PODSTAWOWE 

WIADOMOŚCI O 

ŁOŻYSKACH 

ŚLIZGOWYCH

KLASYFIKACJA I 

CHARAKTERYSTYKA

1.Łożyska powinny spełniać w 
elementach maszyn następujące 
zadania:
 

zapewniały ruch obrotowy wału i 
utrzymanie stałego położenia jego osi 
obrotu,

 przenosiły obciążenia,

 powinny się one charakteryzować 
małymi oporami ruchu,

 stabilną pracą,

 niezawodnością działania,

 odpornością na zużycie, czyli 
trwałością,
 powinny tez spełniać określone 
wymagania technologiczno-konstrukcyjne.

2. Łożyska generalnie można podzielić 
na 

ślizgowe,

 toczne,  

W łożyskach ślizgowych powierzchnia 

czopa

 

wału ślizga się po powierzchni 

panewki

 lub 

bezpośrednio po powierzchni otworu 
łożyska, zatem w czasie pracy występuje 
tarcie ślizgowe.

     bez rowka smarnego                     z rowkiem smarnym

Przykłady łożysk ślizgowych

3. Łożyska ślizgowe stosuje się:

• przy przenoszeniu bardzo dużych obciążeń (nawet 
do kilku MN w przypadku łożysk o średnicy powyżej 
1 m), a także przy obciążeniach udarowych,

• gdy konieczne jest, aby łożyska tłumiły drgania 
wału,

• przy dużych prędkościach obrotowych i 
możliwości uzyskania tarcia płynnego,

• w razie konieczności stosowania łożysk 
(lub panwi) dzielonych,

• gdy wymagana jest cichobieżność 
łożyska,

• gdy osiągnięcie bardzo dużej 
dokładności montażu (koniecznej przy 
łożyskach tocznych)  jest utrudnione,

• przy drobnych konstrukcjach o bardzo 
małych obciążeniach (m. in. w
urządzeniach  mechaniki precyzyjnej).

4. Systematyczny podział łożysk ślizgowych 
można przeprowadzić z rozmaitych punktów 
widzenia:

a) Ze względu na kierunek obciążeń, działających 
na łożysko:

• poprzeczne, przeznaczone do przejmowania 
obciążeń prostopadłych do osi obrotu wału.
• wzdłużne, obciążone siłami działającymi 
zgodnie z kierunkiem osi obrotu wału.
• poprzeczno-wzdłużne, przeznaczone do 
przejmowania obciążeń zarówno 
prostopadłych, jak i zgodnych z kierunkiem osi 
obrotu.

                          Rodzaje obciążenia łożysk ślizgowych.

         a) poprzeczne,              b) wzdłużne,        c) poprzeczno-
wzdłużne

b) Ze względu na prędkość obrotową:

• o stałej prędkości obwodowej, poza chwilami 
rozruchu i zatrzymania maszyny prędkość 
   obrotowa jest stała, a zatrzymywanie maszyny 
występuje rzadko

• o zmiennej prędkości obwodowej, prędkość 
obrotowa jest zmienna co do wartości i ew.    co do 
kierunku

• o ruchu obrotowym oscylacyjnym, wartość i 
kierunek prędkości obrotowej są    periodycznie 
   zmienne

c) Ze względu na wartość i kierunek obciążenia, 
działających na łożysko:

• łożyska obciążone statycznie, obciążenie jest 
stałe, co do wartości i co do kierunku

• łożyska obciążone dynamicznie, wartość 
obciążenia jest stała, a kierunek zmienny, wartość 
obciążenia zmienna a kierunek stały , wartość 
obciążenia i kierunek są zmienne

d) Ze względu na możliwość wychylenia panwi 
względem korpusu:

• stałe, brak możliwości wychylenia panwi 
względem korpusu,

• wahliwe, istnieje możliwość wychylenia panwi 
względem korpusu,

Rozkład sił na styku czopa i panwi w łożysku ślizgowym: 

         a) z panwią stałą,                              b) z panwią 
wahliwą

e) Ze względu na sposób podawania smaru, 
rozróżnia się łożyska ślizgowe:

• hydrostatyczne (aerostatyczne), w których 
warstwa nośna smaru (gazu) podawana jest pod 
ciśnieniem,

• hydrodynamiczne (aerodynamiczne), w których 
warstwa nośna smaru (gazu) powstaje na    skutek   
ruchu  obrotowego   czopa   względem   panwi  i 
wzajemnego poślizgu między ich    powierzchniami 
ślizgowymi.

4. Zjawisko tarcia w łożyskach 
ślizgowych

 Gdyby powierzchnie panwi i czopa 
współpracowały bez smaru, wtedy mielibyśmy 
przypadek tarcia suchego.

 Przy skąpej ilości smaru o dobrych 
właściwościach tworzy on cienką warstwę, o 
grubości kilku drobin, ściśle przylegającą do 
powierzchni. 

Warstwę tę nazywa się warstwą graniczną, a 
tarcie można nazwać tarciem granicznym.

              tarcie suche                                       tarcie graniczne

Rodzaje tarcia 

               tarcie mieszane                                    tarcie płynne

Rodzaje tarcia 

5. Zależnie od rodzaju i ilości smaru, 

doprowadzanego do łożyska , stosuje się różne 
sposoby smarowania i rozmaite urządzenia 
smarownicze. Ze względu na sposób smarowania 
rozróżnia się smarowanie:

• przelotowe - smar spływa do zbiornika 

zużytego smaru,
• obiegowe - smar znajduje się na stałe w obiegu, 
tzn. po wypłynięciu z łożyska wpływa    do niego z 
powrotem
• zanurzeniowe - występuje wówczas, gdy czop i 
panewka są stale zalane smarem    (najczęściej w 
łożyskach wzdłużnych).

Smarownice a) kapturkowa (Stauffera), b) dosciskowa 
sprężynowa, c) knotowa, d) igłowa z regulacją wypływu

6. Przykłady rzeczywistych elementów 

łożysk ślizgowych

Seria łożysk samonastawnych z oprawą

Łożyska samonastawne z oprawą

Jednolite tuleje ślizgowe z brązu

Tuleja ślizgowa z brązu zwijana z blachy 

(cienkościenna)