Partie polityczne

Definicje partii

politycznej

•

Partia polityczna to ugrupowanie zmierzające do zdobycia

władzy w państwie i uzyskania kontroli nad działalnością

aparatu państwowego (W. Skrzydło)

•

Istota partii polega na ich organizacji” i dlatego

“współczesne partie określa przede wszystkim ich budowa

(...); program i skład klasowy członków określają charakter

współczesnych partii w znacznie mniejszym stopniu niż

rodzaj ich organizacji” (M. Duverger)

•

Partie “jako dobrowolne zrzeszenia, których podstawowym

zadaniem jest zorganizowanie działań, jakie na mocy

postanowień Konstytucji należą do obywateli jako

podmiotu zwierzchniej władzy w państwie (Z. Jackiewicz)

•

Partia polityczna jest dobrowolną organizacją, występującą

pod określoną nazwą, stawiającą sobie za cel udział w

życiu publicznym poprzez wywieranie metodami

demokratycznymi wpływu na kształtowanie polityki

państwa lub sprawowanie władzy publicznej (ustawa o

partiach politycznych)

Geneza partii

politycznych

•

Starożytne Ateny – luźne frakcje skupione

wokół przywódców o nietrwałym charakterze

•

Starożytny Rzym – stronnictwa optymatów i

popularów

•

Koterie arystokratyczne (wiek XV-XVIII,

pierwsze wigowie i torysi w Anglii)

•

Partie klubowe (przełom XVIII-XIX wieku –

Francja, Wielka Brytania)

•

Partie masowe (od końca XIX wieku, powstałe

pod wpływem stronnictw robotniczych)

•

Partie półmasowe (od końca XX wieku)

Klasyfikacje partii

politycznych

cz. 1

•

Kadrowe, półmasowe, masowe (M. Duverger)

•

Reprezentacji i integracyjne (S. Neumann)

•

Wewnętrznie demokratyczne i scentralizowane

•

O słabej i silnej artykulacji

•

O członkostwie bezpośrednim i pośrednim (w

tym dopuszczające członkostwo bezpośrednie i

członkostwa takiego niedopuszczające)

•

O genezie parlamentarnej i pozaparlamentarnej

•

Rządzące i opozycyjne (w tym parlamentarne i

pozaparlamentrane)

Klasyfikacje partii

politycznych

cz. 2

•

O kierownictwie parlamentarnym i

pozaparlamentarnym

•

O kierownictwie jednoosobowym i

kolegialnym

•

Patronażu, interesu i światopoglądowe

•

Reakcyjne, konserwatywne,

reformistyczne i rewolucyjne

•

Socjaldemokratyczne, socjalistyczne,

komunistyczne, liberalne, chadeckie,

konserwatywne, narodowe,

ekologiczne i inne

Partie polityczne a prawo

•

Konstytucjonalizacja partii politycznych

proces wprowadzenia problematyki

partii politycznych do regulacji

konstytucyjnych

•

Instytucjonalizacja partii politycznych –

„normowanie, przez powołane do

tworzenia norm prawnych organy

państwowe, zagadnień odnoszących się

do organizacji społecznej, określanej

formalnie jako partia polityczna” (K.

Grzybowski), czyli przyjmowanie

osobnych aktow normatywnych

poświęconych partiom politycznym

Tryb tworzenia partii

politycznych

•

Tryb koncesyjny – utworzenie partii

wymaga zgody organu państwowego

•

Tryb administracyjny – utworzenie partii

wymaga wpisu do ewidencji

administracyjnej

•

Tryb rejestrowy – utworzenie partii

wymaga wpisu do rejestru sądowego

•

Swoboda tworzenia partii politycznych –

partia rozpoczyna działalność polityczną

poprzez podjęcie działań politycznych, w

szczególności start w wyborach

Tworzenie partii

politycznych w RP

•

Partię polityczną zgłasza się do ewidencji partii

politycznych, zwanej dalej "ewidencją", prowadzonej

przez Sąd Okręgowy w Warszawie, Zgłoszenie powinno

zawierać nazwę, skrót nazwy i określenie adresu siedziby

partii politycznej oraz imiona, nazwiska i adresy osób

wchodzących w skład organów uprawnionych w statucie

do reprezentowania partii na zewnątrz oraz do zaciągania

zobowiązań majątkowych. Do zgłoszenia można załączyć

wzorzec symbolu graficznego partii politycznej.

•

Do zgłoszenia należy załączyć: statut partii politycznej,

wykaz zawierający imiona, nazwiska, adresy

zamieszkania, numery ewidencyjne PESEL i własnoręczne

podpisy popierających zgłoszenie co najmniej 1000

obywateli polskich, którzy ukończyli 18 lat i mają pełną

zdolność do czynności prawnych; każda strona wykazu

powinna być opatrzona adnotacją zawierającą nazwę

partii politycznej zgłaszanej do ewidencji.

(art. 11 ustawy o partiach politycznych)

Delegalizacja partii

politycznych

•

Organ właściwy – trybunały konstytucyjne bądź sądy

najwyższe

•

Przesłanki – zagrożenie dla demokratycznego

państwa, stosowanie przemocy bądź metod

terrorystycznych, utajnianie struktur

•

Skutki – zakaz istnienia, utrata mandatów

przedstawicielskich, zakaz działalności politycznej

dla przywódców, pozbawienie praw politycznych

przywódców

•

Praktyka – głownie Niemcy (SRP, KPD i NPD) i

Hiszpania (Herri Batsuna, Euskal Herritarrok,

Batsuna, Euskal Herrialdeetako Alderdi Komunista

Herritarren Zerrenda, Autodeterminaziorako

Bilgunea, Abertzale Sozialisten Batasuna, Aukera

Guztiak, Demokrazia Hiru Milioi, Iniciativa

Internacionalista) oraz Turcja (Partia Słusznej Drogi)

Delegalizacja partii

politycznych w Polsce

•

Przesłanki – odwoływanie się w programach do totalitarnych

metod i praktyk działania komunizmu, faszyzmu lub

nazizmu, zawieranie w programie lub dopuszczanie bądź

zakładanie w działalności nienawiści rasowej i

narodowościowej, stosowanie przemocy w celu zdobycia

władzy lub wpływu na politykę państwa albo przewidywanie

utajnienia struktur bądź członkostwa

•

Orzeka Trybunał Konstytucyjny w składzie pełnym na

wniosek sądu rejestrowego (gdy sprzeczność dotyczy celów

działalności partii politycznych z konstytucją) lub podmiotów

takich jak Prezydent RP, Marszałek Sejmu, Marszałek

Senatu, Prezes Rady Ministrów, 50 posłów, 30 senatorów,

Pierwszy Prezes SN, Prezes NSA, Prokurator Generalny,

Prezes NIK i RPO (gdy sprzeczność dotyczy działalności

partii)

•

Skutki – wykreślenie partii z ewidencji, nie powoduje jednak

innych konsekwencji, czyli mandaty w organach

przedstawicielskich pozostają ważne, nie ma również zakazu

utworzenia nowych partii przez dotychczasowych działaczy

Organizacja partii

politycznych

•

Wielka Brytania – decyduje prawo

zwyczajowe oraz konwenanse

•

Daleko idąca swoboda

wewnętrznej organizacji partii

politycznych np. Francja

•

Ścisłe określenie struktury

organizacyjnej, w szczególności

poszczególnych organów i

struktur terenowych np. Niemcy

Finansowanie partii

politycznych

•

Wydatki partii politycznych (limity wydatków, wyborcze

limity oraz inne; rodzaje wydatków – wyborcze,

eksperckie, na bieżącą działalność, inne)

•

Dochody partii politycznych

- samofinansowanie - składki członkowskie,

zarządzanie majątkiem partii, działalność gospodarcza

- finansowanie pozapubliczne – darowizny, daniny

publiczne, finansowanie przez organizacje afiliowane,

kredyty i pożyczki

- finansowanie publiczne - bezpośrednie (dotacje i

subwencje budżetowe) oraz pośrednie (fundacje

partyjne, diety, zwolnienia podatkowe, dostęp do radia i

telewizji, zwolnienie z opłat pocztowych, udostępnianie

miejsc na plakaty)

•

Jawność finansowania – sprawozdania i ich weryfikacja

•

Ograniczenia finansowania partii politycznych –

przedmiotowe i podmiotowe

Finansowanie partii

politycznych w Polsce

•

Dochody partii politycznych – oprocentowanie środków

na rachunkach bankowych i lokatach, zbycie

składników majątkowych, darowizny od osób

fizycznych posiadających polskie obywatelstwo

(maksymalnie 15 minimalnych wynagrodzeń rocznie),

subwencja budżetowa dla partii, które w ostatnich

wyborach do Sejmu uzyskały 3% ważnie oddanych

głosów lub wchodziły w skład koalicji, która uzyskała

co najmniej 6% ważnie oddanych głosów

•

Obligatoryjny Fundusz Ekspercki i Fundusz Wyborczy

•

Coroczna informacja finansowa o otrzymanej subwencji

i poniesionych z niej wydatkach (odrzucenie powoduje

utratę subwencji na rok) oraz sprawozdanie o źródłach

pozyskania środków finansowych (odrzucenie skutkuje

utratą subwencji na 3 lata) składane do Państwowej

Komisji Wyborczej, na jej postanowienie przysługuje

skarga do Sądu Najwyższego

Partie polityczne a

wybory

•

Wyłanianie i zgłaszanie

kandydatów w wyborach (niekiedy

występuje monopol partii

politycznych)

•

Prowadzenie kampanii wyborczych

•

Dostęp do publicznego radia i

telewizji

Partie polityczne w

parlamentach

•

Frakcje parlamentarne i ich

znaczenie

•

W Polsce kluby i koła poselskie,

senatorskie i parlamentarne,

skupiające parlamentarzystów na

zasadach politycznych (w Sejmie –

klub co najmniej 15 posłów, koło

co najmniej 3 posłów, w Senacie –

klub co najmniej 7 senatorów, koło

co najmniej 3 senatorów)

Systemy partyjne

Pojęcie:

Pojęcie:
•

formy i warunki koegzystencji

wielu partii w danym państwie (M.

Duverger)

•

relacje pomiędzy legalnie

działającymi partiami politycznymi

w danym państwie, związane z ich

rywalizacją na scenie politycznej

oraz współdziałaniem w

sprawowaniu władzy

Podział systemów

partyjnych wg M.

Duvergera

•

System monopartyjny – klasyczny

i partii hegemonicznej

•

System dwupartyjny

•

Systemy wielopartyjne –

dwublokowy, trójblokowy

(trójpartyjny), partii dominującej,

wielopartyjny ustabilizowany i

wielopartyjny nieustabilizowany

•

Systemy ograniczone

Klasyfikacja systemów

partyjnych wg J. La

Palombary

•

Systemy partyjne dopuszczające konkurencyjność

•

Systemy partyjne konkurencyjności niedopuszczające:

–

Prawnie

–

Faktycznie

Normą stały się bowiem jej ograniczenia, objawiające się na trzech

płaszczyznach:

–

Delegalizacji pewnych partii w systemie, co obecnie ma odbicie

w licznych ustawach konstytucyjnych. Dotyczy to partii

nierespektujących wartości demokratycznych, których istnienie

może stanowić realne zagrożenie dla określonego systemu

politycznego.

–

Niedopuszczenia partii do udziału w wyborach lub ustanowienia

norm prawa wyborczego, naruszających zasady równości lub

ograniczających szansę pewnych ugrupowań (np. progi

wyborcze)

–

Trwałego wykluczenia partii z udziału w rządzie, mimo

posiadania reprezentacji parlamentarnej. Wykluczenie to nie

opiera się jednak na normach prawnych, a jest wyrazem

stosunku pozostałych ugrupowań do konkretnej partii. Taka

swoista izolacja występuje stosunkowo często..

Klasyfikacja systemów

partyjnych wg G. Smith’a

•

System równowagi, w którym istnieje wyraźna linia

polaryzacji, nie pozwalająca jednej ze stron konfliktu

uzyskania znaczącej przewagi. Najczęściej występują

w tym systemie dwie partie bądź dwa bloki,

zmieniające się u steru rządów

•

System nierównowagi istniejący, gdy jedna partia lub

grupa powiązanych ze sobą partii zajmuje pozycję

nadrzędną w znacznym okresie czasu. Luka

pomiędzy tą partią, a kolejną jest tak szeroka iż

wyklucza rządy bez jej udziału

•

System rozproszony charakteryzujący się względnie

dużą liczbą partii, ale żadna z nich nie jest w stanie

uzyskać znaczącej przewagi i kilka z nich uzyskuje w

wyborach zbliżone poparcie społeczne. Różnice

polityczne między tymi partiami są z reguły

niewielkie

Document Outline