Szczepienia ochronne u dzieci

Odporno

ść

człowieka opiera si

na dwóch

ównych systemach obrony:

Odporno

ci nieswoistej

Odporno

ci swoistej

Podczas odpowiedzi immunologicznej jako

pierwsza dochodzi do głosu odpowiedź

nieswoista. Spełnia rolę pierwszej linii

obrony. Dopiero po przełamaniu

mechanizmów obrony nieswoistej do głosu

dochodzi odporność swoista.

Odporno

ść

nieswoista opiera si

Na naturalnych barierach ochronnych:

skóra,

błony

skóra,

błony

luzowe,

tre

luzowe,

tre

ść

żołą

dkowa.......

Na fagocytozie, w przebiegu której

neutrofile op

aszcza

ją

i niszc

zą

czynniki

obce

Na reakcji zapalnej

odporno

swoistej bierze udzia

limfatyczny

komórki

limfatyczny

komórki

prezentuj

antygen.

adowe

odporno

ci swoistej:



Odporno

ść

humoralna

, polegaj

ca na

produkcji przeciwcia

przez limfocyty B i

plazmocyty

plazmocyty


Odporność komórkowa

, w której

nakierowana na antygen limfocyty T

produkują mediatory reakcji zapalnej

i/lub

wybiórczo

niszczą

komórki

i/lub

wybiórczo

niszczą

komórki

docelowe

Swoista odpowiedź immunologiczna

wspomagana jest przez tzw. pamięć

immunologiczną. Po pierwszorazowym

kontakcie z antygenem powstają tzw.

komórki pamięci immunologicznej

(limfocyty B i T), które reagują

natychmiast po ponownym kontakcie z

zapamiętanym antygenem.

Noworodek posiada dość dobrze rozwiniętą

odporność komórkową, lecz niesprawną

odporność humoralną oraz niedostatecznie

funkcjonujące nieswoiste mechanizmy

obrony. Przez pierwsze miesiące życia

przeciwciała IgG przekazane przez matkę

chronią noworodka przed częścią zakażeń.

Dodatkową porcję substancji ochronnych

niemowlęta otrzymują z pokarmem matki

(lizozym, laktoferyna, wydzielnicze IgA).

Matczyne IgG znikają około 4-6 miesiąca

życia. Pełna odporność na zakażenia powstaje

w wyniku stymulacji złożonych mechanizmów

immunologicznych, jako odpowiedź na

kontakt z antygenem bakteryjnym,

wirusowym, czy grzybiczym.

Tę zdolność organizmu wykorzystuje się

prowadząc

uodparnianie czynne

szczepionkami zawierającymi bakterie lub

wirusy żywe o osłabionej zjadliwości lub

zabite (inaktywowane chemicznie lub

termicznie) oraz toksyny bakteryjne o

osłabionej sile działania.

Krótkotrwałe zwiększenie odporności

można również uzyskać podając pacjentowi

gotowe przeciwciała (surowice,

immunoglobuliny). Jest to tzw.

uodparnianie

bierne

W niektórych sytuacjach (na ogół po

narażeniu na kontakt z czynnikiem zakaźnym)

korzystne jest przeprowadzenie

uodpornienia

czynno-biernego

przez

podanie immunoglobuliny równocześnie ze

szczepionką.

W zależności od postaci czynnego antygenu

zawartego w szczepionce wyróżniamy:

Szczepionki żywe

–

zawierające

drobnoustroje o właściwościach

antygenowych, pozbawione natomiast

właściwości chorobotwórczych

(atenuowane). W tej grupie znajdują się

szczepionki przeciwko

odrze

śwince, różyczce, gruźlicy, ospie

wietrznej

doustna szczepionka

przeciwko

poliomyelitis

(wg Sabina i

Koprowskiego)

a także przeciw

biegunce

rotawirusowej

(wprowadzona w 2006

roku na polski rynek – Rotarix).

Szczepionki inaktywowane

(

zabite) – mogą

zawierać całe drobnoustroje lub ich

fragmenty. Do grupy tej należą szczepionki

przeciw

krztuścowi, cholerze, durowi

brzusznemu, przeciw

poliomyelitis

(postać pareneteralna)

przeciw zakażeniom

pneumokokami

meningokokami

influenzae

(w skład trzech ostatnich

szczepionek wchodzą polisacharydowe

antygeny otoczkowe skoniugowane z

białkiem), przeciw

kleszczowemu

zapaleniu mózgu

oraz

wirusowemu

zapaleniu wątroby typu A i B

(starsza

szczepionka)

Szczepionki rekombinowane

–

zawierają

otrzymywane

drodze

zawierają

otrzymywane

drodze

inżynierii

genetycznej

najbardziej

inżynierii

genetycznej

najbardziej

immunogenne antygeny patogennych

drobnoustrojów

(rekombinowana

drobnoustrojów

(rekombinowana

szczepionka II generacji przeciw

wzw B

oraz szczepionka

przeciwgrypowa

)

Toksoidy

inaczej

anatoksyny

substancje mające właściwości

antygenowe toksyny, pozbawione jednak

szkodliwości dla organizmu. Do grupy tej

należą szczepionki przeciw

tężcowi,

błonicy, jadowi kiełbasianemu.

Przyjmując za kryterium podziału swoistość

szczepionek dzielimy je na

monowalentne

(uodparniające przeciw jednej chorobie

zakaźnej) oraz

poliwalentne

(szczepionki

skojarzone, uodparniające przeciwko kilku

chorobom zakaźnym). Szczepionki skojarzone

pozwalają uniknąć wielokrotnych iniekcji i

wydłużania kalendarza szczepień.

Programy szczepień ochronnych są w

większości krajów regulowane ustawowo. W

Polsce Kalendarz Szczepień obowiązkowych i

zalecanych jest modyfikowany w zależności

od sytuacji epidemiologicznej kraju i co roku

ogłaszany w Dzienniku Ustaw.

Szczepienia obowiązkowe wykonywane są

bezpłatnie u wszystkich dzieci, młodzieży, a

także u osób dorosłych z określonych grup

ryzyka. Aktualnie obowiązkowe są

szczepienia dzieci i młodzieży przeciw

gruźlicy, błonicy, tężcowi, krztuścowi,

wirusowemu zapaleniu wątroby typu B,

poliomyelitis

, zakażeniom bakterią

Haemophilus influenzae, odrze

, śwince

oraz

różyczce

Do szczepień zalecanych, realizowanych na

koszt pacjenta (badanie kwalifikacyjne,

zabieg i wpis do dokumentacji są bezpłatne)

należą szczepienia przeciw:

wzw B

osób nie podlegających szczepieniom

obowiązkowym,

wzw A

grypie,

kleszczowemu zapaleniu mózgu

ospie

wietrznej, przeciw zakażeniom

pneumokokami i meningokokami

Odporność nabyta po jednorazowym podaniu

szczepionki nie jest na ogół tak wysoka i

trwała, jak odporność po przebytej chorobie.

Aby uzyskać wymagane stężenie ochronne

przeciwciał najczęściej należy podać więcej niż

jedną dawkę szczepionki. Cykl szczepienia

obejmuje więc

szczepienie podstawowe

(

szczepienie pierwotne + dawka

uzupełniająca

które zapewnia odporność

przeważnie na kilka lat oraz

dawki

przypominające

zapewniające ponowny

wzrost miana przeciwciał do pożądanych

stężeń.

Szczepienie pierwotne

obejmuje dwie

lub trzy dawki szczepionki podawane w

odstępach 4 lub 6 tygodni ( w zależności

od rodzaju szczepionki).

Dawkę uzupełniającą

podaje się w

okresie 6-12 miesięcy po pierwszej

dawce szczepionki

Dawka przypominająca

podawana co

kilka

lat

osobom

szczepionym

kilka

lat

osobom

szczepionym

podstawowo, odgrywa taką samą rolę

jak cały cykl szczepienia podstawowego.

Korzystny wpływ na wytwarzaną odporność ma

jednoczasowe

podanie szczepionek przeciw

różnym chorobom. Za jednoczasowe szczepienie

uważa się podanie różnych szczepionek

odstępie nie dłuższym niż 24 godziny

. Należy

przy tym zaznaczyć, że

nie należy mieszać

szczepionek

w jednej strzykawce (chyba, że

producent przewiduje taką możliwość np.

Infanrix i Hiberix firmy SmithKline Beecham).

Szczepienie jednoczasowe wiąże się więc z

zastosowaniem szczepionek wieloważnych lub

szczepionek monowalentnych podanych w

różne miejsca ciała.

Organizując szczepienia należy

przestrzegać następujących zasad:

Nie podawać innych szczepionek

pomiędzy

kolejnym

szczepieniami

pomiędzy

kolejnym

szczepieniami

pierwotnymi

Wymagany odstęp czasu pomiędzy

podaniem

dwóch szczepionek żywych

wynosi 6 tygodni

Odstęp pomiędzy podaniem

dwóch

szczepionek zabitych

lub

anatoksyn

oraz

pomiędzy

szczepionką żywą a zabitą

(lub

anatoksyną) nie powinien być krótszy niż 4

tygodnie.

Nie wolno

skracać odstępów pomiędzy

szczepieniami. W sytuacji przypadkowego

zaszczepienia dawką szczepionki w okresie

krótszym niż zalecany, należy dawkę

traktować jako niepodaną

Osoba, która ma zostać zaszczepiona,

powinna być zbadana przez lekarza

bezpośrednio przed wykonaniem zabiegu

szczepienia. Celem badania jest ustalenie,

czy u pacjenta nie zaistniały

przeciwwskazania do szczepień.

Dopuszczalne jest, w ramach cyklu

szczepień,

wydłużanie

odstępów

szczepień,

wydłużanie

odstępów

pomiędzy

szczepieniami

pomiędzy

szczepieniami

indywidualnego kalendarza szczepień

(np.

przy

zaistnieniu

czasowych

(np.

przy

zaistnieniu

czasowych

przeciwwskazań do szczepienia).

w ciągu 24 godziny po urodzeniu

Przeciw

WZW typu

– domięśniowo

Przeciw

GRUŹLICY

śródskórnie

szczepionką BCG

Szczepienie

noworodków przeciw

gruźlicy powinno być

wykonane

jednocześnie lub nie

później niż w 24 godz.

od szczenienia przeciw

WZW typu B.

2 miesiąc życia

(po 6 tygodniach od

szczepienia przeciw gruźlicy i WZW typu B)

WZW typu B

domięśniowo

BŁONICY, TĘŻCOWI,

KRZTUŚCOWI

podskórnie

szczepionką DTP

Przeciw zakażeniom

Haemophilus

influenzae

Dwie kolejne dawki

szczepienia pierwotnego

przeciw WZW typu B

podawane są w odstępach

sześciotygodniowych,

trzecia dawka uzupełniająca

szczepienie podstawowe po

6 miesiącach od pierwszej

dawki (cykl: 0; 1; 6).

przełom 3 i 4 miesiąca życia

(po 6

tygodniach od poprzedniego szczepienia)

BŁONIC

, TĘŻ

, KRZTU

SIEC

podskórnie szczepionką DTP

II dawka

POLIOMYELITIS

podskórnie lub

domięśniowo szczepionką zabitą –

IPV

(1,2 i 3 typ wirusa)

pierwsza

dawka

Przeciw zakażeniom

Haemophilus

influenzae

II dawka

5 miesiąc życia

(po 6 tygodniach od poprzedniego

szczepienia)

BŁONICY, TĘŻCOWI, KRZTUŚCOWI

podskórnie lub domięśniowo szczepionką DTP

III dawka

POLIOMYELITIS

- podskórnie lub

domięśniowo szczepionką inaktywowaną IPV

(1,2,3 typ wirusa)

dawka

Przeciw zakażeniom

Haemophilus influenzae

III dawka

13-14 miesiąc życia

Przeciw

odrze

śwince i różyczce.

Szczepionka

potrójna

zawierająca żywe

atenuowane wirusy

odry, świnki i

różyczki.

Wywiad wskazujący na

przebycie odry nie

stanowi

przeciwwskazania do

szczepienia;

szczepionkę należy

podać po upływie 2

miesięcy od

wyzdrowienia.

-18

miesiąc

ycia

błonicy, tężcowi, krztuścowi

(szczepionką DTP

s.c.

lub

i.m.

)

IV dawka

poliomyelitis

(szczepionką atenuowaną

poliwalentną

IPV

[1, 2 i 3 typ wirusa]

i.m

III dawka

Przeciw zakażeniom

Haemophilus influenzae

IV dawka

6. rok życia

przeciw

błonicy,

tężcowi

i krztuścowi

(szczepionką

s.c.

lub

i.m.

)

przeciw

poliomyelitis

(szczepionką

atenuowaną

poliwalentną

OPV

[1, 2 i

3 typ wirusa] p.o.)

Pierwsza dawka

przypominająca

szczepionki przeciwko

błonicy

tężcowi

krzuścowi.

Komponent krztuścowy

acelularny

(bezkomórkowa).

10. rok życia

Przeciw

odrze

, śwince i różyczce.

Szczepionka potrójna zawierająca

żywe atenuowane wirusy odry,

świnki i różyczki.

12. rok życia

szczepienie

przeciwko odrze,

śwince i różyczce

podskórnie, żywą

szczepionką

skojarzoną.

Szczepieniu podlegają

wyłącznie

dziewczęta

nie szczepione w 10 lub

11 roku życia.

Podawane w wywiadzie

przebycie zachorowania

na odrę, świnkę lub

różyczkę nie jest

przeciwwskazaniem do

szczepienia, należy ją

podać nie wcześniej niż

po 4 tygodniach od

wyzdrowienia.

14. rok życia

WZW typu B

i.m.

(

3-krotnie w

schemacie 0, 1 i 6

mies.)

błonicy, tężcowi

(szczepionką Td

s.c.

lub

i.m.

)

Nie należy szczepić osób

szczepionych podstawowo

w ramach szczepień

zalecanych. Nie

przewiduje się dawek

przypominających.

Druga dawka

przypominająca. Szczepienie

można podać jednocześnie

(tzn. w tym samym dniu) ze

szczepieniem przeciwko

WZW typu B.

19. rok życia lub ostatni rok

nauki w szkole

błonicy, tężcowi

(szczepionką Td

s.c.

lub

i.m.

)

Trzecia dawka

przypominająca.

Nie powinna być

podana wcześniej niż

po upływie 3 lat od

ostatniej dawki

szczepionki Td.

Szczepienia zalecane

Szczepienie przeciw WZW A

3. lub 6. rok życia

- d

wukrotnie w schemacie 0, 6-

Szczepienie przeciw zakażeniom

pneumokokami

Od 2. miesiąca życia do 5. roku życia

Szczepienie przeciw zakażeniom

meningokokami

Od 2. miesiąca życia

Szczepienia zalecane

Szczepienie przeciw grypie

Szczególnie zalecane u dzieci w wieku od 6

miesięcy do 2 lat,

u dzieci chorujących na przewlekłe schorzenia

wątroby, nerek (zespół nerczycowy), układu krążenia

i układu oddechowego,

z mukowiscydozą,

pacjenci leczeni przewlwkle kwasem

acetylosalicylowym,

dzieci przebywające w otoczeniu osób z ciężkim

upośledzeniem odporności,

kandydatów do przeszczepu oraz po przeszczepie,

osoby na leczeniu immunosupresyjnym,

Szczepienia zalecane

Szczepionki poliwalentne

Błonica + tężec + krztusiec + poliomyelitis:

•

TETRACOQ

•

DTaP IPV

Błonica + tężec + krztusiec + HB:

•

Infanrix HepB

•

Tritanrix HB

Błonica + tężec + krztusiec + poliomyelitis +

HB:

•

Infanrix penta

Szczepienia zalecane

Szczepionki poliwalentne

Błonica + tężec + krztusiec +

poliomyelitis + Hib:

•

Pentaxim

Błonica + tężec + krztusiec +

poliomyelitis + HB + Hib:

•

Infanrix hexa

•

HEXAVAC

rótkoterminowe

ostre choroby gorączkowe

zaostrzenia przewlekłych schorzeń

nasilona skaza krwotoczna (z wyjątkiem

szczepionek doustnych)

okres 3-11 miesięcy po podaniu dużych

dawek preparatów immunoglobulin oraz

preparatów krwiopochodnych (oprócz

krwinek płukanych) - dla szczepionek

żywych

Przeciwwskazania do szczepień

ochronnych.

Zakażenia o lżejszym przebiegu:



zapalenie gardła



zapalenie ucha

Antybiotykoterapia

7-9

dni

Wznowienie szczepień po

zakończonym leczeniu

dni

Zakażenia o średnim nasileniu

np.:



angina



palenie zatok



zapalenie oskrzeli



akażenia układu moczowego



zapalenie płuc o niewielkim

nasileniu

Antybiotykoterapia

10-14

dni

Wznowienie szczepień po zakończonym

leczeniu

dni

Ciężkie zakażenia narządowe i

uogólnione



apalenie

opon mózgowo

rdzeniowych



palenie płuc o ciężkim przebiegu



zapalenie kości



osocznica



Inne

zakażenia narządowe

Antybiotykoterapia

owyżej 14

dni

Wznowienie szczepień po zakończonym

leczeniu

30 dni

Choroby zakaźne



Odra, świnka,

różyczka,



Gorączka

trzydniowa



Ospa wietrzna

60 dni

7 dni

2-3 miesiące

Przeciwwskazania trwałe

udowodniona

nadwrażliwość na składniki szczepionki oraz

wystąpienie poważnego poszczepiennego działania

niepożądanego po podaniu poprzedniej dawki

szczepionki

Ponadto przeciwwskazania trwałe lub

długoterminowe dotyczące podawania szczepionek

żywych

to:

•

wrodzone niedobory odporności

•

choroby nowotworowe wywodzące się z układu

limforetikularnego

•

leczenie

dużymi

dawkami

leków

leczenie

dużymi

dawkami

leków

immunosupresyjnych

•

aktualnie prowadzona chemioterapia lub

radioterapia oraz okres 6. miesięcy po jej

zakończeniu

•

stan po przeszczepach narządów

•

okres 6. miesięcy po przeszczepie szpiku.

Nie jest przeciwwskazaniem do żadnych

szczepień:

odczyn miejscowy po poprzednich szczepieniach

łagodna choroba z niską gorączką po poprzednim

szczepieniu

zakażenie górnych dróg oddechowych lub

biegunka (z wyjątkiem OPV) z temperaturą poniżej

38,5

alergia, astma i inne objawy atopii, katar sienny

(z wyjątkiem uczulenia na składniki szczepionki),

wcześniactwo,

niska

masa

urodzeniowa

wcześniactwo,

niska

masa

urodzeniowa

(wyjątkiem jest przesunięcie o miesiąc terminu

szczepienia BCG noworodków z masą urodzeniową

poniżej 2000 g)

niedożywienie

wywiad drgawkowy w najbliższej rodzinie

przewlekłe leczenie przeciwbakteryjne

niskie dawki glikokortykosteroidów lub miejscowe

ich stosowanie (na skórę lub wziewnie)

zapalenie skóry lub miejscowe zakażenie skóry

(poza miejscem podania szczepionki)

przewlekłe choroby serca, płuc, nerek i wątroby w

okresie wyrównania

stabilny stan neurologiczny w chorobach OUN

mózgowe porażenie dziecięce, zespół Downa

żółtaczka noworodkowa

podawanie preparatów immunostymulujących (typu

Polyvaccinum, Bronchovaxom i in.)

Stosunkowo często po przeprowadzeniu

szczepienia mogą pojawić się tzw.

odczyny

poszczepienne miejscowe i ogólne.

Są to

na ogół łagodne, przemijające reakcje

organizmu na wprowadzoną szczepionkę,

zależne od rodzaju drobnoustroju i innych

składników preparatu (białka, antybiotyki,

substancje

konserwujące,

składniki

substancje

konserwujące,

składniki

podłoża).

Odczyny miejscowe:

zaczerwienienie,

obrzęk, naciek i bolesność w miejscu

wkłucia oraz powiększenie okolicznych

węzłów chłonnych.

Odczyny ogólne:

gorączka, osłabienie,

złe samopoczucie, bóle głowy, mięśni,

wysypki (najczęściej pokrzywkowe),

świąd.

Niepożądane odczyny poszczepienne

(

powikłania

) w przeciwieństwie do często

występujących odczynów poszczepiennych,

występują wyjątkowo rzadko. Mogą być

związane z błędem popełnionym przy

szczepieniu lub patologiczną reakcją

organizmu na prawidłowo przeprowadzone

szczepienie.

Podstawowe błędy polegają na podaniu

szczepionki przeterminowanej lub

przechowywanej w niewłaściwy sposób,

przedawkowaniu, nieprawidłowym

wstrzyknięciu (zbyt płytkim lub głębokim)

oraz zaniechaniu zasad aseptyki przy

zabiegu.

Patologiczna reakcja organizmu może polegać

na:

wystąpieniu anafilaksji i/lub wstrząsu

anafilaktycznego,

pojawieniu się objawów neurologicznych

pod postacią encefalopatii, zespołu

nieustannego płaczu (krzyku mózgowego),

drgawek, zespołu hipotoniczno-

hiporeaktywnego (objawy pojawiające się po

szczepieniu przeciwko krztuścowi), wystąpieniu

zapalenia mózgu (po szczepieniu przeciw

krztuścowi i odrze), porażeń wiotkich (po

doustnym szczepieniu przeciw

poliomyelitis)

wystąpieniu przewlekłego zapalenia stawów

(po szczepieniu przeciw różyczce),

plamicy małopłytkowej (po szczepieniu

przeciwodrowym),

Dla oceny stanu uodpornienia przeciw

gruźlicy wykonuje się

próbą tuberkulinową

W Polsce od 1966 roku do wykonania próby

tuberkulinowej używa się oczyszczonej

tuberkuliny (oczyszczona pochodna białkowa)

–PPD Rt-23, którą wstrzykuje się specjalną

strzykawką tuberkulinową. Wynik próby

odczytuje się po 72 godzinach od momentu

śródskórnego wstrzyknięcia tuberkuliny.

Specjalną przeźroczystą linijką mierzy się

naciek (stwardnienie) i zapisuje wynik

pomiaru, podając jego średnicę w

milimetrach.

ujemny odczyn tuberkulinowy

uważa

się, zgodnie z obowiązującymi normami,

naciek o średnicy mniejszej od 6 mm

lub

brak nacieku.

Czynnikami hamującymi reakcję na

tuberkulinę mogą być choroby

wyniszczające, niektóre choroby zakaźne

(odra, ospa, różyczka, zakażenia

Mycoplasma pneumoniae),

leczenie

immunosupresyjne, cukrzyca, niedoczynność

tarczycy. Przy podejrzeniu ich istnienia w

dniu planowanej próby należy ją odroczyć, a

jeżeli została wykonana – należy ją

powtórzyć po 4 do 12 tygodni w zależności

od przyczyny.

Obowiązująca

lokalizacja kolejnych prób

tuberkulinowych

jest następująca:

środkowa część powierzchni pronacyjnej

przedramienia lewego

środkowa część powierzchni

pronacyjnej przedramienia prawego,

III

1/3 bliższa część powierzchni

pronacyjnej przedramienia lewego,

1/3 bliższa część powierzchni

pronacyjnej przedramienia prawego,

1/3 dalsza część powierzchni

pronacyjnej przedramienia lewego,

1/3 dalsza część powierzchni

pronacyjnej przedramienia prawego.

Dodatni odczyn tuberkulinowy

naciek (nie rumień!) o średnicy 6 do 15

mm. Świadczy on o uodpornieniu

poszczepiennym. Naciek o średnicy

przekraczającej 15 mm może być uważany

za odczyn pozakaźny, podobnie jak każdy

odczyn wysiękowy i pęcherzowy. Osoby z

takim odczynem należy skierować do

Poradni Przeciwgruźliczej.

Odczytanie próby

Wynik próby należy odczytać po 72

godzinach od wstrzyknięcia tuberkuliny.

Specjalną

przezroczystą

linijką

Specjalną

przezroczystą

linijką

dokładną, milimetrową podziałką trzeba

zmierzyć poprzeczną do długiej osi

przedramienia

średnicę

nacieku

przedramienia

średnicę

nacieku

(stwardnienia),

delikatnie

zaznaczając

(stwardnienia),

delikatnie

zaznaczając

granicę nacieku opuszką palca. W ocenie

odczynu nie należy uwzględniać obrzęku

ani zaczerwienienia.

Odczyn tuberkulinowy pęcherzykowy

(wysiękowy) jest uważany za po

kaźny.

Na szczycie nacieku widoczny jest

pęcherz, a wokół nacieku rozległe

zaczerwienienie, którego nie bierzemy pod

uwagę przy odczytywaniu wyniku próby

(odczyn nieswoisty).

O skuteczności szczepienia decydują między

innymi prawidłowe warunki transportu

szczepionek i ich przechowywania w punkcie

szczepień.

Niektóre szczepionki, zwłaszcza doustna

szczepionka przeciwko

poliomyelitis

(OPV),

szczepionki przeciwko odrze, ospie wietrznej

i żółtej gorączce, są wyjątkowo wrażliwe na

wzrost temperatury. Inne natomiast, na

przykład przeciwko tężcowi, błonicy,

krztuścowi, wirusowym zapaleniom wątroby

typu A i B, ulegają zniszczeniu w

temperaturze <0°C.

Zarówno w czasie

transportu, jak i przechowywania

szczepionek należy zapewnić stałą

temperaturę w przedziale od +2°C do +8°C.

Bardzo ważne jest, aby przy odbiorze

dostawy sprawdzić datę przydatności

szczepionek do użycia podaną przez

producenta na opakowaniu.

Szczepionki przeterminowane należy

bezpiecznie utylizować, tak aby

wyeliminować ryzyko ich przypadkowego

użycia.

Trzeba również pamiętać o sprawdzeniu

ewentualnych uszkodzeń opakowań

podczas transportu.

Punkty szczepień muszą być wyposażone w

zestaw reanimacyjny

, w skład którego

wchodzą leki umożliwiające natychmiastową i

skuteczną pomoc. Ciężkie reakcje alergiczne

(wstrząs) występują dosyć rzadko, stosunkowo

często obserwuje się natomiast omdlenia.

Około 40% omdleń po szczepieniu występuje u

pacjentów w wieku 10-18 lat. Większość

(63%) epizodów omdleń następuje w ciągu 5

minut po podaniu szczepionki, a 89% w ciągu

15 minut, dlatego zaleca się

rutynową

obserwację pacjenta przez około 20 minut po

szczepieniu

. Pozwoli to ocenić jego stan

ogólny oraz zaobserwować ewentualną

wczesną reakcję w miejscu podania

szczepionki.

Podawanie szczepionek

doustnych

Szczepionki doustne należy

podawać, gdy dziecko jest

spokojne

Jeżeli po szczepieniu

dziecko natychmiast zwraca lub

wypluwa szczepionkę, szczepienie

należy powtórzyć. Wystąpienie

wymiotów w ciągu 10 minut po

szczepieniu także stanowi

wskazanie do jego powtórzenia.

Podawanie szczepionek pozajelitowo

Zabezpieczenie

pacjenta

personelu

Zabezpieczenie

pacjenta

personelu

medycznego przed zakażeniem

Większość szczepionek podaje się domięśniowo

lub podskórnie, dlatego zarówno pacjent, jak i

osoba podająca szczepionkę narażeni są na ryzyko

przypadkowego zakażenia przenoszonego przez

krew i skażone nią igły.

Personel medyczny powinien używać jednorazowych

rękawiczek ochronnych. Do odkażenia miejsca

wstrzyknięcia

stosuje

się

roztwór

alkoholu

wstrzyknięcia

stosuje

się

roztwór

alkoholu

izopropylowego o stężeniu 70%. Szczepienie należy

rozpocząć, gdy roztwór na skórze wyschnie.

Szczepionki należy wstrzykiwać, stosując sprzęt

jednorazowego użytku. Większość dostępnych

aktualnie szczepionek jest konfekcjonowana przez

producentów w jednorazowe ampułkostrzykawki

przeznaczone do bezpośredniego i jednorazowego

użycia.

Wybór okolicy wstrzyknięcia

szczepionki

Szczepionki

przeznaczone

Szczepionki

przeznaczone

wstrzyknięć należy podawać w okolice

ciała, w których ryzyko uszkodzenia

nerwów, naczyń lub tkanek jest

najmniejsze. Zaleca się podawanie

szczepionek w mięśnie przednio-

bocznej okolicy uda (u niemowląt i

małych dzieci lub mięsień naramienny

(u dzieci starszych i dorosłych,

rzadziej u niemowląt).

Wybór miejsca wstrzyknięcia uzależniony

jest od objętości podawanego materiału i

rozmiarów mięśnia. Optymalne miejsce

wstrzyknięcia niekiedy sugerowane jest w

ulotce producenta szczepionki.

Nie należy

wstrzykiwać szczepionek w

górnym zewnętrznym kwadrancie

pośladka. W miejscu tym znajduje się

dobrze rozwinięta tkanka tłuszczowa, a

wstrzyknięcie związane jest ze

zwiększonym ryzykiem (zwłaszcza u

niemowląt) uszkodzenia nerwu

kulszowego.

Szczepionki zawierające adiuwanty

(np. przeciwko błonicy, tężcowi i

krztuścowi [DTPa; DTwP; DT i Td])

należy

wstrzykiwać

głęboko

należy

wstrzykiwać

głęboko

domięśniowo, ponieważ mogą wywołać

niepożądane reakcje miejscowe w

postaci podrażnień, stanów zapalnych,

a nawet zmian martwiczych, jeżeli

podano je za płytko.

Technika i zasady szczepienia

W celu zwiększenia komfortu dziecka i

zminimalizowania uczucia bólu związanego

ze wstrzyknięciem przed szczepieniem (30-

60 min) można zastosować na skórę w

miejscu szczepienia środki znieczulające

(krem EMLA) i

(lub) podać ibuprofen lub

paracetamol.

Przed szczepieniem należy określić

miejsce podania szczepionki i odpowiednio

uchwycić skórę i ewentualnie mięśnie w

okolicy planowanego wstrzyknięcia.

Podając szczepionkę w

mięsień naramienny

(dzieci i dorośli), ujmujemy

mięsień między kciukiem a

palcem wskazującym lewej

ręki, unieruchamiając

jednocześnie ramię,

trzymając strzykawkę w

prawej ręce wkłuwamy

igłę.

Podczas poda

nia więcej niż jednej

szczepionki

jednoczasowo,

preparatów nie

należy mieszać w strzykawce, z

wyjątkiem tych, które mają oficjalnie

zarejestrowaną

taką

możliwość

zarejestrowaną

taką

możliwość

(informacja taka jest wymieniona w ulotce

producenta).

przypadku

równoczasowego

przypadku

równoczasowego

szczepienia kilkoma preparatami należy je

wstrzykiwać w różne okolice. U starszych

dzieci i osób dorosłych szczepionki można

podać, jeśli to konieczne, w ten sam

mięsień

naramienny

dwóch

mięsień

naramienny

dwóch

wstrzyknięciach (używając różnych igieł)

w odstępie 25-50 mm.

Jak dotąd nie uzyskano szczepionki

całkowicie pozbawionej działań

niepożądanych i w 100% skutecznej.

Prawidłowo wykonane szczepienie

przyczynia się do zwiększenia jego

bezpieczeństwa oraz uzyskania

większej efektywności.

Jak

wykazały

długoletnie

badania

Jak

wykazały

długoletnie

badania

szczepienia

ochronne

najbardziej

szczepienia

ochronne

najbardziej

skuteczna broń w walce z chorobami

zakaźnymi,

dzięki

której

udało

się

zakaźnymi,

dzięki

której

udało

się

wyeliminować niektóre choroby, jak: ospa

wietrzna,

poliomyelitis

, błonica, a także

zmniejszyć liczbę zachorowań na odrę,

gruźlicę, tężec, krztusiec i oprócz

korzyści

zdrowotnych

dla

pacjentów

przynosi

zdrowotnych

dla

pacjentów

przynosi

wymierne w złotówkach korzyści dla

budżetu służby zdrowia

Document Outline