Zasady prawa wyborczego

Zasada powszechności

wyborów



W znaczeniu absolutnym oznacza, że prawo

wyborcze rozciąga się na wszystkich ludzi



Obecnie we współczesnych państwach

demokratycznych panuje zgoda, że jest

możliwe i pożądane wprowadzenie

niektórych ograniczeń takich jak wiek,

obywatelstwo czy niekaralność



Generalne wyłączenia określonych grup z

posiadania prawa wyborczego zwane są

cenzusami

Cenzusy vol. 1



Wieku – posiadanie biernego i czynnego prawa wyborczego wymaga

ukończenia określonego wieku, istnieje tendencja do obniżania

limitów wiekowych, nawet poniżej pełnoletniości cywilnej



Obywatelstwa – uzależnia się posiadanie praw wyborczych od

posiadania obywatelstwa danego państwa



Zamieszkania – prawa wyborcze przynależą osobom, które

zamieszkują na danym terenie w chwili wyborów bądź określony

czas przed ich terminem



Naturalizacji – wyklucza się posiadanie praw wyborczych przez

osoby naturalizowane, najczęściej ma to charakter czasowy



Zawodowy – pozbawia się praw wyborczych określone grupy

zawodowe, których status wymaga apolityczności, jak chociażby

wojskowych w służbie czynnej, policjantów, duchownych,

urzędników służby cywilnej



Wykształcenia – posiadanie praw wyborczych zależy od poziomu

edukacji, dla czynnego prawa wyborczego z reguły umiejętności

czytania i pisania, dla biernego ukończenia określonego stopnia

edukacji

Cenzusy vol. 2



Urodzenia – historycznie posiadanie prawa wyborczego było

uzależnione od urodzenia w określonym stanie społecznym,

obecnie, jeśli występuje, to zależy od urodzenia na terytorium

danego kraju (np. wybory prezydenckie w USA czy w Bułgarii)



Płci – polega na wyłączeniu praw wyborczych kobiet, zniesione

najpierw w Nowej Zelandii w 1893, potem w kolejnych krajach

(Polska 1918), dziś występuje w niektórych krajach islamskich



Rasy – wyłączenie praw wyborczych niektórych grup rasowych

(w XIX wieku w USA czy RPA w czasach apartheidu)



Religijny – pozbawienie praw wyborczych wyznawców

określonych religii, bądź też zapewnienie tych praw tylko dla

wyznawców określonej religii (np. na Komorach wyłącznie

muzułmanie)



Majątkowy – kiedyś prawa wyborcze zależały od posiadania

majątku określonej wartości bądź płacenia podatków w

określonej wysokości, dziś często wyłącza prawa wyborcze

osób, które swoje podatki płacą w innych krajach

Wyłączenia indywidualne



Bankructwo



Popełnienie przestępstwa



Pozbawienie praw publicznych



Odosobnienie z powodu choroby zakaźnej



W Polsce są to: pozbawienie praw publicznych

prawomocnym orzeczeniem sądu, pozbawienie

praw wyborczych prawomocnym orzeczeniem

Trybunału Stanu oraz prawomocne całkowite

bądź częściowe ubezwłasnowolnienie

Powszechność wyborów a

zgłaszanie kandydatów

W doktrynie zgłaszane są poglądy, że monopol partii politycznych przy

zgłaszaniu kandydatów w wyborach narusza zasadę powszechności

Argumenty

pro



Brak możliwości zgłaszania oddolnych list, a tym samym naruszenie

zasady społeczeństwa obywatelskiego, brak możliwości

występowania kandydatów niezależnych, upartyjnienie państwa

Argumenty

contra



Objęcie wszystkich podmiotów uczestniczących w wyborach

jednolitą regulacją prawną

Zgłaszanie kandydatów w wyborach ogólnopolskich w Polsce jest

możliwe przez wyborców oraz partie polityczne. W tym celu

konieczne staje się powołanie komitetu wyborczego i

zawiadomienie PKW o zamiarze wystawienia kandydatów w

wyborach. Możliwe jest utworzenie trzech rodzajów komitetu

wyborczego: komitetu wyborczego partii politycznej, koalicyjnego

komitetu wyborczego (grupującego co najmniej dwie partie

polityczne) oraz komitetu wyborczego wyborców (ten ostatni musi

zebrać 1000 podpisów wyborców go popierających)

Gwarancje zasady

powszechności wyborów



Wyznaczenie dnia głosowania (najczęściej

dzień wolny od pracy)



Rejestry i spisy wyborców



Zaświadczenia o prawe do głosownia



Zasady tworzenia obwodów do głosowania

na zasadzie bliskości miejsca zamieszkania



Zapewnienie możliwości głosowania dla

obywateli mieszkających poza granicami

kraju

Zasada równości

wyborów



W znaczeniu formalnym – każdy wyborca posiada jednakową

liczbą głosów (w Polsce wyjątek w wyborach do Senatu,

gdzie liczba głosów zależy od okręgu); naruszenia równości

formalnej – głosowanie pluralne, gdzie niektórzy wyborcy

mają więcej głosów; głosowanie wielokrotne, w którym

niektórzy wyborcy mają możliwość głosowania w większej

liczbie miejsc (w GB głosowania w miejscu siedziby

uniwersytetu czy siedziby firmy)



W znaczeniu materialnym – waga (siła) głosu każdego

wyborcy powinna być równa; Może to być osiągnięte przy

pomocy neutralnego systemu wyborczego, zniesienia

progów wyborczych (klauzul zaporowych – tam gdzie są

stosowane wynoszą one najczęściej od 3% do 5% w skali

kraju bądź okręgu, choć są niższe – Holandia 0,66%, bądź

wyższe – Turcja 10%), sposobu określania wielkości okręgów

wyborczych, a także ustalania liczby mandatów im

przypadających oraz stosowania normy przedstawicielstwa

Gerrymandaring

Gerrymandaring jest terminem opisującym sposób

wyznaczenia granic okręgów wyborczych, w sposób

zapewniający jak największe korzyści dla określonych

partii politycznych

Nazwa pochodzi od gubernatora stanu Massachusetts

Elbridge Gerry’ego, który tworzył okręgi wyborcze w

bardzo nienaturalny sposób, a jeden z nich swoim

kształtem przypominał salamandrę

Celem gerrymandaringu jest takie skoncentrowanie

głosów oddawanych na opozycję, aby miała ona

szansę na mandaty w mniejszości okręgów, nawet

jeśli poparcie dla niej jest większe niż dla rządzących.

Odbywa się to poprzez

packing

bądź

cracking

Zasada

fair play

jako trzeci

element równości wyborów



Jednakowe zasady zgłaszania kandydatów w wyborach, bez

uprzywilejowania niektórych ugrupowań (przykładem może być

istniejące w niektórych krajach zwolnienie ugrupowań parlamentarnych

z obowiązku zbierania podpisów pod listami wyborczymi, np. w

Niemczech)



Ograniczenie niektórych metod prowadzenia kampanii wyborczej (zakaz

stosowania bilbordów, zakaz płatnych reklam radiowo-telewizyjnych,

ograniczenie miejsc przeznaczonych na umieszczanie materiałów

wyborczych)



Równy podział bezpłatnego czasu antenowego przeznaczonego dla

komitetów



Niskie limity wydatków na kampanię wyborczą



Istnienie instrumentów pozwalających na realne zbadanie wydatków na

kampanię wyborczą połączone z brakiem możliwości ukrywania takich

wydatków



Obsadzanie komisji wyborczych szczebla podstawowego przez osoby

nominowane przez wszystkie ugrupowania uczestniczące w wyborach

Finansowanie kampanii

wyborczych



Finansowanie prywatne – polega na możliwości

wspierania finansowego podmiotów uczestniczących

w wyborach przez prywatnych donatorów, w tym

osoby prawne; sposób ten jest zakazany bądź

ograniczony w licznych państwach europejskich,

jako inklinujący zachowania korupcyjne



Finansowanie publiczne – finansowanie kampanii

odbywa się za pomocą środków przyznanych

ugrupowaniom politycznym z budżetu państwa,

sprzyja to zwiększeniu partycypacji obywatelskiej

czy równości szans w procesie wyborczym, jednak

niektórzy uważają, że powoduje zbyt daleko idące

obciążenie dla budżetu

Zasada bezpośredniości

wyborów



W pierwszym znaczeniu termin opisujący system

wyboru piastunów stanowisk i funkcji publicznych, w

których wyborca głosuje bezpośrednio na osobę,

osoby bądź partie polityczne, które zamierza wybrać,

a nie na pośredników, którzy dokonują wyboru

ostatecznego



W drugim znaczeniu dotyczy to głosowania osobistego

przez wyborcę



W trzecim znaczeniu wiąże się z systemem

proporcjonalnym, w którym występować mogą listy

otwarte, na których wyborca ma możliwość dokonania

wyboru spośród kandydatów partyjnych i listy

zamknięte, dające możliwość głosowania jedynie na

listy partyjne, na których kolejność zdobytych

mandatów wynika z miejsca kandydata na liście

Alternatywne metody

głosowania



Głosowanie elektroniczne (możliwe jest tutaj

zastosowanie zarówno tzw. urn elektronicznych,

które pozwalają wyborcy głosować przy pomocy

kiosków z monitorami dotykowymi, umieszczonych

w lokalach wyborczych, względnie za pomocą

środków umożliwiających głosowanie na odległość

jak telefony komórkowe, komputery osobiste,

telewizję interaktywną czy internet)



Głosowanie pocztowe (karty wyborcze są

dystrybuowane wyborcom i odsyłane na adres

komisji wyborczej poprzez pocztę)



Głosowanie przez pełnomocnika (wyborca udziela

pełnomocnictwa osobie, którą upoważnia do

oddania głosu w jej imieniu)

Zasada tajności

głosowania



Kluczowym celem tej zasady jest zapewnienie wyborcy

możliwości oddania głosu w sposób tajny,

uniemożliwiający przekupstwo czy szantaż.

Zapewnienie tajności stanowi obowiązek organów

wyborczych



Zasada tajności winna obejmować też sam udział w

wyborach, i dlatego potwierdzenie odbioru karty do

głosowania nie powinno dawać możliwości przypisania

tego faktu konkretnemu wyborcy (w RP podpisywanie

odbioru karty na spisie wyborców budzi wątpliwości)



Również wątpliwości budzi obowiązek głosowania

występujący w niektórych państwach, jak np. Belgia czy

Turcja, sankcjonowany karą grzywny bądź

pozbawieniem praw wyborczych, a w Brazylii również

dalej idącymi sankcjami

Document Outline