POSTĘPOWANIE 
PIELĘGNIARSKIE  WOBEC 
PACJENTA W STARSZYM 
WIEKU
Z DYSFUNKCJĄ NARZĄDU
WZROKU I SŁUCHU

WIELKIE PROBLEMY 

GERIATRYCZNE

• Są to stopniowo postępujące zaburzenia 

wynikające zarówno z samego procesu 
starzenia jak i następstw polipatologii 
charakterystycznej dla osób w starszym 
wieku.

• Zaliczamy do nich zmiany pogarszające 

funkcjonowanie narządu wzroku i słuchu

.

PRZYCZYNY

• Wzrok: jaskra, zaćma, retinopatia 

cukrzycowa,   

nadciśnieniowa.

• Słuch: zmiany w uchu wewnętrznym, 

zmiany metaboliczno – krążeniowe, 

nadmierna ekspozycja na hałas, zaburzenia 

dziedziczne, obecność dużej ilości woskowiny 

w przewodach słuchowych.

    Ryzyko wzrasta u osób palących lub 

stosujących leki o ototoksycznym działaniu 

ubocznym.

• Niedosłuch i niedowidzenie istotnie 

utrudniają funkcjonowanie i pogarszają 
jakość życia osób starszych.

• Pacjent niedosłyszący lub niedowidzący 

jest często osamotniony i pozbawiony 
pewności siebie.

• Czasami zarówno niedosłuch jak i 

niedowidzenie mogą być przyczyną 
wycofywania się z kontaktów społecznych, 
izolacji , a nawet depresji

NIEDOSŁUCH - konsekwencje

• Nadwrażliwość na mowę bardzo głośną.

• Zaburzenia w rozumieniu mowy zniekształconej 

(np. przez telefon).

• Osłabiona lokalizacja dźwięku, co prowadzi do 

trudności w rozróżnianiu głosu słyszanego w 
zgiełku, czy hałasie.

• Utrudniona zdolność uczestnictwa w rozmowie z 

udziałem większej ilości osób.

NIEDOWIDZENIE - 

konsekwencje

• Zmniejszenie ostrości widzenia, gorsze 

przystosowanie do ciemności, zmniejszona zdolność 

akomodacji oka, co powoduje dalekowzroczność. 

• W zbyt późnej diagnozie i leczeniu nawet ślepota.

• W życiu codziennym: pogorszenie zdolności 

czytania,  precyzji i dokładności wykonywanych 

czynności, spadek orientacji w otoczeniu, co z kolei 

może powodować nasilony lęk i gotowość do reakcji 

obronnych (zmiany charakterologiczne – chory jest 

podejrzliwy, czuje się oszukiwany).

Diagnostyka niedosłuchu

• Wywiad

• Próba Webera i Rinnego

• Pełne badanie audiometryczne

• Czasem badania w kierunku wykluczenia 

np. nerwiaka nerwu słuchowego lub 
innego guza

PRÓBA WEBERA

- polega na przystawieniu pobudzonego 
stroika  o 
  częstotliwości 512 Hz do czoła w linii 
pośrodkowej.

Badany z prawidłowym słuchem odczuwa 
dźwięk jednakowo głośno w każdym uchu,
przy niedosłuchu przewodzeniowym dźwięk
słyszy głośniej w uchu chorym

     

PRÓBA RINNEGO
- 

podstawę drgającego stroika opiera się na 

szczycie wyrostka sutkowatego / lekko 
przyciskając / a następnie stroik ustawia się 
bezpośrednio przed przewodem słuchowym
zewnętrznym. 
W warunkach prawidłowych dźwięk stroika  
jest
słyszany lepiej przed uchem / przewodnictwo
powietrzne jest lepsze niż przewodnictwo 
kostne /.
Sytuacja odwrotna wskazuje na znacznego 
stopnia
niedosłuch przewodzeniowy 

 

Diagnostyka niedowidzenia

• Osoby powyżej 65 r.ż. powinny być badane 

przez okulistę przynajmniej raz w roku.

• Badanie ostrości wzroku, pola widzenia – 

przede wszystkim

Diagnostyka- zadania 

pielęgniarki

• Przygotowanie pacjenta do badań- wyjaśnianie celu 

i istoty badań, fizyczne przygotowanie np. podanie 

kropli do oczu.

• W razie potrzeby asystowanie pacjentowi w czasie 

badania (pacjent lękowy).

• Pobranie materiału do badania np. krew.

• Wykonanie płukania ucha w przypadku 

nadmiernego gromadzenia się woskowiny  -  tylko 

na zlecenie lekarza, ściśle wg zasad.

Działania opiekuńcze

• Zależą od stopnia niedowidzenia lub 

niedosłuchu oraz zdolności kompensacyjnych 

pacjenta.

• Jeśli nie ma możliwości korekcji powstałych 

dysfunkcji np. okulary, soczewki, aparat 

słuchowy, zabieg operacyjny – wtedy większa 

pomoc i zaangażowanie ze strony 

rodziny/opiekunów.

• Zawsze: zapewnienie bezpiecznego otoczenia

Wskazówki opiekuńcze wobec osoby 

niedowidzącej/niewidomej

•

Pomoc w wykonaniu czynności dnia 

codziennego  - w razie potrzeby

•

Pomoc w utrzymaniu higieny osobistej, 

•

Ubieraniu się,

•

Przy posiłku np. krojenie porcji na mniejsze, 

nakierowanie ręki na sztućce), 

•

stosować objaśnienia w celu poprawy orientacji.

Zapewnienie poczucia bezpieczeństwa podczas 

hospitalizacji 

•

zapoznanie z personelem i topografią oddziału (towarzyszenie 

podczas przemieszczania się, szczególnie na początku)

•

umieszczenie na sali wieloosobowej –pomoc innych pacjentów, 

dzwonek w zasięgu ręki.

•

Informacje odnośnie rozkładu dnia

•

Utrzymanie stałego ułożenia przedmiotów w szafce przyłóżkowej, 

laska w stałym, łatwodostępnym miejscu.

•

Uprzedzać chorego o wejściu i wyjściu z sali.

•

Nie podchodzić do pacjenta bezgłośnie

•

Uprzedzać o zamiarze wykonania zabiegu, czynności

Warunki do umożliwienia aktywności chorego

• Przedmioty należące do pacjenta w stałym miejscu, 

informować o zmianach, półki, szafki w zasięgu ręki.

• Drzwi do sali albo całkowicie otwarte albo zamknięte

• Usunięcie przedmiotów leżących na drodze np. wózki

• Przestrzeganie porządku dnia

• Orientacyjne znaki dźwiękowe lub dotykowe np. naszywki na 

jego ubraniu

• Oświetlenie sali u osoby niedowidzącej umiarkowane (zbyt 

duże – odblask, małe – niedoświetlenie.

Aktywizacja chorego

• Organizowanie czasu wolnego – słuchanie radia, nagranych 

książek, muzyki (czytanie przy użyciu soczewek, okularów u 
osób niedowidzących).

• Aktywność fizyczna np. spacery.

• Wspierania samodzielnych działań pacjenta, wzmacniania 

poczucia przydatności dla innych.

• Umożliwienia kontaktu z rodziną, przyjaciółmi.

Wskazówki opiekuńcze wobec osoby 

niedosłyszącej/ niesłyszącej

Pomoc w porozumiewaniu się z otoczeniem.

•

Nie zbliżać się do chorego w sposób nagły, z tyłu.

•

Rozmowę zapoczątkować np. dotknięciem w ramię, twarz 

zwrócona do chorego, nie zasłaniać swoich ust.

•

Nie krzyczeć, mówić wolniej, głośniej, stosować 

powtórzenia, zdania krótkie, jednoznaczne.

•

W razie konieczności informacje przekazywać pisemnie.

•

Nie reagować śmiechem na odpowiedzi nieadekwatne.

Aktywizacja pacjenta

• Zachęcania do noszenia aparatu słuchowego.

• Organizowanie czasu wolnego, integracja z innymi 

pacjentami.

• Umożliwienia kontaktu z rodziną i bliskimi.

Pomoc w korzystaniu z aparatu słuchowego

• Pomoc we właściwym umieszczeniu aparatu w uchu.

• Pomoc w czyszczeniu, przy wymianie baterii, kontrola 

działania

REHABILITACJA 

Niedowidzący/niewidomi

– ćwiczenie konkretnych umiejętności, 

– nauka kierowania się pozostałymi zmysłami: 

– muszą nauczyć się sprawnie i pewnie chodzić,

– korzystać z komunikacji,

– poznać nowe metody orientacji w przestrzeni,

– czasami czytanie i pisanie w alfabecie Breille’a.

Niesłyszący/niedosłyszący

– osiągniecie najlepszego z możliwych poziomu słyszenia  

przy wykorzystaniu połączonych metod; czytania mowy i 

treningu słuchowego (czytanie z warg, uważne 

obserwacja mimiki, gestykulacji),

– nauka języka migowego.

DZIAŁANIA WYCHOWAWCZE

• Edukacja rodziny/opiekunów dotycząca odpowiedniego 

przygotowania mieszkania dla osoby 

niedowidzącej/niedosłyszącej.

• Edukacja z zakresu metod porozumiewania się z pacjentem.

• Motywowanie i zachęcanie pacjenta do stosowania aparatu 

słuchowego (nauka obsługi, konserwacji, regulowania).

• Zachęcania do korzystania z pomocy stowarzyszeń osób 

niewidomych, niesłyszących.

• Kształtowanie postaw tolerancji i zrozumienia dla osób 

niedosłyszących i niedowidzących.

PROFILAKTYKA

• Promowanie prozdrowego stylu życia; unikanie 

nadmiernego narażenia na hałas, zaprzestanie 

palenia tytoniu, dbanie o wzrok – właściwe 

oświetlenie przy czytaniu, ograniczenie TV, 

regularne badania, leczenie chorób 

podstawowych np. nadciśnienia, cukrzycy.

• Ograniczenia stosowania leków o działaniu 

ototoksycznym i zastosowanie leczenia 

alternatywnego – rola lekarza