Substancje naturalne jako 

potencjalne leki w chorobie 

nowotworowej

.

Dr Jadwiga Nartowska

Choroba nowotworowa - rak

• Nazwa nadana przez Hipokratesa 
• Współczesna chemoterapia to ostatnie 

40 lat ubiegłego wieku

• Olbrzymie nakłady, liczne badania – do 

lecznictwa wprowadzono kilkadziesiąt 

leków – żaden nie jest idealny.

• Leki te – nie są selektywne, mają mały 

wskażnik terapeutyczny, zwykle dość 

toksyczne.

Substancje naturalne – poszukiwania i 

ich efekty

Catharanthus roseus

 

- barwinek różowy
-  Apocynaceae
- Madagaskar

Catharanthus roseus

• W terapii schorzeń nowotworowych – 

dimeryczne alkaloidy indolowe: 
winblastyna i winkrystyna

• Hamowanie mitozy komórek 

nowotworowych

• Silne działanie neurotoksyczne, 

negatywny wpływ na parametry 
hematologiczne

.

Catharanthus roseus

• II generacja leków –pochodne 

winblastyny windezyna i winorelbina

• III generacji -winflumina
• Większy wskażnik
   terapeutyczny

• Aktywność anty-angiogenna

Podophyllum peltatum L.

• Berberidaceae
• Am. Półn.
• Stopkowiec  
• tarczowaty

Podophyllum peltatum

 L.

• Żywica –
 podofilina

 

• Kłącze 
stopkowca

Podophyllum peltatum

                                       

Lignany –głównie podofilotoksyna
Stała się związkiem matrycowym  dla etopozydu i 

tenipozydu

Etopozyd –wchłania się z przewodu pokarmowego 

-dobre efekty  w

leczeniu drobnokomórkowego
 raka płuc i  ostrej białaczki 
problemy z rozpuszczalnością
Tenipozyd – tylko dożylnie, 
w leczeniu chłoniaków, ziarnicy
 złośliwej i guzów mózgu.

Taxus brevifolia  Nutt. – cis 

krótkoigłowy

 

rośnie  na wybrzeżu Pacyfiku

Z kory  otrzymano
- paklitaksel  (taksol) - pseudoalkaloid
  Tricykliczny diterpenowy alkohol 

zestryfikowany kwasem 3-dimetyloamino-

3-fenylopropionowym.

Działa antymitotycznie -stosowany
 w leczeniu nowotworów 
narządowych-głównie raka
 sutka i raka jajnika

Paklitaksel

•  

wydajność izolacji  paklitakselu z 

kory 

  T. brevifolia bardzo mała -0,005%
• Kuracja jednego pacjenta – kora z 3- 

6  100 letnich drzew

Paklitaksel

• Przemysłowo otrzymywany z 10-

deacetylobakkatyny III, izolowanej z igieł T. 

baccata –cisu pospolitego

• Rozgałęziony podstawnik z resztą 

benzoiloaminową przy węglu 13- warunkuje w 

znacznym stopniu aktywność taksoidów

• Modyfikacja podstawnika C 13 - docetaksel
     lek II generacji, pochodna półsyntetyczna o 

lepszej rozpuszczalności, działający dwa razy 

silniej niż paklitaksel.

• Aktywność pro-apoptotyczna, inhibitor 

angiogenezy.

Paklitaksel i docetaksel - 

struktura

Taxus baccata L.

Viscum album L.

• Jemioła pospolita - Lorantaceae

Viscum album

• Lektyny – związki o charakterze 

glikoprotein

• Badania na zwierzętach wskazują na 

hamowanie powstawania metastaz

• Preparaty stosowane w paliatywnej 

terapii nowotworów  

Viscum album

• Lektinol

Viscum

– poprawia jakość życia 

chorych

 

Poprawiał apetyt, 
zmniejszał 
uczucie depresji, 
wpływał 
korzystnie 
na sferę 
seksualną. 

Viscum album

• Wyciągi z jemioły  i same lektyny –

stymulacja aktywności grup 
leukocytów i uwalniania interleukin – 
stymulacja układu odpornościowego. 

• Wyniki badań klinicznych - nie 

zawsze zgodne - wskazują na 
przedłużanie czasu przeżycia 

Viscum album  - Helixor –

standaryzowany wyciąg z 

jemioły

Badanie kliniczne – wieloośrodkowe
741pacjentek  z rakiem piersi  z 53 

praktyk lekarskich

Ocena skuteczności i bezpieczeństwa  

stosowania preparatu w okresie 
pooperacyjnym przez około 5 lat po 
zakończeniu  zalecanej 
standardowej terapii. 

Helixor – badania kliniczne

W grupie leczonej : 
Znaczące zmniejszenie liczby pacjentów  

uskarżających się na występowanie 
towarzyszących chorobie dolegliwości – 
zmęczenie, zaburzenia snu, bóle, ból głowy

 - w grupie przyjmującej lek - 56, 3 % 
 -  w grupie kontrolnej         - 70,0 %
Jednoczesna,  znacząca poprawa jakości 

życia.

Helixor – badania kliniczne

• działania niepożądane – w większości 

łagodne i  samoistnie ustępujące

• Wniosek: Uzupełniające leczenie preparatem 

Helixor w istotnym stopniu 

poprawiało 

jakość

 

życia

 pacjentek z rakiem piersi, 

zmniejszając w istotnym stopniu dolegliwości 
powodowane przez  chorobę w ocenianym 
okresie 5 lat  po operacji.                               

                                                              

Beuth 2007

Poszukiwania

• Tabebuia impetiginosa

 

• Lapachol-pochodna naftochinonu
• Silna aktywność
•  – wiele linii komórek
   nowotworowych in vitro
  i in vivo

Tabebuia impetiginosa

• Duże nadzieje

Poszukiwania-organizmy 

morskie

Działania zapobiegawcze

- istotna rola prawidłowego żywienia 
- dieta bogata w składniki 

hepatochronne i antyoksydacyjne

Znaczenie  diety.

- Badania epidemiologiczne wskazują na 

znaczenie w diecie: roślin z rodziny 
Brassicaceae – kalafior, brukselka, 
brokuły

- zielonej herbaty –bogatej w polifenole o 

wysokich aktywnosci antyoksydacyjnej

- pomidorów zawierających likopen
- roślin z rodzaju Allium  - cebuli i czosnku 

Immunoterapia w zwalczaniu 

chorób nowotworowych

• XIX wiek - pierwsze hipotezy mówiące 

o roli roli układy odpornościowego w 
zwalczaniu choroby nowotworowej.

• Immunoterapia nieswoista –podawanie 

prątków, cytokin, interferonów i 
interleukin.

• W terapii raka ważne pobudzenie wielu 

mechanizmów układu 
odpornościowego.

Surowce immunotropowe w 

praktyce klinicznej.

• Polisacharydy grzybowe
• Badania epidemiologiczne- Japonia, Chiny i 

Korea- duże spożycie grzybów  - 

umieralność z powodu chorób 

nowotworowych – znacząco niższa.

• Stosowanie w celach leczniczych  w 

medycynie ludowej wywarów z grzybów: 

„reishi” –Ganoderma lucidum

• „shiitake” Lentinus edodes
• „maitake”  Grifola frondosa

Surowce immunotropowe w 

praktyce klinicznej.

                                                         

Polisacharydy grzybowe
  intensywne badania kliniczne i stosowanie 

w praktyce:

Lentinan –galaktoglukomannan - Lentinus 

edodes – tradycyjny lek medycyny KAMPO 

podawany pozajelitowo przedłużał czas 

przeżycia pacjentów z nowotworami 
żołądka, jelita grubego i odbytnicy.

Polisacharydy grzybowe

• Schizophyllan   - Schizophyllum 

commune 

Glukan - podawany w iniekcjach 

domięśniowych 

Przedłużenie czasu przeżycia w 

niepoeracyjnym raku żołądka i szyjki 
macicy. 

Polisacharydy grzybowe

• PSK – krestin
Proteoglikan – izolowany z nadrzewnego 

grzyba Coriolus versicolor

Stosowany w skojarzonej terapii  raka 

żołądka, przełyku, jelita grubego i płuc.

- Rola w hamowaniu metastaz
- Dobra tolerancja

Polisacharydy grzybowe

• PSP 
Proteoglikan z kultur Coriolus versicolor
-podawany w raku żołądka, przełyku i 

płuc.

Znaczący wzrost poziomu leukocytów, 

neutrofili i przeciwciał IgG i IgM oraz 
zahamowanie progresji.

Surowce immunotropowe  - w 

trakcie badań 

• Olej z wątroby rekina

• Uncaria tomentosa 
    Willd.-vilcacora

• Aloe vera i Aloe
   barbadensis -
 glikoproteiny i
 polisacharydy 
-acemannan