NOWOTWORY

DEFINICJA

•

Jest to nieprawidłowa tkanka, która rozrasta się

w nadmiarze i w sposób nieskoordynowany z

tkankami prawidłowymi, przy czym nadmierna

proliferacja utrzymuje się mimo wyeliminowania

czynnika, który ja wywołał.

•

Nadmiernej proliferacji towarzyszą zaburzenia

różnicowania się komórek, jest ona bezcelowa

dla organizmu i dla niego szkodliwa.

•

Nowotwór do pewnego stopnia rośnie

autonomicznie, chociaż jego wzrost jest

uzależniony od dopływu krwi od gospodarza i

czasami od sytuacji hormonalnej.

•

Nowotwór może powstać z każdej tkanki, której

komórki zachowały zdolność do rozmnażania.

ONKOLOGIA

•

Onkos – guz

•

Onkologia to nauka zajmująca się

nowotworami

•

Guz jest pojęciem szerszym od

nowotworu. Guz może być

nowotworowy lub nienowotworowy

(zapalny, krwotoczny itd..)

PODZIAŁ

•

Nowotwory dzielimy na łagodne i złośliwe

•

Utkanie nowotworowe może być w

różnym stopniu zróżnicowane , czyli

podobne do tkanki, z której nowotwór się

wywodzi. Im struktura nowotworu jest

bardziej zbliżona do tkanki macierzystej

tym nowotwór jest mniej złośliwy

•

Każdy nowotwór składa się z dzielących

się komórek nowotworowych i

łącznotkankowego podścieliska z

naczyniami.

NAZEWNICTWO

NOWOTWORY ŁAGODNE

•

Nazwę tworzy się przez dodanie końcówki –oma

(Łac) –ak (pol) do nazwy komórki lub tkanki z

której nowotwór się wywodzi:

•

Nowotwory łagodne pochodzenia nabłonkowego

to : gruczolak, brodawczak, torbielakogruczolak,

torbielak, torbielakogruczolak brodawkowaty

•

Nowotwory łagodne pochodzenia

mezenchymalnego to : włókniak,tłuszczak,

mięśniak, chrzęstniak, kostniak, naczyniak,

potworniak dojrzały itd..

NAEWNICTWO

NOWOTWORY ZŁOSLIWE

•

RAKI – nowotwory złośliwe z tkanki

nabłonkowej: rak płaskonabłonkowy,

gruczolakorak, rak przejściowokomórkowy,

rak niezróżnicowany, rak zarodkowy itd..

•

MIĘSAKI – nowotwory złośliwe z tanek

mezenchymalnych: tłuszczakomiesak,

włókniakomięsak, chrzęstniakomięsak,

kostniakomięsak, mięsak naczyniowy,

mięśniakomiesak itd..

•

Nowotwory złośliwe z tkanki limfatycznej to

chłoniaki a z tkanki krwiotwórczej białaczki.

ZMIANA I STAN

PRZEDNOWOTOWOROWY

•

Zmiana przednowotworowa to : lokalna

zmiana morfologiczna, która niesie za sobą

zwiększone ryzyko wystąpienia nowotworu

złośliwego np.. Gruczolak kosmkowy w jelicie

stanowi podstawę do rozwoju gruczolakoraka

•

Stan przednowotworowy – to jednostka

chorobowa, w której jest zwiększone ryzyko

wystąpienia nowotworu np.. W marskosci

wątroby istnieje zwiększone ryzyko rozwoju

raka wątrobowokomórkowego

DYSPLAZJA

•

Dosłownie oznacza to zaburzenie rozrostu.

Występuje głównie w nabłonku

Dysplazja to

zaburzenia różnicowania komórek (atypia

cytologiczna) i zaburzenia architektoniki tkanki

•

Atypia cytologiczna to zmiany typu: powiększenie i

zmiana kształtu komórek, nadbarwliwość jądra i

nieregularność jego kształtu, powiększenie jadra i

zwiększona ilość jąder w komórce oraz

nieprawidłowe figury podziału

•

Zaburzenia architektoniki to nieprawidłowy układ

komórek naruszający charakterystyczną

warstwowość

•

W zależności od nasilenia tych zmian wyróżniamy

dysplazję małego, średniego i dużego stopnia (w

nabłonku wielowarstwowym płaskim).

LOSY DYSPLAZJI

•

Zmiany dysplastyczne małego i

średniego stopnia mogą ulec regresji

po usunięciu czynnika przyczynowego

np.. Zapalenia

•

Zmiany dysplastyczne dużego stopnia

mają dużą szansę przejścia w raka

inwazyjnego chociaż nie można

przewidzieć w jakim okresie czasu

•

Tak więc zmiany dysplastyczne mogą ,

ale nie musza prowadzić do powstania

raka inwazyjnego.

RAK PRZEDINWAZYJNY

•

Jest to stan w którym architektonika nabłonka jest

zniszczona na całej jego grubości przez dzielące

się niedojrzałe komórki z cechami atypii

cytologicznej.

•

Komórki raka przedinwazyjnego zajmują tylko

nabłonek i nie naciekają podścieliska oddzielone

od niego błoną podstawną

•

W nabłonku nie ma naczyń (są one w pościelisku,

pod błoną podstawną)

dlatego rak przedinwazyjny

nie daje przerzutów!!!!!!

•

Z biegiem czasu może dojść do inwazji

podścieliska i rak staje się inwazyjny

•

Usunięcie nowotworowo zmienionego nabłonka z

niewielkim marginesem tkanek zdrowych prowadzi

do całkowitego wyleczenia!!!

CECHY MAKROSKOPOWE

NOWOTWORÓW ZŁOSLIWYCH

•

Najważniejszymi cechami nowotworu złośliwego jest

naciekanie

niszczenie okolicznych tkanek oraz zdolność do dawania

przerzutów

węzłów chłonnych lub odległych narządów, gdzie komórki nowotworowe

zagnieżdżają się i rozrastają i mogą dawać dalsze przerzuty.

•

Destrukcyjny naciekający wzrost – komórki nowotworu wnikają głęboko w

okoliczne tkanki

•

Brak torebki

•

Guz jest nieregularnego kształtu o nieostrych granicach (stąd nazwa rak)

•

Czasem komórki naciekają pojedynczo nie dając obrazu guza tylko

usztywniając ścianę narządu np.. Żołądka (gdzie komórki te pobudzają

rozrost tkanki łącznej i ściana żołądka staje się pogrubiała twarda i

sztywna)

•

Gdy rak zawiera dużo tkanki łącznej jest twardy (np. w sutku naciek jest

twardy wypustkami wchodzący w otaczające tkanki – podobny do raka,

kraba) a gdy mało to miękki i kruchy

•

Mięsaki wyglądem przypominają mięso ryby

•

Nowotwory rosnące na powierzchni mogą być: egzofityczne (główna masa

nowotworu wystaje ponad powierzchnię, nacieka płytko), mezofitycznie

(naciek podłoża i wystawanie ponad powierzchnie są sobie równe, część

środkowa wrzodzieje a na odwodzie nowotwór tworzy wał), endofitycznie

( nowotwór nacieka w głąb jest często owrzodziały)

•

Na przekroju często widać martwicę (kruche, żółtawe masy) i wylewy

krwawe

DROGI SZERZENIA SIĘ

NOWOTWORÓW ZŁOŚLIWYCH

•

Naciekanie okolicznych tkanek

•

Przerzuty ( komórki nowotworowe naciekają ściany

naczyń a gdy dostaną się do światła to płyną z prądem

krwi lub chłonki i rozsiewają się po całym organizmie.

Zagnieżdżają się w odległych narządach tworząc nowe

guzy zwane przerzutami. Raki dają przerzuty najpierw

drogą chłonną do węzłów chłonnych a dopiero potem

drogą krwi. Mięsaki dają przerzuty głównie drogą krwi

(wątroba, płuca) a tylko niektóre droga chłonną

•

Szerzenie się drogą płynu mózgowo-rdzeniowego

•

Wszczepianie się do jam surowiczych np.. Raki jajnika

•

Naciekanie wzdłuż włókien nerwowych

•

Rozsiewanie się przez naturalne przewody np, oskrzela

CECHY MIKROSKOPOWE

NOWOTWORÓW ZŁOŚLIWYCH

•

STOPIEŃ ZRÓŻNICOWANIA- jest to podobieństwo do

tkanki macierzystej

•

Gdy komórki przypominają tę tkankę, nazywamy go

wysokodojrzałym (dobrze zróżnicowanym)

•

Gdy zbudowany jest z komórek prymitywnych

nazywamy go niskodojrzałym (niskozróżnicowanym) a

nawet niezróżnicowanym (anaplastycznym)

•

Anaplazja to brak zróżnicowania

•

Nowotwory niskozróżnicowane maja gorsze rokowanie

•

STOPIEŃ ZŁOSLIWOSCI HISTOLOGICZNEJ

NOWOTWORU – jest skala, która określa stopień

dojrzałości nowotworu i jest wskazówką co do

rokowania i leczenia ( G1 najmniej złośliwy, G3

najbardziej złośliwy)

•

BAŁAGAN ARCHITEKTONICZNY

•

NACIEKANIE

CECHY MIKROSKOPOWE

NOWOTWORÓW ZŁOŚLIWYCH

•

CYTOLOGICZNE CECHY ZŁOŚLIWOŚCI

•

Wzrost objętości jądra względem cytoplazmy

•

Różnorodność wielkości, kształtów i zabarwienia

komórek i jąder

•

Nadmierna barwliwość jąder

•

Nieregularny kształt, wielkość i rozmieszczenie grud

chromatyny w jądrze

•

Nieregularny obrys jąder i nieregularnie pogrubiała

błona jądrowa

•

Duże jąderka o nieregularnym kształcie , czasem

kilka jąderek

•

Patologiczne figury podziału

(w kształcie litery X,H,Y)

OBJAWY KLINICZNE

NOWOTWORÓW ZŁOSLIWYCH

•

Objawy miejscowe – owrzodzenia, krwotoki,

wtórne zakażenia, wyczuwalny guz, niedrożność

naturalnych przewodów np.. Jelit prowadząca do

perforacji i zakażenia otrzewnej

•

Wyniszczenie nowotworowe – spadek wagi ciała,

brak łaknienia, ogólne osłabienie i niedokrwistość

(jest wynikiem nie tylko głodzeniem ale

cytokinami produkowanymi przez nowotwór i

organizm oraz nawracającymi zakażeniami)

•

Zespoły paranowotworowe – objawy nie związane

ani z samym nowotworem ani z przerzutami ani z

wydzielaniem charakterystycznych dla danej

tkanki hormonami np.. Zespół Cushinga w raku

drobnokomórkowym płuc czy wędrujące zapalenie

żył w raku trzustki

NOWOTWORY MIEJSCOWO

ZŁOSLIWE

•

Nowotwory niszczące i naciekające

podścielisko ale nie dające przerzutów

nowotworowych np.. Rak

podstawnokomórkowy

•

Nowotwory dające często wznowy

(mimo cech histologicznej łagodności)

ze względu na istnienie licznych

mikroskopowych cech wnikania w

podścielisko np.. Guz mieszany ślinianek

CECHY MAKROSKOPOWE

NOWOTWORÓW ŁAGODNYCH

•

Mają torebkę lub są dobrze odgraniczone od

okolicznych tkanek

•

Rosną rozprężająco uciskając tkanki

•

Nie mają martwicy i wylewów krwawych

•

Mają zmiany włóknistoszkliste

•

Mogą być torbielowate (torbielakogruczoalki

śluzowe lub surowicze) z rozrostami nabłonka

(torbielakogruczolak brodawkowaty)

•

Na powierzchni skóry i błon śluzowych tworzą

brodawkowate wyrośla (brodawczaki)

•

Nazwa polip określa kształt zmiany a nie jej

charakter (nowotworowy , zapalny itd.)

OBJAWY KLINICZNE

ZWIAZANE Z NOWOTWOREM

ŁAGODNYM

•

Ucisk na okoliczne tkanki

•

Może zatykać przewody naturalne

•

Może wydzielać hormony

•

Daje obraz guza

•

Może czasem zezłosliwieć

PORÓWNANIE NOWOTWORÓW

ZŁOŚLIWYCH I ŁAGODNYCH

Cecha

Nowotwory

łagodne

Nowotwory złośliwe

Naciekanie

podścieliska

przerzuty

naciekanie

naczyń

wzrost

otorebkowanie
wznowy

miejscowe

budowa

histologiczna

angiogeneza

Nie ma

Powolny

Zwykle jest

Nie ma

Dobrze

zróżnicowana

niewielka

Jest

Są

Jest

Szybki

Nie ma

Są

Gorzej zróżnicowana do cech

anaplazji

Bardzo dużą

ETIOPATOGENEZA

NOWOTWRÓW

•

Nowotwór powstaje w wyniku szeregu

nieśmiertelnych mutacji DNA komórki

somatycznej , które kumulując się

powodują utratę kontroli wzrostu, dzielenia

się i różnicowania)

•

Takie zaburzenia mogą być dziedziczone w

komórkach płciowych (a więc obecne we

wszystkich komórkach ciała ) lub

wywołane przez czynniki rakotwórcze

CZYNNIKI RAKOTWÓRCZE

•

Większość czynników rakotwórczych bezpośrednio lub

pośrednio działa na poziomie genomu komórki.

Należy pamiętać jednak, że nowotworzeni jest

procesem wieloczynnikowym i wielostopniowym, w

którym zmiany narastają w wyniku współdziałania

kilku czynników.

•

Czynniki chemiczne (Chemiczne czynniki rakotwórcze

są coraz bardziej rozpowszechnione w pożywieniu i

otoczeniu człowieka. Z badań epidemiologicznych

wynika, że są one odpowiedzialne za powstawanie

większości nowotworów) : działające bezpośrednio

(środki alkilujące) i prokarcynogeny ( środki które

dopiero po przemianach w organiźmie stają się

czynnikami rakotwórczymi np.. Aflatoksyny)

•

Czynniki fizyczne: promieniowanie jonizujące

(zwiększona zachorowalność na białaczki, chłoniaki,

raki skóry i tarczycy oraz kostniakomięsaki)

promieniowanie ultrafioletowe (zwiększona

zachorowalność na raki i czerniaki skóry)

CZYNNIKI RAKOTWÓRCZE

•

Wirusy onkogenne: wbudowując swój materiał

genetyczny do naszego inicjują przemianę

nowotworową

•

Wirusy DNA : wirus HPV (rak szyjki macicy,

jamy ustnej i krtani) wirus EBV (chłoniak

Burkitta, rak nosogardzieli, chłoniak

Hodgkina), wirus HBV (rak

wątrobowokomórkowy), wirus HHV 8 ( mięsak

Kaposiego) wątrobowokomórkowym)

•

Wirusy RNA : wirus HTLV 1 (chłoniak T w

Japonii)

PODSTAWY GENETYCZNE

NOWOTWORÓW

•

Przyjmuje się że nowotwór powstaje z

jednej zmutowanej komórki która dzieli się i

przekazuje swą mutacje komórkom

potomnym. Do powstania nowotworu

potrzeba co najmniej 3 mutacji

•

Mutacje te dotyczą 4 klas genów :

protoonkogenów (geny stymulujące wzrost),

genów supresorowych (hamujących wzrost),

genów kontrolujących apoptozę, genów

regulujących naprawę uszkodzonego DNA

ETAPY ROZWOJU NOWOTWORU

ZŁOŚLIWEGO

•

Inicjacja przemiany nowotworowej : pod wpływem

czynników rakotwórczych dochodzi do mutacji DNA.

Mutacja ta zostanie utrwalona po podziale

mitotycznym. Komórka ta staje się komórką

zainicjowaną

•

Promocja – pod wpływem czynników zwanych

promotorami dochodzi do stabilizacji mutacji,

powstawania następnych mutacji, zmiany ekspresji

genów, pobudzenia proliferacji. Dochodzi do

niestabilności genetycznej

•

Progresja – rosnąca niestabilność genetyczna

prowadzi do heterogenności ( nie ma 2 takich samych

komórek nowotworowych!) oraz selekcji komórek

zdolnych do wzrostu, naciekania i przerzutowania

FAZY KLINICZNE

NOWOTWORÓW

•

Proces powstawania i wzrostu

nowotworów ma przebieg wieloletni, a

jego ostatnim etapem jest stosunkowo

krótka

faza kliniczna

. Nim nowotwór

osiągnie rozmiary pozwalające na jego

wykrycie rozwija się długo w tzw.

fazie

utajenia

. Czas utajenia może być

różny od kilku do nawet 30 lat.

CZYNNIKI PREDYSPONUJACE

DO ROZWOJU NOWOTWORÓW

•

Dziedziczne predyspozycje: (zespoły wynikające z

dziedziczenia mutacji w genach supresorowych-

siatkówczak, zespoły wynikające z dziedziczenia

mutacji genów kontrolujących naprawę uszkodzonego

DNA – dziedziczny rak jelita, predyspozycje związane

ze zwiększona wrażliwością na karcinogeny,

predyspozycje związane z endogenną promocją

nowotworów

•

Wiek – częstość wzrasta wraz z wiekiem

( akumulowanie mutacji, postępująca niesprawność

układu immunologicznego, kumulowanie się działania

czynników rakotwórczych, długi okres rozwoju

nowotworów)

•

Płeć (wpływy hormonalne lub styl życia)

•

Rasa (zwykle związane ze stylem życia, dietą)

•

Dieta (np.. Dieta wysokotłusczowa zwiększa ryzyko

wystąpienia raka jelita grubego)

MECHANIZMY OBRONY

PRZECIWNOWOTWOROWEJ

•

Na powierzchni komórek nowotworowych są antygeny które

mogą wywoływać reakcję układu immunologicznego

•

Odpowiedź komórkowa (komórki NK, limfocyty cytotoksyczne T,

zaaktywowane makrofagi) -

Komórki NK

mają zdolność do

spontanicznego zabijania komórek nowotworowych.

Cytotoksyczne limfocyty T

zabijają przede wszystkim

komórki zakażone przez różne drobnoustroje głównie wirusy i a

także komórki nowotworu, w którego powstawaniu wirusy biorą

udział.

Makrofagi

zostają zaktywowane przez interferon γ

(wydzielany przez komórki NK i limfocyty T). Zaktywowane

makrofagi zabijają komórki nowotworowe.

•

Nadzór immunologiczny (teoria Burneta) - Według teorii

nadzoru immunologicznego Burneta komórki nowotworowe

występują częściej niż to by wynikało z liczby ujawnionych

klinicznie nowotworów. Znajdują się one pod stałą kontrolą

mechanizmów immunologicznych, które prowadzą do

szybkiego rozpoznania i zniszczenia ich. Uszkodzenie lub

niesprawność (nawet czasowa) tego systemu powoduje, że

powstałe komórki nowotworowe mnożą się i osiągają taką

liczbę, przy której nawet sprawny układ immunologiczny nie

jest już w stanie sobie z nimi poradzić.

DIAGNOSTYKA

NOWOTWORÓW

•

Diagnostyka nowotworów wymaga współdziałania lekarzy

kilku specjalności i zastosowania szeregu metod

(biochemiczne, morfologiczne, obrazowe, cytogenetyczne i

molekularne). Bardzo ważne miejsce w wykrywaniu

nowotworów zajmuje diagnostyka obrazowa tzn. klasyczne

metody rentgenowskie, tomografia komputerowa,

ultrasonografia, magnetyczny rezonans jądrowy. Jednak

ostateczne rozpoznanie może nam dać tylko diagnostyka

morfologiczna. Bez rozpoznania morfologicznego nie można

przystąpić do leczenia chorego z nowotworem. W

diagnostyce tej posługujemy się różnymi metodami:

•

Badanie histopatologiczne

•

Badanie cytologiczne

•

Immunohistochemia

•

Cytofotometria przepływowa

•

Metody cytogenetyczne i molekularne

•

Biomarkery nowotworowe

DIAGNOSTYKA

HISTOPATOLOGICZNA

•

Podstawową metodą rozpoznania nowotworów jest badanie histopatologiczne

wycinka pobranego z guza.

Badanie to pozwala nam

określić:

•

- czy badana zmiana jest nowotworem

•

- czy jest to nowotwór złośliwy czy łagodny

•

- czy jest to postać nie naciekająca czy naciekająca

•

- czy jest to rak wczesny czy zaawansowany

•

- jaki jest typ histologiczny nowotworu

•

- jaki jest stopień histologicznej złośliwości nowotworu

•

Los chorego zależy od prawidłowego rozpoznania morfologicznego gdyż ono

w dużym stopniu określa leczenie. Do lekarza leczącego należy natomiast

pobranie

reprezentatywnego materiału do badania

•

Badaniu podlegają (trwa ono kilka dni):

•

- wycięte w całości zmiany (guzy)

•

- większe wycinki

•

- oligopbiopsje czyli bardzo drobne wycinki (kilka mm) pobrane w czasie

endoskopii czy biopsje gruboigłowe prostaty, sutka, wątroby czy nerki

•

- wyskrobiny z macicy

•

W trybie pilnym (do 30 min) wykonuje się tzw. badanie doraźne (introwe,

śródoperacyjne). Badania te wykonuje się w czasie zabiegu operacyjnego aby

podjąć decyzję o szerokości zabiegu (wycięcie guza czy całego narządu),

upewnienie się że granice cięcia chirurgicznego są wolne od nowotworu oraz

ustalenie zakresu przerzutów w węzłach chłonnych. Jest to badanie o

większym stopniu trudności niż rutynowe badanie histopatologiczne.

DIAGNOSTYKA

CYTOLOGICZNA

•

Badanie cytologiczne polega na rozpoznawaniu nowotworów na

podstawie oceny pojedynczych komórek. Wyróżniamy

cytodiagnostykę złuszczeniową

aspiracyjną;

•

- cytodiagnostyka złuszczeniowa

•

Badanie to polega na ocenie rozmazów wykonanych na

szkiełkach podstawowych z komórek, które złuszczyły się same

(np. w płynach z surowiczych jam ciała, moczu, plwocinie) lub

zostały złuszczone za pomocą odpowiednich szczoteczek z części

pochwowej szyjki macicy, w oskrzelu, żołądku czy jelicie grubym.

Cytodiagnostyka złuszczeniowa ma największe zastosowanie w

diagnostyce raka szyjki macicy, płuc, pęcherza moczowego i

płynów z nowotworowo nacieczonych surowiczych jam ciała.

•

- cytodiagnostyka aspiracyjna

•

Cytodiagnostyka aspiracyjna polega na wykonaniu biopsji

aspiracyjnej cienkoigłowej (igła 0.6-0,8 mm). Biopsja ta polega

na nakłuciu guza igłą i pobraniu z niego materiału, który

rozmazuje się na szkiełku podstawowym. Jeśli guz jest

niewyczuwalny biopsje wykonujemy pod kontrolą USG, tomografii

komputerowej lub kontrolą rentgenowską. Biopsja okazała się

szczególnie przydatna w diagnozowaniu raka sutka, tarczycy,

płuca, przerzutów nowotworowych do węzłów chłonnych i

wątroby

IMMUNOHISTOCHEMIA

•

Metoda ta ma zastosowanie do materiału

cytologicznego i histologicznego. Polega ona

na wykrywaniu antygenów komórkowych.

Pozwala to nam na:

•

- oceny typu histologicznego

niskozróżnicowanych nowotworów

•

- ustalenia punktu wyjścia przerzutu

•

- ustalenie typu białaczki lub chłoniaka

•

- ocena obecności antygenów o znaczeniu

prognostycznym lub leczniczym (np.

receptory dla estrogenów i progesteronu w

raku sutka)

CYTOFOTOMETRIA

PRZEPŁYWOWA

•

Metoda ta pozwala na :

•

- ustalenie typu białaczki lub

chłoniaka

•

- ocena klonalności rozrostów

w węzłach chłonnych co ułatwia

trudne czasami odróżnienie

chłoniaka od rozrostu odczynowego

METODY CYTOGENETYCZNE I

MOLEKULARNE

•

Badanie zmian w garniturze

chromosomalnym człowieka odgrywa coraz

większą rolę w onkologii. Pozwala na :

•

-wykrywanie dziedzicznych predyspozycji do

rozwoju nowotworów złośliwych

•

- wykrywanie nielicznych komórek

nowotworowych, które pozostały po leczeniu

chorych z białaczką lub chłoniakiem

•

- ocena rokowania w niektórych chorobach

nowotworowych

•

- diagnostyka chłoniaków i niektórych

mięsaków

BIOMARKERY

NOWOTWOROWE

•

Szereg antygenów nowotworowych możemy wykryć

metodami biochemicznymi w surowicy krwi i innych

płynach ustrojowych. Są one wykorzystywane do:

•

- wykrywania niektórych nowotworów w grupach

wysokiego ryzyka (np.PSA w raku prostaty)

•

- monitorowania wyników leczenia operacyjnego

•

- monitorowaniu nawrotów (np. CEA w raku jelita

grubego)

•

- monitorowaniu odpowiedzi na chemioterapię (np.

CA-125 w raku jajnika )

•

- w ocenie rokowania

•

- w ocenie stopnia zaawansowania choroby

nowotworowej.

•

Za pozytywnym rozpoznaniem przemawia

narastanie poziomu markera w czasie kilkakrotnego

badania w pewnych odstępach czasu.

Document Outline