Radiologia i diagnostyka 

obrazowa

Metody diagnostyczne

Metody diagnostyczne

• Zdjęcia rtg, prześwietlenie

• Usg

• Mammografia
• Tomografia komputerowa - TK

• Rezonans magnetyczny – MR

• Badania i zabiegi 

wewnątrznaczyniowe

Historia

• 1895 r. odkrycie prom. X, Wilhelm 

Roentgen, pierwsze zdj. rtg

• 1950-60 pierwsze aparaty usg 

(Polska – lata 80-te)

• 1972 – pierwsze aparaty TK (Polska 

lata 80-te)

• 1977 – pierwsze aparaty MR (Polska 

lata 90-te)

Promieniowanie X

• Elektomagnetyczne (teoria falowo-

kwantowa)

• Lampa rentgenowska (katoda - 

emituje elektrony, anoda – ich 
wyhamowanie i emisja 
promieniowania)

• Promieniowanie hamowania i 

charakterystyczne (mammografia)

Cechy promieniowania X

• Ulega osłabieniu przechodząc 

przez materię (pochłanianie i 

rozpraszanie)

metal

kości – Ca (Z=20)

   tk. miękkie – H (Z=1), C (Z=6), N 

(Z=7), O (Z=8)
krew
woda
tłuszcz

powietrze

Cechy promieniowania X

• Zaczernia kliszę fotograficzną
• Zmniejsza natężenie z kwadratem 

odległości

• Wywołuje jonizację materii
• Ma działanie biologiczne 

Skutki biologiczne 

promieniowania 

rentgenowskiego

• Jonizacja cząstek organicznych oraz 

powstawanie wolnych rodników – 

uszkodzenie DNA, działanie mutagenne

• Najbardziej wrażliwe:

 tkanki płodu i 

tkanki o dużej intensywności podziałów 

(szpik kostny, gonady, soczewki oczu, 

tarczyca)

• Najmniej wrażliwe:

 tkanka nerwowa, 

skóra i kości

Obrazowanie rentgenowskie

• Lampa rtg – pacjent - 

detektor

• Rtg konwencjonalne – błona rentgenowska
• Rtg cyfrowe – folia pamięciowa (obraz utajony, 

czytnik laserowy)

• Prześwietlenie (fluoroskopia) – wzmacniacz 

obrazu połączony z telewizją 

• TK – wirująca lampa rtg (ew. 2 lampy) i rzędy 

detektorów elektronicznych (od 1 do 64)

      

Tomografia 

komputerowa

TK – 

podczas badania uzyskujemy tylko skany 

poprzeczne

Grubość wartwy zależy od rzędów aparatu

slice thickness

 

0,625

 mm – 2,0 cm

TK – rekonstrukcje

strzałkowe

objętościowe

TK

aparat 1-rzędowy, słaba jakość 

rekonstrukcji

TK

 aparat 64-rzędowy

Szkodliwość promieniowania

Badany narząd

Równoważna liczba zdjęć 

rtg

Równoważny okres 

naturalnego 

promieniowania tła

Klatka piersiowa 

1

3 dni

czaszka

5

2 tygodnie

Kręgosłup lędźwiowy

120

14 miesięcy

Jama brzuszna

75

9 miesięcy

Skopia przełyku i żołądka

100

1 rok

Wlew doodbytniczy

450

4,5 roku

mammografia

25

10 tygodni

TK głowy

100

1 rok

TK jamy brzusznej

400-1000

4 lata

Ochrona radiologiczna

• Odległość od źródła promieniowania
• Osłony z ołowiu (ubranie, szyby)
• Filtry, kolimatory wiązki, 

optymalizacja dawki

• Ograniczanie liczby badań, 

szczególnie dzieci

• Bezwzględny zakaz badania kobiet w 

ciąży

Ultrasonografia

USG

• Fale ultradźwiękowe (akustyczne)
• głowica usg (odbiornik i nadajnik - odwrotne 

zjawisko piezoelektryczne)

• Rozchodzi się w ośrodkach sprężystych – najlepiej 

płyny, tkanki miękkie, źle w powietrzu

 

• Zalety

 - badanie nieinwazyjne, nieszkodliwe, 

tanie, dynamiczne (opcja dopplerowska – ocena 

przepływu krwi), obrazowanie wielopłaszczyznowe 

(3D)

• Wady

 - zależne od operatora (ocena subiektywna), 

ograniczona głębokość penetracji fali usg 

Rezonans magnetyczny

Rezonans magnetyczny

• Pole magnetyczne
• Żródło – magnes 
• Stałe pole magnetyczne (0,25 T, 1,0 T, 

1,5 T

, 3 T, 7 T) – namagnesowanie 

protonów

• Zmienne pole magnetyczne 

(częstotliwość radiowa) - zaburzenie 
równowagi

• Powrót do równowagi – emisja sygnału

Rezonans magnetyczny

• Zalety

Nieszkodliwe

Wysoka rozdzielczość 

przestrzenna

Obrazowanie 

wielopłaszczyznowe

Obrazowanie 

funkcjonalne

• Wady

Długość badania
Wysoka cena
Ograniczenia 

monitoringu pacjenta

Przeciwwskazania

Klaustrofobia

Wszczepione w ciało 

materiały 

ferromagnetyczne

Środki kontrastowe

• W rentgenodiagnostyce (badania 

konwencjonalne, TK, badania i 
zabiegi wewnątrznaczyniowe) 

• W rezonansie magnetycznym

• W ultrasonografii

Środki kontrastowe - rtg

• Negatywne

 (powietrze, tlen, gazy 

szlachetne)

• Pozytywne

 – wsp. pochłaniania 50-1000 

razy większy niż tkanek, jod i bar

  śr. nierozpuszczalne w wodzie – siarczan 

baru 

(baryt),

 podanie p.o.

  śr. rozpuszczalne w wodzie – 

związki jodu

Środki kontrastowe - rtg

• Śr. rozpuszczalne w wodzie, podawane 

i.v. lub miejscowo (angiografie, przetoki, 
drogi moczowe, kanał kręgowy)

• Hepato- i urotropowe
• Monomery i 

dimery

• Jonowe i 

niejonowe (↓ osmolalność, 

lepkość, hydrofilność, jonizacja)

   

Radiologia konwencjonalna

nierozpuszczalny w wodzie – siarczan 

baru

Do picia

Wlewka doodbytnicza

Radiologia klasyczna i TK

rozp. w  wodzie – roztwór jodu 

i.v.

Jodowe środki kontrastowe 

powikłania

Lekkie

Umiarkowane

Ciężkie

8%

1-2%

0,1-0,2%

Nudności
Wymioty
Pokrzywka
Świąd skóry
Chrypka
Kaszel
Kichania
Pocenie się
Uczucie ciepła

Omdlenie
Silne wymioty
Rozległa 

pokrzywka
Obrzęk twarzy
Obrzęk krtani
Skurcz oskrzeli

Drgawki
Obrzęk płuc
Wstrząs
Zatrzymanie 

oddechu
Zatrzymanie 

krążenia

Środki kontrastowe

• MR, paramagnetyki, 

związki gadolinu

skracają czasy relaksacji T1 i T2
skutki uboczne: ból głowy, uczucie gorąca 
(1-2%), reakcje anafilaktoidalne (0,01%)

• USG – środki wzmacniające 

echogeniczność krwi (mikropęcherzyki 
powietrza)