Finanse
samorządów
terytorialnych
Finanse
samorządów
terytorialnych
Podstawy finansów
2
Samorząd terytorialny
Samorząd terytorialny w modelu
trójszczeblowym
jest
obligatoryjnym
związkiem mieszkańców gmin, powiatów i
województw samorządowych utworzonym
dla realizowania zadań o charakterze
lokalnym przez gminy i powiaty oraz o
charakterze regionalnym przez województwa
samorządowe, w celu zapewnienia rozwoju
danego terenu i zaspokojenia potrzeb
zbiorowych z zakresu użyteczności publicznej
ludności owego terenu.
Podstawy finansów
3
Samorząd terytorialny
W modelu trójszczeblowym samorządu
terytorialnego gmina jest szczeblem
podstawowym, powiat – szczeblem
pośrednim (powiat ziemski – PZ i powiat
grodzki – PG), a województwo – szczeblem
najwyższym.
Podział taki został dokonany z uwagi na
zakres zadań jednostek samorządu
terytorialnego, a nie ze względu na zakres
podległości.
Podstawy finansów
4
Województwo
Liczba
powiatów
Liczb
a
gmin
Ludnoś
ć w tys.
Powierzchn
ia
PZ
PG
dolnośląskie
(Wrocław)
26
4
169
2 985
19 948
kujawsko-
pomorskie
(Bydgoszcz)
19
4
144
2 098
17 970
lubelskie
(Lublin)
20
4
213
2 241
25 155
lubuskie
(Gorzów Wlk.)
11
2
83
1 020
13 984
łódzkie
(Łódź)
20
3
177
2 673
18 219
małopolskie
(Kraków)
19
3
182
3 207
15 144
mazowieckie
(Warszawa)
38
4
325
5 065
35 597
opolskie
(Opole)
11
1
71
1 091
9 412
podkarpackie
(Rzeszów)
20
4
160
2 117
17 926
podlaskie
(Białystok)
14
3
118
1 224
20 180
Podstawy finansów
5
Województwo
Liczba
powiatów
Liczb
a
gmin
Ludnoś
ć w tys.
Powierzchn
ia
PZ
PG
pomorskie
(Gdańsk)
15
4
123
2 179
18 298
śląskie
(Katowice)
17
19
166
4 894
12 294
świętokrzyskie
(Kielce)
13
1
102
1 328
11 672
warmińsko-
mazurskie
(Olsztyn)
17
2
116
1 460
24 202
wielkopolskie
(Poznań)
31
4
226
3 346
29 826
zachodnio -
pomorskie
(Szczecin)
17
3
114
1 730
22 901
Podstawy finansów
6
Samorząd terytorialny
Gmina, powiat, województwo jako jednostki samorządu
terytorialnego, stanowią szczególnego rodzaju
system społeczno – gospodarczy (tzw. terytorialną
korporację samorządową, tj. korporację prawa
publicznego), na który składają się następujące
elementy:
obszar, który zajmuje gmina, powiat, województwo,
mieszkańcy tworzący wspólnotę samorządową,
władza, tj. wybieralne demokratycznie organy
gminy, powiatu i województwa,
jednostki organizacyjne gminy, powiatu,
województwa, tj. jednostki budżetowe gospodarstwa
pomocnicze, środki specjalne, zakłady budżetowe,
fundusze celowe.
Podstawy finansów
7
Funkcje samorządu
terytorialnego
upodmiotowienie społeczności lokalnej i
regionalnej,
organizowanie rozwoju społecznego,
formułowanie i realizowanie polityki
gospodarczej na terenie danej gminy,
powiatu, województwa samorządowego,
uczestnictwo w przedsięwzięciach
gospodarczych.
Podstawy finansów
8
Sfery autonomii j.s.t.
1/2
własny majątek i prawa majątkowe,
stanowienie prawa,
osobowość prawna,
ochrona sądowa samodzielności,
prawo do podejmowania działań własnych,
przyznane źródła dochodów,
Podstawy finansów
9
Sfery autonomii j.s.t.
2/2
formalne
i
merytoryczne
oddzielenie
budżetów gmin, budżetów powiatów i
budżetów województw od budżetu państwa,
prawo do zarządzania własnymi sprawami,
ograniczony zakres nadzoru nad ich
działalnością,
utworzenie administracji samorządowej.
Podstawy finansów
10
Finanse j.s.t.
Finanse samorządu terytorialnego
to publiczne zasoby pieniężne gmin,
powiatów, województw
samorządowych, operacje tymi
zasobami i normy prawne je
regulujące.
Podstawy finansów
11
Budżet samorządu
terytorialnego
Budżet gminy, budżet powiatu, budżet
województwa
jest
podstawą
prowadzenia samodzielnej gospodarki
finansowej
gminy,
powiatu,
województwa.
Uchwalany jest odpowiednio przez radę
gminy, powiatu i sejmik województwa,
jako część uchwały budżetowej na rok
budżetowy (rok kalendarzowy).
Podstawy finansów
12
Budżet samorządu
terytorialnego
Budżet jednostki samorządu terytorialnego
jest rocznym planem:
dochodów i wydatków oraz przychodów i
rozchodów tej jednostki,
przychodów i wydatków zakładów
budżetowych, gospodarstw pomocniczych
jednostek budżetowych, środków
specjalnych oraz funduszy celowych
jednostki samorządu terytorialnego.
Podstawy finansów
13
Dochody własne j.s.t.
Dochody podatkowe
Dochody niepodatkowe
Podstawy finansów
14
Dochody podatkowe
podatki lokalne stanowiące dochód gminy,
których elementy konstrukcyjne mogą być
kształtowane przez władze gminy, tj. podatek
od nieruchomości, podatek od środków
transportowych i podatek od posiadania psów,
podatki w całości pobierane przez gminę, ale
rada gminy nie kształtuje ich stawek oraz nie
ma prawa wprowadzania generalnych zwolnień,
czy przyznawania ulg: podatek rolny, podatek
leśny, podatek od spadków i darowizn, podatki
dochodowe opłacane na zasadzie uproszczonej,
tj. w formie karty podatkowej,
Podstawy finansów
15
Dochody podatkowe
dochody z samoopodatkowania się
mieszkańców gminy w drodze
referendum,
dochody z udziałów w podatkach
stanowiących dochód budżetu państwa,
tj. w podatku dochodowym od osób
fizycznych i w podatku dochodowym od
osób prawnych.
Podstawy finansów
16
Dochody niepodatkowe
opłata skarbowa, opłata eksploatacyjna,
opłaty lokalne: opłata targowa, opłata
miejscowa, opłata administracyjna,
opłaty z tytułu oddania gruntu w
użytkowanie wieczyste na rzecz osób
fizycznych lub osób prawnych, albo w
zarząd na rzecz jednostek
organizacyjnych nie mających
osobowości prawnej,
Podstawy finansów
17
Dochody niepodatkowe
opłaty adiacenckie pobierane od
właścicieli gruntów zobowiązanych
do wnoszenia udziału w kosztach
budowy urządzeń komunalnych,
energetycznych i gazowych
odpowiednio do wzrostu wartości
nieruchomości w wyniku
wybudowania na nich tych urządzeń;
Podstawy finansów
18
Dochody niepodatkowe
opłaty za niezabudowanie lub niezagospodarowanie
gruntów w określonym czasie,
opłaty za korzystanie z obiektów i urządzeń
użyteczności publicznej z zakresu: ochrony środowiska,
dróg, mostów, placów i organizacji ruchu, wodociągów i
zaopatrzenia w wodę, kanalizacji i oczyszczania
ścieków, utrzymania czystości oraz urządzeń
sanitarnych i utylizacji odpadów, zaopatrzenia w
energię elektryczną i cieplną, lokalnego transportu
zbiorowego, ochrony zdrowia, pomocy społecznej,
komunalnego budownictwa mieszkaniowego, oświaty,
kultury, kultury fizycznej, zieleni komunalnej, porządku
publicznego i ochrony przeciwpożarowej,
Podstawy finansów
19
Dochody niepodatkowe
wpływy z najmu i dzierżawy lokalu, budynku,
gruntu lub innych rzeczy bądź praw będących
własnością gminy, powiatu, województwa,
wpływy ze sprzedaży nieruchomości
stanowiących własność gminy, powiatu,
województwa,
dywidendy od przedsiębiorstw komunalnych i
wpłaty z zysku,
dochody związane z przepisami o
prywatyzacji przedsiębiorstw komunalnych,
Podstawy finansów
20
Dochody niepodatkowe
dochody z dywidend z tytułu
posiadanych akcji w S.A. oraz zyski z
tytułu posiadanych udziałów w sp. z
o.o., a także część nadwyżek
finansowych wpłacanych przez zakłady
budżetowe,
dochody z tytułu sprzedaży akcji i
udziałów w spółkach prawa handlowego,
Podstawy finansów
21
Dochody niepodatkowe
zapisy, darowizny, spadki,
kary i grzywny,
odsetki od środków na rachunkach
bankowych,
odsetki od pożyczek udzielonych
przez gminy, powiaty,
województwa.
Podstawy finansów
22
Wydatki budżetów j.s.t.
są
przeznaczone
na
realizację
zadań
określonych w ustawach, tj. na:
• zadania własne jednostek samorządu terytorialnego,
• zadania z zakresu administracji rządowej i inne zadania
zlecone
jednostkom
samorządu
terytorialnego
ustawami,
• zadania
przejęte
przez
jednostki
samorządu
terytorialnego do realizacji w drodze umowy lub
porozumienia,
• zadania realizowane wspólnie z innymi jednostkami
samorządu terytorialnego,
• pomoc rzeczową lub finansową dla innych jednostek
samorządu terytorialnego, określoną przez organ
stanowiący jednostki samorządu terytorialnego.
Podstawy finansów
23
Zadania samorządu
gminy
1/5
Zaspokajania zbiorowych potrzeb
wspólnoty należy do zadań własnych
gminy. W szczególności zadania własne
obejmują sprawy:
1.
Ładu przestrzennego, gospodarki
nieruchomościami, ochrony środowiska
i przyrody oraz gospodarki wodnej,
2.
Gminnych dróg, ulic, mostów, placów
oraz organizacji ruchu drogowego.
Podstawy finansów
24
Zadania samorządu
gminy
2/5
3. Wodociągów i zaopatrzenia w wodę,
kanalizacji, usuwania i oczyszczania
ścieków komunalnych, utrzymania
czystości i porządku oraz urządzeń
sanitarnych, wysypisk unieszkodliwiania
odpadów komunalnych, zaopatrzenia w
energię elektryczną i cieplną oraz gaz;
4. Lokalnego transportu zbiorowego;
5. Ochrony zdrowia.
Podstawy finansów
25
Zadania samorządu
gminy
3/5
6.
Pomocy społecznej, w tym ośrodków i
zakładów opiekuńczych,
7.
Gminnego budownictwa mieszkalnego,
8.
Edukacji publicznej,
9.
Kultury,w tym bibliotek gminnych i innych
placówek upowszechniania kultury,
10.
Kultury fizycznej i turystyki, w tym
terenów rekreacyjnych o urządzeń
sportowych,
11.
Targowisk i hal targowych,
Podstawy finansów
26
Zadania samorządu
gminy
4/5
12. Zieleni gminnej i zadrzewień,
13. Cmentarzy gminnych,
14. Porządku publicznego i bezpieczeństwa
obywateli oraz ochrony
przeciwpożarowej i przeciwpowodziowej,
15. Utrzymania gminnych obiektów i
urządzeń użyteczności publicznej oraz
obiektów administracyjnych,
16. Polityki prorodzinnej,
Podstawy finansów
27
Zadania samorządu
gminy
5/5
17. Wspierania i upowszechniania idei
samorządowej,
18. Promocji gminy,
19. Współpracy z organizacjami
pozarządowymi,
20. Współpracy ze społecznościami
lokalnymi i regionalnymi innych
państw.
Podstawy finansów
28
Zadania samorządu
powiatowego
1/4
1. Edukacja publiczna,
2. Promocja ochrony zdrowia,
3. Pomoc społeczna,
4. Polityka prorodzinna,
5. Wspieranie osób niepełnosprawnych,
6. Transport zbiorowy i drogi publiczne,
7. Kultura i ochrona dóbr kultury,
8. Kultura fizyczna i turystyka,
Podstawy finansów
29
Zadania samorządu
powiatowego
2/4
9. Geodezja, kartografia i kataster,
10. Gospodarka nieruchomościami,
11. Administracja architektoniczno–budowlana,
12. Gospodarka wodna,
13. Ochrona środowiska i przyrody,
14. Rolnictwo, leśnictwo i rybactwo
śródlądowe,
15. Porządek publiczny i bezpieczeństwo
obywateli,
Podstawy finansów
30
Zadania samorządu
powiatowego
3/4
16. Ochrona przeciwpowodziowa,
przeciwpożarowa i zapobieganie
innym nadzwyczajnym zagrożeniom
życia i zdrowia ludzi oraz środowiska,
17. Przeciwdziałanie bezrobociu oraz
aktywizacja lokalnego rynku pracy,
18. Ochrona praw konsumenta,
19. Utrzymanie powiatowych obiektów i
urządzeń użyteczności publicznej oraz
obiektów administracyjnych,
Podstawy finansów
31
Zadania samorządu
powiatowego
4/4
20. Obronność,
21. Promocja powiatu,
22. Współpraca z organizacjami
pozarządowymi.
Podstawy finansów
32
Zadania samorządu
wojewódzkiego
1/2
1. Edukacja publiczna, w tym szkolnictwo
wyższe,
2. Promocja i ochrona zdrowia,
3. Kultura i ochrona jej dóbr,
4. Pomoc społeczna,
5. Polityka prorodzinna,
6. Modernizacja terenów wiejskich,
7. Zagospodarowanie przestrzenne,
Podstawy finansów
33
Zadania samorządu
wojewódzkiego
2/2
8.
Ochrona środowiska,
9.
Gospodarka wodna, w tym ochrona
przeciwpowodziowa,
10.
Transport zbiorowy i dróg publicznych,
11.
Kultura fizyczna i turystyka,
12.
Ochrona praw konsumentów,
13.
Obronność,
14.
Bezpieczeństwo publiczne,
15.
Przeciwdziałanie bezrobociu i aktywizacja
lokalnego rynku pracy.
Podstawy finansów
34
Deficyt budżetu j.s.t.
1/2
Różnica między dochodami a
wydatkami budżetu jednostki
samorządu terytorialnego stanowi
odpowiednio nadwyżkę budżetu
jednostki samorządu terytorialnego
lub deficyt budżetu jednostki
samorządu terytorialnego.
Podstawy finansów
35
Deficyt budżetu j.s.t.
2/2
Może być pokryty przychodami pochodzącymi:
ze
sprzedaży
papierów
wartościowych
wyemitowanych przez jednostkę samorządu
terytorialnego (obligacji, bonów),
kredytów zaciąganych w bankach krajowych,
pożyczek,
prywatyzacji majątku jednostki samorządu
terytorialnego,
nadwyżki budżetu jednostki samorządu
terytorialnego z lat ubiegłych.
Podstawy finansów
36
Przyczyny zaciągania
długu
1/2
zapewnienie płynności finansowej budżetu j.s.t.
Pokrycie zaplanowanego deficytu budżetowego,
dążenie do dostosowania ciężaru finansowania
wydatków publicznych, ponoszonego przez
kolejne pokolenia, do korzyści uzyskiwanych z
tych wydatków,
dążenie do ograniczenia negatywnych skutków
ekonomicznych oraz społecznych, wynikających
ze zmian w poziomie wydatków publicznych
spowodowanych,
np.
wojną,
katastrofą
żywiołową,
Podstawy finansów
37
Przyczyny zaciągania
długu
2/2
wyposażenie jednostek samorządu terytorialnego w
skromne źródła dochodów własnych, a także w zbyt
niskie w stosunku do potrzeb środki z budżetu
państwa w formie subwencji, dotacji i udziałów,
zmusza te jednostki do pozyskiwania nowych
(zwrotnych) źródeł finansowania realizowanych
zadań,
niedopuszczenie do powstania recesji lub jej
przeciwdziałanie, gdy się już pojawi poprzez
uruchomienie
lub
zwiększenie
wydatków
publicznych pobudzających inwestycje publiczne
i prywatne, co z kolei jest warunkiem wzrostu
popytu i wzrostu gospodarczego.
Podstawy finansów
38
Zadłużenie sektora
samorządowego w latach 1999 -
VI 2005
0
2 000
4 000
6 000
8 000
10 000
12 000
14 000
16 000
18 000
20 000
w
m
ln
z
ł
1999
2000
2001
2002
2003
2004 VI 2005
Podstawy finansów
39
Zadłużenie sektora
samorządowego VI 2005
Wyszczególnienie
Wartość w
mln zł
Zadłużenie sektora samorządowego
17 622,5
2.1. Zadłużenie jednostek samorządu
terytorialnego
14 409,9
2.2. Pozostałe zadłużenie sektora
samorządowego
3 212,6
Samorządowe fundusze celowe z
osobowością prawną
6,9
Samodzielne publiczne zakłady opieki
zdrowotnej
3 151,7
Samorządowe instytucje kultury
18,4
Samorządowe osoby prawne utworzone na
podst. odrębnych ustaw...
35,6
Podatki i opłaty
publiczne
Podstawy finansów
41
Daniny publiczne
podatki,
opłaty
dopłaty
cła
inne niż wyżej wymienione
Podstawy finansów
42
Podatek
zgodnie z art. 6 Ustawy Ordynacja
podatkowa:
publicznoprawne, nieodpłatne,
przymusowe oraz bezzwrotne
świadczenie pieniężne na rzecz
Skarbu Państwa, województwa,
powiatu lub gminy wynikające
z ustawy podatkowej.
Podstawy finansów
43
Cechy podatku
przymusowy charakter,
bezzwrotność,
nieodpłatność,
jednostronność ustalania
ogólny charakter,
pieniężna forma
przewłaszczenie.
Podstawy finansów
44
Opłata
jest daniną publiczną zawierającą
wszystkie cechy podatku z
wyjątkiem jednej – w
przeciwieństwie do nieodpłatnego
podatku jest daniną odpłatną.
Podstawy finansów
45
Dopłata, cło
Dopłata to forma finansowej partycypacji
użytkowników inwestycji publicznych w
kosztach realizacji tych inwestycji.
Cło opłata lub podatek nakładany na
towary będące przedmiotem eksportu
lub importu.
Podstawy finansów
46
Fundusz celowy
według postanowień art. 22
ustawy o finansach publicznych
„Funduszem celowym jest fundusz
ustawowo
powołany
przed
wejściem w życie ustawy, którego
przychody przeznaczone są na
realizowanie
wyodrębnionych
zadań”.
Podstawy finansów
47
System podatkowy w Polsce
Systemem podatkowym określa
się najczęściej całokształt
podatków istniejących obok siebie
jednocześnie w danym kraju,
tworzącym całość organizacyjną
zarówno pod względem prawnym,
jak i ekonomicznym.
Podstawy finansów
48
System podatkowy w Polsce
Prawne podstawy nakładania
obowiązków podatkowych stanowi
obowiązująca od dnia 17
października 1997r. Konstytucja
Rzeczypospolitej Polskiej z
dnia 2 kwietnia 1997r. (Dz. U. Nr
78 poz. 483).
Podstawy finansów
49
System podatkowy w Polsce
W art. 217 ustrojodawca postanowił, że:
Nakładanie:
Podatków,
Innych danin publicznych,
Określanie:
Podmiotów opodatkowania,
Przedmiotów opodatkowania,
Stawek podatkowych,
Kategorii podmiotów zwolnionych od podatków,
Zasad przyznawania ulg i umorzeń podatkowych
może następować wyłącznie w drodze ustawy.
Podstawy finansów
50
Funkcje podatków
Fiskalna
inaczej dochodowa, polega na
dostarczeniu państwu
dochodów. Podatki są
zasadniczym źródłem
dochodów budżetowych i
łącznie z opłatami
stanowią około 90% dochodów
ogółem.
Podstawy finansów
51
Funkcje podatków
Fiskalna
związana jest z funkcją fiskalną.
Polega na przesuwaniu środków
pieniężnych w odpowiednich
proporcjach pomiędzy
przedsiębiorstwami i ludnością.
Regulacyjna
Podstawy finansów
52
Funkcje podatków
Fiskalna
związana jest z funkcją fiskalną
i regulacyjną, polega na
wykorzystaniu podatku w celu
stymulowania działalności
gospodarczej.
Regulacyjna
Stymulacyjna
Podstawy finansów
53
Funkcje podatków
Fiskalna
- Pobór podatków dostarcza informacji
o zachodzących zjawiskach
społecznych i gospodarczych.
Regulacyjna
Stymulacyjna
Informacyjno-kontrolna
Podstawy finansów
54
Elementy struktury
podatku
Podmiot podatku,
Przedmiot podatku,
Podstawa opodatkowania,
Stawki i skale podatkowe,
Terminy płatności.
Podstawy finansów
55
System podatkowy w Polsce
I. Podatki pobierane przez
urzędy skarbowe stanowiące
dochody budżetu państwa:
podatek od towarów i usług,
podatek akcyzowy,
podatek od gier
Podstawy finansów
56
System podatkowy w Polsce
II. Podatki pobierane przez urzędy
skarbowe stanowiące częściowo
dochody j.s.t:
podatek dochody od osób fizycznych –
opodatkowanie na zasadach ogólnych oraz
w formie ryczałtu od przychodów
ewidencjonowanych,
podatek dochodowy od osób prawnych
Podstawy finansów
57
System podatkowy w Polsce
III. Podatki pobierane przez urzędy
skarbowe stanowiące dochody gmin:
podatek dochodowy od osób fizycznych
opłacany w formie zryczałtowanej – karta
podatkowa,
podatek od czynności cywilnoprawnych,
podatek od spadków i darowizn.
Podstawy finansów
58
System podatkowy w Polsce
IV. Podatki i opłaty pobierane przez urzędy
gminy stanowiące dochody gmin:
podatek rolny,
podatek leśny,
podatek od nieruchomości,
podatek od środków transportowych,
podatek od posiadania psów,
opłaty: targowa, miejscowa i administracyjna,
opłata skarbowa.
Podatki
państwowe
Podatek od
towarów i
usług
Podstawy finansów
61
Przykład 2
FAZA
Ce
na
z
ak
up
u
cz
yn
ni
kó
w
pr
od
uk
cj
i t
ow
ar
ów
VA
T
na
lic
zo
ny
W
ar
to
ść
d
od
an
a
W
ar
to
ść
n
et
to
VA
T
na
le
żn
y
W
ar
to
ść
b
ru
tt
o
VA
T
od
pr
ow
ad
zo
ny
d
o
u.
s.
Rolnik
-
-
100,00 zł
100,00 zł
3,00 zł
103,00 zł
3,00 zł
Hurtownia
100,00 zł
3,00 zł
50,00 zł
150,00 zł
4,50 zł
154,50 zł
1,50 zł
Sklep detaliczny
150,00 zł
4,50 zł
50,00 zł
200,00 zł
6,00 zł
206,00 zł
1,50 zł
6,00 zł
Podstawy finansów
62
n a lic z o n y
o d f a k t u r z a k u p u
n a le ż n y
o d f a k t u r s p r z e d a ż y
V A T
Podstawy finansów
63
Stawki podatkowe w VI
dyrektywie
Od 1 stycznia 2001r. do 31 grudnia 2005r.
podstawowa stawka podatku nie może
być niższa niż 15% podstawy
opodatkowania.
Państwa członkowskie mogą zastosować
jedną lub dwie stawki obniżone.
Stawki obniżone zostaną ustalone jako
procent podstawy opodatkowania, który
nie może być niższy niż 5% i może być
stosowany wyłącznie do rodzajów dostaw i
usług wyszczególnionych w załączniku H.
Podstawy finansów
64
Stawki podatku w ustawie
o VAT
Podstawowa stawka podatku: 22%,
Stawki obniżone: 7%, 3% i 0%.
Stawka 0% ma charakter
przewidzianego w VI Dyrektywie
zwolnienia od podatku z prawem
odliczenia podatku naliczonego.
Podstawy finansów
65
Stawki podatku VAT stosowane w
państwach członkowskich UE (stan
na 1 września 2004r.)
Państwo
Stawka obniżona
– poniżej 5%
Stawka
obniżona
Stawka
podstawo
wa
Stawka
przejścio
wa
Austria
-
10
20
12
Belgia
-
6
21
12
Cypr
-
5
15
-
Czechy
-
5
19
-
Dania
-
-
25
-
Estonia
-
5
18
-
Podstawy finansów
66
Stawki podatku VAT stosowane w
państwach członkowskich UE (stan
na 1 września 2004r.)
Państwo
Stawka obniżona
– poniżej 5%
Stawka
obniżona
Stawka
podstawo
wa
Stawka
przejścio
wa
Finlandia
-
8/17
22
-
Francja
2,1
5,5
19,6
-
Grecja
4
8
18
-
Hiszpania
4
7
16
-
Holandia
-
6
19
-
Irlandia
4,4
13,5
21
13,5
Podstawy finansów
67
Stawki podatku VAT stosowane w
państwach członkowskich UE (stan
na 1 września 2004r.)
Państwo
Stawka obniżona
– poniżej 5%
Stawka
obniżona
Stawka
podstawo
wa
Stawka
przejścio
wa
Litwa
-
5/9
18
-
Luksembu
rg
3
6
15
12
Łotwa
-
5
18
-
Malta
-
5
18
-
Niemcy
-
7
16
-
Polska
3
7
22
-
Portugalia
-
5/12
19
-
Podstawy finansów
68
Stawki podatku VAT stosowane w
państwach członkowskich UE (stan
na 1 września 2004r.)
Państwo
Stawka obniżona
– poniżej 5%
Stawka
obniżona
Stawka
podstawo
wa
Stawka
przejścio
wa
Słowacja
-
-
19
-
Słowenia
-
8,5
20
-
Szwecja
-
6/12
25
-
Węgry
-
5/15
25
-
Wielka
Brytania
-
5
17,5
-
Włochy
4
10
20
-
Podatek
akcyzowy
Podstawy finansów
70
Wyroby akcyzowe
Są to towary wymienione w
załącznikach do ustawy.
Można je podzielić na grupy:
Wyroby akcyzowe zharmonizowane:
paliwa silnikowe, oleje opałowe i gaz,
napoje alkoholowe oraz wyroby
tytoniowe,
Wyroby akcyzowe niezharmonizowane.
Podstawy finansów
71
Stawki akcyzy
Procentowe,
Stosowane są przy
opodatkowaniu wartości,
która jest podstawowym
sposobem wyrażenia
podstawy opodatkowania
wyrobów akcyzowych.
Podstawy finansów
72
Stawki akcyzy
Procentowe,
Kwotowe,
Powiązane są z liczbową
konkretyzacją
przedmiotu podatku
akcyzowego w jego
podstawie
opodatkowania.
Takie stawki stosowane
są jedynie przy
opodatkowaniu
sprzedaży wyrobów
akcyzowych
dokonywanej w kraju
przez ich producenta.
Podstawy finansów
73
Stawki akcyzy
Procentowe,
Kwotowe,
Wielokrotnościowe.
Polegają na tym, iż
należny podatek
stanowi
wielokrotność
podstawy
opodatkowania.
Ukryte są one
pod postacią
procentową.
Mają zastosowanie
przy opodatkowaniu
importowanych
wyrobów
spirytusowych oraz
przy imporcie paliw.
Podstawy finansów
74
Stawki akcyzy
Podatek akcyzowy można też obliczać,
stosując stawki specyficzne.
Np. akcyza od papierosów obliczana jest z
zastosowaniem:
Stawki kwotowej, która odzwierciedla kwotę
podatku przypadającą na jednostkę podstawy
opodatkowania (1 papieros) 120zł na 1000 szt;
Stawki procentowej, określanej jako 50%
maksymalnej ceny detalicznej.
Podstawy finansów
75
Kolejność naliczania
podatków
W przypadku, gdy towar objęty jest
podatkiem VAT i podatkiem
akcyzowym:
W pierwszej kolejności nalicza
się wartość akcyzy, następnie
wartość podatku od towarów i
usług.
Podstawy finansów
76
Akcyza w UE
Excise duty
Harmonizacja podatków akcyzowych
przebiegała we Wspólnocie powoli z
uwagi na różnice w strukturze i poziomie
stawek w poszczególnych krajach.
Wprowadzono ją wobec grup towarów:
Olejów mineralnych (benzyny, oleje, itp.),
Alkoholi (z wyjątkiem win),
Wyrobów tytoniowych (papierosy, cygara,
cygaretki i inne).
Podstawy finansów
77
Akcyza w UE
Kraje członkowskie mogą stosować
akcyzę także w odniesieniu do innych
towarów, pod warunkiem, że nie będzie
mieć ona charakteru dyskryminacyjnego.
Potrzeba harmonizacji wynikała z dążenia
do zniesienia granic fiskalnych w handlu
między krajami członkowskimi i
zapewnienia neutralności systemu
podatkowego z punktu widzenia
oddziaływania na handel.
Podstawy finansów
78
Stawki akcyzy
Przepisy systemu podatkowego UE
wymagają, aby państwa członkowskie
w zakresie struktury i stawek podatku
akcyzowego dla wyrobów akcyzowych
zharmonizowanych, stosowały
określony dla poszczególnych
wyrobów poziom minimalny
stawek akcyzowych.
Podstawy finansów
79
Podstawy finansów
80
Podstawy finansów
81
Podatek od gier
Podstawy finansów
83
Podmioty podatku
Osoby fizyczne, osoby prawne
jednostki organizacyjne nie
posiadające osobowości prawnej,
które organizują i prowadzą
działalność w zakresie:
gier losowych,
zakładów wzajemnych,
gier na automatach.
Podstawy finansów
84
Stawki podatku
Mają postać wyłącznie
procentową.
Wysokość stawek jest uzależniona
od rodzaju loterii, zakładu czy gry.
Podatek obliczany jest wyłącznie
wg skali proporcjonalnej.
Podstawy finansów
85
Stawki podatku
Ustalane są w zależności od rodzaju gry, i tak:
Stawka 10% dotyczy loterii fantowych, gry
w bingo i zakładów wzajemnych,
Stawka 15% dotyczy loterii pieniężnych o
gry telebingo,
Stawka 20% dotyczy gier liczbowych,
Stawka 45% dotyczy gier prowadzonych w
kasynach gry i w salonach gier na
automatach oraz dla wideoloterii.
Podstawy finansów
86
Stawki podatku
Z tytułu prowadzenia działalności
w zakresie zakładów wzajemnych
na sportowe współzawodnictwo
zwierząt na podstawie zezwoleń
udzielonych wyłącznie na ich
urządzanie stawka podatku od gier
wynosi 2%.
Podstawy finansów
87
Stawki podatku
Podatnicy posiadający zezwolenie na
urządzanie gier na automatach o niskich
wygranych mogą również uiszczać
podatek od gier w formie zryczałtowanej
– wysokości stanowiącej:
Za okres do dnia 31.12.2003r.: 50 €,
Za okres od 1.01.2004r.-31.12.2004r. : 75€,
Za okres od 1.01.2005r.-31.12.2005r. : 100€,
Za okres od 1.01.2006r. : 125€,
Miesięcznie od gier urządzanych na każdym
automacie.
Podatek
dochodowy
od osób
fizycznych
Podstawy finansów
89
Podatek dochodowy od
osób fizycznych
Zgodnie z ustawą z dnia 26 lipca 1991r.
o podatku dochodowym od osób
fizycznych (Dz.U. z 2000r., Nr 14, poz.
176 z późń. zm.) osoby fizyczne mogą
się rozliczać z urzędem skarbowym:
Na zasadach ogólnych,
Ryczałtem.
Ustawa ta wprowadziła powszechny
podatek dochodowy.
Podatek
dochodowy
od osób
fizycznych
opłacany na zasadach
ogólnych
Podstawy finansów
91
Osoba fizyczna
Zgodnie z Kodeksem Cywilnym, art. 8:
Osobą fizyczną jest każdy człowiek, który
ma zdolność prawną, którą uzyskuje z
chwilą urodzenia.
Ustawa stanowi, że podmiotem podatku są
osoby fizyczne, jeżeli mają miejsce
zamieszkania na terytorium
Rzeczypospolitej Polskiej, lub których
czasowy pobyt trwa w danym roku
podatkowym dłużej niż 183 dni.
Podstawy finansów
92
Dochody podlegające
opodatkowaniu
Są to dochody ze wszystkich innych źródeł niż:
Działalność rolnicza (z wyłączeniem działów specjalnych
produkcji rolnej),
Gospodarka leśna,
Czynności, które nie mogą być przedmiotem prawno-
skutecznej umowy (tj. działań zakazanych przez prawo
np. paserstwo, przemyt),
podlegające przepisom o podatku od spadków i
darowizn,
z tytułu podziału wspólnego majątku małżonków w
wyniku ustania lub ograniczenia małżeńskiej wspólności
majątkowej.
Podstawy finansów
93
Przychody
1/2
Zgodnie z ustawą przychód określony
został przez zastosowanie tzw. teorii źródeł
przychodów, do których zalicza się:
Stosunek służbowy, stosunek pracy,
członkostwo w rolniczej spółdzielni produkcyjnej
i innej, praca nakładcza, emerytura lub renta,
Wykonywanie wolnego zawodu lub innej
samodzielnej działalności o podobnym
charakterze,
Pozarolnicza działalność gospodarcza,
Podstawy finansów
94
Przychody
2/2
Działy specjalne produkcji rolnej,
Działalność wykonywana osobiście,
Najem, podnajem, dzierżawa, poddzierżawa,
Kapitały pieniężne i prawa majątkowe,
Sprzedaż nieruchomości lub ich części oraz udział w
nieruchomości, sprzedaż spółdzielczego własnościowego prawa
do lokalu mieszkalnego,
Sprzedaż innych rzeczy, jeżeli sprzedaż nie odbywa się w
ramach działalności gospodarczej i została dokonana przed
upływem pół roku licząc od końca miesiąca, w którym nastąpiło
nabycie,
Inne źródła, np.: zasiłki z ubezpieczenia społecznego, przychody
nie znajdujące pokrycia w ujawnionych źródłach, alimenty nie na
rzecz dziecka.
Podstawy finansów
95
Zwolnienia
przedmiotowe
1/3
Renty przyznane na podstawie odrębnych
przepisów o zaopatrzeniu inwalidów
wojennych i wojskowych oraz ich rodzin,
Kwoty otrzymane z tytułu ubezpieczeń
majątkowych i osobowych (z wyjątkiem
odszkodowań dotyczących składników
majątku związanych z prowadzoną
działalnością gospodarczą oraz
prowadzeniem działów produkcji specjalnej),
Świadczenia społeczne,
Podstawy finansów
96
Zwolnienia
przedmiotowe
2/3
Wygrane w kasynach gry, grach w
automatach oraz grach w bingo,
Wygrane w grach liczbowych, loteriach
pieniężnych, zakładach wzajemnych, loteriach
promocyjnych, loteriach audiotekstowych i
loteriach fantowych, jeżeli jednorazowa
wartość tych wygranych nie przekracza kwoty
trzykrotności najniższego wynagrodzenia za
pracę na grudzień roku poprzedzającego,
Odprawy pośmiertne i zasiłki pogrzebowe,
Podstawy finansów
97
Zwolnienia
przedmiotowe
3/3
Zasiłki i dodatki rodzinne i pielęgnacyjne,
zasiłki wychowawcze,
Jednorazowe zasiłki z tytułu urodzenia dziecka,
wypłacane z funduszy związków zawodowych,
Ekwiwalenty pieniężne za używane przez
pracownika przy wykonywaniu pracy narzędzia,
materiały lub sprzęt stanowiący jego własność,
Kwoty jednorazowej pomocy finansowej
wypłaconej ofiarom prześladowań hitlerowskich
przez Fundację Polsko-Niemieckie Pojednanie.
Podstawy finansów
98
Koszty w formie
ryczałtowej
1/2
Dotyczą następujących przychodów:
Ze stosunku służbowego, stosunku pracy,
spółdzielczego stosunku pracy, członkostwa w
rolniczej spółdzielni produkcyjnej lub innej
spółdzielni zajmującej się pracą nakładczą,
50% kosztów uzyskania przychodu z korzystania
przez twórców z praw autorskich i artystów
wykonawców z praw pokrewnych (umowa o dzieło),
a także z opłaty licencyjnej za przeniesienie prawa
stosowania lub własności projektu wynalazczego,
topografii układu scalonego, znaku towarowego lub
wzoru zdobniczego,
Podstawy finansów
99
Koszty w formie
ryczałtowej
2/2
20% kosztów uzyskania przychodów z
działalności wykonywanej osobiście np.
literackiej, publicystycznej, dziennikarskiej,
z uprawiania sportu,
20% kosztów uzyskania przychodów z
osobistego wykonywania usług na
podstawie umowy zlecenia oraz ze
zleconych przez organ władzy lub
administracji państwowej lub
samorządowej, przez sąd bądź prokuraturę.
Podstawy finansów
100
Koszty uzyskania
przychodów
ze stosunku pracy, stosunku służbowego, spółdzielczego stosunku pracy oraz
pracy nakładczej w 2005r.
Dla pracowników zatrudnionych i
zamieszkujących w tej samej
miejscowości
Miesięcznie w
zł
Rocznie w zł
- w jednym zakładzie pracy, na
podstawie jednej umowy
102,25
1
227,00
- w jednym zakładzie pracy, na
podstawie więcej niż jednej
umowy lub w wielu zakładach
pracy
Nie może
łącznie
przekroczyć
1
840,77
Podstawy finansów
101
Koszty uzyskania
przychodów
ze stosunku pracy, stosunku służbowego, spółdzielczego stosunku pracy oraz
pracy nakładczej w 2005r.
Dla pracowników poza stałym
miejscem zamieszkania
Miesięcznie
w zł
Rocznie w zł
- zatrudnionych w jednym zakładzie pracy,
na podstawie jednej umowy i otrzymujących
dodatek za rozłąkę
102,25
1
227,00
- zatrudnionych w jednym zakładzie pracy,
na podstawie jednej umowy i nie
otrzymujących dodatku za rozłąkę
127,82
1
533,84
- zatrudnionych w jednym zakładzie pracy,
na podstawie więcej niż jednej umowy lub w
wielu zakładach pracy i otrzymujących
dodatek za rozłąkę
Nie może
łącznie
przekroczyć
1
840,77
- zatrudnionych w jednym zakładzie pracy,
na podstawie więcej niż jednej umowy lub w
wielu zakładach pracy i nie otrzymujących
dodatku za rozłąkę
Nie może
łącznie
przekroczyć
2
300,94
Podstawy finansów
102
Koszty faktycznie
poniesione
1/3
Ustalane są w oparciu o
dokumentację i ewidencję
prowadzoną na jej podstawie, do
której należą księgi przychodów i
rozchodów oraz księgi rachunkowe.
Ustawa określa katalog kosztów,
które nie są zaliczane do kosztów
uzyskania przychodu, np.:
Podstawy finansów
103
Koszty faktycznie
poniesione
2/3
Odszkodowania otrzymane w związku z
wypadkiem przy pracy,
Wydatki na nabycie gruntów lub prawa
wieczystego użytkowania gruntów, z
wyjątkiem opłat za wieczyste użytkowanie
gruntów,
Spłatę kredytów (pożyczek), z wyjątkiem
skapitalizowanych odsetek od tych kredytów
(pożyczek),
Spłatę innych zobowiązań, w tym z tytułu
udzielonych gwarancji i poręczeń,
Podstawy finansów
104
Koszty faktycznie
poniesione
3/3
Wartości własnej pracy podatnika, jego
małżonka i małoletnich dzieci,
Kosztów reprezentacji i reklamy w części nie
przekraczającej 0,25% przychodu, chyba że
reklama prowadzona jest w środkach
masowego przekazu lub publicznie w inny
sposób,
Odsetek za zwłokę z tytułu nieterminowych
wpłat należności budżetowych,
Składki na ubezpieczenia zdrowotne (8%
podstawy) opłacane w roku podatkowym.
Podstawy finansów
105
Podstawa
opodatkowania
Jest nią dochód stanowiący różnicę
między nadwyżką sumy
przychodów nad kosztami ich
uzyskania po odliczeniu składek na
ubezpieczenia społeczne oraz inne
odliczenia, które przewiduje
ustawa.
Podstawy finansów
106
Skala podatkowa na rok
2005
Prog
i
Od
Do
Podatek wynosi
I
37
024
19% podstawy
obliczenia minus kwota
530zł 08 gr
II
37 024
74
048
6 504 zł 48 gr + 30%
nadwyżki ponad 37 024
III
74 048
17 611 zł 68 gr + 40%
nadwyżki ponad 74
048zł
Dochód roczny zwolniony z podatku: 2 790 zł
Podatek
dochodowy
od osób
fizycznych
zryczałtowany
Podstawy finansów
108
Ryczałty
Ustawa z dnia 20 listopada 1998 r. o
zryczałtowanym podatku dochodowym
od niektórych przychodów osiąganych
przez osoby fizyczne (Dz. U. Nr 144, poz.
930 ze zm.) reguluje opodatkowanie
niektórych przychodów (dochodów) ryczałtem
od przychodów ewidencjonowanych i kartą
podatkową, a także opodatkowanie
zryczałtowanym podatkiem dochodowym
niektórych przychodów osiąganych przez
osoby duchowne prawnie uznanych wyznań.
Podstawy finansów
109
Ryczałty
Dotyczy ona przychodów osiąganych przez:
osoby fizyczne z pozarolniczej
działalności gospodarczej,
wykonujące wolne zawody oraz
nieprowadzące pozarolniczej działalności
gospodarczej, osiągające przychody z
tytułu umowy najmu, podnajmu,
dzierżawy, poddzierżawy lub innych
umów o podobnym charakterze.
Podstawy finansów
110
Ryczałt od przychodów
ewidencjonowanych
Opodatkowaniu ryczałtem od przychodów
ewidencjonowanych podlegają przychody z
pozarolniczej działalności gospodarczej, w
tym również, gdy działalność ta jest
prowadzona w formie spółki cywilnej osób
fizycznych.
Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych
w 2005 r. mogą opłacać podatnicy, którzy w
2004 r. uzyskali przychody z działalności
gospodarczej w wysokości nieprzekraczającej
250.000 euro.
Podstawy finansów
111
Stawki ryczałtu od
przychodów
ewidencjonowanych
20 % przychodów osiąganych w zakresie wolnych
zawodów,
17 % przychodów, o których mowa w załączniku nr 2
(usługi),
8,5 % od przychodów z działalności usługowej,
5,5 % od przychodów z działalności wytwórczej i
budowlanej,
3,0 % od przychodów z działalności usługowej w
zakresie handlu oraz z działalności gastronomicznej, z
wyjątkiem przychodów ze sprzedaży napojów o
zawartości powyżej 1,5 % alkoholu.
Podstawę opodatkowania stanowi przychód bez
pomniejszania o koszty jego uzyskania.
Podstawy finansów
112
Ryczałt od przychodów
ewidencjonowanych
Podatnicy korzystający z tej formy opodatkowania
obowiązani są do prowadzenia ewidencji
przychodów odrębnie za każdy rok podatkowy.
W zakresie obowiązków sprawozdawczych
podatnicy obowiązani są złożyć w urzędzie
skarbowym, którym kieruje naczelnik urzędu
skarbowego właściwy według miejsca
zamieszkania podatnika zeznania o wysokości
uzyskanego przychodu, wysokości dokonanych
odliczeń i należnego ryczałtu od przychodów
ewidencjonowanych - w terminie do dnia 31
stycznia następnego roku.
Podstawy finansów
113
Karta podatkowa
1/4
Opodatkowanie w formie karty podatkowej
następuje na wniosek podatnika złożony w
deklaracji według ustalonego wzoru.
Podatnicy opodatkowani w formie karty
podatkowej są zwolnieni od obowiązku
prowadzenia ksiąg, składania zeznań
podatkowych, deklaracji o wysokości
uzyskanego dochodu oraz wpłacania
zaliczek na podatek dochodowy.
Podstawy finansów
114
Karta podatkowa
2/4
Stawki karty podatkowej określone są
kwotowo i podlegają corocznie
podwyższeniu w stopniu
odpowiadającym wskaźnikowi wzrostu
cen konsumpcyjnych towarów i usług
w okresie pierwszych trzech
kwartałów roku poprzedzającego rok
podatkowy w stosunku do tego
samego okresu roku ubiegłego.
Podstawy finansów
115
Karta podatkowa
3/4
Ich wysokość uzależniona jest, między
innymi, od:
rodzaju i zakresu prowadzonej działalności,
liczby zatrudnionych pracowników,
liczby mieszkańców miejscowości, w której
prowadzona jest działalność gospodarcza.
Wysokość podatku dochodowego w formie
karty podatkowej ustalana jest w drodze
decyzji naczelnika urzędu skarbowego
odrębnie za każdy rok podatkowy.
Podstawy finansów
116
Podatek obejmuje pewne rodzaje
działalności (jest ich około 100) i
przyjmuje formę zryczałtowaną
opodatkowania.
Jest to forma wygodna dla
podatnika, ponieważ opłacanie
podatku nie wymaga
skomplikowanej ewidencji (księgi
przychodów i rozchodów).
Karta podatkowa
4/4
Podatek
dochodowy
od osób
prawnych
Podstawy finansów
118
Przepisów ustawy nie
stosuje się do:
przychodów z działalności rolniczej, z
wyjątkiem dochodów z działów specjalnych
produkcji rolnej, chyba że ustalenie
przychodów jest wymagane dla celów
określenia dochodów wolnych od podatku
dochodowego,
przychodów z gospodarki leśnej w
rozumieniu ustawy o lasach,
przychodów wynikających z czynności,
które nie mogą być przedmiotem prawnie
skutecznej umowy.
Podstawy finansów
119
Podatnicy
osoby prawne oraz spółki kapitałowe w
organizacji,
jednostki organizacyjne niemające osobowości
prawnej, z wyjątkiem spółek: cywilnych,
jawnych, partnerskich, komandytowych,
komandytowo-akcyjnych,
podatkowe grupy kapitałowe (grupy składające
się z co najmniej dwóch spółek prawa
handlowego mających osobowość prawną, które
spełniając określone w ustawie warunki
funkcjonują w związkach kapitałowych).
Podstawy finansów
120
Zwolnienia podmiotowe
W ustawie zostały wymienione
jednostki, które podlegają zwolnieniu
podmiotowemu, np.
Narodowy Bank Polski,
jednostki budżetowe, itd. (art. 6 ustawy).
Jednostki te nie składają ani
deklaracji, ani zeznań podatkowych.
Podstawy finansów
121
Podatnicy - siedziba
Podatnicy, jeżeli mają siedzibę lub zarząd na
terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,
podlegają obowiązkowi podatkowemu od
całości swoich dochodów, bez względu na
miejsce ich osiągania.
Podatnicy, jeżeli nie mają na terytorium
Rzeczypospolitej Polskiej siedziby lub
zarządu, podlegają obowiązkowi
podatkowemu tylko od dochodów, które
osiągają na terytorium Rzeczypospolitej
Polskiej (art. 3 ustawy).
Podstawy finansów
122
Podatnicy - siedziba
W przypadku tych ostatnich podatników,
jeżeli ustalenie dochodów nie jest możliwe
na podstawie ewidencji rachunkowej,
dochód określa się w drodze oszacowania,
przy zastosowaniu wskaźnika dochodu w
stosunku do przychodu, np.
5% - z działalności w zakresie handlu hurtowego
lub detalicznego,
10% - z działalności budowlanej lub montażowej
albo w zakresie usług transportowych (art. 9 ust
2a ustawy).
Podstawy finansów
123
Przedmiot
opodatkowania
Dochód bez względu na rodzaj
źródeł przychodów, z jakich dochód
ten został osiągnięty.
Dochodem jest nadwyżka sumy
przychodów nad kosztami ich
uzyskania, osiągnięta w roku
podatkowym.
Podstawy finansów
124
Strata
Jeżeli koszty uzyskania przychodów
przekraczają sumę przychodów, różnica jest
stratą.
W przypadku gdy podatnik poniósł stratę w
roku podatkowym, o wysokość tej straty
może obniżyć dochód w najbliższych kolejno
po sobie następujących pięciu latach
podatkowych, z tym że wysokość obniżenia
w którymkolwiek z tych lat nie może
przekroczyć 50% kwoty tej straty (art. 7
ustawy).
Podstawy finansów
125
Przychody podatkowe
1/2
Przychodami podatkowymi są nie tylko
otrzymane pieniądze ale również inne wartości,
np. różnice kursowe, wartość nieodpłatnie
otrzymanych świadczeń oraz przychodów w
naturze (art. 12 ustawy).
Za przychody związane z działalnością
gospodarczą i z działami specjalnymi produkcji
rolnej, uważa się także należne przychody,
choćby nie zostały jeszcze faktycznie
otrzymane, po wyłączeniu wartości zwróconych
towarów, udzielonych bonifikat i skont.
Podstawy finansów
126
W ustawie zostały wymienione również
kategorie, które nie są kwalifikowane do
przychodów podatkowych, np. pobrane
wpłaty lub zarachowane należności na
poczet dostaw towarów i usług, które
zostaną wykonane w następnych okresach
sprawozdawczych (art. 12 ust 4 ustawy).
Kosztami uzyskania przychodów są koszty
poniesione w celu osiągnięcia przychodów, z
wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 16
ust. 1 ustawy.
Przychody podatkowe
2/2
Podatek od
spadków i
darowizn
Podstawy finansów
128
Przedmiot
opodatkowania
1/2
Nabycie własności rzeczy lub praw
majątkowych na terytorium RP, tytułem:
spadku
darowizny
zasiedzenia
nieodpłatnego zniesienia współwłasności
zachowku, jeżeli uprawniony nie uzyskał go
w postaci uczynionej przez spadkodawcę
darowizny lub w postaci powołania do
spadku albo w postaci zapisu
Podstawy finansów
129
Przedmiot
opodatkowania
2/2
nabycie praw do wkładu oszczędnościowego
na podstawie dyspozycji wkładcy na
wypadek jego śmierci
nabycie własności rzeczy znajdujących się
za granicą lub praw majątkowych
wykonywanych za granicą, jeżeli w chwili
otwarcia spadku lub zawarcia umowy
darowizny nabywca był obywatelem polskim
lub miał miejsce stałego pobytu na
terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Podstawy finansów
130
Podatnicy i płatnicy
Podatnikami podatku od spadków i
darowizn są osoby fizyczne, które nabyły
własność rzeczy i prawa majątkowe w
sposób wyżej wskazany.
Płatnikami podatku od spadków i
darowizn są notariusze - od darowizny
dokonanej w formie aktu notarialnego albo
zawartej w tej formie umowy
nieodpłatnego zniesienia współwłasności
lub ugody w tym przedmiocie.
Podstawy finansów
131
Skala podatkowa
Skala podatkowa i kwoty wolne od
podatku określone są w art. 9 i 15 ustawy z
dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i
darowizn (j.t. Dz. U. z 1997 r. Nr 16, poz. 89
ze zm.) i podlegają okresowej waloryzacji.
Stawka podatku uzależniona jest od grupy
podatkowej, do której zaliczony został
podmiot. Stosownym kryterium określenia
grup jest stopień pokrewieństwa między
nabywcą rzeczy lub praw majątkowych a ich
zbywcą.
Podstawy finansów
132
Kwoty wolne od
podatku
Grupa
podatkowa
Kwota wolna od podatku
I
9 637 zł
II
7 276 zł
III
4 902 zł
Podstawy finansów
133
Grupy podatkowe
Do I grupy należą: małżonek, dzieci, wnuki,
prawnuki (tzw. zstępni) oraz rodzice, dziadkowie,
pradziadkowie (wstępni), pasierb, zięć, synowa,
rodzeństwo, ojczym, macocha i teściowie.
Do II grupy należą: dzieci, wnuki i prawnuki
rodzeństwa, czyli siostrzeńcy, siostrzenice,
bratankowie itp., rodzeństwo rodziców (ciotki,
wujowie, stryjowie) i rodzeństwo małżonków oraz
małżonkowie rodzeństwa (bratowe, szwagierki,
szwagrowie), małżonkowie innych zstępnych (mąż
wnuczki, prawnuczki, żona wnuka, prawnuka).
Podstawy finansów
134
Grupy podatkowe
Do III grupy podatkowej należą:
wszyscy dalsi krewni i powinowaci
oraz inne osoby.
Podstawa prawna:
Dz. U. z 2002r. Nr 200, poz. 1681
Podstawy finansów
135
Skala podatku od spadków i
darowizn
Kwota nadwyżki w
zł
Podatek wynosi
Ponad
do
1) Od nabywców zaliczanych do I grupy podatkowej
10 278 3 proc.
10 278
20 556 308 zł 30 gr i 5 proc. od nadwyżki ponad 10 278 zł
20 556
822 zł 20 gr i 7 proc. od nadwyżki ponad 20 556 zł
2) Od nabywców zaliczanych do II grupy podatkowej
10 278 7 proc.
10 278
20 556 719 zł 50 gr i 9 proc. od nadwyżki ponad 10 278 zł
20 556
1 644 zł 50 gr i 12 proc. od nadwyżki ponad 20
556 zł
3) Od nabywców zaliczanych do III grupy podatkowej
10 278 12 proc.
10 278
20 556 1 233 zł 40 gr i 16 proc. od nadwyżki ponad 10
278 zł
20 556
2 877 zł 90 gr i 20 proc. od nadwyżki ponad 20
556 zł
Podatek rolny
Podstawy finansów
137
Przedmiot
opodatkowania
Przedmiotem opodatkowania
podatkiem rolnym są grunty
sklasyfikowane w ewidencji gruntów
i budynków jako użytki rolne lub jako
grunty zadrzewione i zakrzewione
na użytkach rolnych, z wyjątkiem
gruntów zajętych na prowadzenie
działalności gospodarczej innej niż
działalność rolnicza.
Podstawy finansów
138
Podmioty podatku
Podmiotami obowiązanymi do zapłaty
podatku rolnego są:
właściciel,
posiadacz samoistny,
użytkownik wieczysty,
w niektórych przypadkach posiadacz zależny gruntów
(gdy grunty stanowią własność Skarbu Państwa lub
jednostki samorządu terytorialnego oraz gdy grunty
gospodarstwa rolnego zostały wydzierżawione na
podstawie umowy zawartej stosownie do przepisów o
ubezpieczeniu społecznym rolników).
Podstawy finansów
139
Obowiązek podatkowy
Powstanie i wygaśnięcie obowiązku
podatkowego
Obowiązek podatkowy powstaje z pierwszym
dniem miesiąca następującego po miesiącu,
w którym powstał tytuł prawny do gruntów
lub objęcie gruntów w posiadanie.
Obowiązek podatkowy w podatku rolnym
wygasa ostatniego dnia miesiąca, w którym
przestały istnieć okoliczności uzasadniające
ten obowiązek.
Podstawy finansów
140
Stawki podatku rolnego
dla gruntów gospodarstwa rolnego: równowartość
pieniężna 2,5 q żyta - od 1 ha przeliczeniowego
dla pozostałych gruntów rolnych podlegających
podatkowi rolnemu: równowartość pieniężna 5 q
żyta - od 1 ha
obliczone według średniej ceny skupu żyta za pierwsze
trzy kwartały roku poprzedzającego rok podatkowy.
Rada gminy może, w drodze uchwały, obniżyć cenę skupu
żyta przyjmowaną jako podstawa obliczenia podatku
rolnego na obszarze gminy.
Podstawy finansów
141
Przeliczniki powierzchni
użytków rolnych
Rodzaj użytków
rolnych
Grunty orne
Łąki i pastwiska
Okręgi
podatkowe
I
II
III
IV
I
II
III
IV
Klasy użytków
rolnych
Przeliczniki
I
1,95 1,80 1,65 1,45 1,75 1,60 1,45 1,35
II
1,80 1,65 1,50 1,35 1,45 1,35 1,25 1,10
III a
1,65 1,50 1,40 1,25
III
1,25 1,15 1,05 0,95
III b
1,35 1,25 1,15 1,00
IV a
1,10 1,00 0,90 0,80
IV
0,75 0,70 0,60 0,55
IV b
0,80 0,75 0,65 0,60
V
0,35 0,30 0,25 0,20 0,20 0,20 0,15 0,15
VI
0,20 0,15 0,10 0,05 0,15 0,15 0,10 0,05
Podatek leśny
Podstawy finansów
143
Przedmiot
opodatkowania
Przedmiotem opodatkowania
podatkiem leśnym są grunty
leśne sklasyfikowane w ewidencji
gruntów i budynków jako lasy, z
wyjątkiem lasów zajętych na
wykonywanie innej działalności
gospodarczej niż działalność leśna.
Podstawy finansów
144
Podmiot podatku
Podmiotami obowiązanymi do zapłaty
podatku leśnego są:
właściciel,
posiadacz samoistny,
użytkownik wieczysty,
w niektórych przypadkach posiadacz
zależny lasu (gdy las stanowi własność
Skarbu Państwa lub jednostki samorządu
terytorialnego).
Podstawy finansów
145
Obowiązek podatkowy
Powstanie i wygaśnięcie obowiązku
podatkowego
Obowiązek podatkowy powstaje z pierwszym
dniem miesiąca następującego po miesiącu, w
którym powstał tytuł prawny do lasu lub
nastąpiło objęcie lasu w posiadanie.
Obowiązek podatkowy w podatku leśnym
wygasa ostatniego dnia miesiąca, w którym
przestały istnieć okoliczności uzasadniające
ten obowiązek.
Podstawy finansów
146
Stawki podatku leśnego
od 1 ha - równowartość pieniężna 0,200 m3
drewna obliczona według średniej ceny
sprzedaży drewna uzyskanej przez nadleśnictwa
za pierwsze trzy kwartały roku poprzedzającego
rok podatkowy,
dla lasów ochronnych oraz lasów wchodzących
w skład rezerwatów przyrody i parków
narodowych - 50 % stawki określonej wyżej.
Rada gminy może, w drodze uchwały, obniżyć kwotę
stanowiącą średnią cenę sprzedaży drewna przyjmowaną
jako podstawa obliczenia podatku leśnego na obszarze
gminy.
Podstawy finansów
147
Przeliczniki
powierzchni lasu
Główne gatunki drzew
w drzewostanach
Klasy bonitacji drzewostanu
dla głównych drzew
I a
I
II
III
IV
V
Jodła, świerk, daglezja
-
2,30 1,80 1,30 0,90
0,60
Dąb, jesion, wiąz, klon
-
2,00 1,60 1,30 0,80
-
Buk
-
1,80 1,50 1,10 0,70
0,40
Sosna, modrzew
1,40 1,20 1,00 0,80 0,60
0,30
Grab
-
1,10 0,80 0,50 0,30
0,20
Brzoza
-
0,60 0,40 0,30 0,20
0,20
Osika
-
0,60 0,40 0,20 0,20
0,20
Olsza
-
0,50 0,30 0,30 0,30
0,30
Topola
-
0,50 0,30 0,30 0,30
0,30
Podatek od
czynności
cywilnoprawnych
Podstawy finansów
149
Przedmiot
opodatkowania
czynności cywilnoprawne (umowy)
wymienione w art. 1 ust. 1 ustawy o
podatku od czynności cywilnoprawnych
zmiany tych umów
orzeczenia sądów i ugody, jeżeli
wywołują one takie same skutki prawne,
jak podlegające opodatkowaniu
czynności cywilnoprawne.
Podstawy finansów
150
Podatnicy i płatnicy
Podatnikami podatku od czynności
cywilnoprawnych są osoby fizyczne, osoby
prawne i jednostki organizacyjne niemające
osobowości prawnej, będące stronami czynności
cywilnoprawnych.
Płatnikami podatku od czynności
cywilnoprawnych są:
notariusze - od czynności cywilnoprawnych
dokonywanych w formie aktu notarialnego
nabywcy rzeczy - od umów sprzedaży, jeżeli nabywca
kupuje te rzeczy do przerobu lub do dalszej sprzedaży.
Podstawy finansów
151
Obowiązek podatkowy
Powstanie obowiązku podatkowego
z chwilą dokonania czynności cywilnoprawnej,
z chwilą podjęcia uchwały o podwyższeniu
kapitału spółki mającej osobowość prawną
z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia
sądu, doręczenia wyroku sądu polubownego
lub zawarcia ugody
z chwilą powołania się na okoliczność
dokonania czynności cywilnoprawnej.
Podstawy finansów
152
Czynności. Stawki
podatku.
Podatnicy obowiązani są do złożenia
deklaracji w sprawie podatku od
czynności cywilnoprawnych w terminie
14 dni od daty dokonania czynności.
Podstawa opodatkowania i stawki
podatku określone są odrębnie dla
każdej czynności. Maksymalna
procentowa stawka podatku wynosi 2 %,
a kwotowa - 38 zł. (art. 6 i 7 ustawy).
Podstawy finansów
153
Stawki podatku -
przykładowe
Od sprzedaży nieruchomości, rzeczy ruchomych,
prawa użytkowania wieczystego, prawa do lokalu
mieszkalnego i własnościowego – podatek wynosi
2% wartości rynkowej,
Od sprzedaży innych praw majątkowych: 1 %
wartości rynkowej;
Od umowy pożyczki: 2% kwoty pożyczki;
Od umowy poręczenia: 7 zł;
Od ustanowienia hipoteki: 0,1% (od kwoty
zabezpieczonej wierzytelności) lub 19 zł (gdy nie
jest znana jej wartość);
Od umowy majątkowej małżeńskiej: 38zł;
Podstawy finansów
154
Stawki podatku -
przykładowe
od umowy spółki:
od wartości wkładów wniesionych do majątku
spółki, kapitału zakładowego (akcyjnego),
od podwyższenia wartości wkładów wniesionych
do majątku spółki albo kapitału zakładowego
(akcyjnego),
od pożyczek i dopłat
których łączna wartość wynosi:
Podstawa
opodatkowania
Stawka podatku
ponad
do
20 000zł
1%
20 000zł
30 000zł
200zł + 0,5% nadwyżki ponad 20 000zł
30 000zł
250zł + 0,1% nadwyżki ponad 30 000zł
Podatek
od
nieruchomości
Podstawy finansów
156
Przedmiot
opodatkowania
grunty,
budynki,
budowle,
urządzenia budowlane w rozumieniu
przepisów prawa budowlanego związane
z obiektem budowlanym, które
zapewniają możliwość użytkowania
obiektu zgodnie z jego przeznaczeniem.
Podstawy finansów
157
Podmioty podatkowe
Podmiotami obowiązanymi do zapłaty
podatku od nieruchomości są:
właściciel
użytkownik wieczysty
samoistny posiadacz
w niektórych przypadkach - posiadacz
zależny nieruchomości lub ich części
stanowiących własność Skarbu Państwa
lub jednostki samorządu terytorialnego.
Podstawy finansów
158
Obowiązek podatkowy
Powstaje z pierwszym dniem miesiąca
następującego po miesiącu, w którym nastąpiło
nabycie tytułu prawnego do przedmiotu
opodatkowania lub wejście w jego posiadanie.
Jeżeli okolicznością, od której jest uzależniony
obowiązek podatkowy, jest istnienie budowli albo
budynku lub jego części, obowiązek podatkowy
powstaje z dniem 1 stycznia roku następującego po
roku, w którym budowa została zakończona.
Obowiązek podatkowy wygasa z upływem miesiąca,
w którym ustały okoliczności uzasadniające ten
obowiązek.
Podstawy finansów
159
Max wymiar stawki –
2005r.
1/4
Od gruntów związanych z prowadzeniem
działalności gospodarczej, bez względu na
sposób zakwalifikowania w ewidencji
gruntów i budynków: 0,66 zł od 1 m
2
powierzchni użytkowej.
Od gruntów pod jeziorami, zajętych na
zbiorniki wodne retencyjne lub elektrowni
wodnych: 3,52 zł od 1 ha powierzchni.
Podstawy finansów
160
Max wymiar stawki
2/4
Od pozostałych gruntów: 0,32 zł od 1 m
2
powierzchni użytkowej.
Od budynków mieszkalnych: 0,54 zł od 1
m
2
powierzchni użytkowej.
Od budynków związanych z prowadzeniem
działalności gospodarczej oraz od
budynków mieszkalnych lub ich części
zajętych na prowadzenie działalności
gospodarczej: 17,98 zł od 1 m
2
powierzchni użytkowej.
Podstawy finansów
161
Max wymiar stawki
3/4
Od budynków związanych z
prowadzeniem działalności gospodarczej
w zakresie obrotu kwalifikowanym
materiałem siewnym: 8,37 zł od 1 m
2
powierzchni użytkowej.
Od budynków zajętych na prowadzenie
działalności gospodarczej w zakresie
udzielania świadczeń zdrowotnych: 3,61
zł od 1 m
2
powierzchni użytkowej.
Podstawy finansów
162
Max wymiar stawki
4/4
Od pozostałych budynków (m.in.
Garaże wolno stojące i inne – jeśli
są budynkami w rozumieniu prawa
budowlanego): 6,01 zł od 1 m
2
powierzchni użytkowej.
Od budowli: 2% ich wartości.
Podatek od
środków
transportowych
Podstawy finansów
164
Przedmiot
opodatkowania
samochody ciężarowe o dopuszczalnej masie
całkowitej od 3,5 tony i wyższej,
ciągniki siodłowe i balastowe przystosowane
do używania łącznie z naczepą lub przyczepą
o dopuszczalnej masie całkowitej zespołu
pojazdów od 3,5 tony i wyższej,
przyczepy i naczepy, które łącznie z
pojazdem silnikowym posiadają dopuszczalną
masę całkowitą od 7 ton i wyższą,
autobusy.
Podstawy finansów
165
Podmioty podatku
Podmiotami obowiązanymi do
zapłaty podatku od środków
transportowych są:
właściciel środka transportowego
jednostka organizacyjna niemająca
osobowości prawnej, na którą środek
transportowy został zarejestrowany.
Podstawy finansów
166
Rada gminy określa, w drodze
uchwały, wysokość stawek podatku
od środków transportowych, z tym,
że roczna stawka podatku od
jednego środka transportowego nie
może przekroczyć w 2004 r.
określonych kwot, np.
Max wymiar stawki
1/5
Podstawy finansów
167
Od samochodu ciężarowego, o
dopuszczalnej masie całkowitej od 3,5
tony i poniżej 12 ton:
Od 3,5 tony do 5,5 tony włącznie: 620,51 zł
Od 5,5 tony do 9 ton włącznie: 1034,17 zł
Od 9 ton – 1 241,01 zł
Od samochodu ciężarowego, o
dopuszczalnej masie całkowitej równej
lub wyższej niż 12 ton – 2 368,25 zł
Max wymiar stawki
2/5
Podstawy finansów
168
Od ciągnika siodłowego lub balastowego,
przystosowanych do używania łącznie z
naczepą lub przyczepą o dopuszczalnej
masie całkowitej zespołu pojazdów:
Od 3,5 tony i poniżej 12 ton – 1 447,84 zł
Od 12 ton do 36 ton włącznie – 1 830,48 zł
Powyżej 36 ton – 2 368,25 zł
Max wymiar stawki
3/5
Podstawy finansów
169
Od przyczepy lub naczepy (z wyjątkiem
związanych wyłącznie z działalnością
rolniczą prowadzoną przez podatnika
podatku rolnego), które łącznie z
pojazdem silnikowym posiadają
dopuszczalną masę całkowitą:
Od 7 ton i poniżej 12 ton – 1 241,01 zł
Od 12 ton do 36 ton włącznie – 1 447,84 zł
Powyżej 36 ton – 1 830,48 zł
Max wymiar stawki
4/5
Podstawy finansów
170
Od autobusu, w zależności od liczby
miejsc do siedzenia:
Mniejszej niż 30 miejsc – 1 447,84 zł
Równej lub wyższej niż 30 miejsc – 1
830,48zł
Max wymiar stawki
5/5
Podatek od
posiadania psów
Podstawy finansów
172
Przedmiot i podmiot
podatku
Przedmiotem opodatkowania podatkiem
od posiadania psów jest posiadanie psa.
Podmiotem obowiązanym do zapłaty
podatku od posiadania psów jest
posiadacz psa.
Powstanie obowiązku podatkowego
Obowiązek podatkowy powstaje z dniem
wejścia w posiadanie psa.
Opłata skarbowa
Podstawy finansów
174
Przedmiot opłaty
skarbowej
1/2
w sprawach indywidualnych z zakresu
administracji publicznej - podania
(żądania, wnioski, odwołania, zażalenia)
i załączniki do podań;
czynności urzędowe dokonywane na
podstawie zgłoszenia lub na wniosek
zainteresowanego;
zaświadczenia wydawane na wniosek
zainteresowanego;
Podstawy finansów
175
Przedmiot opłaty
skarbowej
2/2
zezwolenia (pozwolenia, koncesje)
wydawane na wniosek
zainteresowanego;
dokumenty stwierdzające ustanowienie
pełnomocnika i ich odpisy (wypisy);
Weksle;
dokumenty zwierające oświadczenie
woli poręczyciela.
Podstawy finansów
176
Podmiot opłaty
Podmiotami obowiązanymi do zapłaty
opłaty skarbowej są
osoby fizyczne,
osoby prawne
i jednostki organizacyjne niemające osobowości
prawnej,
jeżeli wystawiają (sporządzają) dokumenty,
składają podania i załączniki do podań, albo
jeżeli na ich wniosek dokonuje się czynności
urzędowych lub wydaje zaświadczenia albo
zezwolenia.
Podstawy finansów
177
Obowiązek zapłaty
Powstanie obowiązku zapłaty opłaty skarbowej
od podań i załączników do podań - z chwilą
wniesienia podania lub złożenia załącznika
od czynności urzędowych - z chwilą dokonania
zgłoszenia lub wystąpienia z wnioskiem o dokonanie
czynności urzędowej, a jeżeli w wyniku tej czynności
ma być wydany dokument - z chwilą wydania tego
dokumentu
od zaświadczeń lub zezwoleń - z chwilą wydania
zaświadczenia lub zezwolenia
od dokumentów - z chwilą wystawienia
(sporządzenia) dokumentu.
Podstawy finansów
178
Stawki i terminy
Stawki opłaty skarbowej
Szczegółowy wykaz przedmiotów oraz stawki
opłaty skarbowej określa załącznik do ustawy.
Terminy i sposób zapłaty opłaty
skarbowej
Opłatę skarbową wpłaca się z chwilą
powstania obowiązku podatkowego, z
wyjątkiem opłaty skarbowej od weksli, której
zapłaty dokonuje się w terminie 14 dni od dnia
powstania obowiązku podatkowego.
Opłaty lokalne
Podstawy finansów
180
Opłata administracyjna
Rada gminy może wprowadzać
opłatę administracyjną za
czynności urzędowe wykonywane
przez organy gminy: radę lub wójta
(burmistrza, prezydenta miasta),
jeżeli czynności te nie są objęte
przepisami o opłacie skarbowej.
Podstawy finansów
181
Opłata miejscowa
Opłata miejscowa pobierana jest od
osób fizycznych przebywających
czasowo w celach wypoczynkowych,
zdrowotnych szkoleniowych lub
turystycznych w miejscowościach
posiadających korzystne właściwości
klimatyczne, walory krajobrazowe oraz
warunki umożliwiające pobyt osób w
tych celach - za każdy dzień pobytu.
Podstawy finansów
182
Opłata targowa
Przedmiotem opłaty targowej jest
sprzedaż dokonywana na targowiskach.
Opłatę targową pobiera się od osób
fizycznych, osób prawnych oraz jednostek
organizacyjnych niemających osobowości
prawnej dokonujących sprzedaży na
targowiskach, z wyjątkiem osób będących
podatnikami podatku od nieruchomości w
związku z przedmiotami opodatkowania
położonymi na targowiskach.