Wybrane polityki europejskie
Wybrane polityki europejskie
WYBRANE POLITYKI EUROPEJSKIE
• DWIE GRUPY POLITYK:
• 1. POLITYKI USUWAJĄCE NIEDOSTATKI
RYNKOWE NA JEDNOLITYM RYNKU – polityki
osłonowe
• 2. POLITYKI WSPIERAJĄCE
FUNKCJONOWANIE PODMIOTÓW
GOSPODARCZYCH NA JEDNOLITYM RYNKU
POLITYKI USUWAJĄCE NIEDOSTATKI
JEDNOLITEGO RYNKU
– POLITYKA OCHRONY KONKURENCJI
• POLITYKA SOCJALNA
• POLITYKA OCHRONY ŚRODOWISKA
• POLITYKA OCHRONY KONSUMENTÓW
POLITYKI WSPIERAJĄCE FUNKCJONOWANIE
PODMIOTÓW NA JEDNOLITYM RYNKU
• POLITYKA PRZEMYSŁOWA
• POLITYKA PRZEDSIĘBIORCZOŚCI
• POLITYKA INNOWACYJNA
• POLITYKA NAUKOWO-BADAWCZA I
TECHNOLOGICZNA
POLITYKI SEKTOROWE
• POLITYKA ROLNA
• POLITYKA ENERGETYCZNA (i klimatyczna)
• POLITYKA TRANSPORTOWA
POLITYKI HORYZONTALNE:
►POLITYKA PIENIĘŻNA w ramach UGW
►POLITYKA ZATRUDNIENIA
►POLITYKA SPÓJNOŚCI SPOŁECZNEJ,
GOSPODRCEJ I TERYTORIALNEJ
POLITYKA konkurencji WOBEC POMOCY PAŃSTWOWEJ –
art.. 87 i 88 TWE / 107 i 108 TFUE
• * generalny zakaz pomocy
państwowej niezgodnej z regułami
jednolitego rynku
• * możliwość uznania pewnych
rodzajów pomocy jako zgodnych z
rynkiem europejskim (głównie pomoc
regionalna)
• Zasady polityki wobec pomocy państwowej
• 1. Generalny zakaz
• 2. Wykorzystanie pomocy do realizacji zadań
traktatowych:
• * harmonijny i zrównoważony rozwój
gospodarczy
• * wspieranie przedsięwzięć trans-europejskich
• * korygowanie niedostatków rynkowych
• * wspieranie funkcjonowania jednolitego rynku
Zasady polityki kontroli pomocy państwowej
• Zgodna z rynkiem wewnętrznym jest:
• *pomoc socjalna dla indywidualnych konsumentów
• *pomoc na naprawienie szkód klęsk żywiołowych i zdarzeń
nadzwyczajnych
• * pomoc dla niektórych regionów RFN dotknietych
podziałem Niemiec z celu skompensowania niekorzystnych
skutków. 5 lat po wejściu w życie Tr. z Lizbony na wniosek
Komisji można uchylić ten zapis
• 3. Obszary uznania pomocy za zgodną z JRE:
• A) rozwój gospodarczy regionów (słabych)
• B) projekty ogólnoeuropejskie
• C) ułatwianie rozwoju pewnych form działalności i pewnych
regionów
• D) kultura i dziedzictwo kulturowe
• Obszary, gdy można uznać pomoc za
zgodną z JRE:
• A) rozwój gospodarczy regionów (słabych)
• B) projekty ogólnoeuropejskie
• C) ułatwianie rozwoju pewnych form
działalności i pewnych regionów
• D) kultura i dziedzictwo kulturowe
• E) inne kategorie określone przez Radę
POLITYKA SPOŁECZNA UE
• ZASADA DZIELONYCH KOMPETENCJI Z
WŁADZAMI KRAJOWYMI - ZASADA
SUBSYDIARNOŚCI I PROPORCJONALNOŚCI
• REGULACJE UNIJNE:
• 1. Europejska Karta Socjalna – 1961 (Rada
Europy)
• 2. Wspólnotowa Karta Podstawowych Prac
Socjalnych Pracowników z 1989 r.
• 3. Włączenie zapisów Karty do Traktatu
Amsterdamskiego, art.. 136-145
• 4. Karta Praw Podstawowych Unii Europejskiej
– Traktat Lizboński
ZADANIA SPOŁECZNE UE;
• *gwarancja minimalnych standardów w zakresie
bezpieczeństwa, zdrowia i higieny pracy (ryzyko
zawodowe, eliminacja zagrożeń, szkolenie
pracowników, określanie maksymalnego czasu
pracy)
• * zabezpieczanie podstawowych praw
pracowniczych: prawa do urlopu, prawa ochrony
macierzyństwa, ochrona pracy młodocianych,
zwolnienia grupowe, czas pracy kierowców itd.
• *wspieranie dialogu społecznego między
partnerami społecznymi
• * przeciwdziałanie wszelkim formom
dyskryminacji na rynku pracy
• * walka z wykluczeniem społecznym
• *zabezpieczenia społeczne związane z
przemieszczaniem się osób
POLITYKA SPOŁECZNA UE
• METODY REALIZACJI:
• * REGULACJE UE – dyrektywy
• * WYTYCZNE UE W ZAKRESIE POLITYKI
RYNKU PRACY I ZATRUDNIENIA
• * PROGRAMY „BETTER REGULATION”-
zachęcanie krajów członkowskich do reform
• * METODA OTWARTEJ KOORDYNACJI
tworzenie wzorów najlepszej praktyki
POLITYKA OCHRONY ŚRODOWISKA UE I
ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU
• ZASADA: kompetencje dzielone,
subsydiarności i proporcjonalność
• ZADANIA:
• 1. zachowanie, ochrona i poprawa jakości
środowiska naturalnego
• 2. ochrona zdrowia ludzkiego
• 3. racjonalne wykorzystanie zasobów
naturalnych
• 4.promowanie ochrony środowiska na
arenie międzynarodowej
ZADANIA SZCZEGÓŁOWE ochrony
środowiska
• * zasoby odnawialne i nieodnawialne
• * zagospodarowanie odpadów, recykling
• * ochrona przyrody
• * ochrona przyrodniczej i biologicznej
różnorodności – Program NATURA 2000
• * zmiany klimatu, przeciwdziałanie globalnemu
ociepleniu
• * rozwój zrównoważonego transportu
• * zdrowie publiczne – bezpieczeństwo żywności,
wykorzystanie chemikaliów, choroby zakaźne,
antybiotyki, GMO
METODY REALIZACJI POLITYKI OCHRONY
ŚRODOWISKA
1.ZASADA PREWENCJI
2.ZASADA OSTROŻNOŚCI
3. ZASADA SPRAWCY (ppp)
4. ZASADA SUBSYDIARNOŚCI
5.WIELOLETNIE PROGRAMY OCHRONY
ŚRODOWISKA
6. PROGRAM NATURA 2000
7. STRATEGIA ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU
– STRATEGIA Z Göteborga z 2001: OZE,
emisja gazów cieplarnianych, biomasa,
biopaliwa
8. Protokół z Kioto i Durbanu
WYKŁAD XII. WSPÓLNA POLITYKA ROLNA
• STRUKTURA WYKŁADU:
• 1.SZCZEGÓLNE MIEJSCE ROLNICTWA I
RYBOŁÓWSTWA W PROGRAMACH UE
• 2.CELE POLITYKI ROLNEJ W UE, USA I JAPONII
• 3.ZAŁOŻENIA TRAKTATOWE WPR
• 4.REFORMY WPR
• 5.WSPARCIE ROLNICTWA – WTO
• 6.PRZYSZŁOŚĆ WPR
GENEZA I ROZWÓJ WSPÓLNEJ POLITYKI ROLNEJ
1957 – Traktat EWG wprowadza WPR, cel główny
samowystarczalność Wspólnoty w zakresie żywności,
wspólna organizacja rynków rolnych – jednolity rynek,
polityka zewnętrzna, działania strukturalne
1968r. – Plan Mansholta – ograniczenie pomocy inwestycyjnej
do nowoczesnych, rozwojowych gospodarstw, zmniejszenie
w ciągu 10 lat o połowę zatrudnienia w rolnictwie
Lata 80-te – wprowadzenie kwotowania mleka, włączenie
rozwoju regionów wiejskich do polityki strukturalnej,
określanie pułapu finansowania WPR w kolejnych latach
budżetowych
1992 r.- 1998 - reforma Mc Sharry’ego (obniżenie regulowania
cen, dopłaty bezpośrednie, środki strukturalne)
2000-2006 – kolejne zmiany (dalsze obniżki cen
interwencyjnych, nowe narzędzia pomocy strukturalnej)
OBECNA SYTUACJA W ZAKRESIE WPR
Baza prawna ToFUE art.. 38 – 44 Rolnictwo i
rybołówstwo
Cele Wspólnej Polityki Rolnej:
• Zwiększenie produkcyjności rolnictwa
• Zapewnienie ludności rolniczej godziwych
warunków życia
• Stabilizacja rynków rolnych
• Zapewnienie wystarczającego zaopatrzenia w
produkty rolne
• Zagwarantowanie odpowiedniego poziomu cen
płaconych przez konsumentów
ZASADY WPR
• JEDNOLITOŚĆ RYNKU PRODUKTÓW ROLNYCH (likwidacja ceł i
innych ograniczeń, wspólne ceny, jednolite przepisy
fitosanitarne i weterynaryjne, wspólne reguły handlu z
krajami trzecimi)
• PREFERENCJE WSPÓLNOTOWE (pierwszeństwo sprzedaży
produktów WE przez zapewnienie ich konkurencyjności
cenowej)
• SOLIDARNOŚĆ FINANSOWA ( wspólne finansowanie ze
środków budżetowych wspólnej organizacji rynków oraz
działań strukturalnych, obecnie przez Europejski Fundusz
Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz Europejski
Fundusz Rybacki)
RODZAJE POLITYKI ROLNEJ
• 1.WSPÓLNA ORGANIZACJA I KONTROLA RYNKÓW
ROLNYCH - narzędzia: ceny interwencyjne, zakupy
interwencyjne i magazynowanie nadwyżek,
organizacja rynków branżowych – rynku zbóż, rynku
roślin białkowych i oleistych, rynku mleka, rynku mięsa
wołowego, rynku cukru; narzędzia zewnętrzne: cła i
subsydia eksportowe, płatności bezpośrednie,
kwotowanie produkcji, premie za odłogowanie gruntów
• 2.POLITYKA STRUKTURALNA – restrukturyzacja
agrarna, poprawa struktury kanałów dystrybucji,
rozwój obszarów wiejskich i uzależnionych od
rybołówstwa,
KIERUNKI ZMIAN W DZIAŁANIACH RYNKOWYCH
• STOPNIOWE OBNIŻANIE cen gwarantowanych i
wprowadzenie jednolitej ceny interwencyjnej na
wszystkie, poza pszenica twardą, rodzaje zbóż
• Rozszerzanie systemu dopłat bezpośrednich dla
rolników jako rekompensaty za straty z tytułu
obniżania cen
• Jednolity system płatności bezpośrednich
niezależny od produkcji, (w Polsce związany z
obszarami gruntów rolnych)
• w tym związany z koniecznością respektowania
standardów UE w zakresie ochrony środowiska,
bezpieczeństwa żywności, zdrowia i dobrostanu
zwierząt, bezpieczeństwa zawodowego na
poziomie gospodarstwa (cross-compliance)
KIERUNKI ZMIAN C.D.
• Nowe zasady organizacji rynków zbóż,
mleka, roślin oleistych, wspieranie
przetwórstwa produktów i dystrybucji
• Odłogowanie , uzależnienie udziału
dużych gospodarstw w płatnościach
bezpośrednich od ograniczania
powierzchni upraw – z tego się stopniowo
rezygnuje
• Specjalny program dla rynku wołowiny i
roślin oleistych i strączkowych (obniżanie
cen interwencyjnych, płatności
bezpośrednie)
DZIAŁANIA STRUKTURALNE
1. Wspieranie produkcji chroniącej środowisko i krajobraz oraz
jakość terenów wiejskich takimi metodami jak:
* ekstensywne metody produkcji
* odłogowanie ziem ze względu na środowisko
* zagospodarowanie ziemi na cele publiczne, wypoczynkowe,
rekreacyjne
* ograniczanie zużycia nawozów sztucznych
*konserwacja opuszczonej ziemi rolniczej
2.Realizacja programu zalesień
3.Program przechodzenia na wcześniejsze emerytury i
przekazywania zwalnianych gospodarstw na cel poprawy
struktury agrarnej – wcześniejsze emerytury: wiek nie mniej
niż 55 lat, prowadzenie gospodarstwa przez 10 lat,
przekazanie ziemi innej osobie na cele rolnicze lub
pozarolnicze
DZIAŁANIA STRUKTURALNE C.D.
• 3.Program wsparcia rolnictwa w regionach trudnych
(nadmorskich, odległych, górskich)
• 4.Program wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez:
– *inwestycje w gospodarstwa na takie cele jak:
zmniejszenie kosztów produkcji, poprawa organizacji
produkcji i warunków higienicznych oraz warunków
bytowania zwierząt, różnicowanie działalności rolniczej
– Pomoc młodym rolnikom (mniej niż 40 lat, odpowiednia
wiedza, prowadzenie gospodarstwa po raz pierwszy,
gospodarstwo jest dochodowe, spełnia warunki
sanitarne i bytowania zwierząt
– Działalność szkoleniowa
– Wsparcie przetwórstwa produktów rolnych i handlu
(kanały zbytu, nowe technologie, przygotowanie
produktów do sprzedaży)
DZIAŁANIA STRUKTURALNE C.D.
– Wsparcie leśnictwa
– Wsparcie melioracji, komasacji gruntów, sprzedaży
produktów rolnych wysokiej jakości
– Wsparcie podstawowych usług na wsi
– Odbudowa i rozwój wsi
– Ochrona dziedzictwa wiejskiego
– Różnicowanie działalności rolniczej
– Infrastruktura wiejska związana z rozwojem rolnictwa,
turystyki, rzemiosła
– Wsparcie agroturystyki
– Wsparcie wprowadzania nowych technologii ICT na
obszarach wiejskich – m.in..dostępu do internetu
szerokopasmowego
– Szczególne programy dla rybołówstwa
WYZWANIA DLA WPR
• WYZWANIA BUDŻETOWE związane z potrzebami nowych
krajów członkowskich
• Upowszechnienie jednolitego systemu płatności niezależnego
od produkcji
• Wzrost udziału wydatków na rozwój obszarów wiejskich
• Nowe instrumenty promocji w zakresie jakości produkcji,
standardów środowiskowych, zdrowia zwierząt
• Redukcja płatności bezpośrednich dla większych gospodarstw
• Rewizja polityki rynkowej: dalsza redukcja ceny interwencyjnej
dla zbóż, przyspieszenie reformy rynku mleka, masła, i kwot
mlecznych od okresu 2014-2015, reforma rynku ryżu, roślin
strączkowych, orzechów nasion i suszonej paszy
• Kontynuacja długoterminowej strategii odłogowania ze
względów środowiskowych
ARGUMENTY UŻYWANE DLA SZCZEGÓLNEGO
TRAKTOWANIA ROLNICTWA (+ ) W UNII EUROPEJSKIEJ
•
Argumenty o ogólnym charakterze użyte
przy tworzeniu WSR:
•
ochrona dochodów rolników przy założeniu,
że działa prawo nożyc dochodowych
sektora rolnego i pozostałych sektorów
(dochody rolników są niestabilne, m.in.
przez działanie prawa Engla, zmiany
popytu na artykuły żywnościowe, małą
elastyczność dochodowa popytu na
produkty żywnościowe), co uzasadnia
redystrybucję dochodów od konsumentów i
producentów nierolniczych przez podatki,
ceny, subsydia (budżet)
Argumenty w UE c.d.
*gwarancja minimalnych cen produktów
rolnych motywowana specyfiką
produkcji rolnej (sezonowość,
cykliczność, np., cykl świński, duża
zależność rolnictwa od warunków
przyrodniczych, rola czasu w produkcji
rolniczej, podatność podaży na
fluktuacje rynkowe krajowe i
międzynarodowe, niska trwałość
produktów rolnych i niestabilność
rynków)
Argumenty w UE c.d
• silne powiązanie sektora rolnego z
pozostałymi sektorami głównie przez
koszty surowców rolnych,
zróżnicowane ceny produktów rolnych
oddziaływały na koszty surowców i
mogły prowadzić do zróżnicowanych
kosztów w innych sektorach i
zakłócenia konkurencji – stąd się
pojawił argument na rzecz tzw. jednej
ceny na całym obszarze
zintegrowanym
Argumenty w UE c.d
• realizacja celów społecznych takich jak
podtrzymywanie wydolności
ekonomicznej drobnych gospodarstw
rolnych – argument silnego
zróżnicowania struktury agrarnej
krajów członkowskich i specyficznej roli
gospodarstw rodzinnych
• zróżnicowanie cen żywności prowadzi
do różnic w kosztach utrzymania i
kosztach siły roboczej
• realizacja zadań planowanie
przestrzennego, czyli specyficznej
równowagi regionalnej i przestrzennej
Argumenty w UE c.d.
• specyfika rolnictwa uzasadnia nie tylko
stabilizację własnego rynku rolnego i
rybnego lecz także protekcję przed
konkurencją zewnętrzną przy użyciu
różnych narzędzi celnych i
pozataryfowych
• Argument polityczny:
• Wsparcie francuskiego rolnictwa miało
stanowić przeciwwagę dla możliwości
stworzonych przez wspólny rynek dla
niemieckiego przemysłu przetwórczego
(opinia Molle).
ARGUMENTY UŻYWANE W INNYCH KRAJACH - USA
Dwa podstawowe cele polityki rolnej USA to:
* stabilizacja cen produktów rolnych
• _stabilizacja dochodów rolników
Cele te są realizowane przez następujące
programy:
• programy wspierania cen (price support
programs) - ochrona cen produktów rolnych
uczestniczących w programie przed spadkiem
poniżej pewnego poziomu. Jest to realizowane
przez system bezzwrotnych pożyczek rządowych
oraz rządowe zakupy interwencyjne. Instytucja
interwencyjna to Commodity Credit Corporation.
STANY ZJEDNOCZONE C.D.
•
wspieranie dochodów (income support) –
farmerzy mogą otrzymać dopłaty
bezpośrednie: wyrównawcze, wspierające
lub pomoc losową. Dopłaty mają na celu
wyrównanie przez rząd różnic między
cenami rynkowymi uzyskiwanymi przez
farmerów a cenami docelowymi
ustalanymi przez rząd lub cenami pomocy
rządowej dla farmerów. Uczestnictwo w
programach dopłat bezpośrednich może
być uzależnione od wyłączenia części
dotychczasowej powierzchni upraw
(odłogowanie – set aside.)
STANY ZJEDNOCZONE C.D.
• kontrola podaży – zapobieganie
powstawaniu nadwyżek produkcji
na rynku. Limitowanie produkcji
przez kwoty rynkowe, ograniczanie
powierzchni upraw, finansowanie
przechowywania produktów
• promocja eksportu – wspieranie
marketingu, informacji eksportowej,
kredytów eksportowych,
transportowych
ARGUMENTY POLITYKI ROLNEJ JAPONII
1. różnorodne narzędzia wsparcia
wewnętrznego poszczególnych sektorów
rolnictwa:
•
Są to: kwoty produkcyjne, narzędzia
stabilizacji dochodów rolniczych, dopłaty
bezpośrednie, program dywersyfikacji
upraw, subsydia ubezpieczające ryzyko,
magazynowanie zapasów.
•
Kwoty produkcyjne dotyczą mleka
•
Stabilizacja dochodów jest stosowana do warzyw,
owoców, ryżu, soi, i niektórych innych produktów
•
Dopłaty wyrównawcze są stosowane wobec
wołowiny, cielęciny, wieprzowiny, jako różnica między
bieżącą ceną rynkowa a stała ceną kierunkową
JAPONIA C.D.
• Zachęty do zastępowania produkcji ryżu, którego
konsumpcja spada przy dużej produkcji, innymi
uprawami
• Możliwość ubezpieczania produkcji rolnej w
subsydiowanych przez rząd programach, które
przewidują odszkodowania w razie wystąpienia
szkody, Rząd płaci część ubezpieczenia rolnika i
zabezpiecza wypłatę odszkodowania jeśli jego
wartość przekracza poziom funduszy
ubezpieczeniowych
• Realizowany jest program interwencji na rynku
przez skup interwencyjny i utrzymywanie zapasów
produktów rolnych dla stabilizacji cen i gwarancji
dostępności żywności (głównie mleka, mleko w
proszku, pszenica, ryż)
JAPONIA C.D.
2.
narzędzia
polityki
handlowej.
Japonia silnie chroni własny rynek
ryżu
i
produktów
mlecznych
stosując kontyngenty taryfowe i
cła. Stosuje się także przyznawanie
prawa
do
handlu
w
ramach
kontyngentów
przedsiębiorstwom
państwowym
oraz
wysokie
wymagania
fitosanitarne
i
weterynaryjne.
SKUTKI WSPARCIA ROLNICTWA
•
Silne wsparcie doprowadziło do wzrostu cen
żywności, przez co tracą konsumenci i pogarsza
się dobrobyt ludności
•
Wyższe ceny zachęcają producentów rolnych do
zwiększania produkcji powyżej optymalnego
poziomu oraz intensywniejszego wykorzystania
ziemi, pracy, kapitału, środków ochrony roślin
•
Różne systemy wspierania cen różnych
produktów zniekształcają kierunki produkcji
rolnej, gdyż rolnicy zwiększają produkcję
produktów dotowanych
•
Rośnie cena ziemi
SKUTKI WSPARCIA ROLNICTWA C.D.
•
W wyniku kwotowania produkcji następuje spadek
produkcji i dochodów rolniczych, a struktura produkcji
rolnej jest kształtowana administracyjnie a nie rynkowo
•
Wątpliwości budzą też wymogi odłogowania ziemi
uprawnej. Rolnicy często odłogują ziemię najmniej
uprawną, przesuwając zasoby do ziemi bardziej
uprawnej, co zwiększa intensywność produkcji i może
dawać mały efekt w zakresie spadku produkcji. Często
w efekcie wprowadza się wymogi wykorzystania
odłogów na przykład na zalesianie.
•
Rosną obciążenia budżetowe związane ze wsparciem
rolnictwa
•
Rosną koszty produkcji rolnej w krajach OECD
•
Następuje zakłócenie handlu światowego głównie w
wyniku wsparcia wewnętrznego, a więc nawet przy
ograniczaniu barier celnych
DZIAŁANIA ZMNIEJSZAJĄCE NEGATYWNE SKUTKI
INTERWENCJI ROLNYCH
GATT/WTO
Runda Urugwajska – taryfikacja i redukcja ceł o co najmniej
36%, ograniczenie wewnętrznego wsparcia rolnictwa o
20%, minimalny dostęp do rynku dla krajów trzecich,
zmniejszenie subsydiowania eksportu o 36%
Runda Katarska – dalsze ograniczanie wsparcia krajowego
rolnictwa, obniżka ceł na produkty rolne, otwarcie dostępu
do rynków dla krajów trzecich,
UE, USA, inne kraje OECD – ograniczenie restrykcji
zewnętrznych zakłócających handel czyli protekcji
krajowych rolników przed importem (miara relacja średniej
ceny producentów do ceny światowej), ale nadal po RU
• Farmerzy unijni otrzymali 37% więcej niż wynoszą ceny
światowe
• Farmerzy USA 10% więcej niż ceny światowe
• Farmerzy japońscy aż 226% więcej niż ceny światowe
OGRANICZANIE WSPARCIA KRAJOWEGO PO RU
Miara wsparcia to procent produkcji rolnej
podlegającej wsparciu rządowemu tzw. PSE/CSE
Wskaźnik ten wynosi:
W UE: około 37% średnio (większe wsparcie dla
wołowiny, cielęciny, cukru, mleka i pszenicy)
W USA około 18% średnio (większe wsparcie dla
cukru, mleka i ryżu)
W Japonii około 58% średnio (największe wsparcie
dla pszenicy,ryżu, innych zbóż, mleka, wełny,
wieprzowiny, roślin oleistych, cukru
Największe wsparcie jest w takich krajach jak:
Szwajcaria, Norwegia, Korea, Islandia, Japonia, UE
ZADANIA BADAWCZE
• 1. Znajdź informację o aktualnych cenach
interwencyjnych dla zbóż
• 2.Zapoznaj się z celami wspólnej polityki
rybackiej
• 3. Na czym polega system kwotowania mleka i
jakie kwoty uzyskała Polska