Opis dokumentu
elektronicznego
Opis dokumentu
elektronicznego
Jednostka opisu
Dokument elektroniczny - wg normy
PN-ISO 690-2:1999 (Informacja i
dokumentacja. Przypisy
bibliograficzne. Dokumenty
bibliograficzne i ich części) - to
dokument istniejący w postaci
elektronicznej, dostępny za pomocą
techniki komputerowej.
Przedmiotem katalogowania
może być:
• dokument elektroniczny
jednoczęściowy;
• dokument elektroniczny
wieloczęściowy:
– całość;
– wybrane części gromadzone przez
bibliotekę ze względu na jej profil;
– jedna z części.
Dokumenty elektroniczne można
podzielić, w zależności od metody
dostępu do danych i programów w nich
zawartych, na :
• Dokumenty elektroniczne o dostępie
lokalnym - zapisane i/lub przechowywane
na
nośniku fizycznym
(np. dysk, dyskietka,
dysk optyczny), który w celu odtworzenia
wymaga użycia komputera z odpowiednim
urządzeniem peryferyjnym.
• Dokumenty elektroniczne o dostępie
zdalnym - przechowywane i udostępniane w
sieci lokalnej lub Internecie (niezapisane na
nośniku fizycznym przechowywanym w
bibliotece).
Jeżeli dokument elektroniczny jest
jednocześnie dokumentem, którego opis
katalogowy jest przedmiotem innej normy:
• elektroniczna książka, np. Encyklopedia
multimedialna PWN;
• elektroniczne wydawnictwo ciągłe, np.
EBIB Elektroniczny Biuletyn Informacyjny
Bibliotekarzy,
należy najpierw stosować przepisy
dotyczące katalogowania dokumentów
elektronicznych, a następnie wziąć pod
uwagę postanowienia dotyczące
katalogowania książek lub wydawnictw
ciągłych
Zawartość i budowa opisu
Przy katalogowaniu dokumentów
elektronicznych powinny być
uwzględnione następujące elementy
zgrupowane w ośmiu strefach z
uwzględnieniem znaków umownych:
Strefa 1. - tytułu i oznaczenia
odpowiedzialności
Tytuł właściwy
VULCAN
zarządzanie oświatą
[ ] Określenie typu dokumentu [CD ROM]
: dodatek do tytułu
/ pierwsze oznaczenie
odpowiedzialności
VULCAN Sp. z o.o.
; każde następne oznaczenie
odpowiedzialności
Strefa 2. - wydania
. - Oznaczenie wydania
/ pierwsze oznaczenie
odpowiedzialności dotyczące
wydania
Strefa 3. - szczegółowych
oznaczeń rodzaju i wielkości
dokumentu
. - Oznaczenie rodzaju dokumentu
Multimedia interakcyjne
Strefa 4. - adresu
wydawniczego
. - Miejsce wydania
Wrocław
: nazwa wydawcy
VULCAN sp.z oo
, data wydania
1998
Strefa 5. - opisu fizycznego
. - Określenie formy i liczby nośników
fizycznych
Tryb dostępu:
: oznaczenie innych cech fizycznych
; wymiary
+ oznaczenie dokumentu
towarzyszącego
Strefa 6. - serii
. - ( Tytuł serii lub podserii
, ISSN serii lub podserii
:) numeracja w obrębie serii lub
podserii
Strefa 7. - uwag
Uwagi Tyt. z paska tytułu okna
przeglądarki
Strefa 8. - międzynarodowego
znormalizowanego numeru i
sposobu uzyskania książki
. - Międzynarodowy
znormalizowany numer
Elementy opisu wyróżnione w
zestawieniu pismem pochyłym
oraz uwagi wpisane w strefie 7.
mogą się powtarzać.
Elementy opisu wyróżnione
czcionką pogrubioną są
obowiązkowe dla skróconego
opisu (tzw. pierwszy stopień
szczegółowości opisu).
1.
W strefie 7 - uwag należy podawać
następujące informację (z
zachowaniem podanej kolejności):
• Wymagania systemowe formułując je
w języku i/lub w jakim występują w
podstawowym źródle informacji i
poprzedzając je wyrażeniem
"Wymagania systemowe". Należy je
podawać w następującej kolejności:
• nazwa, model i/lub numer (numery)
komputera (komputerów),
• wielkość pamięci,
• nazwa i wersja systemu (systemów)
operacyjnego (operacyjnych),
• oprogramowanie (w tym język
programowania),
• urządzenia peryferyjne,
• modyfikacje sprzętu komputerowego.
W wypadku dokumentu
elektronicznego zapisanego na
kilku nośnikach można sporządzić
odrębne uwagi dla poszczególnych
nośników lub podać je w jednej
uwadze.
2. Tryb dostępu - należy określić tryb
dostępu (
np. ftp, WWW
) oraz adres
lokalizacji. Adres należy przejmować
w formie występującej w źródle, z
zachowanie pisowni wielkich i
małych liter oraz interpunkcji.
Informację dotyczącą trybu dostępu
należy poprzedzić wyrażeniem "Tryb
dostępu", np.
Tryb dostępu: http://www.mol.com.pl
3. Źródło tytułu właściwego (np.
Tyt. z
ekranu tyt
.;
Tyt. z pierwszego
ekranu
) i oznaczenia wydania (np.
Oznaczenie wydania wg
opakowania
).
4. Data aktualizacji/nowelizacji z
podaniem pełnego wyrażenia, jakie
występuje w cytowanym źródle (np.
Ostania aktualizacja 10 grudnia
2001 roku; 2002-01-10
).
5. Inne uwagi
Określenie typu dokumentu - termin
wskazujący ogólną kategorię
dokumentów, do której należy
katalogowany obiekt. W katalogu
uwzględniającym łącznie różne
rodzaje dokumentów (np. dokumenty
elektroniczne, książki, czasopisma,
mapy, płyty) można podawać w
opisach odpowiednie określenie - w
zależności od katalogowanego
obiektu - np. "Dokument
elektroniczny".
Określenie typu dokumentu należy
wówczas zaczynać wielką literą,
ujmować w nawiasy kwadratowe i
umieszczać bezpośrednio po tytule
właściwym, np.:
Encyklopedia multimedialna PWN
[CD ROM]
Oznaczenie rodzaju dokumentu
(podawane w strefie 3) jest elementem
obowiązkowym tylko dla dokumentów
elektronicznych dostępnych zdalnie, np.
w Internecie. Można je także podawać w
wypadku dokumentów dostępnych
lokalnie (np. zapisanych na dysku
twardym komputera, dyskietce, CD-ROM-
ie itp.), stosując jedno z określeń
charakteryzujących zawartość
opisywanego dokumentu:
• Dane
• Program
• Dane i program
Forma graficzna opisu
W opisie katalogowym należy stosować
określony układ graficzny nakazujący
następujące strefy zaczynać od nowego
wiersza z wcięciem:
• strefę 1. - tytułu i oznaczenia
odpowiedzialności,
• strefę 4. - adresu wydawniczego,
• strefę 6. - serii,
• strefę 7. - uwag,
• strefę 8. - międzynarodowego
znormalizowanego numeru i sposobu
uzyskania dokumentu
Źródła danych
Opis katalogowy należy sporządzać z autopsji,
po odtworzeniu całego dokumentu. W
wypadku dokumentu udostępnianego zdalnie,
po połączeniu się uzyskanym określonym
trybem dostępu, np.
. Brakujące dane należy
przejmować spoza dokumentu, np.
dokumentów towarzyszących (instrukcji
wydanej w formie książkowej), opakowań,
bibliograficznych baz danych i innych
dostępnych wydawnictw informacyjnych.
Dane do opisu należy
przejmować ze źródeł według
kolejności:
1. źródła wewnętrzne:
•
;
• główne
• prezentacja programu (najczęściej instalująca się
samoczynnie przy pierwszym uruchomieniu
programu);
• pierwszych wyświetlonych informacji;
• krótkich tekstów, które pojawiają się u góry
każdego wielostronicowego dokumentu;
•
• inna wyraźnie wyświetlona, identyfikująca
dokument informacja;
2. źródła zewnętrzne:
• etykiety na stałe naklejone na nośnik, na
którym zapisany jest dokument, a także
odbite lub wydrukowane na nim;
•
dołączona do dokumentu (z
odróżnieniem danych odnoszących się tylko
do dokumentacji od danych, które dotyczą
katalogowanego dokumentu);
• opakowanie;
• inny
, np. list od
wydawcy;
•
wydawnictwa informacyjne pośrednie
np. bibliografie, drukowane katalogi
biblioteczne, bazy danych itp.;
• inne źródła.
Spośród podanych źródeł należy wybrać
najbardziej kompletne, z zachowaniem podanej
kolejności.
W wypadku dokumentów poddanych
("spakowanych", np. przy użyciu programu
WinZip) należy przed rozpoczęciem katalogowania
dany dokument przywrócić do wersji czytelnej
(poddać dekompresji - "rozpakowaniu").
W wypadku kilku różnych dokumentów
elektronicznych, które zostały wydane w jednym
opakowaniu o wspólnym tytule, to informacje z
opakowania należy przejąć jako podstawowe
źródło danych.
Dane do poszczególnych stref opisu
katalogowego należy czerpać z
następujących źródeł:
strefa 1. - tytułu i oznaczenia
odpowiedzialności
• źródła wewnątrz dokumentu (ekran tytułowy,
menu główne, prezentacja programu,
pierwsza wyświetlona informacja, krótki
tekst wyświetlany u góry wielostronicowego
dokumentu, strona domowa, inne wyraźnie
wyświetlane identyfikujące dokument
informacje); etykiety na nośniku, na którym
został zapisany dokument; opakowanie;
opakowanie lub inne dokumenty
towarzyszące
strefa 2. - wydania
• źródła wewnątrz dokumentu (jak
wyżej); etykiety na nośniku, na
którym został zapisany dokument;
opakowanie; opakowanie lub inne
dokumenty towarzyszące
strefa 3 - szczegółowych
oznaczeń rodzaju i wielkości
dokumentu
• jakiekolwiek źródło
strefa 4. - adresu wydawniczego
• źródła wewnątrz dokumentu (jak
wyżej); etykiety na nośniku, na
którym został zapisany dokument;
opakowanie; opakowanie lub inne
dokumenty towarzyszące
strefa 5. - opisu fizycznego
• jakiekolwiek źródło
strefa 6. – serii
• źródła wewnątrz dokumentu (jak
wyżej); etykiety na nośniku, na
którym został zapisany dokument;
opakowanie; opakowanie lub inne
dokumenty towarzyszące
strefa 7. - uwag
• jakiekolwiek źródło
strefa 8. - ISBN i sposobu
uzyskania książki
• jakiekolwiek źródło
Podstawą opisu dla dokumentu elektronicznego
wieloczęściowego powinna być skompletowana
całość, a w wypadku wybranych części - część
z najwcześniejszą datą wydania.
Podstawą opisu dla niesamoisnych wydawniczo
części dokumentu elektronicznego (np.
artykułu z czasopisma, fragmentu książki
wydanej na CD-ROM-ie, odrębnej strony WWW
stanowiącej część serwisu informacyjnego) są
dane charakteryzujące katalogowaną część
(tytuł pracy, nazwa autora). Brakujące dane
należy przejmować z innych części dokumentu
elektronicznego.