23.06.21

1

AKADEMIA MARYNARKI WOJENNEJ

TEMAT:

BUDŻET PAŃSTWA. 
POLITYKA FISKALNA

23.06.21

2

AKADEMIA  MARYNARKI WOJENNEJ

CEL - ZAPOZNAĆ Z:



pojęciami i funkcją budżetu państwa;



dochodami budżetu państwa i podatkami;



wydatkami budżetu państwa;



deficytem budżetowym i długiem 
publicznym.

23.06.21

3

AKADEMIA  MARYNARKI WOJENNEJ

LITERATURA:



Praca  zbiorowa  pod  red.  R.  Milewskiego, 
Podstawy ekonomii, PWN, Warszawa 2006.



D. 

Begg, 

S. 

Fischer, 

R. 

Dornbusch, 

Makroekonomia, PWN, Warszawa 2003.

23.06.21

4

POJĘCIE BUDŻETU



Budżet  państwa

  jest  to  plan 

finansowy  zawierający  dochody  i 
wydatki  państwa  związane  z 
realizacją 

przyjętej 

polityki 

społeczno 

– 

gospodarczej 

i 

obronnej. 

23.06.21

5

POJĘCIE BUDŻETU



Jest sporządzony na okres roku oraz 
zatwierdzony 

przez 

władzę 

ustawodawczą.  Po  czym  staje  się 
aktem  prawnym  umożliwiającym 
organom 

wykonawczym 

 

gromadzenie 

dochodów 

budżetowych 

oraz 

dokonywanie 

wydatków.

23.06.21

6

FUNKCJE BUDŻETU

Najistotniejsze funkcje budżetu to:



funkcja 

fiskalna

 

– 

polega 

na 

gromadzeniu  dochodów  budżetowych 
(głównie  z  podatków)  umożliwiających 
utrzymanie  aparatu  państwowego  oraz 
realizację określonych zadań;



Polityka  fiskalna  (budżetowa)  to  decyzje 
państwa dotyczące wydatków i podatków

23.06.21

7

FUNKCJE BUDŻETU

 

funkcja redystrybucyjna

 -  umożliwia 

dokonywanie  pożądanych  zmian  w 

podziale  dochodu  narodowego  jak 

np. 

zmniejszenie 

dysproporcji 

w 

poziomie 

rozwoju 

gospodarczego 

różnych 

regionów, 

niwelowanie 

nadmiernego  zróżnicowania  dochodów 

różnych 

grup 

społecznych 

i  tworzenie  warunków  bezpieczeństwa 

socjalnego dla grup najuboższych. 

23.06.21

8

FUNKCJE BUDŻETU



funkcja 

stymulacyjna

 

– 

polega 

na 

oddziaływaniu 

dochodów 

i 

wydatków 

budżetu  państwa  na  życie  społeczno  – 
gospodarcze. 

System 

podatkowy 

oraz 

wydatków  budżetowych  może  np.  wpływać 
na  poziom  dochodu  narodowego  i  zmiany 
strukturalne 
w 

gospodarce, 

kształtować 

poziom 

akumulacji  i  tempo  wzrostu  gospodarczego, 
regulować poziom i kierunki konsumpcji. 

23.06.21

9

FUNKCJE BUDŻETU



W 

sferze 

społecznej 

polityka 

fiskalna  może  np.  pobudzać  lub 
hamować 

przyrost 

naturalny, 

ograniczać  lub  łagodzić  społeczne 
skutki  bezrobocia,  osłabiać  lub 
wzmacniać bodźce do pracy.

23.06.21

10

FUNKCJE BUDŻETU

Zasady polityki budżetowej:

1.

Zasada 

rocznego 

planowania 

budżetowania  –  plan  dochodów  i 
wydatków  budżetowych  obejmuje  okres 
roku  (rok  budżetowy  nie  musi  pokrywać 
się z rokiem budżetowym);

2.

Zasada  zupełności  –  budżet  obejmuje 
wszystkie dochody i wydatki państwa;

23.06.21

11

FUNKCJE BUDŻETU

3.  Zasada  jedności  –  budżet  państwa 

powinien  tworzyć  całość  (wszystkie 
dochody  i  wydatki  państwa  powinny  być 
ujęte  w  jednym  zestawieniu,  mogą  być 
sporządzane jako odrębne dokumenty);

4.  Zasada jawności – budżet powinien być 

podany 

do 

publicznej 

wiadomości 

zarówno  w  trakcie  tworzenia  jak  i  jego 
uchwalania, wykonania i kontroli; 

23.06.21

12

FUNKCJE BUDŻETU

4.  Zasada  równowagi  budżetowej  – 

dążenie  do  tego,  żeby  bieżące  dochody  z 
podatków 

(innych 

źródeł) 

były 

wystarczające  do  pokrycia:  płatności  za 
dobra  i  usługi  finansowane  przez  rząd, 
płatności 

transferowych 

i 

innych 

wydatków budżetowych

23.06.21

13

FUNKCJE BUDŻETU



Deficyt  budżetowy  (zasada  równowagi 
budżetowej)  to  nadwyżka  wydatków 
państwa nad dochodów budżetowymi.

Deficyt budżetowy państwa = G - NT



Nadwyżka 

budżetowa 

– 

nadwyżka 

wpływów podatkowych (innych dochodów 
państwa ponad sumę wydatków) 

23.06.21

14

BUDŻET PAŃSTWA

DEFICYT

NADWYŻKA

RÓWNOWAGA

W

yd

a

tk

i 

p

a

ń

st

w

a

, 

p

o

d

a

tk

i 

n

e

tt

o

2

0

0

Dochód, produkcja

Wydatki państwa = 200

Deficyt budżetu

 = całkowite wydatki państwa – całkowite wpływy z podatków – lub

Deficyt budżetu

 = G – podatki netto (NT – podatki – wydatki transferowe)

Niski dochodu

 = deficyt budżetowy

Wysoki poziom dochodu

 = nadwyżka budżetowa

23.06.21

15

FUNKCJE BUDŻETU

Dzięki 

redystrybucji 

środków 

z 

budżetu 

centralnego  do  budżetów  lokalnych  możliwe 

staje się:



pokrycie  wydatków,  do  których  władze  lokalne 

są  ustawowo  zobowiązane  (budowa  dróg, 

ochrona porządku publicznego);



ukierunkowanie działalności lokalnej na zgodnie 

z  założeniami  polityki  społeczno  –  gospodarczej 

państwa;



zmniejszanie  dysproporcji  między  różnymi 

regionami kraju.

23.06.21

16

PODATKI



Podatki  to  przymusowe,  bezzwrotne  i 
nieodpłatne 

świadczenia 

pieniężne 

pobierane  przez  państwo  na  podstawie 
przepisów  prawnych  w  celu  uzyskania 
dochodów 

na 

pokrycie 

wydatków 

państwowych.



Płatnikami  podatków  są  osoby  fizyczne  i 
prawne

23.06.21

17

PODATKI

Podatki uzasadnione są głównie 

koniecznością:

1.

pozyskania 

pieniędzy 

na 

finansowanie 

wydatków sektora publicznego;

2.

dokonywania  redystrybucji  dochodów  między 

różne  sektory  gospodarki  i  grupy  ludności 

dysponujące różnych dochodami;

3.

ograniczania 

konsumpcji 

niektórych 

produktów (alkohol, papierosy);

4.

wykorzystania  ich  jako  narzędzia  polityki 

antycyklicznej i antyinflacyjnej.

23.06.21

18

PODATKI

Ze 

względu 

na 

przedmiot 

opodatkowania  wyodrębnia  się  trzy 

rodzaje podatków:



podatki 

dochodowe

 

– 

(podatki 

bezpośrednie)  pobierane  od  dochodów 

osobistych  ludności  (wynagrodzenia  za 

pracę 

zlecone, 

pracę, 

odsetki 

od 

posiadanego  kapitału,  renty,  emerytury) 

oraz  od  dochodów  osób  prawnych 

(przedsiębiorstw, instytucji);

23.06.21

19

PODATKI



podatki  konsumpcyjne

  –  podatki  od 

wydatków  (podatki  pośrednie)  –  nakładane 
na  produkty  i  usługi  będące  przedmiotem 
obrotu  np.  podatek  od  wartości  dodanej, 
akcyza, cło itp.



podatki 

majątkowe

 

– 

płacone 

od 

posiadanego  majątku  (kapitału)  oraz  od 
przenoszenia praw do majątku (spadki).



Inny  podział  podatków  –  bezpośrednie  i 
pośrednie

23.06.21

20

PODATKI

Obciążenia podatkowe mogą być naliczane:



proporcjonalne

  –  wszyscy  podatnicy 

płacę  ten  sam  procent  swoich  dochodów 
(obowiązuje jedna stopa podatkowa);



progresywne 

–  im  wyższe  dochody  tym 

wyższa  stopa  podatkowa  tzn.  równoległe 
funkcjonowanie kilku stóp procentowych;

23.06.21

21

PODATKI



regresywne

  –  wraz  ze  wzrostem  dochodu 

nakładane są mniejsze stawki podatkowe.



Kolejność podatków:

1.

Podatek od towarów i usług (ponad 30 %).

2.

Podatek  od  dochodów  osobistych  ludności 

(ok. 26 %).

3.

Składki  na  ubezpieczenia  społeczne  (ok.  25 

%).

4.

Podatki  od  dochodów  przedsiębiorstw  (ok. 

10 %) 

23.06.21

22

PODATKI

Polityka  podatkowa  w  odniesieniu  do  firm 

wynika z:

1.

Państwo pozostawia firmom swobodę w zakresie 

aktywności 

gospodarczej 

(ograniczając 

fiskalizm).

2.

Dochody  budżetowy  przeznaczone  są  m.in.  Na 

realizację  polityki  społecznej,  stąd  podatki  w 

większym zakresie obciążają ludność.

3.

Redystrybucja dochodów - progresja podatkowa, 

system  ulg  i  zwolnień  podatkowych,  zasady 

opodatkowania  dóbr  i  usług  wpływają  na 

kształtowanie się realnych dochodów ludności 

23.06.21

23

Współcześnie  zakłada  się,  że  dobry  system 

podatkowy powinien opierać się na tym, że:



podatki  powinny  być  sprawiedliwe  i  nie 

powinny przekraczać możliwości podatnika;



wysokość  podatków  powinna  być  z  góry 

określona;



sposób  i  warunki  płatności  powinny  być 

wygodne dla płatnika;



koszty  poboru  podatku  powinny  być  niskie,  a 

podatki  nie  powinny  wpływać  hamująco  na 

aktywność i przedsiębiorczość podatników.

23.06.21

24

WYDATKI BUDŻETU PAŃSTWA

Wyodrębnia się trzy grupy wydatków 

budżetowych:



wydatki  związane  z  tradycyjnym  pełnieniem 
przez  państwo  takich  funkcji  jak: 

obrona 

narodowa, 

administracja 

i 

wymiar 

sprawiedliwości;



wydatki 

związane 

z 

realizacją 

celów 

społecznych  jak:  oświata,  kultura,  ochrona 
zdrowia, świadczenia socjalne itp.;

23.06.21

25

WYDATKI BUDŻETU PAŃSTWA



wydatki  związane  z 

pełnieniem  funkcji 

interwencyjnych 

w 

gospodarce

 

(oddziaływanie 

na 

inwestycje 

produkcyjne i infrastrukturalne, subsydia 

dla 

rolnictwa, 

przedsiębiorstw 

państwowych 

i  prywatnych  oraz  wydatki  transferowe, 

które 

wpływają 

stabilizująco 

na 

koniunkturę np. świadczenia społeczne.

23.06.21

26

WYDATKI BUDŻETU PAŃSTWA



Cechy  charakterystyczne  wydatków 
publicznych:

1.

Wzrost wydatków publicznych.

2.

Wysoki stopień inercji.

3.

Problem zmniejszania wydatków na cele 
społeczne.

4.

Obsługa długu publicznego.

23.06.21

27

PODATKI I WYDATKI PAŃSTWA



W  analizie  wydatków  i  podatków  należy 
rozróżnić  wielkość  G  a  wydatkami 
transferowymi.



Państwo  jako  ostateczny  nabywca  części 
DN Y, gdyż:

Y = C + I + G



Wydatki 

transferowe 

powiększają 

dochody podmiotów, które je otrzymują

23.06.21

28

AKTYWNA I PASYWNA POLITYKA 
FISKALNA



Aktywna 

polityka 

fiskalna 

–

 

to 

świadomy 

interwencjonizm 

państwa, 

które  wykorzystuje  instrumenty  fiskalne: 
zwiększenie (ograniczenie) wydatków np. 
roboty  publiczne,  zmiana  stawek  i  zasad 
opodatkowania, 

zmiana 

zasad 

subwencjowania  firm,  w  tym  określenie 
sposobu, 

zakresu 

i 

terminów 

wykorzystania tych instrumentów. 

23.06.21

29

AKTYWNA I PASYWNA POLITYKA 
FISKALNA



Pasywna 

polityka 

fiskalna 

– 

wykorzystanie 

właściwej 

niektórym 

instrumentom wrażliwości na zmiany DN, 
zatrudnienia 

i 

innych 

wielkości 

ekonomicznych.



Automatyczne stabilizatory koniunktury – 
ich  uruchomienie  wymaga  interwencji 
państwa – automatyzm polega na:

23.06.21

30

AKTYWNA I PASYWNA POLITYKA 
FISKALNA

1.

Po ich akceptacji przez rząd zaczynają działać 
samoczynnie,  bez  wprowadzania  korekt  (ze 
względu na zmiany sytuacji gospodarczej).

1.

Siła  i  zakres  oddziaływania  zależą  od 
aktywności gospodarczej państwa (podatki od 
dochodów 

ludności 

i 

firm, 

podatków 

pośrednich,  zasiłków  i  innych  świadczeń 
społecznych, 

różnych 

programów 

pomocowych itp.)

23.06.21

31

DEFICYT BUDŻETOWY I DŁUG 
PUBLICZNY



G

  państwa  może  być  finansowane  z: 

podatków, 

pożyczek, 

sprzedaż 

części 

majątku, 

dodatkowa 

emisja 

pieniędzy, 

kredyty zagraniczne.



Pokrycie  wydatków  publicznych  najczęściej 
odbywa  się  poprzez  pożyczki  zaciągane  u 
ludności  lub  w  firmach,  bankach  (innych 
instytucjach  finansowych)  – 

efekt  to  dług 

publiczny

23.06.21

32

DEFICYT BUDŻETOWY I DŁUG 
PUBLICZNY



Dług 

publiczny 

jest 

finansowym 

zobowiązaniem  państwa  z  tytułu 
zaciągniętych  pożyczek  oraz  innych 
form  działalności,  w  wyniku  których 
państwo  płaci  odszkodowanie  (np. 
orzeczenia sądu).