PIKTOGRAMY

 

metoda komunikacji 

alternatywnej i 

wspomagającej

 

 

Potrzeba komunikowania się z otoczeniem jest bez wątpienia jedną z 
najważniejszych potrzeb psychicznych człowieka. 

Komunikacja

 jest kluczem do 

poznawania siebie i otaczającej rzeczywistości społecznej, do umysłowego 
uporządkowania świata poprzez nazywanie przedmiotów, zjawisk, zdarzeń, 
określanie ich cech i relacji zachodzących między nimi. Umiejętność 
porozumiewania się z innymi jest źródłem odkrywania i wypróbowywania swoich 
umiejętności wywierania wpływu na otoczenie, jest to także, obok myślenia i 
sfery emocjonalno- motywacyjnej jeden z podstawowych wyznaczników rozwoju 
psychicznego. Wreszcie stanowi główny 

środek wymiany informacji między 

ludźmi

. Najczęstszą formą komunikacji między ludźmi jest 

mowa

. Mówienie jest 

złożonym ludzkim zachowaniem. Pojawia się jako rezultat wspólnej pracy 
różnych części ciała.  W miarę dorastania uczymy się zapamiętywać i 
porządkować myśli oraz wypowiadać je, stosując pewne reguły w zależności od 
tego kiedy, z kim i w jaki sposób rozmawiamy. Jednak znaczna część populacji, z 
różnych przyczyn, nie jest zdolna do pełnej komunikacji z użyciem mowy. Są to 
osoby całkowicie pozbawione zdolności mówienia, bądź te, których mowa nie 
spełnia wszystkich funkcji komunikacyjnych. Jest to dla nich ogromny 
dyskomfort. Bez możliwości komunikowania się zablokowane są drogi 
kształtowania się tożsamości, autonomii, odrębności człowieka. Jakość życia jest 
poważnie obniżona.

 

 

Na świecie od ponad 30 lat istnieją, i cały 

czas są udoskonalane, formy pomocy 
osobom nie mówiącym . Są znane pod 
nazwą alternatywnych       i 
wspomagających metod komunikacji 
( alternative and augmentative 
communication – AAC). Termin ten 
oznacza cały obszar praktyki klinicznej- 
edukacyjnej, logopedycznej, 
psychologicznej- mającej na celu 
skompensowanie ( uzupełnienie bądź 
zastąpienie) zaburzonej lub nie 
istniejącej mowy. Niemożliwe do 
wypowiedzenia słowa zostają 
zastąpione przez symbole- znaki 
graficzne, bądź manualne, które niosą 
znaczenie i mogą służyć do budowania 
wszelkich wypowiedzi, podobnie jak 
mowa. Komunikacja wspomagająca i 
alternatywna, stosując niewerbalne 
sposoby porozumiewania się, stanowi 
dodatek bądź substytut mowy.

 

 

Piktogramy -szwedzki system 

komunikacji znakowo- 

obrazkowej

Piktogram Ideogram Communication 

( PIC)

 to graficzny system 

komunikacji, przeznaczony dla osób 
nie mówiących. 

Piktogram

 to biała 

figura, znak na czarnym tle. Każdy 
piktogram zawiera słowny 
jednowyrazowy opis. PIC wywodzi się 
z Kanady, ale zdobył ogromną 
popularność w krajach 
skandynawskich, szczególnie w 
przypadkach głębszych 
niepełnosprawności umysłowych. 
Pierwsza szwedzka wersja 
Piktogramów ukazała się w 1985 r. Do 
Polski system ten trafił w 1991 r. 
poprzez 

Centrum Metod 

Alternatywnych w Szczecinie

. Obecnie 

dostępnych jest 1400 piktogramów 
symboli .

 

 

Użytkownicy systemu 

piktogramy

Piktogramy są przeznaczone dla wszystkich osób niemówiących 

werbalnie w celu ułatwienia im kontaktu i komunikacji 

z otoczeniem.

Można wyróżnić dwie grupy użytkowników 

Piktogramów. Kryterium tego podziału jest 
stopień rozumienia systemu językowego 
oraz umiejętność tworzenia   i 
przekazywania wypowiedzi. 

Pierwsza grupa 

to osoby rozumiejące mowę 

werbalną. Identyfikują one struktury 
dźwiękowe słów z ich treściami i znają 
zasady tworzenia ze słów wypowiedzi. Dzieci 
te uczą się nadawać znaczenie słowne 
przedmiotom, osobom, czynnościom, 
poznają składnie, następnie budują dzięki 
piktogramom różne formy wypowiedzi 

Druga grupa

  to osoby, których rozumienie 

dźwięków mowy, identyfikacja treści i formy 
wyrazów jest zaburzona. Osoby te muszą 
uczyć się rozumienia treści mowy i znaków.  
                         W początkowym etapie 
nauki, lub w pracy              z dziećmi z 
głębszą niepełnosprawnością warto 
zastosować fotografię.

 

 

Piktogramy w praktyce

Rozpoczynając pracę z dzieckiem należy:

 -

  

 uwzględnić możliwości ruchowe i percepcyjne 

dziecka oraz  
    dostosować  do nich prezentowany materiał
 -  dla każdego dziecka ułożyć indywidualny program
 -  nie możemy przyspieszać nauki
 -  musimy być cierpliwi, pamiętając, że dziecko 
potrzebuje naszego 
    wsparcia,    
 -  życzliwości i uznania, a także motywacji, która 
będzie motorem jego  
    działania.

 

 

Wprowadzając piktogramy, dobrze jest 

rozpocząć  pracę od wydzielenia 
struktur fizycznych w klasie i 
oznakowania ich przez piktogramy bądź 
napisy. Strukturę fizyczną stanowią :

-   indywidualne miejsca  do pracy 

oznaczone wizytówkami w  postaci  
zdjęć dzieci oraz piktogramami tzw. 
pierwszej potrzeby ( ja, toaleta, proszę, 
dziękuję, przepraszam) 

-    miejsce w klasie, gdzie  dzieci myją        

        i wycierają ręce oraz  myją zęby,  
opisane piktogramami:  mydło, 
ręcznik , pasta                  i szczoteczka 
do zębów 

-     miejsce w klasie, gdzie dzieci układają 

codziennie swój plan dnia za pomocą 
piktogramów

-     miejsce w klasie , gdzie dzieci ustalają 

codziennie stan pogody z pomocą 
piktogramów i obrazków

-     miejsce w szatni  oznaczone napisem    

        z imieniem dziecka 

 

 

 

 

- umiejętności naśladowania,

- segregacja elementów wg grup, klas 

(zbiorów),

- kojarzenie przedmiotów z określonymi   

  czynnościami,

- określanie cech desygnatów,

- wrażanie emocji własnych  cudzych,

- ćwiczenie orientacji przestrzennej,

- ćwiczenie orientacji czasowej,

- tworzenie z piktogramów różnych układów 

        

  informacji funkcjonalnej,

- łączenie wyrazów w zdania.

- rozszerzanie zasobu słownictwa biernego, 

- wspomaganie rozwoju mowy czynnej,

- ćwiczenia pamięci słuchowej,

- zapamiętywanie przekazywanych 

informacji.

Piktogramy mogą byś stosowane do 

ćwiczenia            i utrwalania takich funkcji, 

jak:

 

 

Przykładowe ćwiczenia z 

użyciem piktogramów

N

Do opowiadania układamy opowiadanie ilustrowane piktogramami

Jest jesień. ..................... słabiej grzeje.

    .................... odleciały do ciepłych krajów.

.......................... zapadł w sen zimowy.

     Z ....................... spadają ....................... .

      Liście są ....................... i ........................ .

Pokazuję dziecku opowiadanie razem z brakującą treścią obrazkową . Czytam 

opowiadanie zdanie po zdaniu, pokazując dziecku dany piktogram w izolacji. Uczeń 

wskazuje go w opowiadaniu. Następnie zabieram mu opowiadanie z obrazkami a daję 

do ręki lub na stolik piktogramy w zależności od poziomu dziecka 2, 3 lub wszystkie do 

wyboru. Czytam opowiadanie i zadaję pytanie do każdego przeczytanego zdania typu: 

jakie zwierzęta odleciały do ciepłych krajów? Dziecko wybiera, wskazuje prawidłowy 

piktogram itd. Na koniec daję dziecku tekst z lukami i uzupełniamy wspólnie treść 

opowiadania.

 

 

Woda z nieba kap, kap, kap za parasol szybko złap,

Peleryna dobra jest - bierz ją kiedy pada deszcz

A na koniec buty złap i zrób w wodzie chlap, chlap, chlap.

Piktogramy przedmiotów: parasol, peleryna i kalosze leżą na podłodze. Dzieci 

po każdym zdaniu szukają i wskazują na obrazkach przedmiot, który silnie 

akcentuje prowadzący (parasol, kalosze, peleryna, deszcz).