Tężec, zgorzel gazowa i
wścieklizna
Katarzyna Fleischer-Stępniewska
Katedra i Klinika Chorób Zakaźnych,
Chorób Wątroby i Nabytych Niedoborów
Odpornościowych
AM we Wrocławiu
Tężec, zgorzel gazowa i
wścieklizna
Katarzyna Fleischer-Stępniewska
Katedra i Klinika Chorób Zakaźnych,
Chorób Wątroby i Nabytych Niedoborów
Odpornościowych
AM we Wrocławiu
Tężec
Clostridium tetani
beztlenowa, zarodnikująca G(+) laseczka
wytwarza egzotoksynę (tetanospazminę),
toksynę dostającą się do CUN drogą krwi lub
wzdłuż obwodowych nerwów ruchowych,
blokuje uwalnianie inhibitorów
neurotransmiterów z zakończeń nerwowych
uogólnione wzmożone napięcie mięśniowe i
gotowość do tonicznych drgawek
Epidemiologia
źródło zakażenia - materiał zanieczyszczony
zarodnikami tężca (najczęściej ziemia i kurz, rzadziej
nawóz, ciało obce)
rezerwuar zarazka w przyrodzie - przewód
pokarmowy głównie koni, a także ludzi oraz gleba
zanieczyszczona wydalinami przewodu pokarmowego
(koń, rzadziej bydło, koty, psy, świnie, człowiek)
wrota zakażenia - wszelkiego rodzaju uszkodzone
powłoki skórne, rzadziej błony śluzowe, narząd rodny,
pępowina noworodka, nadkażone bakteriami tlenowymi!
najczęściej: głębokie rany kłute spowodowane brudnymi
paznokciami, nożem, narzędziami, drzazgą, ugryzieniem
przez zwierzę, oparzenia, odmrożenia, postrzały;
również rany płytkie z nadkażeniem bakteriami
tlenowymi
Klinika
Okres wylęgania (od wniknięcia
drobnoustroju [zwyczajowo – skaleczenie] do
wystąpienia objawów) - 5-50 dni, śr. 5 -10 dni
im krótszy okres wylęgania choroby, szybszy
rozwój objawów i późniejsze wdrożenie
leczenia
→ tym cięższy przebieg choroby
śmiertelność do 30% przypadków!
Profilaktyka planowa
wg kalendarza szczepień (Program Szczepień
Ochronnych):
I dawka w wieku 2 miesięcy ( 7 tyg. życia )
II dawka w wieku 3 / 4 miesięcy,
III dawka w wieku 5 miesięcy
IV dawka w wieku 16-18 miesięcy
3 dawki składające się na szczepienie pierwotne
podane w odstępie 6 tygodni i IV dawkę po
okresie jednego roku od szczepienia pierwotnego
dalsze dawki szczepień p/ tężcowi podajemy w
kolejnych latach: 6 r. ż., 14 r. ż., 19 r. ż.
Profilaktyka planowa
powyżej 19 roku życia szczepieniu
podlegają:
→ ze wskazań indywidualnych osoby, które
uległy zranieniu
→ osoby dorosłe (zalecane szczepienie)
w celach profilaktycznych powinno być
przyjmowane co 10 lat
Profilaktyka doraźna
szczepionki
przeciwtężcowej
(anatoksyny)
można nie
podawać
surowicy
przeciwtężcowej
(antytoksyny)
nie należy
podawać
w okresie
12 miesięcy
od zakończenia
szczepienia
podstawowego
lub podania
dawki
przypominającej
Historia szczepień
pacjenta
Ryzyko wystąpienia tężca
Niskie
Wysokie
Nieszczepieni
Szczepionka Td lub TT*
( kontynuować
szczepienie
podstawowe 0-1-6 m-
cy)
Szczepionka Td ( lubTT)
+ Antytoksyna (LIT
250/500j.m.)**
(kontynuować
szczepienie
podstawowe)
Niekompletnie
szczepieni
Historia szczepień
nieznana
(niepełne)
Szczepienie
podstawowe lub
przypominające
ostatnia dawka
>10 lat temu
1 dawka szczepionki Td
lub TT
1 dawka szczepionki Td lub
TT
oraz Antytoksyna
(LIT 250 / 500 j.m.)
Szczepienie
podstawowe lub
przypominające
ostatnia dawka 5
- 10 lat temu
1 dawka szczepionki Td
lub TT
1 dawka szczepionki Td lub
TT
Szczepienie
podstawowe lub
przypominające
ostatnia dawka
<5 lat temu
NIC
NIC***
Uzupełnienie tabeli
*szczepionka TT - monowalentny toksoid tężcowy
szczepionka Td - skojarzona szczepionka
p/tężcowo-błonicza dla dorosłych ze zmniejszoną
zawartością toksoidu błoniczego
**w przypadku braku lub niemożliwości
zastosowania immunoglobuliny ludzkiej LIT z
jakichkolwiek przyczyn, należy zastosować
antytoksynę końską KAT 3 000j.m.
***w ranach, w których ryzyko infekcji jest
szczególnie wysokie – rozważyć zastosowanie 1
dawki szczepionki Td lub TT
immunoglobulinę podaje się równocześnie ze
szczepionką, tj w ciągu 24godz
Zgorzel gazowa
definicja
zgorzel gazowa - Clostridial
myonecrosis - rodzaj zgorzeli mokrej
(w odróżnieniu od suchej, niezakażonej)
powstającej w wyniku zakażenia
szczególnym gatunkiem bakterii –
laseczką zgorzeli gazowej (Clostridium
perfringens)
Etiologia
Clostridium perfringens
beztlenowa, zarodnikująca, G(+) laseczka
zwykle zakażenie mieszane: C.
perfringens typu A, laseczki
proteolityczne, ziarniaki, pałeczki G(-),
tlenowe, ropotwórcze
hemolizująca toksyna α, lecytynaza
Postaci kliniczne
rozległe zapalenie tkanek miękkich i
powięzi
→ szybkie szerzenie się wzdłuż powięzi
→ ropienie, obecność gazu – crepitatio, bez
martwicy
→ toksemia, zgon
zgorzel Fourniera
→ paciorkowce beztlenowe
→ okolice moszny, odbytu, powłok brzusznych
→ martwica, ropienie, toksemia
Postaci kliniczne
miejscowa zgorzel skóry i tkanek
podskórnych
→ często flora mieszana
→ brak toksemii, crepitatio tylko powierzchownie
→ zmiany martwicze stóp i odbytu (cukrzyca)
posocznica
→ septyczne poronienia, zabiegi ginekologiczno-
położnicze (saprofit w drogach rodnych)
→ ciężki przebieg, zgon
Epidemiologia
okres wylęgania 1-3 dni
wrota zakażenia – zanieczyszczone
rany z martwicą, rany głębokie, u
chorych z obszarami niedokrwienia,
tkanki nieuszkodzone, zakażone florą
mieszaną
Klinika
1. silny, gwałtowny ból, obrzęk
2. martwica mięśni w następstwie szerzenia
3. crepitatio, gnilny zapach, ropna wydzielina,
gaz widoczny w RTG
4. skóra napięta!, blada!, chłodna!,
marmurkowa!
5. objawy toksemii (↑ RR, tachykardia,
wymioty, biegunka, niewydolność nerek,
śpiączka), zgon
Wścieklizna
Definicja - Rabies
śmiertelna choroba wirusowa układu
nerwowego ssaków; nazwa "wścieklizna"
wywodzi się od przebiegu jednej z form
choroby, cechującej się znacznym
pobudzeniem; określana niekiedy jako
wodowstręt (
hydrophobia) w związku z
jednym z objawów choroby (mimowolne
skurcze mięśni na dźwięk wody)
Epidemiologia
2 postaci (z uwagi na środowisko)
•
Miejska: dzikie i bezpańskie psy, koty
•
Leśna: lis, szop, jenot, borsuk, gryzonie, zajęczaki,
tchórz, kojot, wilk, nietoperz, sporadycznie zwierzęta
domowe i człowiek
W Europie głównie postać leśna; ok. 80%
przypadków u dzikich gatunków zwierząt,
najczęściej u lisa rudego (Vulpes vulpes)
Podróżujące mięsożerne zwierzęta domowe (pies,
kot) muszą zostać zaszczepione; należy określić u
nich poziom przeciwciał poszczepiennych
Klinika
Do wystąpienia choroby dochodzi u około 15-
20% eksponowanych - szczególnie u
osobników pogryzionych na pysku/twarzy,
szyi, klatce piersiowej lub pokąsanych
głęboko
Jeśli wystąpią objawy, choroba nieuchronnie
prowadzi do śmierci w ciągu ok. 7 dni;
zarówno u zwierząt, jak i u ludzi
Postać pobudzeniowa i cicha
Profilaktyka poekspozycyjna wścieklizny
Typ
Typ kontaktu ze
zwierzęciem chorym lub
podejrzanym o wściekliznę
lub brak możliwości badania
zwierzęcia
Ryzyko
Zalecana profilaktyka po
ekspozycyjna
I
Dotykanie lub karmienie;
Poślinienie nieuszkodzonej
skóry
Brak
Brak, jeśli wywiad jest
wiarygodny
II
Lekkie pogryzienie
niechronionej skóry , drobne
zadrapania lub niekrwawiące
otarcia
Niewielki
e
Niezwłoczne rozpoczęcie
szczepień; przerwać ,jeśli
zwierze jest zdrowe po 10 dn
obserwacji lub wykluczono
wściekliznę
III
Jedno lub mnogie pogryzienia
lub zadrapania penetrujące
skórę, poślinienie uszkodzonej
skóry
Zanieczyszczenie błony
śluzowej śliną (poślinienie)
Narażenie na kontakt z
nietoperzami
Duże
Niezwłoczne rozpoczęcie
szczepień i podanie
immunoglobuliny; przerwać,
jeśli zwierze jest zdrowe po 10
dn obserwacji lub wykluczono
wściekliznę