogólny schemat rozliczania kosztów 2
Zp.6. Rozl. m/o kosztów
Produkcja podst.
Zp.5. Koszty wg nośników mpk:
Produkcja pomoc.
Koszty wydziałowe
Koszty sprzedaży
Koszty ogólnozakł.
5/6 Koszty zakupu
6
6a
9
6b
8
8
7b
7b
7a
7a
10a
10b
Zp. 7 KWS.
10
Ogólny schemat rozliczania kosztów 3
Produkcja
podst.
12
Koszty sprzedaży
Koszty ogólnozakł.
10a
10b
Zp. 7 KWS.
10
Zp.5.
Zp 5. Rozliczenie produkcji
13
Zp 6 Produkcja w toku
11
12
Zp 6. Wyroby gotowe
14
13a
11
14
Zp 6. Odch. od cen ew. WG
15
13b
15
Rozliczenia międzyokresowe
kosztów:
Czynne
• koszty już poniesione,
ale dotyczące okresów
przyszłych,
• na koncie R m/o
kosztów stanowią saldo
Dt aż do momentu
całkowitego rozliczenia,
• w bilansie wykazywane
po stronie aktywów
Bierne
• koszty dotyczące
danego okresu, do
poniesienia w okresach
przyszłych,
• na koncie R m/o
kosztów stanowią
saldo Ct
• w bilansie wykazywane
po stronie pasywów
Rozliczenia międzyokresowe czynne -
przykład
Czynsz za dzierżawę pomieszczeń magazynu, płacony z góry za cały rok
w miesiącu styczniu: 12 000 PLN
• miesięczna rata = 12 000 PLN / 12 m-cy = 1000 PLN/m-c
201R-ki z d. i
o.
421Usługi
obce
490 Rozl.
koszt.
640R m/o k.
551 K.
ogólnoz.
12
000
12
000
12
000
12
000
1
1
1000
1000
2
S
ty
cz
e
ń
Lu
ty
1000
1000
3
•
•
•
G
ru
d
zi
e
ń
Sp
11
000
1000
1000
Z
Sp
1000
Rozliczenia międzyokresowe bierne -
przykład
Rezerwa na remont maszyny: planowany koszt 3000 PLN, planowany termin: marzec br.
• miesięczna rata = 3 000 PLN / 3 m-ce = 1000 PLN/m-c
201R-ki z d. i
o.
421Usługi
obce
490 Rozl.
koszt.
640R m/o k.
551 K.
ogólnoz.
1000
1000
1
S
ty
cz
e
ń
Lu
ty
1000
1000
2
M
a
rz
e
c
3 200
3 200
4
Sp
1 000
Sp
2 000
3 200
3 200
4
1000
1000
3
200
200
5
Rozliczenie kosztów zakupu
6 * Rozl. m/o k. zakupu
1) Wycena zapasu materiałów wg. cen
nabycia
Konta Zp. 5
490 Rozl. kosztów
1
1
2
2
WNkz =
Saldo konta Rozl. m/o k. zak
Strona Wn konta Materiały
Nkz
i
=
WNkz * Mat
i
2) Wycena zapasu materiałów wg. cen
zakupu
5* Koszty zakupu
Konta Zp. 5
490 Rozl. kosztów
1
1
2
2
WNkz =
Saldo konta K. zakupu
Strona Ma konta Materiały
Nkz
i
=
WNkz * Mat
i
kj
i
=
Koszty pierwotne
i
suma świadczeń
Rozliczenie oparte o rzeczywisty koszt świadczeń
W. transportowy
W. remontowy
Kotłownia
Wariant 1: Nie występują świadczenia wzajemne
K
i-z
=
kj
i
* ilość świadczeń pobrana przez odbiorcę z
Rozliczenie kosztów produkcji
pomocniczej
kj
i
=
K. pierw + kj
n
* x
n-i
suma świadczeń
Rozliczenie oparte o rzeczywisty koszt świadczeń
W. transportowy
W. remontowy
Kotłownia
Wariant 2: Występują świadczenia wzajemne; jest wydział
nie pobierający świadczeń
K
i-z
=
kj
i
* ilość świadczeń pobrana przez odbiorcę z
1
2
3
Rozliczenie kosztów produkcji
pomocniczej
Wariant 3: Występują świadczenia wzajemne; nie ma
wydziału
nie pobierającego świadczeń
W. transportowy
W. remontowy
Kotłownia
Kp = 3000
świad. = 2000t
Kp = 400
świad. = 300h
Kp = 1500
świad. = 1000tkm
100tkm
90h
50
0tk
m
50
t
16
0t
12
0h
Rozliczenie kosztów produkcji
pomocniczej
Rozliczenie świadczeń produkcji
pomocniczej
wariant 3 cd.
Świadczen
iodawcy:
K.
pierwot.
świad.
Kotł. W. transp.
W.
remont.
kj
Kotł.
3000
2000 t
-
50t
160t
x
W. transp.
1500
1000tkm 500tkm
-
100tkm
y
W. remont
400
300h
120h
90h
-
z
3000 + 500y + 120z = 2000x
1500 + 50x + 90z = 1000y
400 + 160x + 100y = 300z
Wydział produkcji podstawowej:
Mechaniczny - odlewnia
Nośniki kosztów:
50mh
50mh
100mh
WNks=
pK (400)
pJk (200)
Kz = 1 * 50mh
Ks = 2 * 50mh
Kz = 1 * 50mh
Ks = 2 * 50mh
Kz = 1 * 100mh
Kr = 2 * 100mh
Koszty zmienne: 200
Koszty stałe:
Krzecz = 500
rJk= 200mh
Kplan = 400
pJk = 200mh
WNkz=
rKz (200)
rJk (200)
Rozliczenie kosztów wydziałowych na
nośniki kosztów 1
501 Produkcja podst.
Koszty ogólnozakładowe
521 Koszty wydziałowe
1
1
3
3
Odlewnia
Dzbanki
Kufle
Kubki
700
200
200
1
1
1
1
200
50
50
100
2
2
400
400
700
2
2
2
2
400
100
100
200
100
100
100
3
Rozliczenie kosztów wydziałowych na
nośniki kosztów - księgowania 1
Wydział produkcji podstawowej:
Mechaniczny - odlewnia
Nośniki kosztów:
50mh
50mh
100mh
WNks=
pK (400)
pJk (200)
Kz = 1 * 50mh
Ks = 2 * 50mh
Kz = 1 * 50mh
Ks = 2 * 50mh
Kz = 1 * 100mh
Kr = 2 * 100mh
Koszty zmienne: 200
Koszty stałe:
Krzecz = 300
rJk= 200mh
Kplan = 400
pJk = 200mh
WNkz=
rKz (200)
rJk (200)
Rozliczenie kosztów wydziałowych na
nośniki kosztów 2
501 Produkcja podst.
Koszty ogólnozakładowe
521 Koszty wydziałowe
1
1
3
3
Odlewnia
Dzbanki
Kufle
Kubki
500
200
200
1
1
1
1
200
50
50
100
2
2
400
400
500
2
2
2
2
400
100
100
200
100
100
100
3
Rozliczenie kosztów wydziałowych na
nośniki kosztów - księgowania 2
Wydział produkcji podstawowej:
Mechaniczny - odlewnia
Nośniki kosztów:
Plan: 50mh
Rzecz.: 75mh
Plan: 100mh
Rzecz.: 150mh
WNks=
pK (400)
pJk (200)
Kz = 1 * 75mh
Ks = 2 * 75mh
Kz = 1 * 75mh
Ks = 2 * 75mh
Kz = 1 * 150mh
Kr = 2 * 150mh
Koszty zmienne: 300
Koszty stałe:
Krzecz = 500
rJk= 300mh
Kplan = 400
pJk = 200mh
WNkz=
rKz (300)
rJk (300)
Plan: 50mh
Rzecz.: 75mh
Rozliczenie kosztów wydziałowych na
nośniki kosztów 3
501 Produkcja podst.
Koszty ogólnozakładowe
521 Koszty wydziałowe
1
1
3
3
Odlewnia
Dzbanki
Kufle
Kubki
800
300
300
1
1
1
1
300
75
75
150
2
2
600
600
800
2
2
2
2
600
150
150
300
100
100
100
3
Rozliczenie kosztów wydziałowych na
nośniki kosztów - księgowania 3
Wydziały produkcji podstawowej:
Mechaniczny - odlewnia
Obróbki ręcznej - wykończenie
Nośniki kosztów:
50mh, 100rh
50mh, 70rh
100mh, 30rh
WNmech=
pK (400)
pJk (200)
WNręcz =
pK (600)
pJk (100)
Km = 2 * 50mh
Kr = 6 * 100rh
Km = 2 * 50mh
Kr = 6 * 70rh
Km = 2 * 100mh
Kr = 6 * 30rh
pK = 400
rK = 500
pJk = 200mh rJk= 200mh
pK = 600
pJk = 100rh
rK = 500
rJk = 200rh
Rozliczenie stałych kosztów wydziałowych
na nośniki kosztów - 2 wydziały
501 Produkcja podst.
Koszty ogólnozakładowe
521 Koszty wydziałowe
1
1
3
3
Odlewnia
Dzbanki
Kufle
Kubki
1000 400
400
1
1
1
1
400
100
100
200
2
2
1200
1200
500
2
2
2
600
420
180
100
100
Montażownia
500
2
1200
4
4
700
700
3
100
4
700
Rozliczenie kosztów wydziałowych na
nośniki kosztów - księgowania 2 wydziały
Suma
Kubki
Dzbanki
rh
500 rh
400
100
mh
200 mh
20
180
koszty wg rh
10000
20 * 400 = 8000 20 * 100 = 2000
koszty wg
mh
10000
50 * 20 = 1000 50 * 180 = 9000
WNrh =
10 000
500
= 20
WNmh =
10 000
200
= 50
Przykład: wydział produkcyjny
1) Nie występuje remanent prod. w toku na początek (Rp)
ani na koniec okresu (Rk)
kj =
KNo
W
G
2) Występuje remanent produkcji w toku na koniec okresu (Rk)
2.1) Materiały wydawane do produkcji sukcesywnie
kj =
KNo
WG + Rk *
%p
2.2) Materiały wydawane do produkcji jednorazowo
kjp =
KNop
WG + Rk *
%p
kjm =
KNom
WG + Rk
kj = kjm + kjp
kj
Rk
= kj * %p
kj
Rk
= kjm + kjp *
%p
Kalkulacja podziałowa prosta 1
3) Występuje remanent produkcji w toku na początek (Rp)
i koniec okresu (Rk)
3.1) Materiały wydawane do produkcji sukcesywnie
kj =
KRp + KNo
WG + Rk *
%p
3.2) Materiały wydawane do produkcji jednorazowo
kjp =
KRpp + KNop
WG + Rk *
%p
kjm =
KRpm +KNom
WG + Rk
kj = kjm + kjp
kj
Rk
= kj * %p
kj
Rk
= kjm + kjp *
%p
Kalkulacja podziałowa prosta 2
Wyrób
Waga
Czas obróbki
Ilość WG Wsp. mat. Wsp. obr. Ilość j.u. mat. Ilość j.u. obróbka
A
1,5 kg
2h
100
1,5
2
150
200
B
2 kg
1h
200
2
1
400
200
Razem
550
400
kjm =
110 000
PLN
550 szt.
kj
mA
= 200 *
1,5
= 200
Koszty materiałów:
110 000 PLN
Pozostałe koszty nośnika: 200 000 PLN
Wyrób
Waga
Czas obróbki Ilość WG
A
1,5 kg
2h
100 szt.
B
2 kg
1h
200 szt.
kj
mB
= 200 * 2
kjo =
200 000 PLN
400 szt.
= 500
kj
oA
= 500 * 2
kj
oB
= 500 * 1
Kalkulacja podziałowa ze
współczynnikami
Zp. 7 KWS.
Zp.4. Koszty wg rodzaju
490 Rozlicz. kosztów
Zp.8 Wynik finansowy
Zp.7. Wartość sprzed. mat. w cenie zak.
Zp.7. PKO, KF, SN
1
1
3
3
3
3
2
2
4
4
5
5
7. Przych. ze sprzed. WG
Zp.7. Przych. ze sprzed. mat.
Zp.7. PPO, PF, ZN
6
6
7
7
8
8
Ustalanie wyniku finansowego - wariant
porównawczy
Zp.7. KWS
Zp.8 Wynik finansowy
Zp.7. Wartość sprzed. mat. w cenie zak.
Zp.7. PKO, KF, SN
1
1
2
2
3
3
7. Przych. ze sprzed. WG
Zp.7. Przych. ze sprzed. mat.
Zp.7. PPO, PF, ZN
5
5
6
6
7
7
Zp.7. Podatek dochodowy
4
4
Ustalanie wyniku finansowego - wariant
kalkulacyjny
Koszty
pośrednie
(koszty
wydziałowe)
Koszty
bezpośrednie
(produkcja
podstawowa)
Koszty
ogólnozakł.,
Koszty
sprzedaży
K
o
s
zt
y
p
ro
d
u
k
c
ji
K
o
s
zt
y
o
k
re
s
u
Rachunek kosztów pełnych: Rachunek kosztów
zmiennych:
K
o
s
z
ty
z
m
ie
n
n
e
K
o
s
zt
y
s
ta
łe
materiały bezp.
robocizna bezp.
obróbka obca
energia
napędowa
maszyn i
urządzeń,
amortyzacja
narzędzi,
koszty konserw. i
remontów
maszyn i
urządzeń
amo. ST
wydziału,
energia oświetl. i
grzewcza,
czynsze,
dzierżawy, k.
remont.
budynków i
budowli
płace zarządu i
administr.
amo. ST
nieprodukcyjnych
k. marketingu,
sprzedaży,
W
y
ro
b
y
g
o
to
w
e
,
p
ro
d
u
k
c
ja
w
t
o
k
u
W
y
n
ik
fi
n
a
n
s
.
W
y
ro
b
y
g
o
t.
, p
ro
d
. w
t
o
k
u
W
y
n
ik
fi
n
a
n
s
o
w
y
1) Przychody ze sprzedaży
2) - Koszty zmienne produkcji sprzedanej
= Nadwyżka cenowa (marża brutto)
3) Nadwyżka cenowa
2) - Koszty stałe
= Wynik na sprzedaży
n
c
= c - k
z
Obliczanie wyniku w rachunku kosztów
zmiennych
Nadwyżka cenowa to kwota, pozostająca
po pokryciu kosztów zmiennych produkcji
na pokrycie kosztów stałych oraz zysk
n
c
= c - k
z
N
c
= x (c - k
z
)
N
c
= x * c - x * k
z
= P - K
z
n
c
> 0
K
s
= 100, c = 10, k
z
= 8 => n
c
= 2
x = 0
x = 6
K
s
= 100
strata
100
K
s
= 100
K
z
= 6*8
= 48
P= 6*10
= 60
strata
88
n
c
< 0
K
s
= 100, c = 6, k
z
= 8 => n
c
= – 2
x = 0
x = 6
K
s
= 100
strata
100
K
s
= 100
K
z
= 6*8
= 48
P= 6*6
= 36
strata
112
K = K
z
+ K
s
= x * k
z
+ K
s
W = P - K
K = K
z
+ K
s
= x * k
z
+
K
s
Równanie
kosztów:
Równanie wyniku na
sprzedaży:
W = P - K = c*x - k
z
*x
-K
s
=
= x(c - k
z
) - K
s
Wielkość produkcji
zapewniająca
osiągnięcie
planowanego wyniku:
W + K
s
c -
k
z
x
=
Cena sprzedaży
zapewniająca
osiągnięcie
planowanego wyniku
(przy danej wielkości
produkcji):
W + K
s
x
c
=
+
k
z
Analiza zależności „produkcja - koszty -
zysk”
Próg rentowności to taka wielkość (lub wartość)
produkcji, przy której całkowite jej koszty
równają się przychodom
K
s
c - k
z
x
pr
=
K
s
*c
c - k
z
cx
pr
=
K
s
1 - k
z
/c
=
próg
ilościowy
próg
wartościowy
Próg rentowności produkcji jednorodnej
k
z
c
W
po
=
1 -
K
z
P
= 1
-
P - K
z
P
=
Wskaźnik pokrycia informuje, jaka część ceny (lub przychodu)
pozostaje po odjęciu kosztów zmiennych na pokrycie kosztów
stałych i na zysk
x
pr
W
pe
=
1 -
x
max
c*x
pr
W
pe
=
1 -
c*x
max
Wskaźnik pewności informuje, o jaką część można zmniejszyć
maksymalne (lub normalne) rozmiary produkcji pozostając w
strefie zysków
„Produkcja - koszty - zysk” - wskaźniki
Ks
1
= 100
Ks
2
= 220
kz = 10
c = 20
Ks
1
Ks
2
Kc
1
Kc
2
P
K,
P
x
x
pr1
x
pr2
x
pr1
=
K
s1
c - k
z
100
1
0
=
= 10
x
pr2
=
K
s2
c - k
z
220
1
0
=
= 22
=>
x
max
=12szt
x
max
Skokowe zmiany kosztów stałych a próg
rentowności
x
A
x
B
Ks = 100
nc
A
= 20 =>
x
pr
= 5
nc
B
= 4 => x
pr
=
25
x
pr
= 5
x
pr
= 25
STREFA
STRAT
STREFA
ZYSKU
Pr
w
Pr
w
= Ks / 1-
kz
i
*x
i
c
i
*x
i
średni wskaźnik
pokrycia
P
róg rentowności produkcji
wieloasortymentowej
1) Dobór przedmiotu produkcji
1.1) Jeden czynnik ograniczający
Produkt
c
k
z
n
c
rh
n
c
/rh
priorytet
A
30 15 15 60 0,25 zł/h
3
B
20 15
5
10
0,5 zł/h
2
C
10
8
2
1
2 zł/h
1
Obliczamy nadwyżkę cenową na jednostkę czynnika
ograniczającego:
Krótkookresowe problemy decyzyjne
1) Dobór przedmiotu produkcji
1.2) Wiele czynników ograniczających, istnieje
czynnik najbardziej ograniczający
czynnik najbardziej ograniczający:
materiały
n
CmatA
= 10zł / 100kg = 0,1
zł/kg
n
CmatB
= 15zł / 200kg = 0,075
zł/kg
1
2
Produkt:
Materiałochł.
x(mat)
Maszynochł.
x(mh)
n
c
A
100 kg/szt.
20 000/100 = 200 szt.
5 mh/szt.
2000 / 5 = 400 szt.
10
B
200 kg/szt.
20 000 / 200 = 100 szt.
8 mh/szt.
2000 / 8 = 250 szt.
15
Dostępne zapasy mat.: 20 000 kg
Zdolność produkcyjna: 2000mh
Krótkookresowe problemy decyzyjne
2) Rezygnacja z produktu przynoszącego
stratę
Wyrób
Kubki Kufle Dzbanki Razem
Przychody
1700
2100
2600
6400
Koszty bezp. (robocizna, materiały)
- koszty zmienne
1000
1200
1300
3500
Koszty wydziałowe:
zmienne
500
400
600
1500
stałe
400
400
400
1200
Wynik
-200
100
300
200
P = 1700
Kz = 1500
Nc = 200
Ks = 400
W = - 200
Wyrób
Kufle Dzbanki Razem
Przychody
2100
2600
4700
Koszty bezp. (robocizna, materiały)
- koszty zmienne
1200
1300
2500
Koszty wydziałowe:
zmienne
400
600
1000
stałe
600
600
1200
Wynik
-100
100
0
Krótkookresowe problemy decyzyjne
3) Kupić czy wytworzyć?
Kupno
Cena:
2000szt
po 10 zł/szt.
20 000
Koszt
zmienny:
2000szt
po 6 zł/szt.
12 000
Koszt
stały
wynajmu
maszyny:
7000
Wytworzen
ie
Koszt stały
budynku:
5000
Koszt stały
budynku:
5000
Koszty
istotne z
punktu
widzenia
decyzji
Koszt
nieistotny z
punktu
widzenia
decyzji
25
000
24
000
Krótkookresowe problemy decyzyjne
4) Wybór wariantu technologicznego
Wariant2:
Wariant1:
Ks
1
= 100
kz
1
= 5
Ks
2
= 250
kz
2
= 2
Ks
1
+ x* kz
1
= Ks
2
+ x* kz
2
Ks
1
- Ks
2
x =
kz
2
- kz
1
Krótkookresowe problemy decyzyjne
• Budżet: liczbowe wyrażenie planu działania
organizacji, służące zastosowaniu i koordynacji
założeń planistycznych
Funkcje budżetu:
•okresowe
planowanie
•koordynacja i
komunikowanie
•kwantyfikacja celów
•kontrola i ocena
działań
•motywowanie
•kreowanie
świadomości
Etapy
budżetowania:
1) opracowanie
budżetu (planowanie)
2) wdrożenie budżetu
3) kontrola
(sterowanie)
Rodzaje
budżetów:
•długookresowe,
•krótkookresowe
•„jednorazowe”
•kroczące
•stałe
•elastyczne
Budżetowanie
Budżet
sprzedaży
Plan produkcji
Budżet kosztów
bezpośrednich
Budżet kosztów
pośrednich i
ogólnych
Budżet
wpływów i
wydatków
Budżety:
•Bilansu
•Rachunku
Zysków i Strat
•Przepływów
środków
pieniężnych
regiony
kanały
dystrybucji
zakłady
produkcyjne
wydziały
produkcyjne
jednostki
organizacyjne
jednostki
organizacyjne
O
ś
ro
d
k
i o
d
p
o
w
ie
d
zi
a
ln
o
ś
c
i
Opracowanie budżetu
normalnych
planowanych
standardowych
Rachunek kosztów
rzeczywistych
rzeczywiste stawki *
rzeczywista ilość
zużycia
planowane stawki *
rzeczywista ilość
jednostek klucza
Koszty bezpośrednie
Koszty pośrednie
rzeczywiste stawki *
rzeczywista ilość
zużycia
rzeczywiste stawki *
rzeczywista ilość
jednostek klucza
planowane stawki
* standardowe
zużycie
planowane stawki
* standardowa
ilość jednostek
klucza
planowane stawki
* rzeczywista ilość
jednostek klucza
Rachunek kosztów postulowanych
planowane stawki
* rzeczywista ilość
zużycia
Źródło: A. Jaruga, W. Nowak, A. Szychta, Rachunkowość
Zarządcza
Analiza
odchyleń
ceny/stawki
zużycia
wydajności
struktury
V
o
= q
r
*c
r
- q
p
*c
p
V
c
= q
r
*c
r
- q
r
*c
p
=
q
r
(c
r
-
c
p
)
V
q
= q
r
*c
p
- q
p
*c
p
=
c
p
(q
r
-
q
p
)
Rachunek kosztów postulowanych
Główne założenia:
• Klucze wyrażające wielkość produkcji nie są odpowiednie
do rozliczania kosztów pośrednich
• Przyczyną powstawania kosztów pośrednich są działania
(procesy)
def:
Działanie to zbiór powtarzalnych, jednorodnych lub
podobnych zdarzeń i czynności, wykonywanych w celu
realizacji określonej funkcji gospodarczej i powodujących
powstawanie kosztów
Miara działania to wyrażona liczbowo wielkość
działania, pozostająca w związku proporcjonalnym z
kosztami tego działania
Rachunek kosztów działań - Activity Based
Costing
1000szt. = 200mh, 50rh,
100kg
100szt. = 50mh, 10rh, 30kg
600szt. = 100mh, 30rh, 50kg
300szt. = 50mh, 10rh, 20kg
= 1000szt. = 200mh, 50rh,
100kg
Zakład 1
Zakład 2
400
400
Tradycyjny rachunek kosztów
Koszty
pośrednie:
Przygotowanie
produkcji: 800
PLN
Rachunek kosztów działań - Activity Based Costing
1 nastawienie
1 nastawienie
1 nastawienie
1 nastawienie
= 3 nastawienia
Przygotowanie
produkcji: 800
PLN
•ilość „nastawień” =
4
•koszt nastawienia
=
800 / 4 = 200
Zakład 1
Zakład 2
1*200 = 200
3*200=600
koszty bezpośrednie
koszty pośrednie
koszty ogólne
produkty (nośniki
kosztów)
Wynik finansowy okresu
zaopatrzenie
(liczba partii)
utrzymanie maszyn
(liczba mh)
działanie 1: konto 521*1
działanie 2: konto 521*2
działanie n: konto 521*n
Etapy ABC:
• analiza wartości procesu
gospodarczego
• identyfikacja działań
• ustalenie miary działania
• pomiar i ewidencja kosztów
działania
• określenie liczby jednostek miary
działania obciążających
poszczególne nośniki
• rozliczenie kosztów na nośniki
Działanie
Miara działania
opis techniczny
produktu
czas przygotowania
dokumentacji w dniach
zaopatrzenie
materiałowe
- liczba zamówień,
- liczba dostaw
techniczne
przygotowanie
maszyn
- liczba uruchomień
maszyn
- liczba „przestawień”
maszyn (serii
produktów)
kontrola jakości
wyrobów
- liczba inspekcji
- liczba sprawdzonych
wyrobów
pakowanie wyrobów - liczba partii do wysłania,
- liczba wydań
Przykłady
działań:
• poszukiwanie ceny optymalnej (max. zysku)
• koszty mają znaczenie wtórne
• uzależnienie proponowanej ceny od:
– ceny konkurencji
– elastyczności cenowej popytu:
Q
Ep
=
Q
:
c
c
Przykład:
średnia cena = 99 PLN, kz = 50 PLN
popyt przy cenie śr. = 51 000 szt.
Cena
98 zł
99 zł
100 zł
101 zł
102 zł
103 zł
kz
50 zł
50 zł
50 zł
50 zł
50 zł
50 zł
nc
48 zł
49 zł
50 zł
51 zł
52 zł
53 zł
Q
52 000
51 000
50 000
49 000
48 000
47 000
Nc
2 496 000 zł
2 499 000 zł
2 500 000 zł
2 499 000 zł
2 496 000 zł
2 491 000 zł
Nc
2 485 000 zł
2 490 000 zł
2 495 000 zł
2 500 000 zł
2 505 000 zł
98
zł
99
zł
100
zł
101
zł
102
zł
103
zł
Nc
Ustalanie cen - model ekonomiczny
Koszty pełne:
• koszty zmienne są głównym
czynnikiem kształtującym
cenę
• cena liczona jest dla założonej
rentowności sprzedaży:
Z
Rs =
K
* 100
%
c =
(1 + Rs) (kz +
Ks
x
)
Koszty wydziałowe
Rentowność produkcji
Kubki Dzbanki
Ilość sztuk x
20000
10000
Koszty bezpośrednie/szt.
2
2
mh
100
300
Koszty pośrednie (mh)
10000
30000
Koszty pośrednie/szt.
0,5
3
Koszt jednostkowy kj
2,5
5
Cena
3,125
6,25
rh
60
20
Koszty pośrednie (rh)
30000
10000
Koszty pośrednie/szt.
1,5
1
Koszt jednostkowy kj
3,5
3
Cena
4,375
3,75
40 000
0,25
Przykład:
Ustalanie cen - model księgowy
Koszty zmienne:
• koszty zmienne są głównym czynnikiem kształtującym cenę
• cena liczona jest dla założonego wskaźnika pokrycia
k
z
c
W
po
= 1 -
K
z
P
= 1 -
P - K
z
P
=
c =
kz
1 - W
po
Przykład:
produkty: X
y
kz 10
16
x
300
500
Ks 15 000
oczekiwany zysk 20 000
Planowane przychody dla całej produkcji:
Kz = 10*300 + 16*500 = 3000 + 8000 = 11
000
Plan. kwota pokrycia = 15 000 + 20 000 = 35
000
Plan. przychody ze sprzed. 46 000
Wpo = 35 000 / 46 000 =
0,76
c
x
= 10 / (1-0,76) = 41,67
c
y
= 16 / (1-0,76) = 66,67
Ustalanie cen - model księgowy