Zaspokajanie potrzeb 

człowieka w procesie 

pracy

Mariusz Szczerbak
Inżynieria 
Bezpieczeństwa
Psychologia Pracy 
sem.I

Praca

• Praca jest jednym z głównych czynników decydujących o 

zaspokajaniu potrzeb człowieka – nie tylko materialnych. 
Odgrywa ważną rolę w kształtowaniu osobowości oraz 
stosunków między ludźmi, przyczyniając się do zróżnicowania 
pozycji poszczególnych osób w społeczeństwie.

• Praca jest to celowe wytwarzanie przez człowieka dóbr 

materialnych lub intelektualnych, służące zaspokajaniu 
ludzkich potrzeb. 

Proces pracy składa się z trzech elementów: 

• celowej działalności (sama praca), 
• przedmiotu pracy (np. budowa domu), 
• narzędzi pracy (np. maszyny, komputer, Internet)

Praca

     Pracę można rozpatrywać w następujących aspektach: 
• psychologicznym – jako czynnik kształtowania i rozwoju 

osobowości człowieka, 

• filozoficznym – jako dążenie do osiągania wartości 

pozytywnych i eliminacji negatywnych, 

• historycznym – jako zmiany stosunków produkcji 

zachodzące w czasie (od wspólnoty pierwotnej przez 
feudalizm, kapitalizm po socjalizm), 

• ekonomicznym – jako źródło utrzymania, działalność 

zarobkowa pozwalająca fizycznie przetrwać i zaspokoić 
podstawowe potrzeby ludzi.

Potrzeba

• Każda jednostka ludzka obraca się w kręgu 

najróżniejszych potrzeb, których zaspokajanie jest 
celem jego działania. Potrzeba to odczuwany 
przez tę jednostkę brak czegoś np. człowiek 
potrzebuje pokarmu, co oznacza, że może żyć 
tylko wtedy, gdy ma co jeść. Potrzeba jest zatem 
uświadomionym dążeniem do redukcji ubytku, w 
przeciwieństwie do popędu, który jest 
nieuświadomiony. Liczba potrzeb człowieka jest 
nieograniczona, ponieważ nieograniczona jest 
liczba zależności między człowiekiem i 
otoczeniem oraz zależności w człowieku

Potrzeba

• Rozróżnia się potrzeby wewnętrzne, które 

dotyczą człowieka jako osobę, związane z 
funkcjonowaniem organizmu np. 
fizjologiczne oraz potrzeby zewnętrzne, 
które są wyrazem zależności człowieka od 
otoczenia. W tej grupie wyróżnić można 
np. potrzeby biologiczne (np. seksualne), 
społeczno-kulturalne (np. potrzeba 
sklepów, kin), potrzeby materialne (np. 
potrzeba samochodu, lodówki)

Potrzeba

• Istnieje także inny podział potrzeb: 

na pierwotne (biologiczne), które są 
dziedziczone i charakterystyczne dla 
danego gatunku oraz wtórne 
(psychiczne), będące wynikiem 
stworzonych przez ludzi warunków. 

Potrzeba

• Człowiek uświadamia sobie własne 

potrzeby jako obiektywne lub subiektywne.

• Potrzeby obiektywne to ilościowe lub 

jakościowe odchylenia w zakresie 
warunków niezbędnych do utrzymania 
życia, rozwoju, sprawności ludzi w danych 
warunkach kulturowych, których 
lekceważenie pociąga realne zmiany takie 
jak śmierć, choroba, obniżenie rozwoju, 
sprawności działania.

Potrzeba

• Potrzeby subiektywne stanowią 

odczuwane przez człowieka 
pragnienia. Występują w sytuacji, 
gdy człowiek uświadomi sobie 
różnice ilościowe lub jakościowe 
pomiędzy subiektywnym 
odzwierciedleniem aktualnego i 
przyszłego stanu rzeczy. 

Potrzeba

• Potrzeby pociągają za sobą 

uświadomienie człowiekowi 
konieczności uzupełnienia 
występujących braków. Poprzez to 
następuje akceptacja potrzeby jako 
świadomego celu aktywności i 
postawienie celu do realizacji, czyli 
sformułowanie zadania do 
wykonania.

Potrzeba

• W końcowej fazie zaspokajania potrzeb 

następuje realizacja celu aktywności. Brak 
możliwości zaspokojenia potrzeb prowadzi do 
frustracji. Liczne badania nad potrzebami 
oraz liczne, zazębiające się klasyfikacje 
skłoniły naukowców do opracowania listy 
potrzeb i pragnień, które występują w życiu 
człowieka. Potrzeby te warunkują jego 
zachowanie, styl życia, wpływają na stosunek 
do pracy, otoczenia, na ocenę własnego ja.

Potrzeba

• Istotne znaczenie dla zrozumienia motywacji człowieka 

wywarła teoria potrzeby opracowana przez Maslowa.

• Maslow wyróżnił siedem podstawowych grup potrzeb, które 

występują w określonej kolejności wynikającej z ich 
ważności i stopnia skomplikowania:

•  1. fizjologiczne
•  2. bezpieczeństwa
•  3. przynależności i miłości (afirmacji)
•  4. uznania i prestiżu
•  5. samorealizacji
•  6. wiedzy i zrozumienia
•  7. estetyczne

Potrzeba

• Potrzeby fizjologiczne wynikają z 

czynności biologicznych, z 
funkcjonowania organizmu ludzkiego. 
Sprowadzają się do spraw: 
oddychania, jedzenia, wydalania, 
seksualnych itp. Są one wrodzone, 
najsilniejsze i w razie ich 
niezaspokojenia wypierają wszystkie 
pozostałe.

Potrzeba

• Potrzeby bezpieczeństwa nasilają się 

w warunkach zagrażających 
człowiekowi utratą zdrowia czy życia. 
Pobudzają one człowieka do działań 
mających na celu zabezpieczenie 
stałego zaspokajania potrzeb.

Potrzeba

• Potrzeby przynależności i miłości 

(afirmacji) wywiązują działania 
zmierzające do nawiązywania 
kontaktów międzyludzkich. 
Niezaspokojenie tych potrzeb wpływa 
bardzo ujemnie na jednostkę i 
hamuje jej rozwój społeczny

Potrzeba

• Potrzeby uznania i prestiżu sprawiają, że 

człowiek stara się swoim zachowaniem 
zapewnić sobie szacunek społeczeństwa i 
jego uznanie. Zaspokojenie tych potrzeb 
pociąga za sobą wzrost wiary we własne siły, 
przekonuje o własnej wartości oraz wzmacnia 
poczucie godności osobistej. Natomiast 
niezaspokojenie ich przyczynia się do 
narastania kompleksów niższości. Potrzeby te 
są widoczne zwłaszcza w grupach ludzkich, 
np. w warunkach pracy

.

Potrzeba

• Potrzeby samorealizacji przejawiają się 

planowym dążeniem do maksymalnego 
wykorzystania swoich uzdolnień, kwalifikacji 
oraz zrealizowania się w pracy.

•  Potrzeby wiedzy i zrozumienia popychają 

człowieka do poszukiwania wiedzy o świecie, o 
otaczających go zjawiskach.

•  Potrzeby estetyczne są źródłem działań 

dostarczających pozytywnych lub 
negatywnych, ale silnych wrażeń zmysłowych.

Potrzeba

 

  Wyznacznikiem skali potrzeb jest poziom 

cywilizacji społeczeństwa. Im jest on wyższy, tym 
zakres ich jest większy. Natomiast kolejność ich 
zaspokajania określa prawo nasycalności 
potrzeb Gossena. Zgodnie z nim potrzeby 
ludzkie zaspokajane są  w kolejności swej 
wielkości, tzn. od największych do najmniejszych. 
Zmniejszanie się też ich wielkości, co jest 
wynikiem realizacji procesu konsumpcji 
( zaspokajania potrzeb ), aż osiągają stan pełnego 
nasycenia czyli saturacji.

Przykład potrzeby

• W życiu rzadko potrzeby zaspokajane są w pełni. W 

miarę ich nasycania powstają nowe, dotychczas nie 
znane lub pojawiają się produkty, które te nie znane 
potrzeby wywołują. Na przykład pierwszym naszym 
pragnieniem było posiadanie magnetowidu. Po 
zaspokojeniu tej potrzeby i okresowym użytkowaniu 
nabytego produktu, rodzi się chęć nabycia 
odtwarzacza DVD ponieważ daje on dodatkowe 
możliwości. W miarę konsumowania i tego produktu 
stwierdzamy, iż nie zaspokaja on naszych potrzeb, 
gdyż nie może on nagrywać, bądź bez zestawu kina 
domowego nie ma odpowiedniej jakości dźwięku i 
obrazu.

Rola pracy 

• Praca stanowi podstawowe źródło wiedzy 

człowieka, jego przeżyć i   umiejętności 
wartościowania. Człowiek w pracy widzi nie 
tylko czynności zapewniające środki materialne 
potrzebne do życia, lecz traktuje ją jako 
naturalną potrzebę, obowiązek społeczny i 
warunek własnego rozwoju. Praca jest głównym 
czynnikiem decydującym  o wykorzystaniu 
możliwości życiowych człowieka, odgrywa 
zasadniczą rolę w jego rozwoju i stanowi 
naturalną podstawę życia społecznego.

Rola pracy 

• Ważnym charakterem pracy jest jej wychowawcza rola 

                             w przygotowaniu człowieka do 
współpracy i współżycia w otaczającym go 
społeczeństwie. W przygotowaniu takim liczy się 
zdobywanie wiadomości, umiejętności i sprawności 
oraz motywacja i postawa wobec stawianych zadań. 
Za  pośrednictwem pracy człowiek zostaje 
wprowadzony w układ stosunków i zależności 
występujących w życiu społecznym, poprzez nią 
kształtuje się w człowieku postawa szacunku do pracy 
i jej owoców, przekonanie, że jest moralną 
powinnością każdego człowieka i stanowi źródło jej 
społecznej wartości.

Rola pracy 

• Można stwierdzić, że obecnie jakościowo 

nową wartością staje się praca wysoko 
kwalifikowana, zakładająca wysoki 
poziom kompetencji  i odpowiedzialności. 

• Tak więc praca zawodowa i jej kariera 

jest dla człowieka drogą realizacji 
życiowych pragnień i zarazem środkiem 
do zdobycia i utrzymania pewnych 
wartości

Rola pracy 

• Do wartości tych, odmiennych dla każdego 

człowieka, zaliczyć można między innymi: 
bezpieczeństwo, prestiż, wiarę, władzę, 
niesienie pomocy innym, życie rodzinne, 
zdrowie, dobrobyt, szczęście, miłość, 
przyjaźń, rozwój, spokój, czas wolny, wolność 
i twórczość. Hierarchia tych wartości jest 
wyrażana  w przyjmowaniu przez człowieka 
tzw. dewiz życiowych dotyczących stosunku 
danego człowieka do swojej pracy.

Rola pracy 

• Aby uświadomić sobie ważne znaczenie pracy w 

życiu człowieka należy zwrócić uwagę na stale 
narastające zjawisko bezrobocia, godzącego w 
istotę człowieka zdolnego i pragnącego realizować 
swoje naturalne prawo do pracy oraz związane z 
nim powinności zawodowe. Potrzeba uznania, 
samorealizacji, kompetencje oraz aktywność 
zawodowa dobrze oceniana przez kolegów i 
przełożonych są bardzo istotną dla zaspokojenia 
potrzeb człowieka - sferą życia. Człowiek 
bezrobotny pozbawiony jest nie tylko dochodów z 
pracy ale i tych wszystkich pozostałych gratyfikacji.

Rola pracy 

• Reasumując można stwierdzić, że rola pracy 

w życiu człowieka   i współczesnego 
społeczeństwa jest ogromna. Stanowi 
niezbędny warunek egzystencji, wyznacznik 
kształtujący osobowość, wpływa na rozwój 
człowieka, wyzwala w nim inicjatywę i twórczą 
aktywność myślową, dostarcza przeżyć 
estetycznych, przynosi radość i zadowolenie, 
ale i stanowi też źródło trudności, zmartwień i 
niepowodzeń oraz wprowadza człowieka w 
stan niezadowolenia i zniechęcenia.

Koniec

•Dziękuję za uwagę