Budżet państwa jako podstawowa 

instytucja systemu finansów publicznych

Wykład 4.

Geneza  instytucji budżetu

 rozwój parlamentaryzmu a budżet
 Anglia – 1689; Francja – 1789, Polska – 

1768

 współczesne problemy instytucji budżetu:

- zakres budżetu
- ekonomizacja gospodarki budżetowej
- planowanie budżetowe
- decentralizacja finansów publicznych
- -zadaniowy układ budżetu

Aspekty definiowania budżetu państwa

 fundusz scentralizowanych zasobów 

pieniężnych

 strumieniowy charakter
 plan dochodów i wydatków na z góry ustawiony 

czas

 ustrojowo-konstytucyjne usztywnienia 

dotyczące miejsca w SFP

 charakter społeczny, ekonomiczny, polityczny, 

proceduralny i prawny budżetu

 czas

Zasady budżetowe

  jawności
  powszechności
  jedności formalnej
  jedności materialnej budżetu
  przejrzystości
  równowagi budżetowej

Funkcje budżetu

EKONOMICZNE

 redystrybucyjna
 alokacyjna
 stabilizacyjna
 bodźcowa

POLITYCZNE

 ustrojowa
 demokratyczna
 prawna

Konstrukcja budżetu państwa

CZĘŚCI 

Jest to podział:


 

podmiotowy

 (organy władzy 

państwowej,kontroli,sądy,trybunały)



 

przedmiotowy

• subwencje dla JST
• rezerwa ogólna
• rezerwy celowe
• obsługa długu Skarbu Państwa
• środki własne UE
• przychody i rozchody związane z finansowaniem potrzeb 
pożyczkowych budżetu państwa
• środki europejskie po ich przekazaniu na rachunek dochodów 
budżetu państwa

Konstrukcja budżetu państwa

DZIAŁY, ROZDZIAŁY, PARAGRAFY 

 DZIAŁY – podział przedmiotowy według 

branż
i działów gospodarki narodowej

 ROZDZIAŁY – podział według rodzaju 

działalności i podmiotów realizujących

 PARAGRAFY – dochody według źródeł, 

wydatki według ich przeznaczenia

Budżet zadaniowy

 Zalety:

– spójność pomiędzy 

planowaniem 
strategicznym a 
działaniami operacyjnymi

– przejrzystość, jawność
– skuteczność (cele – 

mierniki)

– konsolidacja
– wymierność efektów 

działań SFP

 Wady:

– nieprzystosowalność do 

tradycyjnych procedur

– ryz

yko partykularnych ujęć w 

zakresie miern

ików

Podstawowe charakterystyki budżetu 

tradycyjnego i zadaniowego

BUDŻET  TRADYCYJNY

BUDŻET  ZADANIOWY

Narzędzie wydatkowania

1

Narzędzie zarządzania

Utrudnione powiązanie z 

celami rządu i kontrolą 

skuteczności realizacji 

zadań

2

Sprzyja sprecyzowaniu 
celów działania rządu i 

monitorowania skuteczności 

ich realizacji

Statyczne ujęcie – rok 

budżetowy

3

Długofalowe podejście – 

roczny budżet wynikający z 

wieloletniego 

programowania 

budżetowego

Podstawowe charakterystyki budżetu 

tradycyjnego i zadaniowego - cd.

BUDŻET  TRADYCYJNY

BUDŻET  ZADANIOWY

Klasyfikacja budżetowa 

wymaga specjalistycznej 

wiedzy

4

Czytelna informacja o 

wydatkach budżetowych

Resortowe podejście

5

Sprzyja sprecyzowaniu 
celów działania rządu i 

monitorowania skuteczności 

ich realizacji

Ukierunkowuje debatę 

budżetową

na pojedyncze pozycje 

wydatkowe

6

Umożliwia merytoryczną 

dyskusję o postępie w 

realizacji programów 

wieloletnich

Podstawowe charakterystyki budżetu 

tradycyjnego i zadaniowego - cd.

BUDŻET  TRADYCYJNY

BUDŻET  ZADANIOWY

Wydatki budżetu 

niezintegrowane z 

pozostałymi wydatkami 

sektora publicznego

7

Globalne podejście do 

wydatków sektora 

publicznego

Utrudniona hierarchizacja 

wydatków

8

Hierarchia wydatków i 

instrumentów wg istotności 

dla rozwoju społeczno-

gospodarczego

Brak wiedzy o 

efektywności poniesionych 

wydatków

9

Pomiar stosunku nakładów 

do wyników - efektywność

Treść budżetu państwa

 dochody budżetu państwa
 wydatki budżetu państwa
 deficyt budżetu państwa oraz źródła jego 

pokrycia

 dochody i wydatki i wynik budżetu środków 

europejskich

 przychody i rozchody budżetu państwa
 saldo przychodów i rozchodów budżetu państwa
 limit zobowiązań z tytułu zaciągniętych 

kredytów

Wieloletni Plan Finansowy Państwa 

,ustawa budżetowa  a planowanie 

budżetowe

 Zakres i treść wieloletniego planu finansowego 

państwa

 Ustawa budżetowa
      plany finansowe państwowych funduszy 

celowych          agencji wykonawczych 

,instytucji gospodarki budżetowej

       programy finansowane z udziałem środków 

pochodzących z UE

     programy wieloletnie w układzie zadaniowym
     jednostki otrzymujące dotacje podmiotowe i 

przedmiotowe

Procedura budżetu - etapy



 opracowanie projektu budżetu państwa



zasada wyłącznej kompetencji rządu



zasada ustawowej regulacji trybu opracowania 
projektu budżetu państwa



 uchwalanie budżetu państwa



 wykonywanie budżetu państwa



 kontrola wykonania ustawy budżetowej