BŁĘDY W DEFINICJACH
BŁĘDY W DEFINICJACH
DEFINICJE INTUICYJNIE
BŁĘDNE
• Praworządność to postępowanie zgodne z
zasadami praworządności.
• Kwadrat to czworokąt równoboczny.
• Pragnienie to stan emocjonalno-motywacyjny,
polegający na odczuwaniu braku obiektu
pragnienia.
• Jezioro to naturalny zbiornik słodkiej wody.
• Śmierć jest cechą każdego człowieka.
• Metal szlachetny to złoto i srebro.
• Logika to zjawisko polegające na tym, że myśli się
poprawnie.
• Aksjologia to dział filozofii zajmujący się
problematyką aksjologiczną.
• Balneologika to nauka o rozumowaniach
balneologicznych.
• Zbiorem borelowskim nazywamy zbiór należący
do najmniejszego
-ciała zawierającego
wszystkie zbiory otwarte.
• Samochód to pojazd mechaniczny.
WYBRANE TYPY BŁĘDÓW
DEFINICYJNYCH
1. Nieznane przez nieznane (tzw. ignotum per
ignotum).
2. Błędne koło.
3. Nieadekwatność definicji.
• Każdy z tych błędów ma nieco inny charakter.
1. Pragmatyczny
2. Formalny
3. Merytoryczny
IGNOTUM PER IGNOTUM
• SWOBODNIE: termin niezrozumiały definiujemy
przy pomocy innych niezrozumiałych terminów
– nie rozumiemy tej definicji
• OFICJALNIE: gdy wyrażenie nie należące do
naszego języka definiujemy przy pomocy wyrażeń
również nie należących do języka
• UWAGA: Błąd ten jest RELATYWNY – zależy od
wiedzy adresata definicji
– ma więc charakter pragmatyczny
• UWAGA: definicja nie jest błędna sama w sobie,
ale ze względu na wiedzę adresata
PRZYKŁAD
• DOBRE DLA FACHOWCA; ZŁE JEŚLI
ADRESOWANE DO PRZECIĘTNEGO ODBIORCY
• Dyfeomormizm to homeomorfizm różniczkowalny,
którego odwrotność jest też różniczkowalna
• Paraformaldehyd to mieszanina polimerów
formaldehydu.
• PRZYPADKI NIEJASNE (?):
• Deltoid to czworokąt, którego średnica jest osią
symetrii.
• Powidok to spostrzeżenie pojawiające się po
usunięciu pierwotnego źródła stymulacji.
BŁĘDNE KOŁO
• Gdy wyrażenie jest definiowane przy
pomocy niego samego
• Wyróżniamy dwa typy:
1.Bezpośrednie błędne koło (idem per
idem – to samo przez to samo) - gdy wyraz
definiowany występuje także w
definiensie.
2.Pośrednie błędne koło: kilka
„zapętlonych” definicji
BŁĘDNE KOŁO BEZPOŚREDNIE –
WERSJA SKRAJNA
• Fizyka to jest fizyka.
• Definicja przez abstrakcję to taka definicja, której
nie da się sformułować inaczej, niż przez
abstrakcję.
• Pragnienie to stan emocjonalno-motywacyjny,
polegający na odczuwaniu braku obiektu
pragnienia.
• Praworządność to postępowanie zgodne z
zasadami praworządności.
• Dzieło sztuki to twór człowieka, wykazujący
istotne podobieństwo do innych dzieł sztuki.
BŁĘDNE KOŁO BEZPOŚREDNIE –
WERSJA MNIEJ SKRAJNA
• Karbon to substancja, z której robi się karbonowe
przedmioty
• Estetyka to teoria wartości estetycznych,
estetycznych ocen i pragnień człowieka.
• Aksjologia to dział filozofii zajmujący się
problematyką aksjologiczną.
• Parapsychologia to nauka o zjawiskach
parapsychologicznych.
• Dembranologia to nauka dotycząca
mechanizmów dembranologicznych.
DYGRESJA (nieoficjalna) – GDZIE SĄ
GRANICE...
• Przez „przedmiot karbonowy” będziemy rozumieć przedmiot
wykonany z karbonu lub jego pochodnych.
• Wyroby cukiernicze to wyroby, przy przygotowaniu których
wykorzystywany jest cukier.
• Miastem powiatowym, w rozumieniu niniejszej ustawy,
będziemy rozumieć miasto, w którym swoją siedzibę mają
władze powiatu.
• Snobizm – naśladowanie sposobu bycia przyjętego w danej
grupie społecznej, na którą dana osoba się snobuje.
• Droga to część pasa drogowego drogi publicznej przeznaczona
do ruchu pojazdów oraz pieszych.
• Określa się zakres działalności... w sposób następujący:
– „turystyka i wypoczynek” – działalność polegająca na świadczeniu usług
związanych z przygotowaniem i realizacją wycieczek oraz pobytów
turystycznych i wypoczynkowych
BŁĘDNE KOŁO POŚREDNIE
•Schemat:
•A odwołuje się do B
•B odwołuje się do C
•C .....
•
•....odwołuje się do A.
PRZYKŁAD
1. Logika jest to nauka o myśleniu
logicznym.
2. Myślenie logiczne jest to myślenie
zgodne z regułami racjonalności.
3. O tym, czy myślenie jest zgodne z
regułami racjonalności, decydują
kryteria logiczne.
4. Te zaś są przedmiotem badań logiki.
PRZYKŁAD
1. Amputacja – to całkowita fizyczna
utrata narządu.
2. Utrata narządu – to amputacja
lub całkowite i trwałe pozbawienie
możliwości spełniania przez narząd
jego funkcji.
NIEADEKWATNOŚĆ DEFINICJI
• Występuje, gdy zakresy definiendum i
definiensa różnią się
– gdy definiendum i definiens nie są sobie
równoważne
• Wyróżnimy cztery przypadki tego błędu:
1.Definicja za szeroka.
2.Definicja za wąska.
3.Krzyżowanie się zakresów.
4.Błąd przesunięcia kategorialnego.
DEFINICJA ZA SZEROKA
• zakres definiensa JEST SZERSZY niż
zakres definiendum
• SWOBODNIE: wrzuciliśmy zbyt dużo
do definiowanego zakresu
• Kwadrat to czworokąt równoboczny.
DEFINICJA ZA WĄSKA
• zakres definiensa JEST WĘŻSZY niż
zakres definiendum
• Parlamentarzysta to poseł.
• Metal szlachetny to złoto i srebro.
KRZYŻOWANIE SIĘ
ZAKRESÓW
• Zakresy KRZYŻUJĄ SIĘ
• Jezioro to naturalny zbiornik słodkiej
wody.
• Samochód to pojazd przeznaczony
do przewozu ludzi.
BŁĄD PRZESUNIĘCIA
KATEGORIALNEGO
• PRZYKŁAD:
• Wybuch to cecha materiałów, które
ulegają gwałtownym reakcjom
chemicznym.
• Śmierć jest cechą każdego człowieka.
• Szczególny typ rozłączności zakresów
• Wynika z pomieszania kategorii
pojęciowych, a nie tylko charakterystyki
przedmiotów
WIEDZA W PIGUŁCE
• Błąd pragmatyczny typu ignotum per ignotum.
• Błąd formalny (błędne koło)
• Błąd merytoryczny (nieadekwatność definicji).
1. Błąd ignotum per ignotum = wyrażenie niezrozumiałe
(dla odbiorcy) definiujemy również przy pomocy
wyrażenia niezrozumiałego.
2. Błąd błędnego koła = w definicji wyrażenia
odwołujemy się do niego samego.
3. Cztery typy nieadekwatności definicji: za wąska, za
szeroka, krzyżowanie się zakresów, rozłączność
zakresów
1. WAŻNE: przesunięcie kategorialne
CZYM GROZI BŁĄD
• W wypadku definicji sprawozdawczej
powoduje jej fałszywość;
• W wypadku definicji projektującej
może powodować jej nieużyteczność.
– UWAGA: w przypadku definicji
projektującej nie ma sensu mówić o
nieadekwatności definicji